Skip to main content

Full text of "Delphin classics"

See other formats


Ji}i3KV-S0V^^ 



L; 













^ 



'Si 



aV 



:^ 



'■■'■)!j'iJ3>iiwi'0''" 



=P 



^NjDigitized by the Internet Archive 

in 2008 with funding from ^^f"' 
IVIicrosoft Corporation "**' 



"*4 



'% 



..^ViUNIVER 






http://www.archive.org/details/delphinclassics143valp 



A. 



4s 



>- 



D. MAGNI AUSONII 

BURDIGALENSIS 
OPERA OMNIA. 



VOL. III. 



D. MAGNI AUSONII 

BURDIGALENSIS 
OPERA OMNIA 

EX EDITIONE BIPONTINA 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 

IN USUM DELPHINI 

VxVRIIS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 

ET 

INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENSITA. 

>7 rr Q Q i 

c <d u o X 

\ O LUMEN TERTIUM. 



T 



LONDINI: 

CUUANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A. M. 

1823. 




Saii^ 



G 



AUSONII CLARAS URBES. 



1041 



tiir. Qui in altera natiis, in altera 
exceptus est et floruit, utramque di- 
lexit, celebravitque, honoribus in 
utraque functus fuit. Accurs. 

39 Ciiis in hac sum, Consull Hapc 
inversa sunt, et sic restituenda ; CV«- 
sul in hac sum, civis in umbubus. Con- 
sulem se Koma; fuisse ubique jactat 
Ausonius, nusquam Burdigalae. Ne 
nunc dicam Rectores prinios urbium 
proviucialiuni, colouiaruni, et niuni- 
cipiorum uunquam Consules appel- 
latos esse, ut pulclire docet vir sum- 
mus Thomas ReinesiusinEpistolis ad 
Riipertuni. Gravius. 

Civis in hac sum] Secutus antea 
judicium Viri Eruditissimi, mibique 
amicissimi, nunc 4tt4x'>'- Nam non ad 
proximum t6 ' Romam,' sed ad ' Bur- 
digalam ' pronomen ' hac ' referri 
poterit : qua; urbs in urbium numero 
propior est; Roma vero reniotior, ut- 
nole prima. Videtur praeterea Poe- 
ta sensum suuni apertius voluisse 
ostendere per ea, quae sequuntur : 
sic ut 'civis in hac sum' idem sit, 
quod ' Cunae hie:' et ' ibi sella cu- 
rulis ' respiciat rb ' Consul in amba- 
bus.' BurdigalaE igiturnoster Auso- 
nius nascendi sorte, ac stride sumto 
Yocabulo, civis fuit : Romae vero, et 
quocumque tempore in patria Consu- 
latu functus est. Qui quidem re- 
spectu Burdigalae Duumviratus po- 
tius dicendus fiierat : sed quia magi- 
stratus hie alterius illius simulacrum 
erat, potiore nomine utrumque corn- 
plexus est. 

40 Consul in ambabus'] Inter scri- 
bendum succurrit veteris saxi, qiiod 
in praedio ampiissimi praesidis Josephi 
Cassiani etfossum esse indicavit mihi 
amicus quidam ante hos aliquot an- 
nos. Diu mecum egianpossem illius 
inscriptioncm in mcmoriam revocare, 
quia obiter, et ut fit, aliud agens, il- 
1am legeram : nequc alitor legere 
quic<|uam pensi habui. Tamen, nisi 
vebementer fallor, videtur mihi ita 
habuisse: Dec. Avson, Cos. Olym- 



PiADE Lxxxiir. si quid a me erratum 
est, erit fortasse in ultimis numeris. 
Nam utrum m. an iiii. in ea inscrip- 
tione fuerit, non plane memini. Igi- 
tur hoc monumento significatur Con- 
sulatus municipalis, hoc est, Burdi- 
galensis, non Consulatus Romae. Nam 
Magistratus municipales, qui ex or- 
dine Decurionum deligebantur, pro 
institutis municipii sui alias Duum- 
viri, alias Consoles, alias Quinquen- 
nales, nominabantur. Quare quod 
hie Consulatus Ausonii Burdigalae 
numeretur per Olympiadas, est ex 
instituto omnium municipioruni, quo- 
rum majores magistratus erant Quin- 
quennales. Propterea et eodem no- 
mine, hoc est, Quinquennales, etiam 
in quibusdam municipiis vocabantur, 
et numerabantur in fastis municipa- 
libus secundum lustra, non ut in Fa- 
stis Romanis, secundum annum w- 
nura. Quare invenies in veteribus 
inscriptionibus municipalibus, Quae- 
stor primi anni. Curator secundi an- 
ni, sub talibus Duumviris, aut Quin- 
quennalibus. De quo lustro quid 
aliud adferre possum, quod melius 
banc rem nobis aperiat, quam nobi- 
lem lianc inscriptionein ^ T. Flavio. 
T. L. Hilarioni. Decur. Coll. Fabr. 
Ex Lustro XV. Unguento ad Pub. 
Frag. Lustro XVI. JMag. quinq. Coll. 
Fabrum Tignariorum Lustro xvii. 
honorat. et Lustro xviii. Censor, 
bis. ad Mag. creandos. Lustro xix. 
et XX. Judex, inter, electos. xxi. ab 
ordine. Lustr. xxii. Claudia. Tj. F. 
Prisca. Viro optimo. et Flavia Ti. 
F. Priscilla. Patri. optimo. Sunt et 
alia quacdam monumenta, quae lustri 
mimicipalis mentionem habeaut. Ex 
quibus omnibus per lustra a munici- 
piis, ut per annum singiilarem a Ro- 
manis Fastos notatos fuisse, et Con- 
sulatus, et Duumviratus, coUigimus. 
At hie Burdigal.'e nomine Olympia- 
dum idem intelligitnr. Qua?dam 
enim municipia ita notassc, verisi- 
mile est ; quod idem tcmpus sit et 



Delph. et Far. Clas. 



Auson, 



3 U 



1042 



NOTiE VARIORUM IN 



lustri, et Olympiadis. Quare et post 
tempora Arcadii Imperatoiis, quia 
propter Byzantium Roma munici- 
pium potius, quam sedes imperii vi- 
debatur, post vastitatem belloriim 
Gotticorum, incepta est Romaj per 
Olympiadas ratio annornm putari. 
Ut patet ex decreto Tertiillii Roma- 
nae urhis Patricii, cujus ultima clau- 
sula ita legitur. ' Actum est hoc de- 
cretum xi. Ivlii. Anno Impekii 

IVSTINIANI V. XXXXXVI. Ol-XMPIA- 

DE.' Verura est, quod dixi, post- 
quam a Gottis vastata fuit, illarum 
Olympiadum mentionem fieri: alias 
non temere reperies : et a Christo 
nato ad v. annum imperii Justiniani, 
Lvr. sunt Olympiades : ut notatum 
est in eo decreto, Olympiades has, 
et lustra fortasse supputabant a pri- 
ma institutione municipii, aut magi- 
stratunm : quod plane mihi ignotum 
est. Ad has Olympiades alludi non 
dubito in illo ad Proctdum Epigram- 
mate : ' Fors erit, nt lustrum cum se 
cunnilaverit istis Confectam Proculus 
signet Olympiadem,' Sed nemo ca- 
lumnietur, si Olympiadem et lustrum 
pro quinque annis accipiam: cum 



sciamus aurum lustralc, quarto quo- 
que anno pendi solitum, atqui quinto 
anno pendebatur, sed nondum ex- 
acto. Variant auctores, ac poiitae in 
istis, nam lustrum nunc pro quatnor 
annis, nunc pro quinque usurpant. et 
•KePTafrripiKovs ayoh/as lustra vocant. 
Scaliger. 

Consul in ambabus'] Qui Consul fuit 
Roraae, Consul quoque Burdigala: 
simul fuit, si Burdigala Romano pa- 
rebat imperio. Sed potest Burdiga- 
lensis civitas similiter ac Roma 
fuisse constituta, aliqua saltern ex 
parte: Consulatumque annuum ma- 
gistratum etiam habuisse. Consules 
et Cossos hodieque vocitant civita- 
tes Gallije Narbonensis, et Aquita- 
nia2 nonnullae, quos binos, ternos, 
quaternos, aenos, populus ad rem- 
publicam administrandam quotannis 
magistratus creat, quodcunque sit hoc 
antiquitatis vestigium. Burdigalse ve- 
ro hi Jurati appellantur, triceni et 
viceniquaterni quondam, deinde duo- 
deni, postremoque seni, cum Senatus 
sui principe, qui Major vocatur. Vi- 
netus. 



LUDUS SEPTEM SAPIENTUM. 



No. 299 Drejianio'] Drepanius Pa- 
catus, Latinus, cujus extat Theodo- 
sio Angusto, qui ad Ausonium scrip- 
sit, Panegyricus Romse, tum dictus, 
quum ille Maximo Aquileiae interfec- 
to Romam triumphans rediisset, ad 
annum Christi trecentesimum, et no- 
nagesimum primum, secundum Ha- 
loandri rationes, circiterque Kalen- 
das Septembres, ut Marcellinus Co- 
mes memoriae prodidit. Quod autem 
ad Drepanii Procousulatum attinet, 
de illo non meniini legere aliud, qnam 
quod in titulo est hujus Epistolje, 
'Ausonius Consul Drepanio Procon- 



suli :' et in Technopaegnio, * Auso- 
nius Pacato Proconsuli : ' ceterura 
Theodosius princeps benignus, et doc- 
torum admirator fautorque hominum, 
ut ipse de se scribit, potest Drepa- 
nium poetam eximium, oratoremque, 
ut temporibus illis, egregium, honore 
aliquo non vulgari ob laudes suas il- 
lustri oratione celebratas, cohones- 
tasse. Vinetus. 

1 Ignoscenda isthcpcl Sic lege. At- 
tende, inquit, sitne his danda venia et 
condonandus error, hoc est, an mala 
sint haec et occultanda, anne bona et 
legi digna. Juvant autem id qua 



AUSONII SAPIENTES. 



1043 



deinde infert : 'Sive legends, Sive 
tegenda putes Carmina qux dedi- 
miis.' Teient. in Heauton, ' Et cog- 
noscendi et ignosceudi dabitnr pec- 
cati locns.' Accurs. 

Ignosccnda'] Non cognoscenda. Par- 
onomasia aulem et irapfcrijD Indit Au- 
soninsin liis, ' ignoscenda,' ' cognos- 
cenda :' sicut et in illissecundo dis- 
ticlio, ' legenda,' ' tegenda,' et ulti- 
mo pentanietro ' placeam,' * taceain.' 
Vinet. 

Ignoscenda] Apuleiiis in Apologia : 
' Idque eos arbitror, non tarn ignos- 
cendi, quani cognoscendl caussa desi- 
derare.' 

2 At lento, Drepani, perlege judicial 
Exstat LatiniPacati Drepanii pane- 
gyricns ad Theodosium Angustum, 
omniuni, qiios in eo genere perlege- 
rim, eleganlissimus. Et cum non lias- 
ream, hunc ilium esse Drepanium 
Pacatum, cujus judicio, tanqnam 
Censoris Doctissimi, Ludum Sapien- 
tom cognoscendnm, liniandnmque 
dederit Ausonius, fit ut putem, liinc 
subnionitus, panegyricum ipsum de- 
pravato una tantum littera anthoris 
sui nomine nunc intelligi. Drepani 
scilicet pro Drepanii. Nam, ut alibi 
jam diximiis, in Prosa quoque ora- 
tione, Drepani scripsere Veteies, 
Drepanium significantes. Nunc au- 
tem ni Drepanii scriptum fuerit, Dre- 
panus, non Drepanius, publica cou- 
suetudine, significatur. Multa con- 
currunt, quis conjiciam, Drepanium 
esse hunc, et Ausonio amicissimura. 
Temporum videlicet ratio. Uterque 
enim Theodosio Imperatore viguit. 
Quod patria utriusque Gallia, quod 
uterque Komae munere perfunctus. 
Alter siqnidem Consul, alter Procon- 
sul fuit: quid, quod nomine uterque 
Italo vocatus est ? Eruditio vero 
ntriiisqiie tanta, ut de lingua; doctri- 
nanimque cultu causam nominis ple- 
rique iuterpretentiir. Hujusmodi cer- 
te vitae studiorumque paiitas doctissi- 
mos atque humauisBiuioii conciliat, 



ac demeretur : eos vero, qui sibi 
soils sapere videntur, quorunique 
eruditio vestita est, hostes reddit. 
Accursius. 

7 Possetn ego] Libentius scribo : 
possutn. Vel eo quod sequitur : ' Et 
possum modica laude placere niihi.' 
Idem. 

12 Censor Arisfarchtts] Hie Grani- 
maticus fuit : cujus Veteres tanti fe- 
cerunt judicium, ut queni non pro- 
baret, Honieri versum non crede- 
rent. Ita Cicero, Suidas, Erasmus. 
Samothrax fuit ; Alexandriae vero 
docuit cum alios, turn regis Ptole- 
maei sexti, id est, Philometoris filiura, 
circiter ea tempora, quibus decessisse 
Terentium in Eusebii Chronicis legi- 
nius. Zenodotiis vero Ephesius poeta, 
et Gramniaticus, Philetae discipulus, 
Ptolemeei primi tempestate floruit. 
Hie primus Homeri scripta recogno- 
vit. Praefuit Bibliotliecis, quae in 
urbe Alexandria erant, et Ptolemaei 
filios erudivit. Sic Suidas. Vinelus. 

1 3 Spuriorum stigmata vatum} ^riy- 
fxara, signa, notas Carminum non le- 
gitimorum et bonorura. Idem. 

15 Et correcta magis] Terentianus 
de Syllabis: ' Acrius vos penditeista, 
quam malignis moris est. Hoc domi 
clau&uiii uianebit, nee sinam nasci 
prins, Scriipulum quam vestra de- 
mat hunc mihi sententia. Corrigenda 
si qua sane visa vobis hinc ernnt, 
Non ero stulte repugnans, aut amans 
prave mea. Quin statim culpanda 
delens praebeamrectis locum.' Hand 
multum diversa Horatius in fine Ar- 
tis Poetica;. 

17 Interea arbitrii] Aliis verbis, eo- 
dem tamen sensn, Papinius praefatus 
est, lib. II. Sylvar. ' Haac qualiacura- 
que sunt, Mclior charissime, si tibi 
non displicucrint, a te publicum ac- 
cipiant; sin minus, ad me revcrtan- 
tur.' Noster Praefatione Centoni 
praefixa, circa finem : ' Quae si omnia 
ita tibi videbuntur, ut pracceptum 
est, dices me composuisse Centonein, 



1044 



NOTiE VARIORUM IN 



Et quia sub Imperatore meo ttini 
meriii, procedeie milii inter frequen- 
tes stipemiiiim jnbebis: sin aliter, 
aere dirutnm facies : ut cumnlo Car- 
minis in fiscuni suuin redacto, re- 
deant versns, nnde venerunt.' 

18 Sin minus ut taceam] Praeferen- 
dam existimem libri veteris lectio- 
nem, sin minus ut lateam. Dixerat 
enim ' sive legenda,Sive tegenda pu- 
les carmina :' prieterea non necesse 
habebat optare, ut taceret, nam illud 
erat sui arbitrii ; sed potius ut late- 
ret, quod erat in potestate Pacati, 
cui scripta sua vel edenda, vel tegen- 
da iransmiserat. 

No. 300. 1 Septem sapientes'] De 
quibus et eorum sententiis legendus 
Diogenes Laertius, ac, si videbitur, 
Philippi Beroaldi Heptalogiis Sep- 
tem Sapientumlibellus non indoctus. 
Vinetus. 

2 Nee secuta] Pliniuslibro secundo 
Natnralis Historiae de ventis : ' Vete- 
res quattuor omnino servare : secuta 
aetas octo addidit.' Idem. 

3 Hodie in orchestram'] Ita legen- 
dum censuit Petrus Pithoeus libro 
secundo Adversariorum. Pallium 
Graecorum erat, ut Toga Romanorum 
propria. Unde Togatae et Palliatae 
fabulae. Idem. 

(i Nobis pudendum hoc, non et Atti- 
cis quoquel Romanis pudendum, Grae- 
cis non item: Romano namque Jure 
infames liabebantur, qui artis ludi- 
crae, pronunciandive causa in Scenam 
prodiissent, ut Digestis de his, qui 
notantur infaniia, lege, Prsstoris ver- 
ba. Athenis vero unus erat locus, 
ubi fierent ludi, agerenturque fabu- 
lae : et in quem conveniebast JVIagis- 
tratus et popnlus consultaturi de iis, 
quae ad Reipublicae administratio- 
nem pertinerent : nempe Theatrum, 
quod ludorum agendarumque fabula- 
rum gratia proprie factum videtur. 
Vide Valerium libro secundo de le- 
gatis a Senatu Tarentum missis, et 
qus Diodorus Siculus extremo libro 



sextodecimo Athenis refert gesta, 
cum Elateam Philippus Alexandri 
Magni pater cepisset, anno urbis Ro- 
mae qiiadringentesimo et tertiodeci- 
mo. Verba vero ^Emilii Probi homi- 
nis Roniani de eadcm re ex Praefati- 
one in vitas excellentium Imperato- 
rum subscribam : ' Magnis in laudi- 
bus in tota fuit Graecia, victorem 
Olympiae citari. In Scenam vero 
prodire, et populo esse spectaculo, 
nemini in eisdem gentibns fuit tur- 
pitudini. Quae omnia apud nos par- 
tim infamia, paitim humilia, atque 
ab honestate remota ponuntur.' Idem. 
Nob. pud. h. n. et Atticis quoque'] 
Bis errat Scaliger, in hoc nempe et 
decimoabhinc versu male explicando. 
Proba vero Vineti interpretatio : adi 
et Cas.siodorum lib. iv. Var. Epist. 
51. Frontinum lib. in. stralag. c. 2. 
aliosque. Sed et in Solone Ausoni- 
us : ' De more Grseco prodeo in sce- 
nam Solon.' Et mox : ' Una est Athe- 
nis, atque in omni Gra?cia ad consu- 
lenduni publici sedes loci.' Imo et 
in Sicilia, ut ex Timoleonte Plutar- 
chi cognoscimus : in Graecia Asiatica, 
ut ex Actis Apostolor. cap. xix. li- 
quet : in Graecia Magna, sive Italica, 
docente Jnstino : in Antiochia Syriae, 
apiul Taciturn lib.ii. Histor. Cartha- 
gine, tradente Apuleio lib. i. Flori- 
dor. omnibusque passim in locis, ubl 
Graica studia in honore fuerunt. 

9 Camptis~\ Campus Martius, quo 
habebantur coaiitia, Consulum et ali- 
orum Magistratuum creandi gratia. 
Vinetus. 

Ut conscriptis] Patribus solis et Se- 
natoribus. Idem. 

10 Separatist A Patribus Conscrip- 
tis, et Senatu, privatis omnibus civi- 
bus. Civibus autem et civium hie scri- 
bitur. Idem. 

Separatis civium'] Nihil hie mutan- 
dum. Opponit enim singulos et pri- 
vatos cives Senatui et Comitiis. Quod 
liquet ex ipsa compositione : nam ut 
cum in comitiis et conscriptis conjuu- 



AUSONJI SAPIBNTES. 



1045 



git, ita se in separalia disjungit. Sed 
et a Scaligero prolata lectio parum 
mibi Latiua videtur, uiinimeque prio- 
ribiis congriiens, 

13 Quarii] Sedeiii, hoc est, thea- 
tnini. Anno urbis Roniae quingente- 
simo et nonagesinio nono, ut in vete- 
ribus Fastis Romanis notatum exstat, 
Censores fuernnt Marcus Valerius 
Messala, et Caius Cassins Longinus. 
Qui quum tlieatrum iu Urbe inclioas- 
sent, Publius Cornelius Scipio Nasica 
prioris anni Consul, auctor fuit, ut id 
destrueretur tanquam inutile, et pnb- 
licis moribus nociturum. Titus Livi- 
us libro XLViii. Valerius secundo 
de spectaculis, Velleius, Appianus. 
Vinetus. 

14 Mdilis oUm sc. (.] lEMes inter 
cetera et hides solenines procura- 
bant : in quibus et fabulas agebantur. 
Idem. 

Scenam tahidalam'] Ex tabulis et 
ligno solo. Cornelius Tacitus libro 
quartodecimo : ' Quippe erant, qui 
Cneuni Pompeium incusatum a seni- 
oribus ferrent, quod niansuram The- 
atri sedera posuisset. N am antea 
subitariis gradibus, et scena in tem- 
pus structa edi solitos,' et reliq. In 
sequenti autein versu, excituta, et 
excitatam scribunt nostra exemplaria. 
Idem. 

Mdilis olim scenam'] Graevius. Ser- 
vius ad lib. iii. Georg. vs. 24. ' Apud 
majores Theatri gradus tantuni fue- 
runt. Nam scena de lignis tantnni 
ad tempus fiebat : nnde liodieque 
permansit consuetude, ut componan- 
tur pegmata a ludorum theatraliiim 
editoribus.' 

16 Et Gallius] Est is Q. Gallins 
qui Praeturae candidatns cum esset, 
quia in yEdilitate 8\ia, quam ante an- 
num ge.iserat, bestias noii hajjuisset, 
gladiatorium munus dedit cum hoc 
titulo, se patri hoc dare. Non dubi- 
iim igitur in ea jl^dilitate thcatrum 
saxeum exstruxisse. ]*orro diligen- 
t«r notanda sunt, quae hie Ausonius 



scribit de iis, qui primi Romae thea- 
trum ex lapidibus excitarunt, cum 
antea tumultuaria de ligno erigeren- 
tur. Imo lex proposita fuit, ut tu- 
multuaria theatra essent, non perpe- 
tua. TertuUian. in Apol. ' Ubi sunt 
leges, quae Theatra stuprandis mori- 
bus orientia statim destruebant ?' 
Fuit id Sctum, cujus auctor fuit P. 
Scipio Nasica. Valer. 1. ii. c. xxxr. 
Livius lib. xi.viii. Augustin. de Ci- 
vitat. lib. I. cap. xxxi. Quin et Athe- 
nis ipsis tumultuaria fuerunt, ante- 
quam BeaTpov rh ev Atoviffcii construc- 
tuni fuisset, dicebauturque eo tem- 
pore 'iKpla, Aristoph. difffio^opta^ov- 
crats, "CIctt' evBvs el(Tt6vT€s, airh twv iKptaiv 
virofiXfTTova-' Tifjicis. Notanda, inquara, 
diligenter, quae hie scribit Ausonius. 
Nusquam enim ea apud ullum alium 
auctorem teniere reperias : tanta 
bonorum librorum est penuria. Sea- 
liger. 

Murena sic et Gallius'] Scenam ta- 
bulatam dederunt. Hi sunt Lucii 
Murenae in Praetura ludi, quos mc- 
morat Cicero in Oratione pro Mure- 
na, et Plinius libro tricesimo tertio: 
ubi de pegmate a Murena in Circo 
ducto, in quo fuerunt argenti pondo 
centum et viginti quatuor. j^dilita- 
tis autem, et hidorum Quincti Gallii, 
quem reuni ambitus aliquando de- 
fendit Cicero, meminit Asconius 
Pedianus in commentariis in oratio- 
nem Ciceronis contra Antonium et 
Catilinam. Vinetus. 

22 Pompeius hanc] Pompeius ille 
Magnus cognoniinatus, omnium pri- 
mus, ac post ilium Cornelius Balbus, 
et Augustus Caesar Octavianus, the- 
atra Romae exstruxerunt magnifica. 
Dio libro tricesimo nono, et quinqua- 
gesimo quarto, I'lutarchus, Plinius, 
Suetonius, Tertullianus de Spectacu- 
lis, et Tacitus, Val. Maxiuius, Augus- 
tiniis, <li:c. Idem. 

28 Pragrederer] Ita vetus liber 
rccte habet, non Progrederer. Sed 
versus claudicat. Sed huic malo ita 



1046 



NOT^ VARIORUM IN 



succurretur, puto : Sed rit verendos, 
Diisque laudatos vivos Prcegrederer as- 
gre quid velint sibi. Pro illo agere, 
inverso ordine feci, trgre. Deest au- 
tem verbiim aliqnod, piita, dixim, ant 
dicam, iEgre, inquit, ac vix dixerini, 
vix divinare possiiu, quid sibi velint. 
Hoc nnum scio, eos pronunciare so- 
lere snas sententias, quas tamen, si 
quis memoria antevertat, unusquis- 
que novit. Sunt enini vnlgatissiniir. 
Scaliger. 

Progrederer agere] Nee Scaligeri 
milii placet emendatio, nee Vineli. 
non divinatnm luic venit Prologus, 
neqne lit non Latine loqneretnr. Ve- 
ram lectionem censeo : Sed ut veren- 
dos, Disque laudatos viros Prcegrederer, 
ac referrem quid vellent sibi. Quarta 
sede spondaeus est, uti et hoc Car- 
mine, et alibi aliqnoties. 

30 Quas quisque providentium'] Lege 
cum libro veteri : Quasi quisque pro- 
videntium: id est, mos est pervetus 
cuique sapienti suam attribuere sen- 
tentiam, tanqiiam earn quisque pri- 
mus occuparit, et usu suam fecerit. 

32 Claudit'] Ciaudit apxa'iKws, clau- 
dicat. Sallustius : ' Res socordia 
claudit.' Terentius deponens extu- 
lit: ' Nunc nbi nieani Benignitatem 
sensisti in te dandier ?' Scaliger. 

Rebus vetustis cludif] Claudit etiam 
veins codex : ut niultis in locis clau- 
dere, cludere legitur : claudere pro 
claudum esse, et claudicare, Veteri- 
bus quoque fuisse usurpatum leginius, 
Terentius in actu prinio Eunuchi : 
' Nuncubi meani Benignitatem sen- 
sisti in te claudierr' In quern locum, 
et in liaec Chiereae, ' Ilium liquet mibi 
dejerare,' Salustium adilucit vetus 
commentator, qui sic duobus locis 
' claudere 'usurparit. Hoc ergo dicit 
Ausonius, siciibi ' claudit,' claudicat, 
et labat memoria, ct tam Vetera non 
meminerit, suggeret niox Ludius. Vi- 
netus. 

Ludius'] Histrio. Valer. Maximus 
lib. II. de institutis autiquis. Idem. 



33 Edisserator] Lugdunense exem- 
plar Edissertator liabebat, vocabulum 
versui quidem minus aptuni, sed e- 
jusdem tamen significationis. Arno- 
bius libro secundo, et septimo adver- 
sus gentes : « Edissertate nobis, et 
dicite, quae sit causa. Edissertate, 
inqnam, et dicite, quid sit, quod 
grandinem torqneat.' Idem. 

No. 301. 3 Multi hoc Laconis] In- 
ter quos Plinius septimo Naturalis 
Historiae. Sed Phemonoes, Antis- 
thenes apnd Laertium in Vita Thale- 
tis. Aliorum muUorum, Clemens 
primo et secundo Stromatum. Vine- 
tus. 

S TeAos Sp^v] Reposui ex veteri co- 
dicCj uti et melius, '6pa reAos, in im- 
perandi quippe modo proposuisse 
Ausoniimi, quo et ipse mox, et olim 
Solon, liquet ex sequenti versu,' Fi- 
uem intueri longa? vit£e quo jubes.' 

7 Multi hoc Solonem] In quibus 
Aristoteles, ut post dicemus. Vine- 
tus. 

Dire] Pro dixisse, uti panlo ante 
'scripse' pro scripsisse. sic CatuU. 
Carm. cxi. ' Ant facere ingenuae 
est, ant non promisse pudicse, Aufi- 
lena, fuit. Sed data corripere Fraii- 
dando, est facinus, plusquani meretri- 
cis avarae. Quae sese toto corpore pro- 
stituit.' Ita enim illi veisus legends 
sunt. In vnlgatis est, fraudando effi- 
citur. Item Statins lib. ii. Thebaid. 
' Quippe aninium subit ilia dies, qua, 
sorte benigna Fratris, Echionia ste- 
terat privatus in aula Respiciens dis- 
cesse Deos, trepidoque tumultu Di- 
lapsos comites, nudum latus omne, 
fugamqne Fortunae.' Ita scriptns 
codex, ^todescisse Deos, quod a Luta- 
tio aliisque probatum non inficetum 
est, sed minus genninum. Id enim ex 
' d ilapsos, " nudum,' et'fugam' liquet. 
Dein omnia ilia exempla, quae Bar- 
tbius attulit, lectionem banc unice 
confirniant. Imprimis illud Maronis: 
' Excessere omnes adytis arisque re. 
lictis Dii, quibus imperium hoc ste- 



AUSONII SAPIENTES. 



1047 



terat :' et hoc nostri Papinii lib. viii. 
' Per tentoria sermo Uniis abisse 
Decs, dilapsaque niunina castris.' 
Ubi ainsse et dilapsa, sicut illic, dis- 
cesse et dilapsos. Idem verbiim itidem 
inutatum est, iitrum lectins baud li- 
quido dixeiim, in scriptore belli 
Alexandiini, cujiis h*c sunt verba: 
* Erat auteni magna mnllitndo ojipi- 
danorum in parte Caesaris; quam do- 
miciliis ipsonun non nioverat : quod 
ea se fidelem palam nostris esse si- 
niiilabat, et descivisse a suis videba- 
tur.' Pro quo scriptus bona; fidei, 
discessisse. 

9 Tiyvwa-Ke Kaipov, Sfc] Ita ex auc- 
toritate optimi codicis lego. Et : 
Bins Prieneus dixit, ot irXflcrroi kukoI. 
Scaliger. 

11 Bias Prieneiis dj.ri<] Prienens 
hoc est Prieneusis, a Priene lonnm 
in Asia civitate, trisyllabuni est, npi- 
Tjz'ei's, sicut Orpheus dissyllabum.'Op- 
<pevs. yinelus. 

16 Lydius Ckubulits'] Legendnm 
Lindius, Aivhos quippe Graecum ejus 
liabet apophthegma, etex Lindo fuis- 
se ilbim, Strabo et Laertius asseriint, 
quanquam Duris, ex Caria. Accur- 
sius. 

18 Thales] Illud ex opinione : Tha- 
les, iyyva, Ttdpean S' Sttj protulil. Ne- 
qiie aliter potest consnli versui, eti- 
an)si oninem lapidem moveris. Os- 
tendam alibi, quoniodo tempore Au- 
sonii ' Thales ' ultimam corriperet. 
Scaliger. Idem : Habebant hoc pecu- 
liare I'oetac Lalini, pripsertim aetate 
Ausonii, ut non solum Grzecas decli- 
nationes in Graecis nngligerent, et 
ad regulam Latinorum referrent: sed 
et quantitatem ita everterent, ut ac- 
centu iilam tantum iiietireiilur. Id- 
circo uliimum in ' Thales' corripit. 
Ut Sidonius : ' Alcaeo potior Lyi istes 
ipso.' Quasi non Thales, et Lyristes, 
sed TItalis, et Lyristis diccrcnt. Sic 
Q. Cicero dixit Jiuotis: ♦ Conditur 
Octani ri|)a rum luce IJootis.' Et 
ipse Ausouius Gc^ispro (Jelcs: 'Qua- 



que Getis sociis Istrum assnltabat 
Alanis.' Quanquam lueminimus su- 
pra nos legere Getes. In iisdem au- 
tem, nt jam diximns, Gra'cis nomini- 
bus non quantitatem, sed accentum 
spectabant. Quia, ut etiam notat 
Servius in libello de accentibus, La- 
tini eundem accentum, quem Graeci 
Iiabent, efferunt in Gra?cis nomini- 
bus. Verbi gratia, quia Graecis vox 
haec eiSwKa liabet accentum in prima, 
Latini quoque eodem accentu extu- 
lere, ?(/o/a. Quce quidein vox semper 
est dactylus apud Prudentium. Grae- 
cis dicitur EvpiiriSrjs- Eodem accen- 
tu Latini semper extulerunt. Prop- 
terea penultimam producit Sidonius, 
non quantitatem, sed accentum La- 
tinum secutus : ' Orchestran quatit 
alter Euripidis.' Item Gra;ci dicnnt 
fxapaias. Propterea secundam pro- 
ducit idem : ' Marsyeeqne timet ma- 
num ac rudentem.' lidem Graeci 
pronuntiant "Aparoj, nomen ejus, qui 
scripsit (patvofjieya. Sidonius contra 
veterum Latinorum morem, qui me- 
diam semper produxerunt, corripit : 
' Non hie, si voluit, vacante cura, 
Qiiis sit sideribus notare cursus, Di- 
versas Arato vias cucurrit.' Deni- 
que inspice totum Sidoninm, totum 
Prudentium, et alios: invenies sem- 
per eos non syllabas Graecas, sed ac- 
centum Graecorum esse secutos. Sic 
Ansonius in voce rpiywvos facit, quia 
accentus non est in media, quae longa 
est, propterea earn coiripit : ' Per 
totideni partes trigonorum regula 
currit.' Et : ' Fulgiir tetragono as- 
pectus vitale coruscat.' Quis aude- 
bit dicere Ausonium ignoratione li- 
terarum Griecarum hoc comrnisisse? 
Nemo sanus quideni, nt puto. Sed 
iis temporibus stultun> videbatur non 
ibi producere syllabam, ubi accentus 
esset, quia is est mos lingua; Latinae. 
Adeo ut Plautus in hoc secutus sit 
judicium vulgi : quia non cum doctis, 
sed cum jilebc sibi rem esse viderct. 
Nam semper apud ilium Pha;dronius 



1048 



NOT^ VARIORUM IN 



pst daclyUis, quia Graece ^alSptaixos. 
Item quia 4>lAi7nTos dicitnr accentu in 
prima, eodem modo mediam corripit. 
Et niinquam aliter invenies apud 
Plautnm, qiiin mediam in nomine 
' Philippiis' corripuerit. Quod mi- 
rum est in positione. Sed quferenti 
eaussam accentnm semper praetexet. 
Ta'.ia mnlta sunt apud Plantum, quae 
studiosos per se quam opera mea cog- 
noscere malim. Contra retate Plauti, 
nt in quantitate syllabarum, sic et in 
declinationibus Latinismos admitte- 
bant. Dicebant enim Nestftrem, 
Hectorem, quomodo Rectorem, Men- 
Roreni, et similia. 

Tliales] 'Eyyva. irdpa 5' &ra, protu- 
lit. Ita Grseca haec in Charuiide 
l^latonis, Laertiique. Chilone, et sic 
in lodociBadii editione,quum in aliis 
fere &Tri pro &ra. Est autem iyyva, 
imperativus, pro iyyvae, ab eyyvdw, 
spondeo. TJdpa pro irdpeffn, adest. 
"Arrj, sive &Ta Dorice, noxa, calami- 
tas, damnum. Ceterimi si versum 
liunc sic emisit Ausonius, quia tro- 
chacnm non admittit metrum lambi- 
cum, in iyyva penultimam syllabam 
produxerit, sicut in iyyiriv Graecus 
poeta fecit. Ac ita spondeus erit 
pro lambo in seciinda sede, ut saepe 
invenitur posuisse Ausonius : obean- 
deniqnecausam primam in Trdpa, quae 
passim corripi reperitur, productam 
esse voluerit. Quod et Homerum 
interdum fecisse, Eustatliius Homeri 
et Dionysii commentator ostendit. 
Sed pro iyyva, Lugdunense illud 
exemplar, scribebat engya : quod sus- 
piceris 677^06 esse debere : et sic 
Ausonium scripsisse non iyyva, sed 
iyyvae, sine contractione, ut metri 
secundus pes sit dactylus vel spon- 
deus pro larabo ; et tertius Iambus: 
verum idem vetus codex Engia etiam 
pro 'E-yyvo scribebat in Thalete ; En- 
giaparadataeceedicimus. ubi nulla fue- 
rit synalceplia. At vero quoniara 
ambigitur etiam de hujus sententiae 
auctore. Diogenes uamque Chiloui 



attribuit, quam Ausonius et Octasti- 
chi Graeci poeta Thaleti. Patriam 
autem habuit Laconiam Chilo. La- 
conia, quaa et Lacedaemonia, in Pelo- 
ponneso erat. Peloponnenses Dorice 
loquebantur, ut scribit Strabo libro 
vjii. et veteres Grammatici Graeci, 
qui de Dialectis praecipiunt. Dores 
?j in a mutabant. Contra, lones o in 
Tj vertebant, nihilque contrabebant : 
et Ion erat Thales, ex Mileto loniae 
civitate in Asia. Ausonium itaque, 
qui Tlialeli adscripsit banc senten- 
tiam, verisimile est scripsisse, 'E7- 
yiae irdpa 5' Hrri, Eos vero, fjui Chi- 
lonis esse crediderunt, 'E77i;a irdpa 8' 
&Ta. Cetcrum de bac sententia, lege 
Erasmum in extrema centuria sexla 
primas Chiliadis Adagioruni. Vine- 
tus. 

19 Noxa quod prccsest] Praesest, hoc 
est, adest. Ut intro ab in, ita etiam 
Praesto a PRi^ES dictum. Festus : 
' Pracs est is, qui populo se obiigat : 
Interrogatusque a magistratu, si 
praes sit, iile respondct, praes si praes 
sit, hoc est, si praesto est.' Quod 
vere a nobis olim in Varronem ex- 
positumest. Scaliger. 

Noxa quod prasto est, t'e<af] An- 
tiquus liber, noxaquia prasest. Ubi 
presest pro prest'est. Quales erant 
Synalfephas nuiltas in illo, ut annota- 
vimus in Carmen vicesimum quintum 
de Professoribus. Vinetus. 

Noxa quod prtesest] Probat Ger. 
Vossius in Etymologico, tanquam ab 
inusitato verbo prcessum, unde parti- 
cipium praesens etiam nunc in usu 
est. 

20 Heec nos monere, feneratis non 
placef] Elias Vinetus explicat, fenore 
obligatis. Ego potius, feneraniibusvel 
feneratoribus, qui collocare solent fe- 
nori. Nam hi nollent homines terreri, 
ne spondeant;quiametuunt futurum; 
ut sic minus certum sit illis creditum. 
Gronovius. 

21 Dixi requedam] Idem error apud 
Prudentium in Vita Rom. Martyris : 



AUSONII SAPIENTES. 



J 049 



' Quinos supinat, obvias offert genas.' 
legendum eiiim : Cinnos supinat, vel 
Cinos. Glossarium : Cinum, iiricrKv- 
viov, Cinnus irfev/J-a. Et Italica lin- 
gua, et veio Gallica nsiirpant, Cenno, 
accennar, accenner. Joseph. Scaliger. 

No. 302. 4 Neque me esse priwum'] 
Ita de indiistria eniendavi, cum et 
hac parte vetus codex vitiosus esset. 
Sequens versus confirniat conjectu- 
ram nostrara, sed prsesertim ille : 
• Ne primus esset, ne vel imus quis- 
piam.' Scaliger. 

Neque me esseprimum, vestrum unum 
exisiimo] Sic versus hie in omnibus 
nostris exemplaribus : qui plenus red- 
detur, si prononien verbo esse post- 
ponere ausis : sed istud vestrum mibi 
non placet. Quippe quod nee ad 
sapientum coetum, nee ad spectan- 
tium turbam quoinodo referatur, vi- 
deo. Pro quo verum substiluebat 
vetus codex. Sicque habere potest 
versus non male: Neque esse me pri- 
mum, vcrum unum existimo. Ut nolit 
Thales sibi vendicare primum locum 
inter septem Sapientes, sed se dicat 
unum duntaxat esse ex illis. VineUts. 

Vestrum aut imum^ Non alloquitur 
sapientes, sed spectatores. At vcs- 
trumad spectatores tantum referri po- 
test, quum se sapientum nee primum 
nee iraum esse velit dicere: corrige 
igitur: Neque me esse primum eorum 
aut imum existimo. Nisi potius Lug- 
dunensis libri scriptura amplectenda 
est ; in eo enim : Neque me esse pri- 
mum verum unum exisiimo. Ubi esse me 
transponit Viuetus. Melius, quod 
deinceps in nientem venit : Neque me 
esse primum horum, nee imum existimo. 

6 Lusit Deus'\ Lego : liecle olim 
ineptum Delphicus jussit. Melius enim, 
quam vulgatuni, lusit. Sed apxaXa- 
/ios est, ' jussit ilium ut incideret:' 
pro jussit, ut ille incideret. De quo 
loquendi genere, quia plena sunt eo 
Plauti, Terentii, Lucretii, Varronis, 
et aliorum, praesertim Graecorum mo- 
uumenta, nihil przetcrca addam. Seal. 



Delphicus lusit Deus] Apollo. Vetus 
liber, ait, pro lusit. Vinetiis. 

Delphicus lusit Deusl Jussit Scali- 
ger : et bene. Sic Plautus Aulular. 
* Pici divitiis, qui aureos montes co- 
hint. Ego solus supero.' Quam lo- 
quendi rationem non inteliigunt, qui 
mutant. Caesar lib. i. Bell. Gall. 
' Aut rem fnmientariam, ut satis com- 
mode supportari posset, timere dice- 
bant.' Aristophanes in Nubibus: 
'Avriper &prL Xcupecpaivra ScoKparTjs, tf/v\- 
\av &n6ffovs aXXono rovs airrris irdSas ; 
Terentius in Adelphis : ' Ilium ut vi- 
vat, optant.' Sunt et alia sexcenta 
apud Virgilinm, Petronium, Cicero- 
neni, Plautum, exeinpla, quae adscri- 
bere piguit. Non debuit igitur Janus 
Douza ilium in Menaechmis Plauti 
locum sollicitasse : ' Si me consulas, 
Nummum ilium, quern niihi dudum 
pollicitus es dare, Jnbeas, si sapias, 
porculum afferri tibi.' Ubi rh 7ium- 
mum ilium in nummo illo commutatum 
iri voluit : sed perperam. Est vero 
Plautinus ille locus huic Nostro per- 
similis. Ausonius mox : ' Vinctumque 
pedicis aureis secum jubet, Reli- 
quum quod esset vitae, totum dege- 
ret.' Non dissimnlabo tamen in ve- 
leri libro legi ait pro jussit. Sed sic 
sibi metrum non constat. Sophocles 
Electra, Koitoi toctovtSv y' ol5a Ka/xav- 
rijv '6ti 'AXyic Vt to7s irapovcn. Idem 
ibid. KlyiaBov ivd' wKr)Kev iiXTopw irdKat. 
Ad quem locum plura de hac con- 
struendi ratione Scholiastes : aliqua 
item Livineius ad cap. 3C. Paueg. a 
Nazario Constantino dicti. 

8 Nomijia eorum incideret] Ex libro 
veteri luculenter ilia cniendantur: 
Hoc vult : sciscitante quodam, quis 
septem Sapientum illorum primus es- 
set, Apolliiiem jussisse, ut in pila 
eorum nomina inciderentur. Ita nul- 
lus erit primus, nullus ultimus, quia 
in spha-ra neque -irpwrov, neque etrxa- 
Tov est, inquit Plato. Scaliger. 

Ut in orbe tereti nomen inserlum in- 
cideret] Corrigeudum suspicamur, j?^. 



1050 



NOTiE VARIORUM IN 



certuni, [Sic igitiir lege, in Var. Lect. 
pro incestum.^ non insertum. Qucb 
facillima nnius literoe in alteram 
transitio esse potnit. Ut ' Concisto- 
riiim' et ' Consilium' plerumque pro 
Concilio, et apud Ovid, in primo Amo- 
rum, pueriliter: 'Non me nnpsisti 
consiliante seni.' pro conciliante. Ac- 
cursius. 

13 Grace coactum'] Ita concinnius 
idem lil)er. Scaliger. 

15 Spectare vital Ovidius de Cad- 
mo, tertio Metamorphoseon: • Sed 
scilicet ultima semper Exspectanda 
dies liomini: dicique beatns Ante 
obitum nemo supremaque funera de- 
bet.' Vinetus. 

16 Proinde] Lege ex veteri libro : 
Proinde rniseros, aut beatos dicere Evi- 
ta : quod sint semper aiicipiti statu. 
Tantum in veteri dicier scriptum erat, 
non dicere. Quod excusari,quanquara 
satis frigide, posset. At ut hodie 
editur, quis intelligat? Scaliger. 

19 Rex, an tyramius] Egregiam 
opem nobis praestitit vetus liber, 
quanquam ne is quidem omni ex 
parte incolumis et integer. Croesus, 
inqnit, sive eum tyrannum, sive re- 
gem Lydiae mavis appellare, annume- 
ratus fuit inter bos beatos, quos vul- 
gus ante mortem fia/capifei. Scaliger. 

Rex, an tyrannus] Id est, siue. Vid. 
Heins. ad Ovid. Fastos p. 53. et 
Mercerum ad Dictyu Cretensem li- 
bro I. 

21 Laleribus aureis'] Ausonius ni- 
mis obscure et ambigue rem expres- 
sit. ' Qui dabat templa lateribus 
aureis,' id est, qui lateres aureos 
donarium oflferebat Diis, et in eorum 
templis consecrabat. De hac ipsa 
historia Varro apud Nonium : * Lu- 
don fluens sub Sardibus flumen tulit 
Aurum, later quod conquadravit re- 
gius.' Sed et ita hie versus explicari 
potest : ' Dabat templa lateribus au- 
reis,' id est, faciebat, ut Dii habe- 
rent instructa et ornata lateribus 
aureis templa, quae autea Diis nnlia 



erant tantis divitiis famigerabilia. 
Non banc enim Ausonii fuisse men- 
tera credibile est, e lateribus aureis 
templa constructa. Ita quidem Gre- 
gorius Magnus in dialogis : ' Ibi quas- 
dam mirse potentiaj a?dificabatur do- 
mus, quae aureis videbatur laterculis 
construi.' 

25 Telana} In eodem scriptum est, 
Tellana. Alii tamen TeAAoj' vocant. 
Scaliger. 

Telana dico civem'] Herodotus, Plu- 
tarchus, et Diogenes, non Telana, qui 
beatus pro salute patriae decernens 
parta gloria interierit, sed Tellum 
nominant, hoc est, TeWov. Neque 
secundas beatitudiuis partes Aglao, 
sed Cleobi et Bitoni tribuunt. Quan- 
quam hos Lucianus in primis bea- 
tos facit, Tellum in secundis. Pli- 
nius vero Phedium eundem vocat. 
Porro, ipsum Aglaum Pliniiis, Vale- 
rius, et Soliuus asserunt beatum qui- 
dem ab oraculo Apollinis (non autem 
a Solone) judicatum. Nee Croesum 
sed Gygem Lydiae quoque Regem, 
sciscitatum venisse Pythium Apolli- 
nem. Piin. et Valer. Maxim. Accur- 
sius. 

26 Pro patria pugnans'] ' Objicere 
caput periculis,' ' telis,' nota sunt. 
' Sed objicere vitam pro patria' uihil 
est, nee Latini sic loquuntur. Scrip- 
sit Ausonius : Vitnm ahjecerat, hoc 
est, contempserat, nihili fecerat ser- 
vandiB patriae causa. Pro quo Vir- 
gilius, ' projicere auimam' dixit vi. 
JEu. ' Lucemque perosi Projecere 
animam.' Et Lucanus : ' Projeci vi- 
tam, comites, tutusque futmie Mor- 
tis agor stimulis.' ' Abjici' et ' pro- 
jici' dicuntur, quae contemnuntur, et 
vili babentur. Phaedrus : ' Agros ab- 
jiciet moecha.' Seneca, de Benef. 
' Gratus esse adversus quenquam 
potest, qui beneficium aut superbe 
abjecit, aut iratus impegit.' Cicer. 
XVI. ad Fam. Epist. xxi. ' Etiam 
reliquias tuas misera projicias ?' Sic 
Florum iutelligo lib. ii. cap. 16. 



AUSONII SAPIENTES, 



1051 



' Quid .si;!noriira, quid vestiuni, quid 
tabulanuii raptum, incensum, alqne 
projcctiim est?' hoc est, conteintum, 
vili veiiditum. GrcBtius. 

27 Iiiveni A^lautn] Liiciamis aliter 
in dialogo, qui iiisciibitur Charon, 
ij i-KUTKOTTovvres, et Plutarc'hus in Vita 
Solonis, Herodotus libro prime, et 
Joannes Tzetzes prime capite. Vi- 
netus. 

28 Nunqiuim excesseraQ Verba sunt 
Valerii Maxinii, libro septimo, capite 
de felicitate. Meminit Solinus quo- 
qiie felicitatis Afjlai. Consimilis et 
Claudiani senex Veronensis. Idem. 

31 Spectandum dico'\ Plato in Epi- 
nomide ; ou (pvfjX thai Svvarbp avOpunrois 
(MKaplois re Kal evBat/xScri yeuecrdai, ttXtjv 
6\lyctiv' fJ-fXP^ ■""*? ^*' T'^A'"') "TovTo Siopl- 
l^ofiai. Scriptor Ecclesiastici cap. 12. 
Mr/ fianapiffris &.vSpa irph reAeuTTjs aiiTov, 
Sophocles Oidipo Tyranno : "nare 
6vr}Thu ovt' iKelvrju r^u TeXivralav ISe?!/ 
'Hfiepau iiriffKOTTOVVTa, /xTjSeV oAjSifeir, 
vplv hv Tipixa. rod ^iov Trepaffri, firiSiv 
a\y(ivhv TToffuiv. Croesus apud Lncia- 
nuni in Charonte : 'Eyio 6e, Kadapfxa, 
ov (Toi SoKU fvSai/xaiv eluai ; 2o. ovSeTroj 
oiSa, Kpo7cre, i)i' /u») Trphs rb t4\os a(p'iK]] 
rod ffiov 6 yap ddt/aros a.Kpil3ris (Aeyxos 
Tuiv roiovTwv, Kol rh &XP^ irphs rh repfia 
eii5cufj.6va>s Sia/Siaicai. liespicit hue D. 
Augustinus libro ix. Civitat. Dei, 
c. 14. ' Quidam enim conditionem 
suani hnmilius inspexerunt, negave- 
runtque hominem capaceni esse bea- 
titudinis posse, quamdiu mortaliter 
vivit.* 

33 Accepit] Emendo : Dictum mo- 
leste Croesus accipit. Exeo. et ilia 
aavvSera eleganter concepta in Exem- 
plari : Profectus, victus, vinclus, Regi 
deditus. Ut semper eluccscat in ern- 
ditissimo poiHa fu^lix vcterum Comi- 
cornni iniitatio. Scaiiger. 

Accepit. Ill ego] Th at noii agnoscit 
vetus liber. Lege, accipit. ego. pro- 
ducitur ultima, uti solct, ob distinc- 
tionein. 

35 Profectus, victus, vinclus, regi 



deditus] Ita fuit in mcmbraneo co- 
dice. Inter hunc auteni versuni et 
sequentem, ' At ille captus,' qui nee 
ipse sine mendo est, desunt versus 
niulti. Viiiet. 

36 At ille captus] Sed omnium men- 
dorum monstra superat prodigiosus 
ille versus, ita in veteri scriptura 
conceptus: At ille captans funeris in- 
star sui. Nam quo modo vulgo legitnr, 
commentitium est. Quid igitur illo 
faciemus ? confugiemus ad veterem 
scripturam, hoc est, ad ejus vestigia 
odoranda. Putamus enim ita scrip- 
sisse : At illico aptant funeis, instant 
arsui. Quin Jiamma, &c. Hoc est, 
prjeparant ilium, ut ardeat. Sic Vir- 
gilius dixit : * Instabant fulmen,' de 
Cyclopibus loqueus. 'Arsus' idem 
quod V^arroni ' arsura.' ' Instabant 
arsui,' ut dicebant, ' parave vestes 
indutui, amictui.' Hac ego censeo, 
ut multa alia, Ausonium imitatione 
priscorum autorum scripsisse. Quid 
quod necesse est apparari rogum, 
ejusque fieri mentionem ? aliter enim 
interruptus est sernio, neque uUum 
ex vulgata editione sensum eruere 
possis. Scaiiger. 

47 Quern Solonem diceret] Ita de 
industria lego, non quee in Solonem: 
hoc est : interrogatus quem vocaret, 
et quare vocaret. Idem. 

50 Vimque fortunce vidcns] Ita et 
' Nemesiu ' Capitolinus in Maximo 
appellavit : quam eandem esse cum 
Fortnna ex aliorum opinione Martia- 
nus Capella refert libr. i. de Nupt. 
Philologia;. Et Noster in Protrep, 
conjunxit : ' Absistat Nemesis, ferat 
et fortnna jocanteni.' Hie igitur 
et pro Nenicsi accipi potest, quie 
fifyaXocppovovvra Cro-'simi puniverat : 
qua? ministra scilicet Jovis est. Hie 
enim KoAacr/;? Twy inrepKSfnrwv hyav 
^pov7]ixa,Twv fwiffTi (ijdvvos fiapus. /Es- 
chylus in Persia vs. 772. 

.53 Totum degerct] Degere vetus 
codex. 

56 Quodque uni dictum'] Supra : ' Ut 



1052 



NOT^E VARIORUM IN 



quod dixisse Ciceso regi existimor, 
Id omnis hominiim secta sibi dictum 
putet.' Menander : 'Tnep yap kvhs dAe- 
701;' anavras vovderw. Tercutius A- 
delph. ' Hapc cum illi dico, Micio, 
tibi dico.' 

No. 303. 1 Lvmbi sedendo, oculique, 
&c.] Conjunctivani particulam vetus 
lectio lion habuit,qnarursus exclusa, 
llbentius etiani legeiim, aspectando. 
Imitatus est Plautum in Menaech. 
act. V. sc. III. ' Lumbi sedendo, 
oculi adspectando dolent, Manendo 
Medicum, dum se ex opere leciplat.' 
Accursius. 

Oculi spectando dolenf] Non iraniu- 
tabiuius, quia Plauti est. quare non 
recte addiderunt copulam, oculique. 
Jul. Cces. Scaliger. 

3 Hui quam pauca] lUnd Hui non 
habet locum in versu, sed est Ttapein- 
ypa(j)^, ut <j>iv apud poetas Tragicos- 
Versus vero primus est ex Plauto in 
Menaechni. Scaliger. 

7 Brevitate nota] Ipsum vero prae- 
ter caeteros Laconas breviloquum fti- 
isse notant Laertius et Suidas, et ab 
Aristagora Miiesio banc verborum 
rationem Chiloniam fuisse appella- 
tam. 

10 Labor molestus ] Plautus Pseu- 
dolo act. IV. sc. 2. ' S. Ecquem in 
angiporto hoc hominem tn novisti, 
te rogo ? B. egomet me. S. pauci 
istliuc faciunt homines, quod tu prae- 
dicas. Nam in foro vix decimus 
quisque est, qui ipsus se noverit.' 
Tlam-wv (xiyiaTov fj^adrnxiruv vocat Cle- 
mens Al. lib. HI. c. 1. Paedag. 

F»uc<i] Utilitatis. Idem genitivus 
apud Terentium, ut Carisius monuit. 
Vinetus. 

11 Quid ferre possis] Theocritus 
Eid. XV. OToi arjSovirifs, i(pf^6fj.fpui iir\ 
Sfvdpuiv, TlwTcivTai, TTTepvyaiv Treipd- 
fxivoi, o^ov in 2^01/. ' Ante omnia,' 
inqiiit Seneca, ' necesse est seipsuni 
sestimare : quia fere plus nobis vide- 
mur posse, quam possumus : ' De 
Tranquill. cap. iv. et cap. v. * M&ti' 



manda sunt deiude ipsa, quse aggrc- 
dimur ; et vires nostrae cum rebus, 
quas tentaturi sumus, comparandas. 
Debet enim semper plus esse virium 
in vectore, quam in onere.' 'Eirel, ut 
ait Plutarchus, tJi rfjs irapoin'ias iffrai 
yeXolov oh hivafxai t7)V aXya (pepeiv, ctti- 
Bere fioi rhv ^ovv. Cui consimile Ada- 
gium Apuleius apud Nonium re- 
fert : ' Qui celocem regere nequit, 
onerariam petit.' Martialis lib. xii. 
Epig. 99. ' Qui sua mctitur pon- 
dera, ferre potest.' Tam multa sunt 
in hunc sensum apud veteres scrip- 
tores, Graecos pariter et Latinos, ut 
et ipsa tantum nomina citare taedio- 
sum sit. Sed pauca tamen notabo. 
Videsis Horatium in Arte, Senecam 
de Ira lib. m. cap. 7. Senec. Trag. 
Hercule Fur. vs. 68. Ciceronem ad 
Caecil. in Divinat. c. xii. Ovid. lib. 
II. Artis, P. Syrutn in Mimis, Senec. 
cap. IV. de Providentia, Hesiodum 
lib. II. ""Epy. Quintilianum lib. 11. 
Institut. in fine, Propertium lib. iii. 
El, VII. Antholog. Graec. 1. 11. c. 
Lii. Athenaeum 1 viii. pag. 351. 

No. 304. 1 ParvcB civis insuleB] 
Rhodi insiilae parvae urbs fuit Lindus 
Cleobuli patria. Vinetus. 

2 Qua duo'] Legitur et quam duo, 
et quam clueo. Cluo autem tertia 
inflexione, et dueo secunda antiqui* 
ores Latini usnrparunt. Lucretius 
libro primo : * Detulit ex Helicone 
perenni fronde coronam, Per gentes 
Italas omnium quae clara clueret.* 
Et libro tertio : ' Utiiis invenietur, 
et opportuna cluebit.' Sunt porro, 
qui GrjBCum verbura esse existimant 
duo, id est, k\vw, quod audio valet : 
quamvis varia significet, doceantque 
Grammatici agendi, patiendi, et iieu- 
tra significatione usnrpari. Nonius 
Marcelhis 'cluere' pro nominari, 
Lucilium, Pacuviura, Ennium,Varro- 
neni dixisse probat. Hermolaus Bar- 
barus ' cluere' duo significare scrip- 
sit, ' esse ' et * pugnare.' Sed Bap- 
tista Pius, ^Plauti et Lucretii inter- 



AUSONII SAPIENTES. 



1053 



pres, ' cluere' pro 'esse'accipienduni 
negat ; de ' cluere' pro pugnare Her- 
molao susbcribit, citatqne Plinii duo 
loca : unum, illiini, ubi de Clypei 
etymo Grammaticos repreliendit Pii- 
nius, qui a ' cluendo' dictum trade- 
bant: sed quo * cluendi' significatu 
non satis mihi exprimit Plinius. Al- 
tenim, hunc ex libro quinctodeci- 
mo: ' Quippe ita traditur, IVIyrtea 
verbena Romanos Sabinosque, cum 
propter raptas virgines diniicare vo- 
luissent, depositis arniis pacificatos 
in eo loco, qui nunc signa Veneris 
Chiacinae habet, Cluere enim antiqui 
pugnare dicebant.' Sic legit etiam 
Lilius Ferrariensis : sed habet tamen 
codex mens purgatos pro pacificatos, 
purgare pro pugnare. lilud vero Lu- 
crelii 'clueret, ' idem Pius ' appa- 
reret,' et ' fulgeret,' interpretatur : 
sed quid si ' clara clueret,' illic sit, 
res prsEclare gestas bominum landa- 
ret, praedicaret, celebraret? Si ita- 
que legas hie, qua duo, id erit, qua 
sententia, sen per quam sententiam 
ego clarus sum, et memoror, qua 
significatione 'cluet'accipiendum fu- 
erit in versu 21. lambici Epistolie 
Ausonii ad Probuni : si vero quam 
duo, significabit, quam sententiam 
effero et celebro. Vinetus. 

3 "ApuTTOv nerpovj In Epigr. Grje- 
cis lib. I. cap. xlviii. Tlay rb irfpiT- 
rhv &Katpov, eirel \6ycs eVrt TraXaids' 'Cls 
Kal rod /ueAtTOS rh irXeov effrl X"^'?- 
Piautus Paenulo Act. i. sc. ii, ' Mo- 
dus omnibus in rebus, soror, opti- 
mum est habitu. Nimia omnia nimi- 
um exbibent negotium hominibus 
ex se.' 

4 Qui orchestra proximus] Pars the- 
atri fuit, locus chori, et saltantium 
apud Graecos, auctore Polluce, dicta 
quasi saltatorium, inquit Buda;us in 
annolationibus. 'Opxiop.ai enim salto 
et gesticulor significat, unde nomen 
habet. Apud Romanos vero in or- 
chestra sedes habebant Senatores, 
teste Vitruvio libro quincto : Equites 



vero, qui secundus erat ordo a Sena- 
toribus, in gradibus proximis specta- 
bant quattuordecim numero. Pro 
proximus autem legitur et maximus : 
quod qnicquid sit, potest Ausonianus 
hie Cleobulus Equitibus istis Roma- 
nis illud fxirpov &pi(TTov ideo occinuis- 
se, quod ex eo ordine essent publican!, 
genus avarum, et in exigendis vecti- 
galibus plerumque immane. Vinetus. 

8 Poeta djxe] D. Hieronymns ad 
Demetriadem de serv. virginitate : 
' Philosophoruni quotpie sententia 
est jxifforriras apsTas, vTrepfioAas Kanias 
ehai. Unde et unus de septem sapi- 
entibus /uTjSej/ &yav,id est, nequid, ait, 
nimis. Quod tarn celebre factum 
est, ut comico qnoque versu expres- 
sum sit.' 

10 Et noster quidam'] Reperitur 
apud Euripidem, Theognideni, et alios 
veteres poetas istud MTjSei/ ^^701', ut 
docebit Erasmus in Adagiis : quod 
Soloni, Chiloni, Stratodemo cuidam 
Tegeatee attributum scribit Clemens 
Stromatum primo. Vinetus. 

MriSiu &yav'\ Varro apud Nonium: 
' Quid aliud est, quod Delphica ca- 
nat columna Uteris Suis, "Ayau fj.T]Siy, 
quam nos facere id ad mortaleni mo- 
dum Medioxume, ut quondam patres 
nostri loquebantnr ?' Euripides Hip- 
pol. vs. 261. BmJtou 5' arpfKels iinTt)- 
Sevaeis ^acrl aipdWetv irAiov fj repirfiv 
T'p 5' vyieiif. fjiaWov iroKfixelv. Oyrcc rh 
Aiau 7' fiffffov inaivu Tod MTjSty "Ayav. 

No. 305. 1 Aquam qui principem] 
Cicero lib. i. de Nat. Deor. cap. x. et 
lib. 11. Acad. cap. xxxvii. Theodore- 
tus serm. 11. D. Augustinus lib. viii. 
cap. II. Civ. Dei. Schol. Homer. 11. 
E. Clemens Alexandrin. p. 42. Ser- 
vius ad vs. 364. 1. iv. Georg. Virgil. 
Laiirtius in ejus Vita. Sidon. Apolli- 
naris c. xv. 

2 Ut vates Pindarus'] Qui incipit 
Olympia, 'Apttrrov /U6J' SSojp. Plufar- 
chus libro primo de placitis Philoso- 
phoruni, Cicero, Laiirtius, Seneca, 
Augustinus, Lactautius. Vimtus, 



1054 



NOTiE VARIORUM IN 



3 Dedere] Ante versiculiim tertinni, 
deest tale quid : Cuiquc olim jussu 
Apollinis tvipodem aureum Dedere pis- 
catores extractum niari. Scaliger. 

5 Quod ille munus] Htec ita lego 
fere ex aiictoritate veteris libri. 
Idem. 

9 Ad me deferunf] Referunt vetns 
codex. Alii omnes deferunt, Sed 
praepositio Re inseparabilis, quam 
natiiraliter breveni esse putamus, 
Grammatici veteies in his verbis Ion- 
gam etiam observariint, Religio, Re- 
liquia', Redeo, Recido, Reduco, Re- 
fero, Reficio, Refugio, Relatuni, Re- 
pello, Reperio, Carisius, Etityclies, 
Donatus, Velius, Csesellius, Servius, 
cum aliis quibusdam : quare ibi con- 
sonantem geminandam censuernnt, 
Relligio, Relliquiae, &c. Alii sunt 
quibus ista geniinatio videtur minus 
necessaria : quara et in antiquis li- 
bris observasse se negant : quiim 
Lugdunensis Repperit per duo pp. 
scriberet etiam quando niliil opus 
esset, correpta nimirum Re in iv. 
versa Epigramniatis vicesimi tertii : 
sed qui in recidit, quod est in quarto 
Parentaliuni, nihil geminarit, neque 
liic in referunt. Vinetus. 

13 Is igitur ego sum] Lego ita ex 
eodem libro. Scaliger. 

14 QucB duobus ante me'\ Tres ta- 
men sunt ante ilium. Sed placuit 
ita Ausonio dicere. Nam nihil vetat. 
Idem. 

QucB duobus ante »ne] Atqui tres 
prodierunt, Solon, Chilon, Cleobulus. 
tribus itaque debere legi cunctandum 
non videtur, aut ante Cleobuluni per- 
sona ejus reponenda. Talia ferme 
aut oculos legentium, aut conjectu- 
ram falUmt. Nisi quis etiam duobus 
defendat, qnoniam Chilon non prodi- 
erit, ut sibi sententiam assereret, sed 
veluti Apollinis Delphici interpreta- 
retur : atque hinc subdiderit, ' plau- 
sura non moror.' Accurs. 

18 Nos iyyva] Quia sententia haec 
aliis, non etiam soli Thaleti tribuitur, 



et effertur Dorice, iyyia, irdpa S" Ura, 
propterea semper Dorice hie posita 
fuit. Atqui si ejus autor est Tiiales, 
nullo modo potest, quia Thales lo- 
nice locntus est. Quare saltern &Tri, 
non &Ta dicendum fuit. Et superius 
in Ludio veils nolis, ut constet ver- 
sus, ita efferenda fuit ea cliria : 
* Thales, iyyva, irdpecTTi. 5' Jittj, protu- 
lit.' Quomodo Thales ultimam corri- 
piat, alibi dicemfis. Scalig. 

'Eyyua 'iTapaa'TaTr]v ecce dicimiis, La- 
tinum, id est, sponte noxa prcesto tibi 
estl Mcndosum aeque Graecum apo- 
phthegma ac Latina ejus est inter- 
pretatio. Lego itaque, iyyvS irdpa 
5' ^TTj. Ut cum superius ab ludione 
qnoque recensetur iyyva irdpa 5' Sto, 
' Fide jussioni damnum adest.' Quae 
sequuutur nos pudorenostro non cor- 
rigimns, sed ita corrigendum videri 
(quousque certiora ex vetustis for- 
tasse codicibns dabunt alii) ostendi- 
mus. Uf, ' id,' particula (quo raodo 
prins fiierat) amoveatur, legamusque 
non sponte, sed spondenti : hoc modo : 
Latinum est, spondenti noxa prcesto tibi 
est. Nee fortasse contemnendum il- 
lud, Latinum id est: Sponde, noxa prce- 
sto tibi est. Accursius. 

'E-yyva irdpa S' &ra'] Mirum in illo 
apoplithegmate, non dico omnes re- 
centiores interpretes, nam quid de 
his mirum ? sed Ausonium iyyva pro 
verbo accepisse, et * sponde ' ver- 
tisse. Nomen est, non verbum, nee 
verbi imperandi modus. Quod si es- 
set, ab agendi verbo iyyvav veniret, 
quod hoc sensu Graecis non usurpa- 
tiir. Sed in patiendi forma iyyvacrOai 
est spondere, non iyyvav. iyyva non 
est sponde, sed sponsio : et iyyvw 
scribendum esset, ut esset sponde, ab 
iyyvw^ai. Sulmasius. Fallitur Vir 
maximus, ut vel ex Aristophanis Plu- 
to liquet. 

19 Latinum est"] Ita legito. Sca- 
liger. 

25 Maneat ambobus'\ V. c. 7nanet : 
et paullo ante, sibi quisque verum di- 



AUSONII SAPIENTES. 



1055 



cat. Mox, explud'Ue, et excludite, pro 
exploilite ; \\t de/rudare alibi, pro de- 
fraiidarc. 'Son capio tanien, si utlioc 
officiuiu monendi ambobiis giatum 
nianeat petit, (sponsor! uempe, et 
sponsorcin pra-benti) qnoniodo iii- 
ferre possit, ' ergo pars plandite, et 
pars explodite.' Puto permanet re- 
scribenduui, hoc seusii: quanquam id 
meuni dictum quisque vestriim fatea- 
tur esse verum,taiuen hoc spondendi 
ofRcium tara sponsor!, qiiam cni spon- 
detnr gratum manet, et frequenta- 
tur, licet siio cum damno. 

No. 306. 1 Bias Prieneus dixi ot 
itM'iffroL KaKo^ Ita nostra omnia ex- 
emplaria : et Prieneus si trisyllabuin 
est hoc loco, sicut ante in Ludio, 
absque synaloepha scandeudus versus 
erit. Vinetus. 

2 Plures maZi] Sic ferme Sopho- 
cles : Ta Tr\e7(TTa (pupwv aiVxpci (pwpd- 
(Tiis ^poTwu. Nonius de Doctoruni 
Indagine : ' Veterum memorabilis 
scientia Palcorum nnmerum pro bo- 
nis ponebat ; Multos contra malos 
appellabant.' ' Plures culpari dig- 
nos,' dixit Horatius lib. i. Sat. iv. 

3 Veritas odium parifl Terentius in 
principio Andriaj. Vinetus. 

No. 307. 1 Mitylenn oriundus'] Mi- 
rvXiivr] urbs est insulae Lesbi, Pittaci 
solum natale. Vinetus. 

3 Teinpus ut noris] Tempus et oc- 
casionem distinguit Cicero libro de 
Invent, c. xxvii. * Occasio autem 
-est pars temporis, habens in se ali- 
cujus rei idoneam faciendi aut non 
faciendi opportunitatehi : quare cum 
tempore hoc differt : nam genere qui- 
dem utrnmque idem esse iuteliigitur: 
verum in tempore spatium quodam- 
modo dcclaratur, quod in annis, aut 
in anno, aut in aliqua anni parte 
spectatur: in occasionc ad spatium 
temporis faciendi qna^dam opportu- 
nitas intelligitur adjuncta : quare cum 
genere idem sit, .fit aliud, quod parte 
cjuadamet specie, utdixim us, diff'erat.' 
Seneca Epist. xxii. * Epicurus ait: 



' nihil esse tentandum, nisi cum apte 
poterit tempestiveqiie tentari : sed 
cum illud tempus diu captatum vene- 
rit, exsiiiendum ait.' 

5 Ro7nana sic est vnx'] Sic Latini lo- 
qunntur. Terentius in quarto actu 
Andria; : ' In quibns sic illudatis. 
Veni in tempore.' Ibique ' in tem- 
pore,' opportune, exponunt vetusti 
commentatores. Elidit autem i, vo- 
calem finalem verbi ' Veni,' Teren- 
tianum metrum : sed in Ausoniauo 
nulla synalcepha, ubi nee venit pro 
veni scribendum : quoniam nee Pyr- 
rhichius, nee Trocheeus lambico con- 
veninnt. In secundo autem actu 
kavTuv TifjLupov/xfvov non servus Dromo, 
sed Syrus sic loquitur: ' In tempore 
ad earn veni, quod rerum omnium 
est Priraum.' Vinetus. 

Veni in tempore'} Lege, Venito (vel 
Venite) in tempore. Non venit scili- 
cet in mentem Viueto, quod saepe 
antea sibi animadversum notaverat, 
in niembranaceo vocalem ut pluri- 
mum negligi, quae eliditur : in eo 
igitur cum sit Venit in tempore, quani 
prodidi Icctioneni in contextum reci- 
pere non dubitavi. Sic inferius in 
Genethliaco : ' Adnuito ut reducera,' 
&c. Ubi in veteri libro erat, adnuit 
ut reducem. Eadem scribendi ratio 
etiam Valerio Maximo mendum attu- 
lit lib. I. c. VI. de Pompeio : ' Sed 
invictae leges necessiludinis pectus, 
alioqui procul ab amentia reraotum, 
prodigia ista justa aestiuiatione per- 
pendere passa; non sunt. Itaque dum 
ilia elevat, (non ille) auctoritatem 
plenissimam, et opes privato fastigio 
excelsiores, omniaque ornamenta, 
quaa ab iiiennte adolescentia ad invi- 
diam usque contraxerat, spatiounius 
dici contVegit :' plenissintam pro am- 
plissimam erat in Ms. Ita vero uti 
distinxi locum t'uisse distinguendum, 
cuivis facile probavcrim. ' Elevare ' 
eiiim hie est, verbis deprimorc, extc- 
nuarc, miuuere. Ipse Valerius lib. i. 
c. VII. De Alex. M. ' Adjecto versa 



1056 



NOTiE VARIORUM IN 



Graeco, qui fidem soniniorum elevat.' 
6 Vester quoque ille\ Terentii ex 
fabula Heautont. liaec sunt : ' In tem- 
pore ad earn veni, quod rerum om- 
nium est primum.' Verum Syri ver- 
ba ea sunt, non Dromonis, qui ad 
Bacchidem venerat, non ad Antiplii- 
1am. Accursius. 

No. 308. Perianderl Substituunt 
alii in liujus locum Anacharsin, alii 
Epimenidem Cretensem, alii Mysonem. 
Vide praeter Laertium in Vita Tliale- 
tis, Excerpta Constantinl ed. Vales. 
p. 235. et 513. Clementem Alex. 
p. 299. Theodoretum p. 80. 

2 MeXfTTj rb ■Traf] Me^eVa rh iruv 
apud Stobseum capite tertio, sive 
verbura sit /xeXera pro fj-eKerae, seu 
nomen pro /igAerrj, Dorica dialecto. 
Alia vero sententia Periandro assig- 
natur in Carinioe Graeco. Vinet. 

3 Meditationem id esse totutn] Sic 
Mariang. Accursius. Idque prorsus 
est MeXeTTj rb trav. Gnoma Graecu : 
BovAtjv 5e iravTos npdyfxaTOS irpoAdfi^ave. 
Pythagoras in aureo Carmine : Bov- 



Afiov Se irph ipyov, '6irws /Ujj fJLup^ ■nihil-' 
ro.i. P. Syrus : ' Deliberandum est 
diu, quod statuendum est semel.' 
Vide et quae Isocrates in Epist. ad 
Jasonem Tyrannum. In praec. versu 
lubens legerim, et qui dicto probo. 

7 Comicus Tcrentius] In principio 
secundi actus Pborniionis. Atque sic 
Ausoniani illi sapientes Terentium 
jam ter citaverint, Gnrci Latinum 
hominem, et quadringentis annis, aut 
plus eo, iiatu minorem : quod non 
video quantum in re ficta et ludicra 
sit indecorum. Vinetus. 

14 Dehinc incogitantesl Cicero in 
Oratore cap. xxiii. ' Sed ingredienti- 
bus oonsiderandum fuit, quid agere- 
mus : nunc quidem jam, quocumque 
feremur, danda nimirum vela sunt.' 
Alcaeus : 'E/c yris xph KariSuv ■7tX6ov, 
EItis hvvano, Koi ■KakdfxTjv exo». 'Eirel 
5e Koc ir6vTCf yeprjTat, Tw irapeSvTi rpi- 
Xeii' avdyKf). Ita quoque auspicatur 
librum septimum Nicephorus Cal- 
listi. 



SEPTEM SAPIENTUM SENTENTIA, 



No. 309. De iisdcm vii. SapientJ] 
Est et aliud de iisdem Heptastichon 
apud Pseudo-Hyginum in Mytbol. 
' Optimus est, Cleobulus ait, modus, 
incola Lindi. Ex Epliyra Periandre 
doces, cuncta ut meditanda. Tem- 
pus nosce, inquit Mitylenis Pitta- 
cus ortus. Plures esse malos, Bias 
autumat ille Prieneus. IMilesius- 
que Thales sponsori damna minatur. 
Nosce, inquit, tete, Chilon Lacedae- 
mone cretus. Cecropiusque Solon, 
ne quid nimis, induperabit.' Nee 
non apud Apollinarem Sidonium, 
Carm. ii. ' Nee minus haec inter ve- 
teres audire Sophistas, Mileto quod 
Crete Thales vadimonia cuipas ; Lin- 
die quod Cleobule canis, modus opti. 



mus esto: Ex Epliyra totum medi- 
taris quod Periander: Attice quodve 
Solon finem bene respicis aevi; Prie- 
naee Bia, quod plus tibi turba malo- 
rum est; Noscere quod tempus, 
Lesbo sate Pittace, suades : Quod se 
nosse omnes vis ex Lacedaemone 
Chilon.' Qui et Carm. xv. respi- 
ciendus. 

2 Pernicies hominum quee maximal 
solus homo alter] Legendum homini 
non hominum. Quod ostendit et par- 
ticula, ' alter,' et sententia ipsa ex 
septimo Nat. Hist. ' At Lercle homi- 
ni plurinia ex homine sunt mala/ 
Et Cicero n. de Officiis: * Ut mag- 
nas utilitates adipiscimur conspira- 
tioue hominum atque consensu : sic 



AUSONII SAPIENTES. 



1057 



milla tain detestabilis pestis est, quae 
noil iiomini ab lioinine nascatur/ 
Accuvsius. 

Pernicies homini] Notum illud Plau- 
tjnum, Asinar. act, ii. sc. iv. ' Lupus 
est homo liomiui ; nou homo, quum, 
qualis sit, non novit.' Nee uon ada- 
giale illud, ' Homo homini Dens:' 
quod dictum Boccalinus satyrice 
persJringens niutaiidum censet in, 
Homo lioinini homo. Sed, quod magis 
ad lies, Plinius una opera emendan- 



codex : quia raox subditur, ' Qua2 
casta?' Idem. 

5 Qua casta csQ Versus primore 
quidem specie planus, si intendas 
auteni acrius, subobscurus. Nos poe- 
tam significasse sentinius, neniinem 
omnino castam inveniri, ex Ovidio : 
' Casta est, quam nemo rogavlt.' 
Accursius. Sed errat, ut liquet ex 
praecedente versiculo. Hue referri 
potest illud Caesaris responsum, ' Ux- 
orem Caesaris etiam ab suspicione 



di;s e.'t, cujus lib. ii. c. vii. hsec liberam esse oportere.' Vide Sueton. 



verba sunt : ' Deus est mortali ju- 
vare mortalem; et haic ad seternam 
gloriam via.' Scribe: Deus est 7)wr- 
talisjurans mortalem: quae ferme He- 
raeliti sententia est, cnjus liaec apud 
Clem. Alex, verba sunt: ''A^'0pw7^OJ0€o^ 
0€ol &vdp(>nrot. Vide quae Erasmus in 
Adagiis e Ciceron. et Strab. citavit. 
Contra ea Auctor Distichorum de 
moribus: * Quum tibi proponas ani- 
nialia cuncta timere : Uuum pracci- 
pio tibi plus lioniinem esse timen- 
dum.' Lycurgus vetus Poeta: QV. 
Ti tSiv &Wti}v 5ia,<p(piiu Bijpiuv Tbv "Av- 
BpcuTTov ; ov5( fxiKp&V aKKh. irxTj/xaTi, TiXd.- 
yC icnl t' 6.\\a, rovro 8' bpQhv dripiou. 

3 Qui nihil] In Bibliotheca soda- 
lium Douiinicalium Burdigalae anti- 
qiMim incmbraneum librum rcperi, in 
quo erat bona parsscripiorum utrius- 
que Senecae, ac inter alia sententiae 



7 Quid stulti prop.] Vetus codex, 
Quod, ut subintelligas opus est: quod 
verbum est in praecedenti versu. Vi- 
netv^. 

No. 310. 1 Loqui ignor.] Ejusdem 
est artis, recte tacere, et recte loqui. 
Erasmus. 

3 Demens sup.] Stultitiiu est, cru- 
ciari felicitate malorum, quasi in viil- 
garibus bonis sita sit felicitas. Idem. 

4 Demens doL] TEque stultum est 
gaudere calamitate malorum, quasi 
non et ante fueriut infeliccs. Id. 

5 Quisijue leg-em sanxeris] Tempo- 
ribus Ausonii et supra dicebatur 
'luisque, pro quisquis: quod in Cypri- 
ano, Prudentio, Sidonio, et aliis no- 
tare potes. Sic in Epigrammate in 
Virgilium : ' Longe eril, a primo 
quisque secundus erit.' Scaliger. 

Quisquis legem] Parisiuus, et vetus 



ilia?, seu proverbia, ut dicebantur, codex, quisque seribunt, quod metro 



Anna;i Senecae. Mimi scilicet illi, 
quos Desiderius Erasmus est inter- 
pretatus: quibus adscri[)ta et haec 
heptasticha Ausonii erant, tacilo auc- 
toris nomine, adeo ut siquis ilia 



melius convenire videtur : et pro 
quisquis seu quicunque multos auctores 
usurpasse annotavimus in Sidonium. 
Vinetus. 
No. 311. 5 Parcit quisque bonis. 



aliunde non novisset, Senecae opus prodere vult bonos] Alii corrigunt, 



esse credidisset. Ex eo itaque co- 
dice, loca aliquot hujus opusculi 
restituimus. Quod idem P^rasmus et 
Brucherius quidam Trecensis sunt 
interprelati : siquid in co tibi occur- 
rerit minus perspicuum. Qui nihil 
cupiet. Cupiiit, vetus exemplar. Vi- 
netus. 

1 Matronis] Malronce, rectius vetus 



quique. Nos potius ex Ms. Cod. 
quisque: ut in Pittaco : ' Pareto legi, 
quis(]ue legem sanxeris:' sensus est : 
Quicunque parcit bonis, eis quidem 
ipsis captat impouere. Bonis enini 
dare vcniani videtur, ut blanda, va- 
rum subdola, liccntia abusi, deterio- 
res fiant. Vetus tamen ipsa lectio : 
Parcit quisque imlis, perdere vult malos. 



Dtlph. et Var. Clan, 



Ausun. 



3 X 



1058 



NOTiE VARIORUM IN 



Et sunt codices qui babeant : Parcit 
quique mails prodere vult bonos. Qua in 
re meminisse illud apud Crispum ex 
Oratione C. Memmii oportet : ' Ne 
ignosccndo nialis, bonos perditum 
eatis.' Accursius. 

Parcit quisque] Qui bonos vivos 
tradit in manus bononim, is servat, 
non perdit. Qiianquani suspicor le- 
gendnm : Parcit quisque bonis, perdere 
vult malos, Ut sit sensus : qui malos, 
ac nocentes afficit supplicio, is mi- 
seretur bonorum et innocentium, 
quos ab horum violentia liberat. Et 
quisque, dnrius positum est, pro quis- 
quis. Erasm. 

Parcit quisque bonis] Video, quid 
hie alii. Sed baud dubie scriben- 
dum : Parcit quisque malis, perdere 
vult bonos. Nam quisque positum pro 
quisquis. Qui non punit malos scele- 
rum convictos, plures facit, et in 
causa est, ut corrumpantur ac mali 
fiant nonnulli eorum, qui adhuc vide- 
bantur et credebantur boni ; quia 
vident faciuus patranti utile atque 
impunitura fuisse. Eodem quodam- 
modo pertinet illud Terentianum : 
' Nostrapte culpa facimus, ut malis 
expediat esse.' De quo egimus in 
observationibns, propter vicinum: 
' Ita fugias, ne praeter casam.' Gro- 
novius. 

Parcit quisque hams'] Parcit quisque 
malis, perdere vult bonos. Pulmannus. 
Explicat Ausonii mentem P. Syrns : 
* Bonis nocet, quisquis perpercerit 
malis.' Haud multum diversum illud 
Gr.Tcchi apud Ciceronem : ' Abesse 
non potest, quin ejusdem hominis 
sit probos improbare, qui improbos 
probet.' Apostolius in Proverbiis, 
'A5(«ej rovs ayadohs 6 (paSonevos KaKwv. 

6 Majorum mer,] Laus parentum 
non tribuitur posteris. Erastnus. 

7 Turpis scepe datur forma minori- 
biis] Vetus lectio, fama. Ex majo- 
rum, inquit, bene gestis rebus non 
dari gloriam. Sed ex eorundem in- 
famia ssepe etiam minores infici no- 



menque obliterari. Nam muneribus, 
ex vetustis qnibusdam, quo minus 
probemus, ratio syllabfe in asclepia- 
deo facit. Accursius. 

No. 314. 5 Quce bene/acta] Cum 
septenis versibus singulonira totidem 
apophthegraata explicentur, Chiloni 
et Thaleti singulis singula periere. 
Quae tamen nos in quibusdam exem- 
plariorum fragmentis invenimus, in 
hunc modum : Qu(E bene/acta accipias, 
perpetuo memento. Item Tbaletis 
aliud : Cum /also laudas, tunc et amice 
noces. Quorum alterum vix dignum 
anxia poetaj facundia recepimus. 
Alterum omnino indignum, sed certe 
commode ex eadem sententia deduc- 
tum, cujus in Laelio meminit M. TuU. 
Demostbeneu), in Oratione ilia egre- 
gia irepl (TTe(pdvov contra iEscliinem 
imitatus. ' Beneficia,' inquit, ' memi- 
nisse debetis, in quern collata sunt, 
non commemorare qui coutulit.' Ut 
si supposititii putandi ambo partus 
sint, ac spurii, non diversi tamen 
generis, atque ex coUuvione dissi- 
dentium prognati videantur. Neque 
illud transiliendum, in supradictis 
fragmentis comperisse nos, septem 
ultima Apophthegraata non Thaleti 
adscripta sed Anacharsidi, Scythas ; 
qui et ipse inter Graeciae sapientes 
est habitus. De quorum numero (ut 
Laertius coUigit) ingeus quaestio, nee 
minor dissensio. Accursius. 

No. 315. 3 Dicere distuleris] Sic 
vetus liber : alii dicere sustuleris. * Ini- 
mice ' autem hie, et ' amice,' voca- 
tivus pro nominativo, sicutin Carmen 
vicesimum Parentalium monuimus- 
Vinetus. Imo adverbia potius, ut 
alibi ostendimus. 

No. 316. 1 Septenis patriam sap.] 
Latina haec, quae inter Virgiliana, 
Ausoniana, Sidonianaque carmina 
reperiuntur, cujuscunque sint auc- 
toris, ex Graecis facta putantur, quae 
leguntur libro prinio Epigrammatuni 
Graecorum hujusmodi : 'Ettto uo(puv, 
&c. [Vid. Not. Delph.] De iisdem 



AUSONII EDYLLIA. 



1059 



exstant et lia?c : quae in antiquis libris 
post Sidonii Apollinaiis Carmina re- 
perinins, cujusvis veteium poetarum 
sint; ' Te Solo pra^cipiie/ <»tc. [Not. 
Delpl).] Vinetus. 

G Cleobulus Lindius] In Epigram- 
mate quo singuloruni septera sapien- 
tiim ai)oplilliegmata, noniinaque, et 
patrias singulis explicantur versiciilis, 
'Cleobulus Lindius' quarto loco po- 



nitur, cum in Graeco Epigramniate 
omnibus praeponatur. Et ceeteri mox 
non alio ordine, quam Latinos eos 
(quicunque fuerit) interpres reddi- 
derit. Quapropter eodem modo ver- 
sus in principio reponendus videtur. 
Alioqui tres superiores verbum eti- 
am, quo innitantur, non habent, Ac- 
cursius. 



EDYLLIA. 



No. 317. Versus Paschales Proc] 
Legendum videtur Proclo, non Proco. 
Quia Proclus usitatum nomen. Pro- 
cus qui vocatus sit apud Veteres, non 
memini me legere. Ita igitur legi- 
mus : Versus Paschales Proclo dicti, 
Scaligpr. 

1 Hunctasnlutiferi] Carminis hnjus 
titulus in Parisiensi editione, et aliis 
quibusdam, est, Versus in Dominicam 
Resiirrectionem. In Lugdnnensibus 
merabranis, Versus Paschales Proco- 
dicti. Ubi quid verbi sit Procodicti, 
non intelligo. Participium quideni 
dicti videri potest, ut versus Pascha- 
les dictos accipiamus, sed quid reli- 
qnuin proco? An viri hoc propriuiu ? 
De Froconsiilatu Ausonii nihil coni- 
perimus, et hoc ante Consulatum ip- 
sius fuisse scriptum liquet. Quod 
Carmen, et quae sequuntur, ' Amor 
cruci affixus,' ' Mosella,' et aliquot 
alia, liffic non ante ' Edyllia' fuisse 
inscripta arbitror, quam Ausonii 
scripta, qua; veteres libri confunde- 
bant, typographi sic nuper distinxis- 
sent, ut nunc edi solent, in Epigram- 
mata, Edyllia, Epistolas, et alia. 
Edyllia auctor ipse nusquam vocavit, 
nisi forte Edyllia mails legere, quam 
Epyllia in litteris ad Symmachum de 
Griplio Tcrnarii numeri. Signiticat 
autem tZSo?, formam et speciem, eani- 
que spcciern, quae generi subjicitur: 
sed Pindarus poeta Lyricus, quum 



suorum oertaminum victores celebrat, 
elSos etiam vocat, quod de nnoquoque 
Carmen canit. Hiuc factum constat 
elSvWiov, diniinutivum vocabulum, 
parvum elSos significans, breveque 
aliquod poema, ut ostendemus in 
Praefationem Cupidinis cruci affixi. 
Vinetus. 

2 Et devola pii...myst<B'\ ' Mystae' 
hie sunt Catechumeni, qui in Cliris-i 
tiana pietate ac religione institue- 
bantur, qui bus sacra adita nondnm 
erant reserata, Catechumenos au- 
tem jejunia servasse constat, tam in 
Ecclesia Occidental!, quam Orienta- 
li, priusquam sacrosancto baptisrna- 
tis lavacro abluerentur, et ad i-n6ir- 
Tftav, sacramque synaxin admitteren- 
tur. Testis erit nobis S. Leo Papa i. 
qui Epistola iv. ad Episcopos per 
Siciliam constitutos hoc docet: ' His 
itaque, fratres charissimi, talibus ac 
tantis existentibus documentis, qui- 
bus omni ambiguitate submota evi- 
denter agnoscitis in baptizandis elec- 
tis, qui secundum Apostolicam regu- 
1am et exorcismis scrutandi, et je- 
juniis sanctificandi, et frccjuentibus 
sunt prajdicationibus imbuendi, duo 
tantinn tempora, id est, Pascha et 
Pentecosten esse servanda.' Item 
Socrates Hist. Eccles. 1. vii. c. 17. 
narrat Paulum Novatianorum Con- 
etantinopoli Episcopum noluisse Ju- 
daeum ({ucndani sacro baptismalis la- 



1000 



NOTiE VARIORUM IN 



vacro mnndaie, nisi priiis in fide 
Clirisfiana inter Catechiimenos eni- 
ditus fuisset, multisque diebus jeju- 
nasset ; ov irpSrfpov Se tcpT) SaJceii' to 
^OTTTtcrfia, ei fxr) KaTrixV^f'-V '^^'' ""^P^ t^s 
irlffTeais \6yov, /U6t& tov vrjcmiais ax*^' 
\dffai T]fj.epas TToWds. Eumque nioiem 
retineri vnlt Oido servandus in ad- 
niittendis ad fidem Cliristianam Sarra- 
cenis apnd ()riental«s Christianos : 
irporiyovfxevoos /xlv 5 Trpoo'iaivrrj opdfj TTicTTft 
vrjCTTevii iirl €^Sof.idSas Svo, Kal SiSaffce- 
Tot T^J* iv Tois Oeiois Kal aylois 6ua776- 
Xiois Trapadodelffav riixiv inr}) rod Kvplov 
7]iJ.u>v 'Irjffov Xpiarov irpoffevxr]". Jpjn- 
niis ergo purgantiir niystas, et dog- 
mata Christiana audiunt, in iisqiie 
erudinntur, et a falsarum opinionnm 
sordibns purgantnr, antequam ad 
baptismum accedant. Mystae ergo 
snnt Catechumeni hoc loco; et duo 
sequentes versus adversativa parti- 
culaeos abaptizatisdistinguunt: * At 
nos asternum cohibentes pectore cul- 
tum, Intenieratornm viin continua- 
mus honorum.' Catechumeni vero 
continuarenon poterant, qui nondum 
inchoaverant, nee ad sacram synaxin 
et arya.TT7)v erant admissi. BuUialdus 
in Not. ad Theonem Smyrnceum. Eru- 
dita qnideni, et digna illo viro obser- 
vatio de jejuniis Catechumenorum : 
non tamen, ut arbitror, ad menteni 
PoetiB. Nam si 'Mystee' Catechumeni, 
quo quaeso pacto praeter ceteros je- 
junarunt, quum jam tuni quadragesi- 
niale jejunium ab Ecclesia fuerit re- 
ceptum? Nam ante quidera Constan- 
tini tempora Jejunium Christianis 
liberum, nee ulla vellege vel consue- 
tudine, quae legis instar est, adstric- 
tum fuit, ut ex Tertulliano discimus 
contra Psychicos. At postquam dis- 
cussis persecutionum tempestatibus 
Serena pacis tranquiilitatefrui coepit 
Ecclesia, libertatem insevertit; et 
quae respirare debuerat, humanis se- 
niet regulis et constitutionibus tan- 
turn non sutfocavit. Sive illas super- 
atitiosovum honiinum simplicitas sub 



imagine zoli ac forvoris adinvenit, 
sou consnetndo gentilium ad Cbristi- 
anam fidem conversornm pedetentim 
inlroduxit : dum prinium, quae gen- 
tiiibus nsurpata, Christiana specie 
fucantur : deinde ilia ipsa, quje alli- 
ciendis tantum ethnicis donabantur, 
nsu pravo in legem transeunt. Non 
quod jejunia non probem, sed quod 
ex hac libertatis a Domino datap cir- 
cumcisione id hominibus incommodi 
accidere aniniadverto, ut sa-pius pec- 
cent. Quod si namque vel ipsa je- 
junii natnra, vel antiquitus in ecclesia 
nsurpata consnetndo respiciatur.cogi 
nee potest, nee debet. Non enim a 
cibis abstinentia, nisi voluntas libera 
banc quasi animaverit, jejuninm est : 
mnlto vero minus, qnnm carniuin esu 
interdicto, piscium aliorumve cibo- 
rnm deliciae permittnntur. Non ita 
Christns, non SS. Patres. Legantur 
Tertullianns, Hieronymns, Basilius 
M. Ambrosius, Chrysostomus : respi- 
ciatur Ecclesiae veteris Historia. 
Pane et aqua, atque his saepissime 
non nisi post occasum Solem sumtis, 
jugibusque precibns tolerata jejunia 
deprehendemns : eaque in quaternos, 
senos, pluresve dies, pro cnjnslibet 
viribus ac voluntate, ac tandem ad 
duas quatuorve scptimanas diemqne 
qnadragesimum producta. Monacliis 
tandem severiiis ilia ex prapscriptis 
regidis celebrantibus, consnetndo, et 
mox lex in Ecclesiam fluxit : quae 
qnidem si consuetudo tantum, non 
vero lex esset, improbari vix possit, 
nisi cum non recte, nee ex antiqua 
formula observatur. Nunc autem 
quotusqtiisque servat jejunia? vix 
alias libentins plurimi coenant. At 
quia lex est, hinc ex inobservata lege 
peccatuni : nbi vero peccati fomes 
et causa, qua; cbaritas ? si non adest 
charitas, quid de vera Ecclesia pro- 
nunciabimns? niaterne an noveroa 
diceiida erit, quae quum complura 
possit arcere peccata admonendo et 
cohortando, jubcndo filios peccatis 



AUSONII EDYLLIA. 



1061 



involvit ? Set! quo me veritatis ac 
Christianae concoidiae amor abripuit? 
Hoc volebaru, jNIystas liic initiatos 
dici, et Christiana tide inibutos, qui 
qiiadragesimale jejiiniuni observa- 
Iwut. Adveisativa particula non per- 
sonas distingiiit, sed cultuni diviuuui 
pel petuum et a^tel•nnnl, a teniporali 
aliqua et exacta magis religiosi cul- 
tiis observatione : et mox liquet: 
nam subjicit e vestigio Poiita: ' An- 
nua cuia sacris, jugis reverentia no- 
bis.' 

20 Ut super aqiioreas] Alludit ad 
illud, quod scribitur in Piincipio Ge- 
neseos : ' Et spiiitus Dei feiebatur 
super aquas :' spirituuique ilium in- 
tedligit Sanctum Dei Spiritum, non 
flatum, ventum, aereni, ut quidam. 
Vinetus. 

28 Ampkcli] Amplectenti rectius 
liber vetus. ' Junctis virtutibus,' 
hoc est, bona faciendo opera: ne fi- 
dem otiosam, ut appellant, intelligas, 
et vacanlem charitate. Idem. 

24 Tale et terrenis] Hue maxime 
facere puto, quou Cedrenus Constan- 
tino Pogonato accidisse refert : Ol 
Si rod dtfiuTos, inquit, tuv 'AvonoKiKSiv 
?\\Bov 4v Xpv(ToTT6\£L, Xe-yoyres, Sri eis 
Tptdoa TTKTTfvofjLiu, Tovs Tpfijj CTe'ij/ajfi ef. 
'E/rapdx&yi St K£j;'(ttovt7i'os* )jl6vos yap 
avrhs ijv f<nefJijj.et'os. ol Si aSe\(po\ avTov 
Ti$ipios Kol 'HpaKA^ios ovdefxiav flxov 
d|iou'. Noster tres Imperatores nna- 
nimes Trinitati comparat; illi quod 
in Trinitatem crederent, tres Impe- 
ratores desiderabant. 

25 Ceminuin] Id est, duorum Au- 
gustorum sator et procreator, Valen- 
tis fratris, Gratianique tilii sui. Vi- 
netus. 

26 Pio complexus] Id est, benevo- 
lentia et affectu paterno,fVaterno(ine : 
ita melius, cpiam Somine, quod in 0|)- 
tinio codice. In haruni literaruiu 
permutatione sexcenties a librariis 
erralum est. Supra vidimus in Nu- 
inen \)r() rwmen llihcrum. Vidt-mus et 
in J^ucilii fraginento, (|uod apud No- 



nium in Fretum, quod me judice ita 
restituendum est : Serena coili numina, 
et salsi fretus. Qui perfectus est se- 
narius : libri vulgati habent : Seratta 
cecUi nomina et salts fretus. Pro quo 
viri docti : Lucill. Serrano: an sicuH 
notnineiit sails fretus. Utra sit melior 
emendatio, lector dijudicet. Sed nee 
Lucilii hoc fragnientum est, verura 
Licinii. Sosipater Charisius lib. i. 
' Fretus, hujus fretus.' Porcius Li- 
cinius, ut Plinius ex eodem sermonis 
dubii libro sexto refert, ' salsi fretus.' 
frefusenimquartaedeclinationisesse, 
quum masculino genere sumitur, e 
Cicerone cognoscimus, cujus liaec in 
Verrinis : ' Perangusto fretu divisa 
servitutis ac libertatis jura cognos» 
ceret.' Ita Gellius Ciceronem scrip- 
sisse vult lib. XIII. Noct. Att. c. 19. 
' Pio,' id est, favente, propitio. D. 
Augustinus lib. x. Civ. Dei, cap. 1. 
* More autem vnlgi hoc nomen etiam 
in operibus misericordiae frequenta- 
tur : quod ideo arbitror e venisse, quia 
haec fieri praecipue Deus mandat. Ex 
qua loquendi consuetudine factum 
est, ut et Deus ipse dicatur pius.' De 
ea ipsa re Marcellinus lib. xxvii. 
' In hoc tauien,' inquit, * negotio Va- 
lentinianus morem institutum auti- 
quitus supergressus non Caesares, sed 
Augustos geruianuni nuncupavit et 
filium ; benivole satis :' id est, ut 
Ausonius ait, ' pio numine.' Solinus 
in fragm. Ponticon : ' Quare diva 
precor, quoniam tua munera parvo 
Ausus calle sequor, vitreo de gurgite 
vuitus Dextera pronie pios, et lu- 
mine laeta sereno Pierias age pande 
vias.' 

28 Oimiia solus habens^ Auctor Pa- 
negyrici Maximiano et Constantino 
dicti : ' Nee tamen niiranda ista in 
te est, Maxiniiane, animi magnitudo, 
in queni Dii innnortales tanta con- 
gesserunt et nature bona, et orna- 
nienta fortuna;, ut ({uanivis maxima 
largiaris, ita penes te sint omnia, 
quasi ea solus obtincas. Ut enim ille, 



1062 



NOT^ VARIORUM IN 



qui onines aquas coelo et terris pras- 
bet Oceanus, semper tamen in moti- 
biis suis totus est, ita tn potes impe- 
riiim, Maximiane, donare; non potes 
non habere.' Vide et Aristidis Orat. 
de Cyziceno templo pag. 423. et Tlie- 
mistiiiin de Amore fraterno. 

No. 318. Post Deum semper patrem] 
PrEpfatio est in Epicedinm. Cujus 
hie erat titulus in exeniplari : Incipit 
Epicedium in Patrem Prcefutio in prosa, 
Vinetiis. 

Post Deum semper patrem colni] Pa- 
rentes, inquit i^scliines in Oratione 
contra Timarchum, e'l icrov Se? TtfiSv 
Tols @eo7s. Gnomae Graecae : Oeol ix4- 
yiffToi Tols (ppovovffiv ol yovets. 

Secundamque reverentiam] Plato, 
Cicero, et alii, parentibus preeponunt 
patriam, communem omnium paren- 
tem. Vitietus. 

Epicedium patris] Est iiriK-fiSiov, me- 
ria, et Carmen, quod mortuo caiiitur 
ante, quani sepeliatur. iTrnd/ptov, 
quod post sepulturam dicitur. Sic 
Iradit Serviiis in duodecimum versum 
Daplmidis. Est enim rh ktjSos, cura, 
exequize, funus. & Td(pos, sepulchrum 
et tumulus, cum quibus prsepositio 
fir\ romposita, ad, super, in, et alia 
significat. Idem. 

Oblectatione viventium] Id est, lau- 
de : qua viventes, queis ulla honesti 
cura est, plurimum capiuntur. In 
coronide Professor, dixerat: ' Vi- 
ventum illecebra est laudatio.' 

Hos relegisse} Hoc non hos, in ex- 
emplari. Vinelus. 

Hos relegisse amo] Vetus Codex, 
hoc, ut referatur ad ' opusculorum,' 
cum ceteroquin rit hos ad ' versus ' 
respiciat. 

No. 319. I Nomine ego Ausonius'] 
Nomen pro Nomine veteres libri, et 
infimiis pro ultimus, Tilianus. Eun- 
dem autem suum patrem Julium Au- 
soniuni celebravit prinium in Paren- 
talibus Ausonius Poeta, quod Carmen 
cum hoc conferes. Vinetus. 
Nomine ego Ausonius] Tuto repo- 



nes : Nomen ego Ausonius. Sic quon* 
dam conjeceram: sic in veteri qua- 
dam memhrana scriptum in Gallia 
obiter vidi : sic apud se codices an- 
tiquos habuisse testatur Vinetus. Hel- 
lenismus est elegans. Ego nomen 
Ausonius : id est, quoad nomen, vel 
cui nomen Ausonius. jiilian. i. ttoik. 
XV. ipaaOeiTa irapOfvov ^dias ovofia, 
Gronovius. 

Nomenego Ausoniusl Ita vetus liher, 
pro quo alii, Nomiyie ego Ausonius : 
sed perperam. Sic supra Carm. xxiv. 
Professor. ' Stemmate nobilium de- 
ductum nomen avorumGlabrio, Aqui- 
lini Dardana progenies.' Ubi nomi- 
nandi casu ponitnr, ut et in Mosella, 
'Ausonius nomen Latium.' Item Epis- 
tola IX. ostrea ' Burdigalensia no- 
men.' Virgilins 1. in. jEneid. 'Sum 
patria ex Ithaca, comes infelicis 
Ulyssei, Nomen Achaemenides.' Ita 
Fabricins e Mss. legit, pro Nomine. 
Rutilius Numatianus Itiner. i. ' Cog- 
nomen versu Veneris, carissime Rufe, 
lUo te diidum pagina nostra canit.' 
Ita namque illic legendum ; non, 
Rufi. Virgil, de Allia: ' Quosque se- 
cans infaustuminterluit Allia nomen.' 
Martialis lib. vii. Ep. 24. ' Etmajus 
nomen Atridas.' 

3 Vicinas urbes] Vasatas et Burdi- 
galam. Inter quas iter est unius tan- 
tum diei. Ausonio itaque medico 
patria fuit Vasates, ubi natus fuerat ; 
sed patriae Burdigalani pratulit nr- 
bem longe clariorem, celebriorem- 
que, in qnam commigravit. Vinetus. 
5 Curia me duplex} Romana et Bur- 
digalensis. Qui enim Praefectura 
Illyrici fnit honoratus, non est du- 
bium, quin Imperatorum bencficio 
Civitate Romana etiam donalus, in 
curiam receptus, in Senatum allectus 
fuerit : quum isti Cissares, peregrinos 
quoslibet, et semibarbaros, ut ait 
Suetonius, quamvis ob caiisam sibi 
caros, hujusmodi honoribus evehere 
non cessarent.' Idem. 
6 Muneris exsortem] Id est, solo et 



AUSONII EDYLLIA. 



1063 



inani nomine Senator fui. Andreas 
Alciatiis libri qiiaiti capita tertio 
Dispiinctioniim, Idem. 

7 Non opnhnsi Ita habet vetus li- 
ber, ut in ordine clarariim nrbiiini : 
' opulensqiie moneta.' Scaliger. 

8 Semper eadejii kubui'] Hoc est, 
rauT^, d/JoioTpoirois. Ut apud Plautuni, 
Liicretiiim, Varroneni, alios. lUud 
veto nonoscitanterlegendnm : Inilice 
me nemo, sed neque teste peril. Inepte 
enira Judice legebatiir. Nam judex 
de aliquocriniine captus qua consci- 
entia potuit scelerosuiu absolvere ? 
At ilia sjepiusjuncta legas : index et 
testis, ut : ' Quibus indiciis, quo teste 
perivit r' Idem. 

9 Sermone impromtus] Contra Titus 
Iinper. apud Suetonium : ' Latina 
Graecaque lingua promtus et facilis.' 
Hadrianus apud Spartianum : * Ora- 
tioneet versu promtissimus.' 

IS Judicium de me prastare] Judicio 
et opinioni bonoruni viroruin de me 
satisfacere et respondere. Vinet. 

17 Non auxi, non iniriui rem] Scliol. 
Juveualis ad Sat. i. 'Moris erat an- 
tiquis, ne quis adderet possessionibus 
suis, aut de illis minueret.' Lege : 
nequid adderent aut minuerent. Hora- 
tiuslib.it. Sat. VI. 'Si neque majo- 
rcm fici ratione mala rem, Nee sum 
facturus vitio culpave minorem.' 

21 Factio me sibi non] Ita plane ex 
eodem libro legendum: qus sane 
longe concinnior, et verior est senten- 
tia. Scaliger. 

23 Felicem scivi] Quas Graeci vo- 
cant xp(l<'-s, eas Latini, scita, et ora- 
cula: nt ' Scitum illud Catonis :' 
' Oraculum illud Catonis.' Ergo banc 
chrian suaui fuisse dicit Julius Auso- 
nius : ' Felix est, non qui habet, quee 
vult: sed qui non vult, qua? non ha- 
bet.' Propterea usus est verbo scis- 
cendi. Quia videlicet ipse scivit, et 
auctor fuit ejus gnoniae, sen chriae. 
Nam cliriae, et oracula, cimi citantur, 
semper retcruntur ad auctores suos. 
Idem, 



Felicem scivi] 'Scivi' a 'scisco:' 
iinde 'scita' Platouis in libro de 
Caesaribus. Sic ego statui, et decrevi. 
Vi7ietus. 

Felicem scivi] Id est, beatum, divl- 
tem censui, statui. Sic ' fortunatum' 
pro divite dixit Cicero lib. ii. de 
Oratore, cap. 86. et A. Gellius 1. xvi. 
extremo. Seneca Epist. cxix. ' Nihil 
enim interest, mi Lucili, utrum non 
desideres, an habeas.' Vide quee 
Apuleius in Apologia. Horatius lib. 
IV. Od. IX. * Non,possidentemmulta, 
vocaveris Recte beatum : rectius oc- 
cupat Nomen beati, qui Deorum 
IMuneribus sapienter uti, Duramque 
callet pauperiem pati.' 

25 Non occursator] Qui aliis occur- 
rere salutandi gratia, sciscitandi, au- 
diendique de rebus non solerem. Vi- 
netus. 

27 Famam quce posset] Haec omnia 
ita habet vetus liber. Scaliger, 

31 Ejurati] Odio habiti, et evitati. 
Vinet. 

33 Deliquisse nihil nunq.] Non hie 
duplex negatio posita est pro simplici, 
nt Vinetus existimavit ; verum vult 
Ausonius, nunquam se laudi duxisse, 
quod nihil peccavisset. Quoniam 
nostrum omnium id officium est : ne- 
que meremiir laudem, quum id faci- 
mus, quod preestare tenemnr. Hora- 
tius in Arte de Poesi, quod Noster 
de Vita: ' Vitavi denique culpam, 
Non laudem merui.' 

37 Lustra novem] Annos quadra- 
ginta quinque. Vinetus. 

38 Gnatosquatuor edidimus] Ita ex 
ejusdem fide et auctoritate reponi- 
mus. Quod contirniatur postea ex 
ilia enunieratione liberorura suscepto- 
rum. Prima /iilmilia Melania in cunis 
decessit : ultimus Avitianus vis pu- 
bertateni egressus obiit. Secundus 
est D. Ausonius Poeta noster. Tertia 
Julia Uryadia nupsit, et liberos siis- 
cepit. Vera igitur est scripturailla. 
Scaliger. 

Natos tree numero genui] Antiqua 



1064 



NOT.E VARIORUM IN 



lectio : natog quatluor edidimus. Recte. 
Vide tabiilam de genere Ausonii in 
extremo in Parentalia coninientaiio. 
Vinetus. 

Gnatos] Id est, liberos. Sic Capi- 
tolinns in Gordiano primo: ' Filios 
duos habuit, unum consulaieni, .... 
et fiiiani Metiam Faustinani.' et in 
Antonino Pio : ' Filii, mares duo, duae 
feminae.' 

39 At qui fuit uUimus avi] Quar- 
tus, ultimus et minimus natu meorum 
liberorum Avitianus. De quo Car- 
men tertiuradecimum Parental. Vinet. 
42 Prcefedus Gallis, et Lybia, et 
Latio'\ Ne tres tibi videantur Prae- 
fecturap, quuni duas tantum ipse com- 
putet in versu nonagesinio secundo 
Protreptici ad nepotem, srito, tem- 
poribus Ausonii Africam sub dispo- 
sitione Prajfecti Preelorio Italiae fu- 
isse, ut ex antiqiiis dignitatum ad- 
ministrationunique Imperii Roman! 
commentariis didicimus : quani pro- 
fligatis Vandalis, annis post Consula- 
tum Ausonii centum fere et quinqua- 
ginta, Justinianus Augustus propriam 
jussit habere Praefecturam, quemad- 
modum ipse scribit in suo codice, 
titulo de officio Prasfecti Praetorio 
Africae. Idem. 

44 In genitore suo] In me suum pa^ 
trem. /nhabet ablativum pro accu- 
sativo interdum hoc significatu, ut 
apud Ciceronem in Somnio Scipio- 
nis : ' Justitiam cole et pietatem. 
Quae quum sit magna in parenlibiis 
et propinquis, tum in patria maxima 
est;' et Ovidium lib. v. Tristium, 
Elegia secunda : ' Saepe suo victor 
lenis in hoste fuit.' Idem. 

45 Cujus] Ausonii poetffi, filii mei. 
Hujus, exemplar vetus. Idem. 

46 Co7isul ut ipseforet] Consul fuit 
Ausonius poeta, Olibrio Hermoge- 
niano coUega, anno Christi trecente- 
simo octogesimo secundo, et sic patre 
Ausonio jam mortuo. Id. 

47 Matronale decus possedit fiUa'] 
Quippe quae matrona fuit, et in ma- 



trimoninm cum viro convenit : ut 
Rlatronam definit Gellius libro octa- 
vodecimo noctium Atticarum. Est 
autem hsec Julia Driadia: quam Car- 
mine duodecimo Parentalium deflevit 
Ausonius fraler. Idem. 

49 Simul omnium] Illorum nati, 
generi, progeneri, ' Omnium' au- 
tem contrahi debet, ut fiat Spondeus, 
sicut apud Lncret. 1. v. quidam le- 
gunt : ' Imberillorum esse eeqnum 
misererier omnium.' Sic apud eun- 
dem Lucretium lib. i. Baptista om- 
num pro omnium legisse se scribit: 
' Per gentes Italas omnum quae clara 
clueret.' Sed de hoc nomine aliud 
monuimus in Carmen vi. de Profes- 
sorib. Idem. 

52 Prcefeetus nuncupor] Solo no- 
mine Praefectus, ut supra dixit, ' Mu- 
neris exsortem se, nomine partici- 
pem.' Hujusniodi PraefecturEe titu- 
luiu et honorem ab Imperatoribus 
suis Ausonium filium Gratiani Ca?sa- 
ris magistrum patri suo obtiniiisse 
verisimile. Nisi nialis Ausonium ip- 
suni patrem, propter artis suae peri- 
tiam, impetravisse. Idem. 

53 Hac mefortunce, Sfc] Qui Poe- 
tae vitam, ex iioc maxinie Epicedio 
deceptus, perstrinxit, versus hos, et 
qui baud multo post sequuntur ita 
est interpretatus. Ubi fortune bonis 
in duplici Curia, Gratiani scil. et Va- 
lentiniani Imperatorum, affluxit, ab 
adorato numine commeatum petivif, 
spem, vota, timorem purpuralis re- 
linqueus. In hunc moduni ille. Sed 
enim ' vitae abitum,' hoc est, disces- 
sum, raigralionemque e vita, non au- 
tem conmieatum, et ' Sopitus placido 
fine,' ac pleraque alia, facile osten- 
dunt, ut ' adorato numine,' quod ait, 
Imperatorem non intelligas, licet sit 
&vBpw!ros avdpdnrov 5ain6viov: sed Denm 
ilhim Opt. Max. quem mente coluit 
Ausonius filius, et laudibns est pro- 
secutus. In hnjuhniodi precationeni 
laetus Chaerea apad Terentium erum- 
pere videtur, ' pro Jupiter, nunc est 



ALSONIl FDYLLIA. 



1065 



tempus profecto, interfici cum per- 
peti ine possum. Ne lioc gaiuliiim 
coutamiiiet vita jegritiidine aliqua.' 
Eandeinqne sedisse animo C. C2esari 
ratioiicm ciediderim, cnr diiitiiis vi- 
tam ducere, nee volueiit, nee cura- 
rit, satis din se vel natiuie vel glo- 
riae vixisse testatiis, Notus est et 
Polycratis tyranni annulns cum Sar- 
donyclie in mare mersns. Et Philip- 
pus Macedonuni Rex, cum ei multa 
ex sententia praeclare gesta uno die 
nunciarentur: ' O foitnna,' inquit, 
' paruni aliquid mihi maii pro talibus, 
tautisque bonis faeito.' Etenim ea 
consuevit esse valentissimee fortunae 
mutabilitas, ut a magnis bonis magno 
quoque malo ingruat, et quos interim 
ad Decs pene ipsos evexerit, iapsu 
denique vel infringat, vel commacu- 
let. Quo fit sapienter, ut diim ilia 
arridet, vel mori cupiamus, vel par- 
ticulam malorum inseii atque inter- 
poni iKtis rebus. Ne majori post im- 
pulsu prospera pensentur, parique 
ruina, quo extulerit favore, protur- 
bet. Accursius. 

65 Luciano^ Legendum Lucilliano 
stilo. Idem error in Petronio Arbi- 
tro : ' Luciano sehedio,' pro Lucil- 
liano, Est autem poematium illud in 
herediolum elegantiae priscae, et ve- 
nustatis plenissinuim. De quo hoc 
possum serio affirmare : si sine no- 
mine, aut titulo in veteribus raembra- 
nis repertum fuisset, idem illi po- 
tuisse contingere, quod multis aliis 
poematis Ausonianis, Rosis, Viro bo- 
no, Literae Pythagor-a?, etalii.-!. Nam 
ut ilia sine nomine auctoris in vete- 
ribus iibris reperta, Virgilio diuattri- 
buta fuertint ; itahoc delieatum Ele- 
gidion nou nisi veteri cuidam, ac 
etiaui ultra afctatem Virgilii poiitae 
adscriptum fuisset. Sed non om- 
nium est de bis sententiam ferre. 
Scnliger. 

No. 320. 1 Salve harediolmn] ' Hae- 
redium,' ut * praedium' Antiqui dix- 
erunt, et inde ' harediolum,' ut ' prae- 



diolum' factum. * Haeredium' autem, 
nisi niendum sit, Festus Pompeius, 
praedium parvulum definit. Varro 
lib. I. de Re Rustica : ' As,' inquit, 
' antiquus noster, ante bellum Puni- 
cum, peudebat bina jugera : quae 
quod haeredem sequerentur, haDre- 
dium appellarunt.' Columella lib. i. 
de Quinetio Cincinnato : ' Imperator 
ad eosdem juvencos, et quattuor ju- 
gerum avitum haerediolum redierit.' 
Sed et heres et hcrediitm sine diph- 
thongo in anti({uis inscriptionibus re- 
peritur, et ita seribere prapcipit Eu- 
tyclies Orthographus apud Cassiodo- 
rum. Virietus. 

13 Spargit Aristippus mediis in Syr- 
libus^ Aristippus Pliilosophus Cyre- 
naeus fuit. Cyreu* urbs est Afiicae. 
De quo Diogenes Laiirtius hoc ex 
Bionis diatribis memoriae prodidit. 
Quum ejus famulus in itinere pecu- 
niam gestans, onere gravaretur, jus- 
sisse Aristippum ut abjiceret, quod 
niniium esset, et quantum posset, fer- 
ret. Idem Aristippus quum aliquan- 
do navigans esse se in piratica nave 
sensisset, aurum, quod habebat, de- 
promsit, et nunieravit ; deinde in 
mare abjecit, et ingemuit tanquam ei 
imprudenti forte excidisset. Suilt 
vero, qui referant ilium, incjuit Dio- 
genes, et hoc subjunxisse, satius esse 
ilia per Aristippum perire, quam 
Aristippum per ilia. Horatius in ter- 
tio sernione libri seeundi : ' Quid si- 
mile isti Graecus Aristippus ? qui ser- 
vos projicere aurum In media jussit 
Lybia, quia tardius irent, Propter 
onus segues.' Videtur ergo Horatium 
imitatus Ausonius, et pro media Ly- 
bia, niedias Syrtes dixisse. Quae sunt 
duo sinus Africae, de quibus lege Sa- 
lustium in Jugurthino bello, et Me- 
1am. Idem. 

14 Aurea non satis] Midas, Phrygiee 

rex, a Bacclio petiit, ut quicquid tan- 

geret, aurum fieret. apud Ovid. ii. 

Metamorpli. Idem. 

22 I'rtUttijue dimidium] Scribam In- 



1066 



NOTvE VAREORUM IN 



bens, dimidio, scil. centum jngenim 
coliiiitiir. 

23 Silva supra dupluni] Agri sen 
arvi ducenta jiigeia, vineae centum 
jiigera, piati quinqiiaginta jugeia, 
fiunt treceuta et qninquaginta jugera. 
Cujus summae diipliun est silva sep- 
tingentorum jngernm. JuGfiauM mo- 
dus aiea^ fuit centum et viginti pedes 
in latitudinem patens: duccntos et 
qnadraginta in longitiidinem, apud 
Varronem, Columellam, et alios. Vi- 
neius. 

SI Et quotiens mutare locum fast. 
cog.] ' Ex meo propinquo niie, hoc 
capio commodi : Neqtie agri, neque 
urbis odium me unquain peicipit. 
Ubi satias crepit fieri, conimnto lo- 
cum.' Sic secum senex ille Simo in 
extrema Terentii Eunucho. Haec 
autcni Ansonii villa ubi fuerit sita, 
incompertuni habeo. Patreni tamen 
et avnm Ausonii quia Vasatenses 
faisse constat, a quibus hoc filio hse- 
redium obvenit, in Vasateusi fuisse 
verisimile est, et juxta fluvium Ga- 
rumnam. Idem. 

No. 321 Libellum, quern ad] Fuit 
is mos veterum eruditorum, cum ex 
longinqiiis regionibus amiros invise- 
rent, ut praemitterent nuncium cum 
versibus, aut oratione, aut libro, no- 
miae tKriraffriKov : ut et vicissim ipsi 
simile munusculum reciperent. Et 
ita intellige locum ex Epiiitola ad 
Paulum : ' Hoc tibi de nostris air- 
vaiTTiKhv adfero libris.' Sidonius ad 
Lupum Aginnensem: ' Huic quodam 
tempore metatoriam paginam quasi 
cum musa prsevia misi.' Et ut dixi, 
vicissim recipiebant aliud, vocabant- 
que earn Epistolam ' adventoriam :' 
quale intelligendum est aanaffTiKhv 
ad Paulum, quod jam citavimus. 
Martialis : ' Ne quid tamen et adve- 
nienti tibi ab urbe, et exigenti nega- 
rem, cui non refero gratiam, si tan- 
tum ea presto, quee possim, impera- 
bo mihi, cui indulgere consueveram. 
£t statui, ut paucissimis dicbus fa- 



miliarissimas mihi aures tuas excipe* 
rem advenloria.' Adventores enim, 
ut alibi explico, sunt hospites. Et 
non inepte * metatoriam ' vocat Si- 
donius, qua; praemitteretur : ut stra- 
tores, etmnnitores praemittebantur a 
duce exercitus ad metanda castra. 
Hoc confirmatur ex Ausonianorum 
temporum consuetudine. Nam hos- 
pitium, quod advenienti hospiti pa- 
ratur, apud Romanos dicebatur Me- 
tatorium, apud Graecos aa-iraaTtKov. 
Sane ex lib. xii. Cod. de Metatis,et 
Epidemeticis, item Novella xxix. 
patet metatores esse, qui advenienfi- 
bus hospitibus locum parant. Unde 
colligitur, quare metatoria Epistola 
dicta sit. Nam in historia Ecclesias- 
tica hospitium episcopale, quo adve- 
nae excipiebantur, vocatur a Grcecis 
KaraytlijLov iintTKOTtLKbv ; idem et a<7Tro(r- 
TiKbs uIkus, et metatorium dicebatur. 
Prioris appellationis testem laudo 
Theodoretum, qui in quincta historia, 
ubi meminit de pra>seuti Ambrosii 
Episcopi Mediolanensis constantia, 
qua Theodosium Imp. aditu templi 
prohibuit, subjicit mox haec de ipso 
Imperatore : eVeiS?) Se rovs Upovs ire- 
pifi6\ovs KaTf\afiev, els nev rhv Ouov ovk 
i(Te\T]\v6e feoov, vpbs Se rhv apx'^P*'* 
irapayevofievos , «V 5e t^ affiracniKif otKq) 
ovTOS KaOrJTo, fKiwdpei XvOrjuai toov S«(r- 
fiSiu. Idem esse et metatorium ma- 
nifesto colligitur ex Historiae Eccle- 
siasticae excerptis QeoSwpov ayayvda- 
rov. Ibi enim de Episcopo Euphe- 
mio haec excerpta sunt : ol iiri^ovXoi 
Ev<j>T]iJ,lci> Tivl vTTodffievot, TrapeffKevaffav 
e/xvpocrdev tov fjuraTbipiov ^icpos Kar' av- 
Tov yvfivuKTai. Hospites enim et ig- 
notos in metatorio recipi nemo dubi- 
tat. Unde ignotum hominem ad hoc 
facinus patrandum subornatum fuisse 
omnino necesse est. iincrKoirLKhv Kara- 
yiLyiov vocant Grseci alii, ut jam mo- 
nui. Ut Sozomenus sexta historia : 
avTiKa ye tous &vSpas old ye i^oSov KeK- 
firiKdras eis rb inicTKowiKhv KaTaydtyyiov 
dSrjyriffai, Kol Tpdire^av napadelvat. Idem 



AUSONII EDYLLIA, 



1067 



in septima: rfKfjLriptov de /xeytffrris idco- 
Kfv apeTfjs, irapk irdirra rhv xpovov rh 
i-KidKOTTLKhv KaTayuTyiov avecfyfieuop e- 
X<^^- Quod aufem acnraariKhs oIkos, et 
jxiTaTupiou sit idem, qiiamvis iis, qua? 
siiperiiis adduxiimis, satis confirma- 
tuiu esse debet; tamen exempliim 
adfereniiis ex Cedreni Annalibus in 
Leonis iv. Historia. Quo loco Ce- 
dreni idem de Leone adfertur, quod 
apud Theodoretum de Tlieodosio. 
Apiid Theodoretum proIiibeturTlieo- 
dosius templi aditu : et convenitur 
in acnraariKcS otKO). Apud Cedienum 
ita Leoni interdicitur ingressu tem- 
pli, et cogitur ire in Metatorium. 
Sed verba Cedreni producanius: eu- 
\<rfl]Qr\ Se /u€Ta Zoi^s 6 Aecuv inrh @(iifj.ci 
vpecrfivTepov, '6aris KaOypidi], koI Av- 
yovfTTav avrT]v a.vr]y6pfv(re. Aia TavTijv 
oiiu ii]v aWlav 6 TraTptdpxns els tV ck- 
KKriffiav el<Tepxe(T0ai iKu>Xvf rhv ^acriXia' 
Sdev Sia, Tou Si^lov ixepovs Str}pxeTO fls rh 
H-.raTuipiov. Metatorium enim junc- 
tum tempio fuisse apparet et ex his, 
et ex ea ipsaTheodosii historia. Quo 
convenire soiitos puto omnes, ante- 
quam T) ayia (xiva^ts celebraretur. 
Qnare non dubiinii, quin eadem fue- 
rint, a(Tira(TTiKhs oIkos et unaTdipiov. 
Apud eundem Cedreuum in Theodo- 
sio legimus milites Thessalonicje tur- 
basse Sia fMiTara, hoc est, propter hos- 
pitia. Quod aut hospitia iilis metata 
non paterent, aut cpiod omnino me- 
tata non fuissent. Quod ita esse 
coguoscimus ex eodem Titulo Codi- 
cis, de metatis. Idem est, quod ab 
eodem GraECuioscribitur : Adrianum 
condidisse urbem 'ASpiavov Bripas iv 
HiTirois. Scaliger. 

Ad nqiotulum meutn] Ausonium no- 
mine, ut et in ipso Protreptico, et iu 
extreme Genetiiliaco, avus ipse ap- 
peilavit. Vinet. 

Instar protreptici] UpoTpfTrriKhv, 
'quod hortatur,' impellit, instruit : 
irpoTpiTmKT} ffrdtrts, ' exhortativus sta- 
tus' (iiiinctiliano lib. iii. 'J'rebei- 
lius Poliio in Salonino Gaiiiono: 



* Nee ignota esse arbitror, qua; dixit 
Marcus Tuliius in Hortensio : quern 
ad exeniplum protreptici scripsit.* 
Idem. 

Instar protreptici] Poemation com- 
posuit lepidissimus poeta Ausonius 
ad Nepotulum, quod irpoTpeirTiKhi/ in- 
scripsit, elegans sane et doctrine 
multijugae. At cur ita, se multi ne- 
scire fatentur ; quod tamen non ad- 
modum difficile est doctis, Namque 
vporpe-rrw exhortor significat, et irpo- 
TpeiTTiKhs adhortativus et instructivus. 
Admonet quippe ilium, ut paternos 
mores imitetur, et studiis operam na- 
vet, ac se literariis curis implicet. 
Gyraldus. 

Venustiila ut esset magis, quamforti- 
cula ; instar virginum, quas matres stu- 
dent demissis humeris esse, junceo pec- 
tore esse, Dicas quod moraris judica- 
tionem tneam] Nutantia cum forent 
h£ec, in hunc niodum alii substituere, 
demissis humeris, juncto pectore esse, ut 
graciles sint. Nosli ccetera. Super est 
ut dicas, quid moraris judicationem 
meam. Codex vero noster Ms. ita 
habet, demissis humeris esse, juncto 
pectore, dicas, quid moraris adjudica- 
tionemmeam. Civterum,nequeJ«7M;<o, 
neque junceo, sed ex Terentio, vincto 
potius legendum. Id est castigate 
ac tenui et veliiti vincto. Ut inter- 
pretatur Douatus. Aut certe pecto- 
rail fascia ligato. Martialis : ' Fas- 
cia crescentes DominaB compesce pa- 
pillas, Ut sit, quod capiat nostra 
tegatque manus.' Eaenini solet ma- 
tribus praesertim esse cura, ut et vir- 
ginum ligeut pectus, et substringant 
vestibus ac zona. Quod expressisse 
Claudianum intelligimus in f^pith. 
Honorii et Mariae : ' Ipsa caput dis- 
tinguit aru, substringit amictus, 
I'lainmea virgineis accomniodat ipsa 
Ciipillis.' Kt in vi. Consulatii Hon. 
' Ac velut officiis trepidanfibus era 
puelld?, Spe propiore tori, matei 
solcrlior ornat Adventante proco, 
vcstesque et cingula comit Sa?pc 



10G8 



MOT/E VARIORUM IN 



manu, viiidique angustat ianpidc 
pectus, Snbstringitque coniam gein- 
inis, et coila monili Circuit, et baccis 
onerat caiidentibus aiires.' Giaeci 
qtioque piiellariim elegantiain ac for- 
nix decus indicari satis credunt, tos 
cufcicous, id est, bene cinctas, ipsas 
appellando. Est quippe cum totius 
corporis apta in virguncnla gracili- 
tas, turn in pectore pragsertim : ne 
vel Iax8e, tanquam in puerpera, ma- 
millae pendeant: vel ultra modum 
protuberent, ac tumescant; sed pro- 
minulae intra manuin condi possint, 
et duriusculae veluti verbera con- 
tactu regerant. Terentii ex Eunu. 
die fabula verba hac sunt : ' Hand 
siniilis virgo est virginum nostrarnm, 
quas matres student deniissis hume- 
ris esse, vincto pectore, ut graciles 
sint. Siqua est habilior paulo, pu- 
gileni esse aiunt. Deducunt cibum, 
tametsi bona est natura, reddunt cu- 
ratura junceas.' Illud nianifestum 
(nisi maculata fuerint superiora) non 
venustula ut esset, sed ut essent legi 
oportere. Et Adjudicatiunem, dictum 
cultius ac significantins, qtiani judi- 
cationem videri posse. Accursius. 

A]s iroTSes ot yipomesl Integrum 
quidem id iuviolatumque in codicibus 
impressionis prima;. Factumque est 
(ut Diogenianus ait) eVi rwv anh rod 
yripws fvriOfffTepwv Sokovvtwu. Id au- 
tem quod Latini dicimus repueras- 
ceie, non tarn hie in universuni ex- 
primi putandum est, quam illud etiam 
insinuari, quod plerique filiorum ni- 
niio affectu, vel nepotum nova ciua, 
ea facere non verentur, quae sibi dul- 
cia solatia sint, aliis vero ad insaniam 
accedere videantur, probroque no- 
tentur. Ostendit autem hoc vel 
Symmachus, qui ait, ' Dum filius 
mens Graecis litteris initiatur, ego 
me denuo studiis ejus, velut aaqualis, 
adjunxi. Repuerascere enim nos 
pietas jubet, ut literarum dulcedine 
liberis nostris labor participatus iu- 
sinuet.' Hinc et in arundinibus ob- 



equitantes cum filiis Philosoplios le- 
gimus. Idem. 

Als TTOiSes 01 yepovTfs'] Bis pueri 
senes. Extrema senectute repue- 
rascunt homines, et desipiscunt, ut 
pueri. Proverbium explicat Eras- 
mus. Vinetus. 

AJsiraT5€$] Plautus Mercatore act. 
II. sc. 2. ' Senex cum extemplo 
est, jam nee sentit,nec sapit. Aiunt 
solere eum rursum repuerascere.' 

No. 322. 1 Sunt etiam Musis'] Hoc 
Carmen Ausonii divinum PoctsE in- 
genium indicat vel solum, ea a;tate 
tam suaviter, tam pie, tam ex re ipsa, 
tam denique docte scriptum,ut longe 
abesse omnes illius aevi vales a tam 
absolntaB divinitatis numeris existi- 
mem, sint licet et illic, quae tempo- 
ris nasvos redoleant, quos sane nemo 
per omnia evasit. Barthius. 

4 Sed requies, studiique vices] Lege : 
Sed requie studiique vices. Requie an- 
tique pro requiei. Sic die et dii s\e- 
pissime apnd Nostrum. Vide qua; 
de eo genitivo A. Gellius, Servius ad 
Virgilium, et Grammatici caeteri, 
quorimi aliqnis Caesarem in Com- 
mentariis genitivos quintap. declinat. 
semper in e extulisse testatur. Sic 
et in vetusto codice Sereni Sammo- 
nici, * Prurigini, papulis, ac scabie 
arcendis.' Vulgati, scabiei habent, 
imo et apud eundem fere nbique. 
Sa?pe autem hoc accidit, ut sequen- 
tis dictionis prior litera prsecedenli 
adhajrescat. Sic in Panegyrico Pi- 
soni dicto: ' Rara domus tenuem non 
aspernatur amicum, Raraque non 
humilem calcat fastosa clientem : 
lUi casta licet mens, et sine crimine 
constet Vita, tamen probitas cum 
paupertate jacebit.' Ita corrige, 
cum in vulgatis sit, illic casta licet. 
Contra apud jElian. lib. i. ttoik. ii. 
Kal rh jA-ev fiTfcrev, 3ti irore ecrt rb 
e/jLvecrhp, ^5' l^ei SaTra. Ubi syllaba 
absorpta est, et legendum, koI t ixhv 
iveirfffev. Faber in editione nupera 
corrcxit, reponendo, Ka\ rb /^kv eju,T€- 



AUSONII EDYLLIA. 



10G9 



Saira. Item apiid Ciceronem lib. 
II, de Legibiis, cap. iv. ' A parvis 
enini dicinius, si in jus vocat, at- 
que ejiismodi alias leges noniinare.' 
Scribe : didicimus. Et apiid Luca- 
nuni lib. vii. ' Fortissimns ille est, 
Qui promptiis metiienda pati, si cum 
minus instant, Et differre potest.' 
Ubi reponendnm : sic, cum minus in- 
stant. Item apud Velleium lib. ii. 
cap. Lxxii. ' Hnnc exitum M. Brii- 
ti partitim, septimum et trjgesimum 
annum agentis, fortuna esse voluit : 
corrupto animo ejus in diem, quae 
illi omnes virtutes unius temeritate 
facti abstulit.' Ita pessirae optimae 
cditiones : quum clare constet, le- 
gendum esse, incoirupto animo ejus, 
id est, a virtutis via nuUatenus de- 
flectente. Nee aliter apud Dictyn. 
lib. I. p. XIV. 'Dein Paeantis Phi- 
locteta, qui comes Herculis post dis- 
cessum ejus, a Diis sagittas divinas 
indiistrias praemium oonsecutus est.' 
Scribe : pust excessum ejus ad Deos. 

6 Graio schola nom. dicta esf] He- 
sychins : SxoA.??, oh ix6vov rh firfilv 
ipqv, aWa Kcd rh Trepi ri axoXd^eiv, KciX 
T) SiaTfufii]. Festus : ' Scholae dictae 
sunt, non ab otio ac vacatione omni, 
sedquoil ceteris rebus omissis vacare 
liberalibus studiis pueri debent.' 

10 Faiiscit] ' Fatiscere' est aperiii : 
rursum deficere, inquit Nonius. Qui 
et 'profestos dies' esse scribit, qui 
sint a festivitate vacui. Vinetus. 

Studium puerile fatiscit] Statins lib. 
IV. Sylvar. iv. ' Vires instigat alit- 
que Tempestiva quics: major post 
otia virtus,' Vide quae in eimi sen- 
sum de puerorum lusu Quintilianiis 
lib. I. Institut. cap. Hi, et Seneca 
de Tranq. An, cap, xxv, Plutarclius 
in libel lo irepJ TraiSuv aywyris. 

IG Nunqunm immanis erit] In una 
ex scliedis Pulmannianis fuit : Nun- 
quam immanis erit placita suetudine vul- 
tus. Uncle manit'estum est, intcrpo- 
iatum aliquid in hoc vcrsu. Sane 



legendum non affirnio, sed suspicor : 
Nunqunm insiw.vis erit plncida assuctu- 
dine vultus. Assuetudo omnia ilia in 
piieris facit, de quibus loquitur, In- 
terea ut 'vultus' ille ' horridus,' 
qualem perpulchre descripsit, semel 
ubi adsueverit nuuquam insuavis sit 
intuitu. Barthius. 

18 Trementes'\ Membris, et toto 
corpore, senio. Vinetus. 

19 Seri nepoles] Virgilius secnndi 
Georgicon versu quinquagesimo oc- 
tavo. Idem. 

21 Permistus equo] Id est, Hippo- 
centaurus, Saturnus cum Phillyra, in 
eqiuim versus, conciibuit : nnde fertur 
natns hie Chiron, monstrum, cujus 
corporis superior ab umbilico pars, 
virum: inferior roliqua equum refer- 
ret. Centaurorum tamen aliam ori- 
ginem Servius in librum tertium 
Georgicon Virgilii affert. Idem. 

Nee pinifer Atlas] Fuit Atlas As- 
trologus peritissimus, ut phiribus 
ostendit Diodorus Siculus libro quar- 
to, et Plinius aliquot locis. Pinifer 
vero dicitur, id est, pinos ferens, 
quod vir ille in sui nominis montem 
altissimum in Mauritania mutatus 
fertur. Fabula cpiarto Metamorpho- 
seon Ovidii, et apud Hyginum. /- 
don. 

22 Amphitryoniadem puerum'] Her- 
culem Jovis et Alcmenae uxoris Am- 
phitryonis filium. Ilium enim As- 
trologiam Atlas docuit, ut ex libro 
quarto Diodori Siculi cognosces. 
Idem. 

Sed blandus uterque'] Arridens est 
autem, magisque festiva Ms. exeni- 
plaris lectio, et quam rectam credi- 
mus et legitimam, adoptivam vero 
primam et subdititiam. Balbus, cnim 
habet : quid autem senum peculia- 
rius ? Horat. in i. Epist. ' Pueros ele- 
nienta docentem Occupat extremis 
in vicis balba senectus.' Blandus 
alio(|ui de Chironc dici usitati moris 
est. Stat, in Glauciam INIelioris: 'Te- 
ncro sic blandus Acliilli Seniifer /E- 



1070 



NOTiE VARIORUM IN 



moniiim vincebat Pelea Cliiron.' Bal- 
bus in primo Argonaut. ' Discat 
eques placid i conscendeie teiga nia- 
gistii.' Vernm ' niitibiis' quod ait 
' alloqniis,' illud expiessisse satis 
videbatur. Accursius, 

25 Si truculenta senex gerat] Alter 
Vossianus babebat, el truculenta ferox 
ferat oramagister.YirgW. ' Sic oculos, 
sic ille manus, sic era ferebat.' 

26 Degeneres animos titnor arg}iit'\ 
Prudent. Psycboiu. 249. ' Mens hu- 
milis, quam degenerem trepidatio 
prodit.' 

27 Plagceque sonantes] Prudentius 
Praefat. Cathenier. ' ^Etas prima 
crepantibusflevit sub ferulis.' 

29 Quod sceptrumi Martialis in 
Epigrammate ad ludimagistrum libro 
decinio : ' Scuticaque loris borridis 
Scytbae pellis, Qua vapulavit Mar- 
syas Celanaeus, Ferulaeque tristes, 
sceptra paedagogoruni.' Domitius 
Marsas apud Suetonium de Orbilio 
Grammatico Horatii poetze magis- 
tro: 'Si quos Orbilius ferula scuti- 
caque cecidit.' Ex ferula itaque ar- 
bore fiebant olim Praeceptorum vlr- 
g£P, sicut ex Betula, Magistratuum, 
auctore Plinio : unde ' ferula? tristes' 
dictae Martiali, et ' minaces' Colu- 
niellae. [Vid. Not. Delph.] Juvena- 
lis tamen alutam ' nigram' dixit libro 
tertio : ' Appositam nigraj lunam 
subtexit alutae.' Vinetus. 

30 Quod fallax scuticam] Morem 
hunc discipulos in scholis pro com- 
merita noxia concastigandi perve- 
tustum eleganter descriptura reperias 
apud Libanium Orat. xii. ad Theo- 
dosium : "EBeaffa yap, inquit, r) trSXis, 
^efi^afxevr] ri rwu irphs abrohs, xaA.^^" 
€(K(5;'a avrov (Constantii) KadeXdvres, 
elra &pavr€S ■Kpr\vri Kara, rhv iwl rovs 
iraTSas if to7s SiSaffKaXiois v6fj.ov (tutttov 
t/xdmi ra. T6 pana, Kal ra /uera tovtwv. 

42 Capias facundus] Vetus codex, 
ctipias, sensus uterque congruus. Sed 
hie signatior ac venustior, ex Gellio, 
qui ait, Humanitatem id esse prope- 



moduni, quod Graeci iraiddav vocant, 
nos eruditionem institutionemque in 
bonas art€s. Quas qui sinceriter 
cupiunt appetuntque, bi vel niaxime 
humanissiuii sunt. Habet porro lit- 
teraruni amor atque institutio id vel 
maximum, liberoque cuique rebus 
omnibus anteferendum, ut his artibus 
vel candidati, vel imbuti, sapientes, 
boni, viventesque vocentur. Cum 
contra, iisdem expertes, stulti, mali, 
profani, mortuique censeantur. Ac- 
cursius. 

Ardua semper Prcemia Musarum CU' 
pias : facundus] To 'semper' ad 'Ar- 
dua' referendum est. Libri porro 
quidam legunt ca;)iaspro cupias: quae 
literee in scriptis facile confundun- 
tur. Ita et in Catulli Carmine Nup- 
tial, in Manilium : 'quoniam palam, 
Quod cupis, capis, et bonum Non abs- 
condis amorem.' Scribe : quod cu- 
pis, cupis, id est, cupere te non dissi- 
mulas,sed profiteris, ouk o/c/cff eis. 

44 Proconsul genitor] Nempe geni- 
tor ejus Tbalassius gener Ausonii, 
fuit Proconsul Africae Valente \i. 
et Valentiniano ii. Augg. Coss. Hes- 
perius Aquilius autem fuit Praefcc- 
tus Pra?torio Galliarum, ipso Auso- 
nio patre ejus, et Olybrio Coss. Sca- 
liger. 

45 Pcrlege quodcunque est] Versum 
hunc exemplar vetus non habet, et 
sane velut spurius atque inelegans vi- 
deri potest ita importune adscitus ad 
centenum ejus opusculi numerum, 
nee inertem, ut arbitror, neque con- 
niventer terminatum. Ejus enim nu- 
nieri etiam sono pueris oblectari in- 
genium est, nee majorem ullnm, aut 
pleniorem esse arbitratur : adamavit 
vero et in caeteris Auson. nonnun- 
quam, ut Carmen statute quodam 
numero terminaretur, veluti quod et 
admonuit in Gripo : ' Hie quoque ne 
Indus numero transcurrat inerti,Ter- 
decies ternos habeat, deciesque no- 
venos.' Quo loco signanter admo- 
duni ac breviter, numeros et ad col- 



AUSONll EDYLLIA. 



1071 



Icctionem computationemque sum- 
niiv, et ad Carnien ipsum retiilit, Ut 
Virgil, iu Georg. ' Ferte simiil Fau- 
nique pedem Dryadesque puellee.' 
Accurs. 

Prita monebo'] Heec lectio indubi- 
tanter vera est. Et non est quod 
iNIariangelo credamus: qui ait sup- 
posititium esse : quia non invenit in 
sue exemplari. Ego aio legitiiiium 
partum Ausonii esse, quia in longe 
nieliori codice extat. Imo polius 
qiiam veresupposititiuni dixeris com- 
inentum Hicronymi Avantii : ' Per- 
lege quodcunque est memorabile, et 
ut tibi prosit.' Quod Ausonins pro- 
misit se * priva scripta,' hoc est, 
unumquodque scriptoruni monitunim, 
id facit : ut ex sequentibus apparet. 
' Socci,' et ' aulzea regam,' Comoe- 
dia, et Tragoedia. Scaliger. 

46 Condilor Iliados} Homerus ita 
appellatus Juvenali libro quarto. Vi- 
netus. 

Orsa] Opera, scripta, Comoediie 
Menandri poetaa Graeci. Nondum 
enini turn interciderant. Cur autem 
aniabilis, cognosce ex Quinctiliano 
et Plutarcho. Idem. 

48 Innumeros numeros'] Ita legen- 
dum ut posui, non distincle, Innume- 
ros, numeros. Neque est quod quis- 
quam motus auctoritate eruditissimi 
Adr. Tnrnebi, per 'numeros' intelli- 
gat ^fx/xerpov \6yov, contra per ' innu- 
meros,' ire^hv \6yov. Nam id niul- 
tum abest a sententia Ansouii. In- 
telligit enim solutos Comoediaj versus. 
Qui sunt quidem numeri : nam suis 
pedibus incedunt : sed non veri nu- 
meri : quia legibus soluti. Ita Hora- 
tius cum scribit : ' Numerisqne fer- 
tur Lege solutis:' intelligit hand 
dubie ' innumeros numeros ' Pinda- 
ri. Ejusmodi autem est, imo libe- 
rior, Comica poesis. Quare et in 
Epitapiiio Plauti per ' innumeros 
numeros' Comocdia intelligitur. Nam 
quid aliud scripsit Piautus pra3tcr 
Comcediam ? Sed meinineris in eo 



Epitaphio sine distinctione legen- 
dum, lit el liic : Innumeri numeri. Quod 
est, scriptio Comica aut scenica. 
Quid autem dubitemus, cum Auso- 
nius ipse hie adhortetur nepotem ad 
lectionem Dramatum Menandri ? Ea 
enim Dramata innumeros numeros vo- 
cal, quod dictum est Graecanice : Ut, 
vvfj.(prj &i/v^(pos, ydfios Hydfios. Sca- 
liger. 

Innumeros numeros'] Ex his versibus 
vel solis apparet, quantum artificium 
in pronuutiatione Veteres posuerint, 
quee nostro tempore nullibi jam nota 
est, ut apud eos eruditionis immane 
pr*judicium habebatur, non recte 
modulos, praecipue Carrainum, et ab 
his orationum servare, ut ex Cicero- 
ne, Quinctiliano, Plinio Caecilio, A. 
Gellio, et aliis docere possemus, si 
hoc loci id ageretur. Apud Auso- 
nium vero rh imiumeros velut in duas 
voces disjunctum audiendum suspi- 
cor, ut dicat prudentissimus senex, 
eti'er numeros doctis acceutibus et 
acuuiine vocis in numeros, hoc est, 
velut ad Musicae imperium et modos 
a prsesenti Lyrista commendatos. 
Potest tamen et acumen in eo quce- 
situm esse, ut numeri sint simul, et 
sint simul innumeri, pronuntiatione 
tarn artificiosa,qualem requirit solida 
ad eorum temporum normam erudi- 
tio. Hoc est, nee plane canas, nee 
prorsus loquare, sed intermedio quo- 
dam sono numeros Poeticos serves in 
pronuntiando. Et hoc pacto recitata 
ab Antiquis Carminamulti nos scrip- 
torum veterum loci docent. Atque 
ab hac affinitate Musices Poetae in- 
strumentalibus Musicis ubique com- 
parantur, quod cum recitarent, soni 
ipsorum instrumeutis nuUo negotio 
exprimi possent : sic de Horatio 
Ovidius, luculentissimo testimonio ; 
' Detinuit nostras numerosus Hora- 
tius aures Dum ferit Ausonia Car- 
mina culta lyra.' Cui eidem ' Che- 
lyn Ausoniam ' adscribit auctor Pa- 
negyrici, (minime quidem ita in> 



1072 



NOTiE VARIORUM IN 



scribendi Carminis, seel cujiis titiilus 
jam obtiniiit, lit alibi docenins) de 
Mivcenate : ' Aiisonianiqiie Chelyn 
gracilis patefecit HoralJ.' Nee de 
Lyricis, (]ui JMusicai propiores, tan- 
tuni ita loquebantur, sed et de Hex- 
ametronini conditoribiis, ut vides 
in praiseiite Ausonii Carmine, quan- 
qiiam et isti ' tnbam,' nee alia tanien 
ratione, adscribant. Et pariter ' nio- 
dnlamen' eiiieni adscribit in Gra- 
tiano suo idem in Epig. i. Barthius. 

49 Afficiusqiic i?npone] De his 
Qninctilianns libro tertio ac undeci- 
mo, de orationis distinctione, in ca- 
pite de promintiatione. Vinelus. 

52 Quundo oblita] ' Nunc oblita 
inihi tot carmina/ in Nono Virgilii 
Biieolico. lilem. 

54 Et mclicos] Hsec non intelliges, 
nisi ita plane distinxeris : Et melicos 
lyricosque modos prcpfando, novahis, 
Obductosque seni fades puerascere sen- 
sus, Te praeuntc, nepos, modulata po'e- 
muta Flacci ? Te praeeunte Carmi- 
ua. Horatii renovabis sensus meos 
seniles, et facies puerascere. Ex iis, 
qnas sequuntur, cognoscimus, unde 
ordiebatur historiam suam Salliistins : 
Bempe a Lepido, et Catnlo. Scaliger. 

Et melicos lyricosque'] Melicus et ly- 
ricus poijta, idem, qnalis Horatius, ut 
vult Beroaldns in annotationibus in 
Aidum Gellium, Adrianus Turnebus 
libri prinii capite quarto Adversario- 
mm. Vinetus. 

Prcefando'] Legendo, recitando mi- 
hi. Nam litterarum studiosi, quibus 
labor, et senium, oculorum obtudit 
aciem, lectorisfere piieri opera utun- 
tur. Idem. 

55 Facies puerascere sensus'] Symma- 
chus lib. IV. Epist, xx. 'Dum filius 
mens Grajcis Uteris initiatur, ego me 
denuo studiis ejus velut aequalis ad- 
junxi : repuerascere enim nos pietas 
jubet, ut literarura dulcedinem liberis 
nostris labor participatus insinuet.' 

58 Tu quoqne, qui L(Uium~\ Emen- 
dant alii Ucio sermone : nos lecto iuteU 



ligimus proprio elegantique. Servius 
enim ait, eum proprietate sermonis 
omnibus pra^poni coniicis, sed in re- 
bus caeteris esse inferiorem. Ideoque 
dictum etiam videtur, ' astricto socco' 
ex Herat, qui contrariuni de Dorseno 
aestimans ita scribit ii. Epist. * Dor- 
senus edacibus in parasitis, Quam non 
astricto percurrat pulpita socco.' 
C quoque Cffisar, faetis de Terentio 
versibus, puri eum sermonis amato- 
rem appellat. Quoque res sit minus 
dubia, succurrit, versum esse bunc 
Ciceronis, una tantum dictione, ab 
Ausonio n)utatum. Donatiis enim ex 
Tranquillohosce Ciceronis in Limone 
versus citat: ' Tu quocjue, qui solus 
lecto sermone Terenti Conversum 
expressumque Latina voce Menan- 
drum. In medio populi, sedatis voci- 
bus effers Quidquid come loquens, 
atque omnia dulcia dicens.' Accurs. 

59 Comisi Ornas, ut primo in Epi- 
grammate. Winetus. 

Et astricto ... socco'] Oratione vincta, 
non soluta, nee libera. Cicero libro 
primo de Oratore : ' Est finitimus 
oratori poeta numeris astrictior paul- 
lo.' Et tertio : ' Isocrates instituisse 
fertur, ut inconditam antiquorum 
dicendi consuetudinem numeris as- 
tringeret.' Soccus autem, genus cal- 
ceamenti, quo utebantur Comocdi, 
pro Comredis ipsis, Comcediisque 
usurpari solet. Idem, 

Percurris pulpital Theatrum quid 
sit, in ludum Sapientum diximus. In 
eo inter cetera, erant ba^c, Scena, 
Pulpitum, Orchestra. Scena, erat 
frons theatri alta, et tecta. Ante 
Scenam, quern locum Trpocr/f^wov Grae- 
ei dicunt, Pulpitum. Ante Pulpitum, 
in medio theatro, loco infimo, Or- 
chestra. In Orchestra sedebant spec- 
taturi senatores. In Pulpito ageban- 
tur fabulae. In Scenam se actores re- 
cipiebant. Haec Pulpito altior erat : 
Pulpitum Orchestra. 'In Orchestra,' 
inqtiit Vitruvius libro quincto, ' se- 
natorum sunt sedibus loca designa- 



AUSONII EDYLLIA. 



1073' 



ta: et ejus Pulpiti altitude sit ne familiaritateni giavissima adduceus.' 



plus pedum quinque: uli qui in Or- 
ciiestia scdeiint, spectare possint 
omnium agentium gestus.' Idem. 

67 Lacteutibus] Laclantihus, a verbo 
piimaj conjugationis, omnia exempla- 
ria. Idem. 



Ovid, lib, II. de Arte Am. ' Quod 
male fers, assuesce ; feres bene. 
Blulta vetustas Lenit.' 

84 Aurea quum parerc] Fuit Prac- 
fectus Praetorio Ausonitis primum, 
niox Quaestor, postremo Consul : sed 



72 Carpturi dulcem fructum radkis inanes hi fere honores sub Caesaribus. 

amara^ Isocratis sententia est in pro- Vinetus. 

gymnasmatibus Aphthonii : 'IiroKpa- 87 Sihi prcefert jura magistril Vide 

T7)s, T^s TraiSfi'as rriv l)i^av iriKphv e(pT^, quae Tiiemisti'.is ea de re Orat. xr. 
y\vKi7s Se robs Kapirovs. Id est, ver- 90 Quccstor lit Augustus'] Scribo : 

tit Priscianus in praeexcrcitamentis, Aiigustis, casu dandi : patri so. Va- 

' Isocrates dicebat stirpem quidem lentiuiano, natoque Gratiano Au- 

doctrin-jc esse aniararn, fnictum vero gustis. Scribit Ammianus Marcelli- 

dulcem.' Hieronyraus in principio nus libro rerum gestarum xxvii. Va- 

commentariorum in Jeremiam : 'Ve- lentinianum, niorem institutum An- 

tus ilia sententia est, Litterarum ra- tiquis supergressum, non Cassares, 

dices amarae, fructus dulces.' Idem sed Angustos germanum filiumque 

ad liusticum nionachum de vita in- nuncupasse : ' Benevole satis. Nee 

stituenda: ' Et gratias ago Domino, enim quisquam antebac adscivit sibi 

quod de amaro seniine litterarum pari potestate collegam, prieter 

dulces fructus carpo.' Diomedes Principem Marcum,qui Verum adop- 

Graramaticns libro primo : 'Marcus tivum fratrem, absque diminutione 

Porcius Cato dixit, Litterarum radi- aliqua Majestatis Augusta;, socium 



ces amaras esse, fructus jucundiorcs,' 
(jui sic elatani apud Catonem Iso- 
cratis sententiani fortasse vidisset. 
Idem. 

73 Veslicipes'] Juvenes, quorum ge- 
ns' jam pilis vestiri incipiunt. Idem. 



fecit.' Hujus porro Quapsturie suae 
ita et in Actione Gratiarum meniinit 
Ausonius : ' Ex tuo merito te ac pa- 
tre Principibus Quaestura communis.' 
Accursius. 

91 Ut Prccfecturam'] Quod ait se 



75 Quamquam impcrium] Seneca de Pra?fectura duplici functum ; hoc ita 



Clem. lib. I. cap. XXIV. ' Naturacon- 
tumax est humanus animus, et in 
contrarium atqiie arduum nitens : 
sequifurquc facilius, quam ducitur.' 
7(i Lupatis~\ Fraenis asperrimis. Ser- 
viu.s ita interpretatur in tertium 
(ieorgicon. Viuetus. 



intelligendum : eum bis Pra^fectum 
Praetorio fuisse. Sic de se ipso lo- 
quens in Mosella scribit, numero ta- 
nien plurali : * Aut Italum populos, 
Aquilonigcnasquc Britannos Pra?fec- 
turarumtitulo tentieresecundo.' Nam 
priniam Praefecturam Italian adeptvis 



Uium laborum} Optimus liber, /a- ot : ut postea dicit : sed quam non 

hurem {Molaborum. L-ege : Leniretque diu tenuerit. Sic enim ait :' Quique 

usu buna consueludo laborcm. Auctor caput rerum Romam, populumquc, 

Panegyrici ^laximiano ot Constant!- patresque 'J'antumnon primo lexit 

no dicti : ' Magnum laborem consue- sub nomine : quamvis Par fiieiit pri- 

tudo non scntit.' Seneca de Tran- mis.' Nam illud Tanlumnon, iioc est, 

f]iiill. y\nimi cap. x. ' Nullo melius novovov-x), ostcndit non diu cam teuu- 

nomiuc de nobis natura meruit, quam isse,et tamen se paiem primis fuisse : 

fjuod cum scirct, quibus a;rumnis hoc est, tam ill) im|)utari banc Pra3- 

jiascercniui, calamitatum moliinipn- fecturam, quam si ea plenc perfunc- 

tiim ronsuetudincm invcnit, cito in tus esset. Nam primi Praefccti, sunt 

Driph. cf ]'ai\ C/uv. Aufon. 3 V 



75831 



1074 



NOT.E VARIORUM IN 



Prsefecli Praetorio Italiae. Nam cam 
non diu tPiiuisse ipse post declarat, 
cum earn Pnrfectmam vocet, libata 
prremia, ' libataque supplens Pite- 
niia.' Eamque Pracfectiiram rexit 
Valentiniaiii et Valentis Consnlatii 
primo, ut ego ex veteribus Princi- 
pnm Constitntionibiis odoiatiis sum. 
At seciiiula Piaefectiira cumulate data 
est, et plena earn rexit. Nrmpe Prae- 
fectura Pnttorii Galliarum, a qua ad 
Consulatum pervenit. Utramque 
Prtpfecturam etiam in Epicedio pa- 
tris complexus est : ' Pra?fectus Gal- 
lis, et Liliyas, et Latio.' Nam La- 
tium, et Libya sub una Pra?fectura 
Italiae comprehenduntur, ut Gallias 
et BritanniiE sub una Praefectura 
Gailiaruni. Itaque superius intel- 
lexit Pieefecturam Galliarum per 
Aquilonigenas Britannos. Jam, ut 
diximus, statim a Praefectura Gallia- 
rum, Consul a Gratiano designatus, 
declaratus, et prior nuncupatus est. 
Ut diibium non sit, quin in Codice 
Theod. mendum sit, cum Impp.Va- 
lens,Gratianus,et Valentinianus scri- 
bunt ad Antonium Prcrfectum Praio- 
rio Galliarum, anno ante Consulatum 
Ausonii. cum nemo t'ueiit Prapfec- 
tus Praetorio, anno qui praeressit 
Consulatum Ausonii, prae.ter Ausoni- 
nm ipsum. Ergo non Aiitonio, sed 
Ausonio scribendum est, ut lib. vir. 
de fide test. Item lib. xii. de pcvnis. 
Qui est annus ante Consulatum Au- 
sonii, et biennio ante, idem nomen 
corruptum, Valente v. et Valenti- 
niano Aug. Coss. lib. xi. de medicis. 
lib. II. de quffistionibus : quae Consti- 
tutiones omnes datae sunt Treveris. 
Et in omnibus, meo judicio, legen- 
dum Ausonio, non Anfonio. Depra- 
vant enim nomen clarissimi poetae, 
quasi non et scriptis suis, non tan- 
tiim Consulatu, aut Pra?fecturis no- 
bilis esset. Nam et in Anxonium, et 
Auxonimii, et Axotiium depravarunt. 
Invenio et vicariiim Africffi fuisse, 
lib. Lxix, C. Til. de Decurion. Item 



post Consulatum Proconsulem Asiap, 
Eucherio et Syagrio Coss. Imperan- 
tibus Gratiano, Valentiniano, etTlie- 
odosio Augg. lib. iii. de fide Calliol. 
Sed et Q. Symmaclius, Pra-fectus 
Urbi, in quadam Epistola testatur : 
' Ausonius,' inquit, ' vir Consulari?, 
admirator tuus, scripto ex Asia nu- 
per allato, niutilari agros suos, qui 
tibi junguntur, accepit.' Scaliger. 

Ut Prcpfecluram duplicein] Filium 
dixit in Epicedio Ausonius medicus, 
Praefectum Gallis, et Libya', et La- 
tio fuisse. In extrema Gratiarum 
Actione idem filius se Praefectum 
Pr<etorio Gratiani Augusti preedicat. 
Vinetvs. 

93 Fastisque meis pralaius'] De hoc 
in Gratiarum Actione pro Consulatu. 
Idem. 

97 Posses ornaUis, posses oTicratusI 
Ludit paronomasia oruatus et oneia- 
tiis, honor et onus. Sicut Deijiuira ad 
Herculem, apud Ovidium : ' Non ho- 
nor est, sed onus, species la^sura fe- 
reutem.' Quibus locis pulchrius for- 
tasse aspiraretur honus, et inde hone- 
ralus, queniadmodum Veteres fecisse 
Gellius memoriae prodidit libro se- 
cundo. Servius tamen in librum pri- 
mum ^neidos onus et vuerare sine 
spiritu scribi ait, sed honustus cum 
spirilu, lanquam ab eo sit, quod est 
hunos. Eadem figura ' fastoruni,' et 
' fastidiorum ' in Gratiarum Actione, 
ac in Andria Terentii * amentium,' 
' atuantium.' Vinet. 

Pusses ornatusl Nihil sane ad Cor- 
rectorum lubidinem hoc loco niutan- 
dum res ipsa docet, non enim propter 
sententiam banc necessarian! quic- 
quam potest aliud hie legi quam lio- 
7ioratus. Cui pessime cum metro con- 
venit tamen, nee exeniplum toto Po- 
eta aliud tarn immanis licentia'. Quid 
igitnr adferemus novi ? nihil aliud, 
quam quod suspicamur ut honorure, 
sic et honerare Veteres dixisse, aut 
certe unius, ejusdemque verbi voca- 
lem 0, quo loco secundum ponitur, 



AUSONII EDYLLIA, 



1075 



tarn pioJiixisse, quani conipuisse. 
Et lit in illiul potius incliiiein faciiint 
scripti libri, ex fjuihus, nt et rationi- 
bns iniiiiinc ine[>ti3, Juslino, Virgilio, 
et Properlio, item Pacuvio, rb hone- 
rare, primissjllabis auapaestum faci- 
entibus, restituenint Valeiis Acida- 
litis et Janus Palmerius conjectoies 
uti calidi, sic et felices iion raro, 
([nod fateaniiir necesse est vel pra:- 
cipue in priori. Deinde siiccurrit 
milii exeniphim in Carmine pariter 
Hcxanietro apud Poetam siio a;vo 
longe Eloquentissimum Gnilielmnni 
llritoncm, ciii si denias ea, qiiaj siv- 
cidi vitio aliter proferre non potuit, 
admirabilem poetam videas : ejus 
verba sunt lib. ii. Pliilippidos : ' Ad- 
dit se sociuni tiirmis cum niilite iiiiil- 
to. In niedio ponens fretos virtiite 
minori, Cum plaiistris et eqnis, ho- 
noratis rebus et escis.' Cujiis sane 
auctoritas ut nulla omnino sit, ita 
tamcn aliquando usiirpalum demon- 
strat. Eodem facit quod hnnorati no- 
men eo loco corripit etiani Eunodius 
Epigramm, xi. liarthius. Exemplnm 
Guiliclmi Britonis, quod Barlbius 
protulit, errore quoque nianifesto 
obscuratnr: nam et iUic legendnm, 
oneralis. E(pn nempe et currus 
onerati erant omnibus rebus et escis. 
ubi res pro utensiiibus, vestibiis, &c. 
ponitur. Est quidem apud Sedidiuni 
lib. n. 'Qnomanet indignus, qui non 
lionoraverit unuui,' in veteri codice, 
pro iiumcraverit. bed malim retinere 
vulgaluui, pra;scrtim (piuin ' nuine- 
rare' pro venerari Veieres dixerint, 
Cicero lib. i. dc Nat. Deor. Teitul- 
lian. in Apologct. 

I'osses orrmtus, posses honoralus] I la 
Scaliger edidit. Alii, et inter illos, 
antecjuam sententiam mutaret, Bar- 
\\mi^, vnerattis kabcri. Orta variantia 
ab addita aspiratioue : quum enim 
lioneratns, bonus, boncio passim scri- 
beretui', cvcnit, ut alteruui sa'pe pro 
allero poneretur. Sic apud Noninm 
Pacuvii locus corrujuiis in i'eribu.'a : 



' Postquam est honoratus fVugum et 
6oris l-iberi.' Lege cum Gotliofredo, 
oneratus. Ut apud Virgil. ' Implentur 
veleris Baccbi, pinguisque feriuiv.* 
Quod si tamcn rh onerntus admittere 
lubeat, occurret e vestigio ineptia re- 
petitac in iisdem vocibus paronoma- 
sizp, quo nihil frigidius. IMox eninj 
sequitur, 'honor inclytus, liunc tu 
Etfice ne sit onus.' Statins lib. vi. 
Thebaid. ' Quis MaMialia; Atalantes 
Nesciat egregium decus, et vestigia 
cunctis Indeprensa procis, Onerat 
celeberrinia natum Water, et ipse 
procul fama jam notus,' &c. plura 
Savaro ad Sidouium pag. 447. 

100 Speresque tiios tc] Legit in Par- 
ergis Colerus, superesque. Id est, 
consequaris. 

No. 323. 11 Accipe nnii] Mendo- 
sissimi versus nullo uegotio enienda- 
buntnrita: Accipe non praccpta qui- 
dem, sed vota precantis, Quin gratantii 
avifestum ad solenne nepotis. Aniiuitv, 
ut reduccm fatorum a fine senectam 
Suspes again! Jam nihil, quod dubi- 
temus, reliquum est. Porro id Car- 
men in veteri libro litulum bunc priv- 
fert : Ausonius uius Ausonio nepoti. 
Item delicatam coronidem in line : 
Vale 7iepos dulcissinie. Scaliger. 

22 Geniis qnuqiie culta Deorum^ 'Idi- 
bus alba Jovi grandior agna cadit.' 
Ovidius primo Fastorum, et Macro- 
bins libro prinio Saturnalioruni. Vi- 
netiis. 

23 Sextilcs IJeciite, l^'c.'] Recte ven- 
dicut. Est INIartialis amulatio, qui 
Virgilii natalem cclcbrans, totidem 
versiculis, sed Pbalaciis ita scribit : 
' iMaiiU Mercuriuin crcaslis Idus. Au- 
gustis redit Idibus Diana. Octobres 
Maro consecravit Idus. Idus si^pe 
colas et has, et illas. Qui magni cele- 
bras INLironis Idus.' Accnrsius. De 
Hecate Noster infra in Tctrastichis 
deuiensibus: 'jEterno rcgni siguatus 
nomine inensis, Latona genitani quo 
perliibeut Hccaten.' 

ISibiilain piclam] Sludiosus imitator 



1076 



NOTiE VARIORUM IN 



Plauti ubique Aiisonins. Nam et hoc 
quoque ex Menaeclimis Planti iniita- 
turn : ' Nunquid tu vidisti tabiilain 
pictam in pariete, Ubi Aquila Cata- 
mitiim raperet, aut ubi Venus Ado- 
neum ?' Scaliger. 

An unquam vidisti nchuhnn] Mss. 
Codices : En imquum. Qui modus 
pel contandi vel Tereiitio est propi ins. 
ImitationenialioquideTerentio Plau- 
toque in Pia^faiiunculte ipsins argu- 
mentum sibi sumpsit, quorum sane 
poetaruni, ut et Flacci et Maronis, 
studiosus, oppidoque imitator dig- 
noscitur. Plautus itaque in Menaech- 
iiiis ait: 'Nunquid vidisti unquam 
tabnlam pictism in pariete, ubi Aquila 
Catamituu) raperet, aut ubi Venus 
Adoneuui i"' Teient. auteni in Ennu- 
clio : * Virgo in conclavi sedet, sus- 
pectans tabnlam quandam pictam, 
ubi inerat pictura ba^c, Joveni quo 
pacto Danae niisisse aiunt quondam 
in gren)iuni inibrem aurenm,' &c. 
Quibus adnioueri posse videbamiir, 
Tahulam non nehulam et in Ans. scri- 
bendum. CiFtcium cum et in Epi- 
stola ad SymmaclnnB liixerit : ' Hoc 
nie veliit aorius bracteae fucus, aut 
picta nebula, non lonf^ius, qwam diim 
videtur, oblcctat :' runique aliipiid 
* tanquam per iiebuiam' vidcri, atqne 
accipi, turn ' nebula inanius ' ac ' mol- 
lii'.s' dicatur, putandum sic tbrlassp, 
arbitratu suo Tulinlum in Nebidam Au- 
soniuni mutasse. Quando et in Mss. 
exemplaribus ne spfciem quidem al- 
teiius Icctionis bactcniis invenimus. 
Accursius. 

An unquam vidisti nehulam pictam in 
pariete^ Idtm Aiisonins ad Symma- 
cbum quarta Epistola : ' Me veUit 
aerius bracteae fucus, aut picta nebu- 
la, non longins, quam dum videtur, 
oblectat.' Illic an recte nebula scri- 
batur, non satis mibi liquet, sed hie 
pro ndnilam non diibilo, cjuin tahulam 
legisset Erasmus, si eorum in mentcm 
venisset, qute ex IMauli Meiia'chmis 
adducit Mariangelus. Sic e prover- 



biorum albo eradendum illud, ' nebii- 
1am in pariete,' nisi alibi legerit Eras- 
mus, quo rem niliili et somnio siniil- 
limam significari existimavit. Vine- 
tus. 

An unquam vidisti nehulam, <S)-c.] Re- 
pone quod in Mss. codic. reperit Ma- 
riangelus Accursius : En unquam vi- 
disti n. 8j-c. Qui modus percontandi 
vel Terentio per est familiaris : ne 
Maronem, cujus studiosissimus vir 
Consularis, aliosque in testimonium 
citem. Hallucinantur autem mirifice, 
qui hie /ntwZampiff am nialunt ex Plauti 
MenoDcbmis, Actu i. sc. ii. etTerent. 
Eunucho act. iii. sc. v. Cujus lec- 
tionis ne minimum quidem vestigium 
in membranis, quibus usus Mariange- 
lus. Quid, quod reclamet ipse Auso- 
nius, qui pictam nebulee alio item loco 
memiuerit? Epistola ad Symmachum. 
Deni(]ue hie ' Aeris canipos ' depictos 
ait, et marcentes ' nebuloso lumine' 
flores, aliaque ejnsmodi. Scriverius. 

Trcviris in tricUnio JEoU, ^-c] Tilia- 
nus codex et Parisiensis liber lodoci 
B;idii apud Virietum, in tricUuio Zoiii. 
Rlelins et probabilins; cum iEolus in- 
frequentius nomen sit, quam Zoilus. 
Qnare ex veterum codicum fide scrip- 
luram banc non gravate admiserim. 
Dominus illarum a^dium Treviris, in 
quibus triclinium illud, quod exhibe- 
bat eani picturam, fuerit non i^olus 
aliquis, a ventorum rege denomina- 
tiis, sed Zoilus. Zoili nomen proprium 
bis tcrve occurrit in antiquis inscrip- 
tionibus. Appianus dim cxhibuit 
banc repertam Comi: D. M. C. Mes- 
sENf. Zoili. Colleg. Dendroph. 
CoiviENSivM. Anno undesexcentesimo 
et millesimoTibure effossum marnior, 
cui inscriptiis Crocodilus, et hcec Epi- 
graplie: Dis. Man. Ael. Zoilvs. hic 
siTvs. EST. vixiT. An. LII. A Guten- 
stfuio Gruterus pag. ucccc. 9. apud 
quern etiani ilia superior luscriplio 
pag. ( cccxxxviii. 2. et pag. cccn. •!. 
ex veteris tabula; fragmento : Antis- 
lus ZoiLi.vs. Id est, Zuilus: nam 



AUSONII EDYLLIA. 



1077 



L siiperfliie geminatur, in 'Qiierella' 
pag. ccccLXxx. 5. ' veliit.' pag. 
DCLXxii. l.'ollim' pag. dcxc. 5. pro, 
Querela, velit, oUin. Sic etiani iibi in 
veteii Romano Martyrologio, Adoiie, 
et Usnardo xxiv. Mail legltur : ' In 
Istria natalis SS. Zoelli,' &C. margi- 
ni Usuardi adscriptiim est Zoili. A- 
liiis item Zoilus inter Sanctos. Ado 
in Martyrologio xxvii. Jiinii. ' Cor- 
diibai in Hispania natali* SS. Zoili ct 
aliornni.' Eadeni eodem die Usnar- 
dus. Martyrologiuni Romanum uon 
celebrat Cordubeusem Martyreni ; 
sedaliuin xxiv.Novembris: ' Romae,' 
inqiiit, 'Chrysogoni Martyris, et Zoi- 
li.' Usuardus ZoiUim preterit. Ado 
plnribns agit de Cluysogono, et Zoi- 
limi Chrysogoni *abscissumcapiitcor- 
pori ejus compaginasse' (verba Adonis 
sunt) memorise prodit. Qiiin etiani 
Zoilus Granimaticus, unns ex Dipiio- 
sopiiistis apud Atliensum. Vt nihil 
Jiic dicara de nobilissimo Zoilo, qui 
'Ofj.i]pofj.daTiyos cognomen meruit. (Ju- 
jus audax quidem, sed parum felix, 
niordacitas proverbio locum fecit, nt 
vulgo Zoili vocentur nobilium aucto- 
nun obtrertatores et castigatores : 
vel Plinio teste in operis ardui Prae- 
fatione. Ad qnem quoque alludit 
mens Hispanus in Epigiamm. (lib. iv. 
77.) ' Pendentem volo Zoilum videi e.' 
Hie Zoilus Amphipolites fuit. Scrip- 
sit varia : et inter ea, Grammatica 
qiiajdani contra Homerum. Vide Sui- 
dam, et .'Elianum Variar. Hist. lib. xi. 
cap. 10. Ex Zoili cujusdam scriptis 
niuita Plinius in librum duodecimum 
Naturalis Histor. transtulit : et apud 
eundem 1. xiir. Zoili Macedonis scrip- 
ta citantur. Hie iste Amphipolitanus 
crcditur: Ampliipolis enini urbs Ma- 
cedoniae. ' Zoilus de Eiguris ' citattir 
a Philammone Sophista de Eiguris, 
referente Bibliolheca Gesneriana Fi- 
gniis aucta. Alios al(jue alios pos- 
scm recitare, ex Vitruvio ct Clemente 
Alexandrino, et aliis. Et plnria sunt 
Martialis in Zoilum Epigrammata. 



Sed de Zoilis plus satis; ne et ipse 
Zoilos irritem. Abunde liquet scri- 
bendnm esse a|)nd Ausonium Zoili 
pro ^oli. Nisi quis malit : Treveris 
in triclinio Sola. Ut Palatii triclinium 
intelligat : qnamquain improprie et 
minus nsitate Solium pro Palatio dici 
possit. Ipse Ausonius tamen alio 
loco sic aecepisse videtur: ' Arniipo- 
tens dudum celebrari Gallia gestit, 
Trevericaeque urbis Solium, quae 
proxima Rlieno Pacis nt in mediae 
greniio sccura quiescit.' De Claris 
Urbibns iii. D. Ambrosins lib. v.Ep. 

XXVII. ' Cum pervenissem Treveros, 
postridie process, ad Palatium.' Tre- 
verornm urbem Pomponius iMela et 
Ptolcmreus Augustam noniinant. Da- 
ta Treveris plnria Augustorum Re- 
scripta; Constantini, Juliani, Valen- 
tiniani, Valentis, Gratiani, Valenti- 
niani Junioris, Theodosii, Arcadii. 
Et Animian. INIarcellinus lib. xv.. 
' Treveros douiicilium Principura cla- 
rum' ait. Vide enndeni lib. xxvir. 
XXIX. et XXX. Vidi etiam, qui in tn- 
c/inii^/ioZolegendumconjecerat: qnam 
conjecturam vix a-gre ferant, qui bal- 
iiearuni quidem tholos meminerint, 
non triclinioium, ut quie alio niodo 
fuerint camerata. Animianus lib. 

XXVIII. ' Tholos introicrint balnea- 
rum.' Atqui apud Martial, hoc Epi- 
grammate lib. it, 59. 'Mica vocor : 
quid sim, ccrnis. Cffinatio parva. 
Ex me Ca?sareum prospicis, eccc, 
tholum. Frange toros : pete vina : 
I'osas cape : tingere nardo. Ipse ju- 
bet mortis te meminisse Dens.' Ac- 
cipiunt eruditissimi viri non Angusti 
Mausoleum, non Capitolium, uon 
I'laviiE gentis templuni, vel anles 
Ciesaris, cum vulgo interpretum ; sed 
tiiolum interioiem ipsins INlicap, a 
quo pendebat cranium, quod convi- 
vas mortis admoneret, ut co largius 
indulgeiitiusque vivercnt. Vetus 
Glossarium: flJAoy, testudo. Suidas : 
0UA.OJ oIkos TTfpKpfpris- KoX T(f) 01 irpuTa- 
vds kariSivTo, &i.c. Philander ad quar- 



1078 



NOTyE VARIORUM IN 



Itun Vifnivii liaec annotavit: 'Tliohis 
est SEclificii camera, quae allitis cies- 
cens rotunda forma in fastigiatuni 
cacumeu desinit, a quo HdvOfou BoKoei- 
Ses scripsit Uion lib. Liii. Re enim 
vera Pantiieum est liaMDisplrccrio 
tectum, hoc est, circulata camera, iu 
quo medio luemisphoerio lumen ad 
circinum factum. Alias est testudi- 
nis umbilicus, id est, veluli scutum 
in medio tecfo, quo trabes onines 
conveniunt, ubi dona suspendeban- 
tur, anctore Servio ix. TEneidos.' 
Quanquam possit iiimis laxum videri 
et vagum, de magna urbe loqiientem 
referre in Triclinii tliolo hoc aut 
illud pictum haberi. De villa aliqua 
tolerabiliiis sit. Sine dubio itaque 
indicare voluit Ausonius Palatium 
Treverense ; aut alicujus a'des in 
quibus ilhid triclinium. Enm Zoilum 
appellant veteres codices, uon /Eolum, 
Atque ita repone. Scriverius. 

Mol. fucata] Id est, picta. Nam 
Fitcare pingere illi aevo. Paullinus 
VII. Natali: ' Nunc volo picturas 
fncatis agmine longo Porticibus vi- 
deas.' Idem : ' Si forte attouitas ha;C 
per spectacula mentes Agrestnm 
caperet fucata coloribns umbra.' 
Barthius. 

Denique niiraniU] Deinde mivandi, 
codex Tilianus. Vinet. 

Lemvia] Argumentum. Idem. 
Commendo tibi errorem meuin] Se- 
neca Epist. cxvi. ' Vitia nostra, quia 
amamus, defendimns ; et nialumus 
excusare ilia, qnani excntere.' 

Hide eclogcc patrocinor^ Quae poe- 
mata Theocriti elSvWia, iSow/coAi/caque 
vulgo inscribnntur, ac Virgilii Buco- 
lica, liaec antiqui Grammatici Eclo- 
gas vocant, velutiServius in tertium, 
septimum, nonum eorum Virgilii 
Carminuni. Eclogas etiam Acron et 
I'orpliyrio, veteres Horatii commen- 
tatorc's, Horatii nimcnpant Epistolas 
et Satyras, ac Ausonius Odas in Prae- 
fatione Griphi. Hinc Eclogarium in 
titulo dodecasticlu de diebus septi- 



niantr. Vivclns. 

Quod 7nai>is spcro, quam nt laudesl 
Scripsit adepol Ausonius : quod wi«- 
gis specto, quam ut laudcs. IJarthius. 
Probo: cujus enim rei certi sumus, 
illam non speramns. Spes quippe 
lerum dubiarum est. 

10 Vale] De nihilo non est quod 
addiint quidam libri : vale, ac diligc 
parenlem. Scriverius. 

No. 325. 2 Myrteus lucus] ' Silva 
niyrtea' in lis, quae inodo adscripsi- 
mus ex Virgilii sexto 7Eneidos. Est 
Myrtiis arbor sacra Veneri. Virgi- 
lius in MelibcEO : ' Populus Alcidas 
gratissinia, vitis lacclio, Formosae 
inyrtus Veneri, sua laurea Pha>bo.' 
Vinetus. 

10 QLhalides HyacintJios] GEbali fill- 
us Regis Laconiaj, mutatus in florem 
libro decinio Metamorphoseon Ovidii, 
et Crocus quarto. Adonidis vero 
cruor eodem decimo, et Ajacis ter- 
tiodecimo. Idem. 

12 Tragico geinitul at a1. Quales 
voces in quibusvis Tragoediis fre- 
quentes. Qui autem Latinis ' Ajax,' 
Gravels Alas, rod AXavTos, nnde hie 
jEas : quod nomen ex tragica ilia 
voce oi at geminata factum videtur: 
quam Hyacintlio flori inscripsit Apol- 
lo, dicente Ovidio: * Non satis hoc 
Phojbo est ; is enim fuit auctor Iiono- 
ris. Ipse suos gemitus foliis inscrip- 
sit : et at at Flos habet inscriptum : 
funestaque littera ducta est.' Idem. 

Tragico gemilul Id est, liictuoso, 
fonesto, Tragoediis conveniente. Ovid. 
X. IMetamorpli. ' Ipse suos foliis ge- 
mitus inscribit, et Ai, Ai Flos habet 
inscriptum, funestaque littera ducta 
est.' Plinins lib. xxi. cap. xi. ' Hya- 
cintluim comitatiir fabula duplex, 
luctum pra^ferens ejus, quern Apollo 
dilexerat: aut ex Ajacis cruore editi, 
ita discurrentibus venis, ut Grajca- 
runi litterariim figura At legatur in- 
scripta.' TpairTo. Wwi/ffosdicitur Theo- 
crito Eid. x. ubi fabulam Scholiastes 
pluribus enarrat. 



AUSONIl EOYLLIA. 



107J) 



13 Omn. qua lacr..,Exercent meino- 
rcs] Hie latere vitiuir. vix persiuule- 
bo : ita bene sonant Iietc verba, ipsa 
si consideres: sin jinigas versiii se- 
qiienii, apparet hiatus indecens, ne- 
que asyiuleti specie cxciisandus. Teu- 
tabani aiiteni : Omnia qua lacrtjmis et 
amorihus anxia mcestis Exiierli memore-i, 
oliiiajuin morte, doluris RursiLS in anti- 
quum rerocunt heroidas cevum, Heroi- 
das enim dicit, qiiamvis obita jam 
morte, nieniores in vita expcrti do- 
loris. Grotiovius. 

Omnia qua lacrymis] Scilicet, ' ar- 
gtinitnta Icti.' Uti duloris pro dolures 
liibens adniiserim, ita t^ exercent cum 
Yiro Incomparabili in experti miitare 
vix ausim. In fine namqne liujiis 
Eidyllii Poeta : ' Talianocturnis olini 
siniidacra fignris Exercent trepidam 
cassa forniidine inentem.' Arbitror 
ita distinguendum : Omnia, qua lacry- 
mis ct amorihus anxia ma-stis Exercent 
memiires obita jam morte doloris, liursus 
in amissum revocant heroidas acum. 
Inio potitis niiiil rmitanduiii pra'ter 
distinctioneni. Sic Ovidiiis, ' P^xer- 
cent niemores phisqnam civiliter 
iras.' Idem v. Fastoruni G30. et 
Tiistium lib. v. vers. 2. 

IG I'ulmineos Semele] Filia Cadnii 
et Harmoniap, auctore Hesiodo in 
Theogonia. Fabiilam Ovidius narrat 
tcrtio Metamorplioscon. Viuetus. 

17 Latera hac per inauia cunas] Hac 
sane niiUam bonani sententiani etii- 
ciiint. Quare puto legendum : ct 
uinbuslas lacerans per inania cunas. 
CimiE sunt fasciae infantum, quibus 
cos coiistringunt mulicres. ' I'er in- 
ania,' hoc est, Aeris in canipis. Sculig. 
Dtftct et amhuslas, Ifc.} Th latera, 
licet in omnibus libris repertnm, Vi- 
uetus merito suspectuin habuit. Sc?.- 
liger lacerans reposuit : nolui ego. 
Non enim alia? cunre Scmeles fuisse 
dici i)0ssnnt depicta-, quam latus ip- 
siiis,qu()d amburens Jupiter cxtraxit 
Hacchurn. ' Cuna' aiubustuj' sunt 
ipsuni corpus Scmclcs ; undc non 



aliter quam laterum Ai\?,onio relictum 
puto: ' laterum per inania:' pbrasi 
eo jevo usitatissima; et per latera 
ipsa spoliata pondere suo. Barthius. 
Dcflet, d^-f.] Legeudum onmino : 
Dejii't, et ambustis laterum per inania 
cunis Ventilat iguacum simulati fulmi- 
vis igncm, Th fuhninis Rlariangelus 
Accursius observavit in ]\Is. Cod. 
cum legeretur antea fulguris. Quod 
teuiere tbrtassis non irrepsit, sed ge- 
nuinum ipsius Poetas est. Non enim 
nocentissimum fuluien Semeloe im- 
missum, sed mitius quoddani, et se- 
cundum : referente Ovidio in liac 
fabula, Metamorph. lib. in. ' Est 
aliud levius fulmen, cui dextra Cy- 
clopum Sffivitiae flamma^que minus, 
minus addidit iras ; Tela secunda vo^ 
cant Superi : capit ilia, domumque 
Intrat Agenoream.' Vinetus inter alia 
ad himc locum, ' Vereor,' inquit, ' ut 
ne hie lafera pro alio aliqiio verbo sit 
suppositum.' Editiones qua-dam in- 
teijecerunt hac: latera hac per inania. 
Qua; nuUam sane bonam sententiani 
efficere monuerunt viri docti, legunt- 
que: Ambustas lacerans per inania cu- 
nas. ' Per inania' iiiterpretantur, 
Aeris in campis. Ad quie CI. Salma- 
sius in sua Epistola ad me: Mace- 
rare pot ins quam redintegrare locum 
n)iiii videntur, qui lacerans legunt. 
Nescio etiani, quid sit ' ventilare ful- 
niinis ignem.' An fulmen ut ignis 
vidgaris potest ventilari r Sed nee 
' ventilare' heic accipiendum pro 
ventulum faccre, et flabello ignem 
cxcitare. ' Ventilare' est in alluni 
jactare, ut faciunt, qui ' ventilare 
arma' dicuntur Quintiliano : et ' ven- 
tilare a'stivum aurimi digitis sudanti- 
bus,' Juvenali. Nunc te judiceni 
appello, an non melius sic restitui 
possit : De/let, ct ambustas late per in- 
ania cunas Vcniilal ignavo simulati ful- 
minis ignc. ^'entilal late per inania 
cunas ambustas simulati fulminis ig- 
navo ignc.' Haec illc. Eestiva ad- 
modum videtur acerrimi I3o\hornii 



1080 



NOTM VARIORUM IN 



nostri conjectnra, sub manu natn: 
Deflet, et ambustas iternm per inauia 
cunas Ventilat ignavo siimdati fidminis 
igne. ' Iteruiii,* nenipe in pictiua. 
Scriverius. 

Lnterum per iminia cinias] In liac 
lectionum varictate ilia milii maxinie 
placet, qiiam Scriverius primani po- 
suit : cui nee Saluiasii, ncc Boxlioniii 
conjectural aequipollent. ' Ventilat,' 
id est, jactat Seniele fictum et sine 
viribus igneni f'ulminis, id est, simu- 
latuni fulnien, ut apud Propertiuui 
' vcntilare facem' Venus dicitur, lib. 
IV. El. III. ' Hanc Venus, ut vivat, 
ventilat ipsa facem.' ' Anibnslis la- 
tcrum cunis' pro utero posuit Auso- 
nius. ' Per inania,' id est, per auras. 
Virgilius addidit substantivum, sive 
potius adjectivum substantive posi- 
tuni, lib. IV. Georj,'. vers. 19G. ' His 
sese per inania nubila librant.' Nos- 
ter in initio Mosellse : ' Nee piacidi 
probibent oculos per inania venti ;' 
ubi pro li(jt!ida (scil. fluenta) acci- 
pienduin ; sicut et aer iicjuidus est. 
In singular! ' per inane' trcccnties 
apud poetas (juosvis repciias, ut in 
veteri Epigranimate de Funambulo: 
* Bracbia distendens gressum per in- 
ane gubernat.' Ovidius ii. Fastor. 
' Vectani fricnatis per inane draconi- 
biis.' 

20 Mcpret in antiqunm Cancus re- 
vocala y/^i()'(iHi] Soloecisnius videtur 
esse, Canens recocata. Exeuiplaria 
vero Rlss. Canis. Feuiina enini prius 
fuerat, Cienis nomine. Ovid. ' Clara 
decore fuit proles Elateia Crenis.' 
Idem : ' Tu mibi Caenis eris.' Vel ita- 
cpie legenduin Cams: vel (utinipressi 
babeni quidaiu) Cceneis, Ei namqiie 
feminae et C<P7iis nomen inditum, et 
Cceneis fuisse constat. Gellius libro 
IX. ' Notissima ilia de Ca?neide et 
Caeneo cantilena.' Sed neque illud 
transiliero, quod si vel Caneus custo- 
diatur, videri possit ex Catnlliana 
raimesi, de Aty, quern genere virili, 
anteqiiam eviretur, appellat, dein 



etiam mulicbri. Ha-c postea ab 
Neptuno compressa, sexus mutatio- 
neni impetravit, ac Caneus appella- 
tus est. Qui tandem pro Lapithis 
adversns Centauros decernens, cum 
invulnerabilis stupri pensatione fac- 
tus foret, arboreis oppressus trabibus 
in avem commutatus dicitur. scribit 
Ovid. XII. Metaraorpb. Sunt qui 
euni dicant post mortem pristinoB 
formae redditnm : ut Virgilius in vi. 
(queni sequutus hie Noster est :) ' Et 
jtivenis quondam, nunc feniina Cze- 
neas, Rursus et in veterem fato re- 
voluta figurant.' Accursius. 

21 Vulnera siccat adliuc Procris^ 
Hanc in frutetis latcnteni pro fera 
(^epbalus maritus interfecit. Fabu- 
1am narrant Ovidius, Hyginus, Ser- 
vius in sextnm ^Eneidos. Vinet. 

22 Fert fuinida tcstce'] Sunt qui le- 
gerint tcstem, hoc est, consciam He- 
rns et Leandri furtorum lucernam. 
Quod sane Poeta Muszeus ait: Kpv- 
(fiiccv eirifidpTvpa Kvxvov ipunoiv. Veruui 
testa figulinam etiam lucernam signi- 
ficat. Quo genere innumerae in An- 
tiquorum nionumentis etiam nunc 
maneut. Et Virgil, in Georg. ait ; 
' Nee nocturua quidem carpentes 
pensa pnella; Nescivere hyemem, 
testa cum ardcnte viderent Sciutil- 
lare oleum.' Accurs. 

Fert fumida testa:'] Puella Ero, cui 
patria I'uit Sestos urbs Hellespont i 
in Eurcpa, et qu* se in mare pr*ci- 
pitavit ex summa turii, postquam vi- 
dit Leandrum suuiu ex Abydo ad- 
versi Uteris oppido summersum : hire 
manu gestat simulacrum fumantis 
facis, et iguium illorum, quos noctu 
ad se natanti Leandro, cursus diri- 
gendi gratia, solebat ex sua turri 
ostendere. Vinetus. 

Fert fumida testa] Liimina Sestiacn, 
Ifc. Nolat Mariangelus quosdam le- 
gisse, Fert fumida testem L. hoc est, 
consciam Herus ac Leandri amorum 
lucernam. Auxvov appellat Musreus, 
Ignoscat amicus mibi Belga, alti vir 



ALSO Ml r.DVI.LIA. 



1081 



in£;enii, si fcne non possum, fimndn 
tcdie Lumina. 'Testa' fi-iiiliiiaui iii- 
cernam significat. Virijiliiis in Gcorg. 
Aviemis in Prognosticis Arat;vi.s : 
' Et si noctiirnis ardentibus nntliqne 
testis Concrescant fiiini, si Hiimmciis 
emicet ignis Efflmis.' Arato Atx^'o. 
Pnideutiiis Catheiiieiinon v. Hyniiio, 
Ad iucensuin cerei Pasclialis,sive, Ad 
iiicensum liiceina? : ' Sen cavatestula 
Succuiii linteolo siiggeiit ebrio: Sen 
pimis piceam tert alimoniam.' Lani- 
pades et testae ejiisniodi figulina? ex- 
tant inntimcite apiid Aritiqiiarios : 
qnotidieque effodinntur. Possnni ego 
aliquot ostendeie: longe plmes in 
suppellectile Romana Neoniagi, in 
Batavia, et alibi erutas accuralissi- 
mus Joannes Smetius: et non ita 
piidein de Lucernis Vetcrnm doc- 
tissimuni Comnientarium edidit Cla- 
rissimus Foitnnius Licetus. Sustine 
ita()ue eniendandi prurigiueni. Scvi- 
vcrius. 

21 Et de niinboso salttim Lcitcalc^ 
Menander de eadem : rhv vTr4pKoiJ.irov 
QrjpCjo'a ^awv olffTpHyrt TrdBcc 'Vi^ai Tre- 
rpas OLTTo T7]Xe(pavuvs. 'AAAo kqt' e^xV 
(tV SeffTTOT* ^va^. Ita enim legendum 
apud Strabonem, et distinguendum. 
' Masculam ' vocat, quia, cum feniina 
esset, praecipiteni se dedit ex illo sal- 
tu, ex quo tantuni solebant viri sesc 
impatientia amoris jaculaii. Nam 
propterea dicebatur locus ille, aA,ua 
Tuv ip-JiuTuv, non E\ij.arwv epuacci'. Unde 
' saltus viriles' vocat Statins; et Hora- 
tius, et Ausonius nostcr vocant earn 
' masculam.' Nam sane doctissimus 
Tuinebus id non videtur satis assecn- 
tnsesse. Primus omnium, utaitStiabo, 
Ceplialus ex ea petia sesc pia?cipita- 
vit, cum Ptaolan impatienter amaret. 
Sed conccdant niilii lectores, panlnm 
ex Ausonianis castigationibus lospi- 
rem, et qnaedam de ' Leucate petra,' 
et de saltu illo dicam, nunquam ante- 
liac audita, ex auctoie nonduni in 
vnlgns edito, PtoIemEeo filio He- 
plrj-stionis t« t^s fU TToAvfxadelav Kat- 
vrji IffTopia?. Apud ilium igitur (juie- 



lilur, cur apml Bacclijlidon Silenus 
dixerit, Leucada a Leuco Ulyssi filio 
cognoiuinatam fuissc, qui Zacyntho 
eiat, et ab Antiplio interfectus fuit. 
Enni igitur Leucata Apollinis tern- 
plum condidisse. Ibi pctram esse 
vicinam Leucadem, a qua qui saltii 
se niitterent, amoris insania iiberaii- 
Caussam banc ex media liistoria as- 
signat: Venerem scil. post mortem 
Adonidis sedulo eum ubique terra- 
rum perquisivisse : tandem eum Ar- 
gis Cypri in aide Apollinis Erithii 
invenisse. Et cum impotentiam 
amoris sui Apolliui patefecisset, ab 
ipso ad Leucadem petra;n deductam 
jussu Apollinis sese e specula deor- 
sum misisse. Quo facto, niorbo amo- 
ris dofunctam fuisse. Cum caussam 
rei qnaereret, Apollinem respon- 
disse : sese crebro observasse, Jovem, 
quoties Junoiiem impotentcr deperi- 
ret, ibi solitum sedere, et vi niali 
levari. Sed et Artemisiam illam, 
post viri Mausoli mortem, contemp- 
tam a Uardano Abydeno, quern non 
patienter ardebat, dormicnli adoles- 
centi oculos effodisse. Cum tameii 
ne hac quidem injuria morbus remit- 
teret, remediuni a petra quaesivisse. 
Sed frustra t'uit. Nam ex eo saltu 
peiiit : ibique sepnlta fuit. Simili- 
ter et Hippomedontem Epidamnium 
propter amorem pueri nescio cujus 
sesc ex eadem petra jeeisse. Sed 
nihilominus ipsmn periisse. Refert 
et de Nicostrato Comico, eo saltu 
levatum amore Tettigideae Myrinen- 
sis. Addit Maceten IJutlirotiiim Afv- 
Konerpav vulgo coguominatum fuisse, 
quod quater eum saltnm expertus 
esset : et quater hoc rcmedio amore 
caniisset. Innumeros pr;vterea idem 
expertos. In his scneni IJidagoran 
Phanagoriten, cum amasset Diodo- 
rum tibicinem. Kliodopen etiani 
Emissenam, quie gemiuos fratres ex 
satcllitio Antioclii i{cgis amabat, 
cum vicissim ejus ab illis nulla ratio 
haberetur, animi impotem sese je- 
eisse, et animam cdidisse. Adoles- 



^' 



^ 

.^^ 



1082 



NOT.'E VARIORUM IN 



ccnlibus nomina eraiit Antiphouti, 
et Cyro. Cliaiiniis vero lainbonim 
poeta aiiiavit Eioteni Regis Eiipato- 
lis a pociilis. Et cum fabulae de saltii 
Leucadis fidem liabeiet, sese praeci- 
pitem misit : et crure fiacto doloris 
cruciatibus periit. Ac inter efflan- 
dum auiinam hos lepidissimos ac ele- 
gantissiiuos lanibos in medium jecit: 
"E-ppois irAavTiTt, (cal kukij irirpr) AiVKas. 
Xap7vov at at rrjV la/xPiKvv ^ovaav Ka- 
TTiQaXdocTas i\-nri5os Kevols /xyflois. Tot- 
aDr' "EpajTos EuTTttTcop ipaffdeiii. Quin et 
Neienni quendam Cotinensem ex 
amoie Atlicre nomine midieiis Atlie- 
iiis natiE sese pifficipitasse, et non 
solum amore soliitum fuisse, sed 
etiam vivum incidlsse in rete jacn- 
liim, in quo simul cum risco auri 
pleno in terram extractus fuit. Cum 
60 nomine piscatori, qui se extraxe- 
rat, litem intendeiet, auruni illud ad 
se pertinere: casu enim sibi obve- 
nisse: noctu ab Apolline admonitum 
incoepto destitisse : an non satis lia- 
beiet, quod citia vit^ periculum a 
morbo amoris liber esset? qiiare, si 
saperet, de alieno auio litem non 
moveret. Ha?c ego, quia jucunda 
sunt, ut spero, neque tamen in vulgi 
notitiam pervenerunt, pra^terea ne- 
que ab liuc loco aliena erant, quasi 
corollarium adjiccre volui, ut niliil, 
quod ad Poetani nostrum illustran- 
dum faceret, intentatum relinquere- 
mus. Scaliger. 

Et de nimhoso saltii] Adde ad ea, 
quae Scaliger, locum Ampelii in libio 
raemoriali c. 8. ' Leucade,' iiiquit, 
' nions, unde se Sappho dejpcit prop- 
ter virum : in summo monte fanum 
est ApoUinis, ubi sacra finiU : et cum 
homo inde desiluit, statim excipitur 
lintribus.' Item Ovidii in Epistol. 
Sapplius : ' Plicebus ab excelso quan- 
tum patet, adspicit sequor. Actia- 
cum populi, Leiicadiun)que vocant. 
Hinc se Deucalion Pyrrbae succen- 
sus amore Misit, et illaeso corpore 
l)rcssit aquas. Ncc mora : versus 
amor tetigit leutissima Pyrrhas Pec- 



tora. Deucalion igne levatus erat. 
Hanc legem locus ille tenet : pete 
protinus altani Leucada, nee saxo 
dcsiluisse time,' &c. Servius ad in. 
iEueid. vs. 274. ' Leucate est mons 
altissimus, prope peninsula, in pro- 
montorio Epiri, juxta Ambraciam 
sinum etcivitatem. De hoc Leucate 
amatores se in mare ad excluden- 
dum amorem pra?cipitare diceban- 
tur.' et ad vs. 279. de Phaone : ' Fe- 
niinas in sui amorem trahebat: in 
quis fuit una, quae de monte Leucate, 
quum potiri ejus nequiret, abjecisse 
sedicitur: unde nunc aucturare se 
quotannis solent, qui de eo monte 
jaciunt in pelagus.' Quae postrema 
mendosa sunt. Alhena;us lib. xiv. 
Deipnos. Sttjctix^pou 5' ^v irohifj-a, iv cf 
KaXvKTi Tis ovojxa ipSiaa KvddXov vea~ 
yicTKOv (Twcppouccs €i/xeTai ttj 'A<fpo5ir7j 
yafx-fiBrjuai avrcxj' eVei 5e virepeiBev 6 
veavi(TKos, KaraKpripLvriaiv eavrr}v. iyeve- 
TO 5e T^ irdOos trepl AfVKaBa. Quae 
Scaliger ex Ptolemtf'O attulit, ea om- 
nia apud Photium Graeca quoque 
invenias ex eodem Ptolemao He- 
plia-stione excerpta. Verba Servii 
forte ita restituenda sunt, U7ide nunc 
auctorare se qiwtutmis soleiit, qui se de 
eo monlejaciant in pelagus. Ut nenipe 
homines niercede quotannis hunc 
saltum susceperiut, non secus ac per- 
diti nejiotes olim operam locaresoliti 
fuerunt ad harenam. Idem ad Pliar- 
maceutr. vs. 59. ' Prteceps aerii 
specula de niontis,' &c. ' Quidam 
hoc ideo dictum putant, quod apud 
Leucaten soliti erant se pracipitare, 
qui aut suos parentes invenire cupie- 
bant, aut amari ab his desiderabant, 
quos amabant.' Anacreon apud He- 
phajstioueni de nietris : 'Apdels 5' 
T/iir' aTri AiVKad-qs ireVpas, 'Es izoKihv 
Kv/xa icoXvjx^if ixidvoov ipccTi. 

25 Mascula] Ita appellata Horatio 
in libri primi Epistola peiiultima. 
Non enim solum viros ilia, sed etiam, 
ut mas quispiam, feminas femina ex- 
arsit. Alias affcrt rationes ex Stra- 
bone ct Horatii interprctibus Gre- 



AUSOiNll r.DVLLIA. 



1083 



^oriiis Feiraiicnsis de poetis. Vine- 
tiis. 

2() Hannonia; cidliis Eriphyle masta 
nciisat] Ita legeiiduni, pro: Hermione 
cultus Eriplit/les mopsta recusat. Sic 
apud Hesiodiini in Tlicogonia, Dio- 
donini Siculuni lihro quarto, et alios 
Graecos, Harmonia lia?c, et Harmonic, 
IVIartis et Veneris filia ex adiilterio : 
quani Latina exeniplaria in Hennio- 
twm fere corrupernnt. Vide Statium 
pol'tam secundo Tliebaidos, Athe- 
i)a?um sexto, Rliodiginiim libri diio- 
decinii rapite tertiodecinio. Eri- 
phijle moestu, ' ]Ma?.s tarn que Eriplij'- 
len,' dixerat Virgilius vi. yEneid. il- 
liid, ffTvyeprjv r' 'Ept^iAr^u, Homeri 
Odyssese undecimi interpretans. Re- 
cimut, Sed jam sero : quia eo fate et 
ipsa perierat. Fabula sic habet. 
Amphiarans vates sciebat, si ad bel- 
kiMi Tiiebaniun proficisceretur, se 
illic peritnnim, Occultavit itaque 
se conscia Eriphyle uxore. Adrastus 
autcm rex Argivorum, quum gene- 
nun Polynicen in eo negotio adju- 
varo vellet, acceptuin ab eo moniie 
iiliid sorori Eripliyle obtulit, ut indi- 
caret maritum, (piod lubens ilia acce- 
pit, et, ait Sulpiciiis Lupercus in 
Elegia de avaritia, ' latebras viri pa- 
tcfecit sui.' Proficiscens ergo ille 
ad id bellum,filio sue Alcniaeoni man- 
davit, lit post suam mortem suppli- 
cium de matre sumeret: quod fecit 
ille sedulo. Idem. 

'2H IMinoiafahula] Quae ad Minoiim 
regem Creta> pertinet: ut quaj sit de 
I'asiphae uxore, et filiabus Ariadne 
et Pliddra. Idem. 

29 I'ictuTurum instar'] Legend um : 
Pieturatum imlar. ' Instar' est imago, 
assimilatio. ' Pieturatum instar,' ima- 
go variis coloiibus expressa. Bar- 
tliius. 

30 Pasiphaii nivei] Ex Sileno Vir- 
gilii. Vinetus. 

32 AI)jectas....tabeUas] Litteras, ni 
fallor, non quas ipsa, sed quas ejus 
nomine scripserat f)vidius. Idem. 



Desperans] Potiri amore Hippo- 
lyti privigni sui. Idem. 

33 Hac luqueum] Plianlra. Idem. 

Here rante'] Ariadne, quam a Tlie- 
sco in Dia relictam Liber duxit ux- 
orem : eique banc dedit coronam, 
quae postea inter sidera collocata est. 
Hyginus secundo Astronomicon de 
Corona, et Pliilostrati ilK6vfs, Idem. 

36 Duasnoctes] Scilicet unam vivi 
mariti Protesilai, quando cum aliis 
ille Gra'cis in Phrygian! navigavit, 
ubi omnium primus est interfectus, 
et alteram functi mortuique viri, 
quando Laodamia quum audivisset 
ipsnni periisse, petiit a Uiis, ut diem 
unum (sic scribit Lucianus in dialo- 
gis mortuorum) vel tres horas (ita 
Hyginus et Minutius Felix) revivls- 
ceret, quo videre, et colloqui sibi 
liceret. Quod impetravit. Reliqua, 
et quo pacto ipsa se conibusserit, ex 
Hygino cognosces. Idem. 

38 Canacel Epigramma octogesi- 
mum tertium. Idem. 

40 Lnlmia saxa] Latmus, mons Ca- 
ria? Ciceroni in Tusculana prima, En- 
dymionis a Luna, ut ferunt, quondam 
adamati fabula nobilis. Nam Endy- 
mionem illic a Luna consopitum pu- 
tant, ut dormientem oscularetur, 
Meminit Lucianus fabulse cum alibi, 
tum in dialogo quodam Veneris et 
Luna?, Erasmus in proverbio ' Endy- 
mionis somnns,' Hyginus, Fulgen- 
tius. Scholia vetusta in quartum Ar- 
gonauticon Apollonii, et Ausonius 
ipse rursus in Ephemeride. Idem. 

41 Emlymioneos solita, ^r.] ' Adfec- 
tare,' hie verbum est Veneris ; et sig- 
iiificat ad concubitum conciliare vcl- 
le ; Veneris res alicui propinare. 
Commentator vetus Horatii lib. i. 
Sat. 2. ' permolere : violare, poUucre, 
aff'ectarc, appelcre,' cVc. In earn 
sententiam isto loco Ausonius ; in 
candcm Tcrtullianus libro de pr;e- 
script. adversus Hieretieos, cap. 8. 
' I'licrat Athcnis, et illam sapicntiam 
humanam, aflcctatriccm et interpo- 



1084 



NOTiE VARIORUM IN 



latricem verifatis de congressibus 
noverat.' Idem sciiptor sajpius pro 
libidine * aftectationem' dixit. Bur- 
thius. 

Eiidymioncos'] Pliniiis originem fa- 
bula? tiadit lib. ii. cap. 9. ' Quse 
singula,' inqiiit, ' in ea deprehendit 
liominuni primus Endyisiion, et ob id 
amore ejus capta Luna traditnr :' ita 
liic legenduni. Vulgati, captns fcona 
iraditur. 'I'zetzes, vel ut alii scri- 
bunt, Zezcs, Chiliad, ii. vs. 875. de 
Lnnaiis defectus precdictione : Ot Se 
TO) 'EvSu/xiaivt ■npoffa.TTTova'iv ix^lva "Odev 
'Sf\i)vr]v Tov avSphs e<pa(Tav ipaaOTJvai. 

49 Et auratas fitlgeittia cingida bid- 
las] Meo aninio, inepte sic vulgo. 
Scriptuni o\to\\.\x\t,auratishidlis. Scri- 
verius. 

Auratis fulgenlia cing. hullis] Vir- 
gilius lib. IX. j^n. vs. 359. 'Aniea 
biillis cingnla' dixit. Sidoiiius Cann. 
II. ' Rutilantes perqne lacertos Pen- 
dula genimiferaj mordebant suppara 
bullae.' Prudentius Psychom. v. 470. 
' Adspexit si forte, patris fulgeutia 
bullis Cingula, et exuvlas gaudet 
rapuisse cruentas.' Potest vulgata 
lectio dcfendi auratas fulg. cingida 
bidlas, ut sit ellipsis Graecae praeposi- 
tionis Kara, vel Latinte vocis ' ha- 
bentia.' Ita fere Virgil. Eclog. ii. 
' Tantuni inter densas nmbrosa cacii- 
niina fagos Assidue vcniebat.' Nee 
non Statins lib. i. Sylvar. in Equo 
IMaximo : ' Continuus septeni per cul- 
mina montes It fragor.' In quis 
appositio locum obtinere vix potest. 
Melius in istis Prudentii Hamarti- 
gen. vs. 241. ' Parte alia violentus 
aquis torrentibus aninis Tiansilit 
objectas preescripta repagula ripas.' 
Ila namque vetustissimi libri Thiiani, 
Puteani, Rhynii, ac editio nupera a 
Nobiliss. Nic. Heinsio adornata : qui 
in Notis ad hune auctorem hujus 
epexegesios complura exempla col- 
legit. Et bine forte quis censeat 
supra vs. 17. versus illos duos, qui 
tarn diversimode leguntur, ita esse 



restituendos : Dejiet, et ambustas late- 
rum per inania cimas Vcntilat ignaviim 
simulatifulmiiiis igtiem. 

51 Vauiau vibrare vigoreni] Rigurem, 
legenduni. Rigor eniin sunima est 
crudelitas. Claudianus : ' Triste ti» 
gor nimius, Torquati despue morels,' 
Hie autcm ' Heroinaj vauum vibrare 
rigorem Occipiunt.' Barthius. 

V(i7ium vibrare vigorem Occipiunt] 
Lego : munuum vibrare vigorem, vel 
librare, Scriverius: hand €ii£rTox<«'s. 
Supra enini Noster quoqne ' vaniim 
simulati falminis igneni ' dixit: om- 
nia liic sine pondere, sine viribus. 
Ideo mox, 'sine fluctibus icquor,' sine 
viribus ignes, &c. vana omnia, et 
revera, ut inter umbras, umbrze. 

57 Cruciacerat illic Spreta oUin] 
Vide quae de liac fabula attigimus 
in Epigramma trigesimum. Vinetiis. 

Cruciaverat illic] Duplex genusCru- 
cium statuo, Simplex et Compactuni. 
Illud voco, cum in uno simplicique 
ligno fit affixio, aut infixio. Quae Crux, 
meo judicio, prima fiiit, et in aliam 
specieni a rudi hac venlum. Nam 
alias ad arborem sivc slipitem alHga- 
bant figebantvehomineui : nt in ' Cu- 
pidine crucifixo' Ausonii, quern ar- 
boris stipite appensum, nou manibus 
expansis, sed a tergo devinctis, 
pedibusque non clavis, sed funibus 
substrictis describit. Lipsius. 

Cruciaverat illic Spreta olim memo- 
rem, &)C.] Ausonius fabellam aspicit, 
quae est ista. Venus jam olim puerum 
hunc deamaverat, et nt sola frueie- 
tur, clam deposuerat apud Proserpi- 
nam. Sed haec mox in eadem flamma : 
ac repetenti Veneri negat dare. Lis 
est : itur ad Jovem. Ille rem sic com- 
ponit, nt Adonis, quod ad usum, in 
tres anni partes secaretur. Prima, 
nt Adonis Adonidis esset : Secunda, 
ut Veneris : tertia Proserpinae. Ac- 
quieveruut. Sed enim Adonis pro- 
nior in Venerem, suum quoque trien- 
tem illi tribuit. Haac Apollodorus lib. 
III. Bibliothecae. Ergo illud est, 



AUSONII EDYLLIA. 



1085 



qnod Proserpina nunc cnvce vinditat. 
Tlieocritus et ipse hue aspexit Eki. 
XV. Idem. 

61 \ullo modcramine pcence Afficiitnt'] 
Legendum : Adjigunt. AtRxuni Auio- 
reiii ingerit ipse Pocta Pra?fatione : 
' Cupidinem cruci adfignnt mulieres 
aniatrices,' Crux sane est arbor ilia 
talibus, ut jam dixit, pcenis usitata. 
Barthius, 

Nullo vioderamine pance Afficiuntl 
Inio Affigunt, ut conveniat leniniati 
suo Poeta, quod est ' Cupido cruci 
afRxus.' Scriverius. 

Nullo modcramine Pcencc Adfigunf] 
Ita ex aliorum opinione edidi. Non 
tamen volens lubensque, nam licet 
Poenae furise sint, ut apud Silium lib. 
I. ' Atque omnes adsunt Poenae ;' et 
inox ' Ancipituni Furiarum ' Noster 
mcnt'onem facial, malim tamen sim- 
pliciter explicare, nihil de poena de- 
niinuunt aut detrahunt, poenam nulla 
ex parte rooderantur. T6 Afficiunt, 
pro quo Barthius et Scriverius Adfi- 
punt maluere, eaproptervidetur com- 
niodius, quod jam ' siispensum ' prse- 
cesserit: quid enim ' adfigere ' aliud, 
nisi suspendere? 

C3 Se quisque absolvcre gcstit Trans- 
ferat ttt proprias aliena in crimiria ctil' 
pitsl Quod emendatum jam est, trans- 
ferl, a vori specie non abhorret. Ye- 
tusti tamen exemplaris nostri lectio 
sinccrior. Transferal ut proprias a. i. 
c. c. Porro particula quisque commu- 
tanda non videlur, licet ad Heroidas 
hoc genere referri posse non appa- 
reat. Cum enim et in Monosyllabis 
(Technopa>gnii vs. 112.) particulam 
quis genere dixerit neutro : * Quis 
fluitat pclago, quod non natat in flu- 
vio ? pix :' affirniaverim potius, talia 
eo modo posuisse euni, ut a vetustiori- 
bus poni consuevit. Ennius: 'quis 
tu es miilier :' Terentius in Eunucho : 
' Illarum neque quisquam te novit.' 
Et Donatus ait, ' quisquam' niultis 
probari exemplis etiam fominino ge- 
nere Vetcres protulissc. Ita ut in nu- 



nieris et generibus Lkc pronnmina 
intinita sint. Priscianns quocpie ac 
Nonius aiunt : 'Quis' et ' quisquam' 
conmninis esse generis, authoritate 
Veteruni, ut apud Gra^cos. Ex Juris- 
consultorum etiam sententia, de ver- 
borum signiticatione verbuni hoc, ' si- 
quis,' tarn masculos quam feminas 
complectitur. Hac indidimus, vel 
necuilibet teniere immutandi facultas 
relinquatur iu ftlonosyliabo, quid, 
hie, quaque. Vel si forte ita potius, 
ut sequutis temporibus dici cneptuni, 
inter doctos emendandum convcnerit, 
ne id quidem iatuisse nos, appareat. 
Accursius. 

Se qtdsque ahsolvere gestit : Transfe- 
rat ut proprias aliena in crimina adpas'] 
Htcc est vetusti exemplaris scriptura, 
teste iMariangelo. Milii sincerior vi- 
deturaltera lectio : se quisque ahsolcere 
gestit, Transfert et proprias aliena in 
crimina cidpas. Porro particula quisque 
commutanda non est in quceque: tam- 
etsi ad Heroidas referri hoc genere 
vix possit. Est enim gnome Auso- 
niana, ad quosvis spectans, non He- 
roidas tantum. In Epistola praMimi- 
nari similiter : ' Navos nostros et 
cicatrices amamus: nee soli nostro 
vitio peccasse contenti,affectamus ut 
amentur.' Scriverius. 

Se quisque absolvere gestiti Errat 
Scriverius, quod ad Heroidas vix re- 
ferri posse rh 'quisque' existimat. 
Sapissime apud Plautum 'quis' fee- 
niinino genere reperias : nee alia ra- 
tio in 'quisque.' Eadem fere senten- 
tia apud Salust. cap. 1. Bel. Jug. 
' suam quippe culpam auctoresad nc- 
gotia transferunt.' Ubi cum quique 
pro quippe scriptus mens habcat, 
lubenter reponam, suam quisque cul- 
pam. 

07 Ut quo quceque peril, Sfc."] Lege : 
dolore. Quo dolore quajquc periit, 
hue hostem punire studct. Non enim 
punil dolorem, sed petulantiam po- 
tius ct crudclitatem dolore ipso. Bar- 
thius, 



108G 



NOT.E VARIORUM IN 



69 Ctnos amnes] Cavi ainnes vani 
sunt; qui cougriuint scilicet aereis 
campis. Paulinus lambo ad Cytlieii- 
iiinni :'Hi nuncobesispiiitu supeibia^ 
Et opibus inflati cavis, Humi mane- 
bunt compediti.' Mamniertus noster 
lib. li. de Statu aninias ' cavum vani- 
tatis' dixit ; ut qnideni a Jureto ex 
v. C. suppletus est. Idem. 

71 No7inull(E flamtnas qiialiunt'] Le- 
genduni suspicor lamnas. Lanina no- 
tissimuni genus tornienti vel ex solo 
Prndentio; lamina vulgo, sed Poiita^ 
himna. Horat. ' ininiice laninae Ciispe 
Salusti.' Idem. 

72 Resc. adult. 3Iyrrha] Mater Ado- 
nidis, deciino Metamorplioseon in sui 
noniinis aiborein niutata : quae liumo- 
rem succumve exsndat, ut pinus. 
Vide Dioscoiideni, Piiniuni, Ruelli- 
nni. Vinetus. 

Rescindit adiiUum Mijrrha, (^-c.JSrri- 
bendum sine contioversia : Rescindit 
udiiltum Blijriha uterum fiammis lugen- 
tibus, inque paventem Gemmca flvti- 
ferijaculatur siiccina trunci. Bartliins. 

Rescindit adultum Myrrha uterum 
lacrymis lugentibus'] Jamduduni est, 
quod rescripserani, lacnjmislucenliius; 
adMyrrliam ipsam et gemniea succina 
lespiciens. Et nunc aniniadverto in 
liunc Ausonii locum, verba isthascan- 
notasse IMariangelum in Diatribis 
suis. Sunt, inqnit, codices qui ser- 
vant, lacrimis vigenlitius, contra syl- 
laba; rationeni ; sed scribendnm for- 
tasse, lacrimis lucentibus. Ecce, con- 
spirantem liabeo eruditissimum viruui. 
Nuper vcro teiitabam ex vestigiis 
scriptas lectionis, lacrymis urgtiitibus. 
Myrrha arbor abundantia et copia 
Myrrbffi et lacrymaruni adultum et 
distentum uterum runipit, sudat(|ue 
Myrrhani. Ovidius Mctamorpli, lib. 
X. Fab. IX. ' Cum tandem terra re- 
quievit fessa Sabaea, Vixque uteri 
portabat onus,' Et |)ost aliquot ver- 
sus : ' Jamque graveni crescens ute- 
rum praecinxerat arbor, Pectoraque 
obruerat, coUumque operire parabat. 



Non tulit ilia moram, venientique ob- 
via liguo Subsedit, mcrsitquc sues in 
cortice vultus. Qu;t qiianquam ami- 
sit veteres cnni corpore sensus, Flet 
tamen, et tepidas nianant ex arbore 
guttas. Est honor et lacrymis, stil- 
lataque cortice myrrha Nomen herile 
tenet, nuUoque tacebitur aavo, &:c. 
Dat gemitus arbor lacrymisque ca- 
dentibus humet.' Legit antem Cla- 
riss, Salmasius, lacrimis ingcntihus. 
Et in Epistola sua ad me hoc eruditiini 
scholion altexit : ' Filius raedici non 
potuit ignorare duo esse »!yrrha> ge- 
nera. Unum a^po^wKov, alterum jxiKpd- 
fiaiXov. Illud glcbis ingentibus, hoc 
minoribns, cujus meminit Dioscori- 
des. At IMyrrha lia?c, quae lacrymas 
suas in lapidem congelatas, quae 
'succina gemmea' hie vocat Auso- 
nius, in Cupidineni erat jaculatura, 
grandioribus giittis prasoptavit su- 
dare, ut plus mali nempe faccrent 
Cupidini, quam si parvas et fxiKpo- 
fiu>\ovs jaoulata esset. Ideo rerte 
uterum laxavit grandioribuslacrymis, 
To?s a5poPii\ois, quia his vice saxorum 
impetere parabat Cupidineni.' Scri- 
verius. 

74 Gemmea jletiferi] Scribe : gum- 
tnea, id est, gummaj instar deflncntia. 
Vlilius ad Gratiuni. Potest dtfendi 
vulgata, et explicari, gemmea, instar 
gemmae lucentia. Sic in vctt. Poelt. 
Catalectis de laudibus lioi tub : ' Flo- 
res mitescunt discolore gramine, Pin- 
guntqiie terras gemmeis honoiibns.' 
Et de IV. anni temp. ' Ver ai,'rum 
gemmis nitidum stellantibus ornat.' 
Vetus Poeta deniensibus : ' Cunctas 
veris opes, et picta rosaria gemmis 
Liniger in calatbis, adspice, Mains 
habet.' 

83 Ancipites furias] Non hie dubi- 
tantes Heroides sunt, ut Vinetus pii- 
tavit, sed ipsae furiae, quas antea 
' Poenas ' vocavit. His epitheton 
' ancipites ' dedit, id est, saevas, sen 
sa^vientes. Eadem significatione apud 
Trebellium quoque PoUionem hac 



AUSONll KDYLLIA. 



10S7 



rlictio milii Iccta est in vita iiZmiliani, 
si inodo locus integer. ' Collecta iniil- 
titiido ad domum jEmiliani ducis 
aucejis venit, alque enm omni sodi- 
tioniini instniniento et furore perse- 
quuta est. Ictus est lapidibus, peti- 
ttis est ferro : nee dtfnit uUiim sedi- 
tionis leluni.' Ita melius e/ioi7f /cpirp, 
quaju quod in vulgatis, nee desiil uUuin 
scd. telum. Ausonius Epigr. xcv. 
* Ancipites patitur Naiadas Eumeui- 
das.' 

86 Hillesponliaci] 'Priapns fuit de 
Lainpsaco civitate Heliespoiiti,' in- 
quit Servins in Georgica, ' de qua 
pulsus propter virilis menibri magni- 
tndineni, post in nunieruni Deorum 
receptus, meruit nunien esse liorto- 
rum.' Alii Iiunc iMercuiii, alii Liberi, 
et Veneris fiiium faciunt. Vinetus. 

87 Erijx] Veneris et Brutee filius. 
Hya'nus, Servius, Diodorus. Idem. 

Quod semivir'] Epigramma sexage- 
simnm nonuni. Idem. 

90 iMultnto coi-;jo)-e] Scribe, favente 
Jjartliio, et siiadente secundo Vossia- 
no, mulcato, uti et apnd Velleium 
lib. n. cap. x.xx. * male nnilcatuni :' 
itideni apud Ciceroneni Milon. c. 11. 
' ita est nuilcatiis,' \)voniullulus. Glos- 
sae Isidori ; ' nuilcat, perrutit.' Et 
onomasticon, e quo nobis aliqua Tur- 
ncbus dedit excerpta : ' niulcare, 
pugnis vel calcibus cajdere.' Apn- 
leius lib. viii. Miles. ' Arrepto deni- 
que flaj;ro, quod seniiviris illis pio- 
priimi gestainen esl, contortis taeniis 
lauosi velleris prolixe fimbriatuni, et 
n)ultijugis talis oviuni tesscllatuin, 
indidem sese multiniotiis coninmlcat 
iciibus.' Phailrus lib. i. Fab. iii. 
' jNIale niulcatus Graccnlus Rediie 
nirerens C(epit ad proprinni genus, 
A quo rcpiilsa" tristeni sustlniiit no- 
tam.' Ita pro viilgaio repulsus legen- 
duni esse, ex iiliinio versn patet : 
Nee hnnc repulsiim lua sentiret calami- 
fas. Acriiis a))ud Noniuni in Se- 
nium : ' An mala irtate mavis mnl- 
cari cxemplis omnibus ■'' Sallustius 



lib. IV. Hist. ' .\ut adilicli undaium 
vi, mulcato foede corporc, interiere 
tamen.' 

91 Sulilis . . . rosa] Serto ex rosis 
facto, consuto, intexto. Vinetus. 

94 Venei-em factiira nocentem'] Scri- 
bendum : Vcnerem facit ira nocentem. 
SiEvit enim usque ad sanguinem de- 
licati illius pusionis, nt ipsa jam 
nocens sit. Barlhius. JNIinime ; vide- 
batur vindicta factura Venerem no- 
centem, qua) jam erat major suo 
crimine. 

103 Portaque evadit iburna] Hemi- 
sticbium Virgilianum, ex fine sexti 
yEneidos. Virgilii enim imitationc, 
omnia, quae hie retulit, ficta et falsa 
esse inielligi vult. Vinetus. 

No. 326 Ausonius Paulo'] Idem 
Paulus esse potest, ad quem mitlit 
Ausonius hoc et proxinium Edyliium, 
Epistolau que octavam et sex inse- 
qnentes. Axius Paulus in eadem 
Orator et Poeta, Rbetoiices Profes- 
sor, ludi Magister in eadem : patria 
Begerritanus, ut signiticare videtur 
Ausonius in hendecasyllabis Epistolas 
XI. I'inetus. 

Suo] Nota formula. Martialis lib. 
XIV. ' Sen leviter noto, sen caro missa 
sodali, Omnes ista solet charta vo- 
care sues.' 

Pervincis tandem] Vera lectio. Ac- 
eursius, 

Horatius] Ode prima libri tertii 
Carniiniun. Vinetus. 

Nee idem Cereri] Ut Cereri niacta- 
batur porra, Baccho liircus. Sed de 
his plura Lilius Gregorius in Syntag- 
niate de sacriticiis. Idem. 

Po'emnta qua; in alumnam] Vetus 
Codex, Puemalia. Quae quandoquc 
Gra>ca voce dixit fl^vKKia. Mani- 
festius id, quam nt phiribus conlir- 
mandiim sit, tuni ex his, qir.f hie se- 
quunlur, tuni etiam, quod alibi ' Te- 
nuem inconili carminis libellum,' ha>c 
ipsa vocat, ' Scltcdium,' ac ' lusus.' 
Accursius. 

i'atalis jiif^i] (lurtius libro tcrtio, 



1088 



notjE variorum in 



ct Plutarclsiis iu Alexandio. Ilhid 
erat Goulii in Jovis templo. Afi'ii- 
raabant aiiteni incolsp, totius Asiaj 
imperiiim illi fatis portendi, qui et 
inexplicabile vinculum solvisset. Vi- 
netus. 

Et Pythice specum'] PliUardms rem 
ita narrat in Alexandri Vita. Quuni 
vellet Alexander Deuni consuleie de 
Asiana expeditione, Delphos venit : 
quod foile in eos incidit dies, quibus 
ApoUinem excitare nefas pntaietur. 
Primnm itaque Alexander vatem ro- 
gavit, ut iret : sed qnnrn ilia obsti- 
nate recusaret, legenique proferret, 
vi ille tandem usus, templum ascen- 
dit, invitanique eo Iraxit vatem : 
quae ut eo Alexandri studio et per- 
tinacia victa, oij'iktjtos eh, inquit, d> 
wa7. id est, Invictus es, o fill. Idem. 

Quod nefas erat paterc] Inimntarnnt 
alii, quod nefas erat, pro, quo die fas 
erat. Plutarchus vero scribit, ex- 
peditioneni pro Graecis contra Per- 
sas suscepturum Alexandrnm, ut A- 
poUinera consulcret, Delphos venis- 
se ; quo tempore, cum in nefastos 
dies incidisset, oraculi silentio datos, 
ideoque negantem, legemque tucn- 
tem Plirebadem exorare non posset, 
invitam trahens ipse tenipliim ascen- 
dit, ea autem, velut studio victa, an- 
KTjros d, Si irai, quod cum Alexander 
accepisset, assecutum sc, quod ab ea 
cuperet vaticiuium, nequc alio sibi 
opus esse, affirinavit. Legcndum ita- 
que arbitramur : Quo die nefas erat, 
aut certe : quo die fas non erut, (uti in 
scripto uno est,) eV ah oh veiJ.6jj.i(rfai 
efi^ta-Teveiv. Quod autem Ausonius 
.' Pythias specum penetrasse ' ait, 
Plutarchus, ' templum ascendisse,' 
nihil impedit. Specus enim in tem- 
plo fuit, ad quam rapta Pythias ora- 
cula redderet. Seneca in Tragoed. 
(Ed. ' Incipit Phcebea vatcs spargere 
liorrentes comas Et pati commota 
Phoebum : contigit nondum specum, 
Emicat vasto fragore major humano 
sonus.' Scribit M. Tullius in i. de 



Uivinaf. et Plin. lib. n. ejus tcrrie 
vim fuisse credi, quie mentem Py- 
thiae Delphis divino ooncitarct affla- 
tu. Porro, quod dictum quoque est, 
' fatalis jiigi lora solvere cum non 
posset, abscidit,' Gordianum nodum 
innuit, qui in Gordio Midae regia 
olim fuit, ex corni libro sc. innexum 
plaustruni. Cujus certa Barbarorum 
opinio ferebatur, qui nexum solvis- 
set, eum toto orbe, vcl quod scriljit 
Justinus, tota Asia regnaturum. A- 
lexander itaque cum capita loranien- 
torum, intia nodos abscondita, obli- 
quisque inter se spinis obvoluta, ne- 
quisset solvere, nodum ferro cecidit. 
Hinc factum arbitror, ut cum rem 
arduam, quae cnnsilio tractari non 
permittitur, vi exsuperaturos nos 
asserimus, incidendam quidem illam 
usurpemus. Plinius quadam ad Ca- 
ninium Epistola: ' Nunquam ne hos 
arctissimos laqueos, si solvere nega- 
tor, abrunipam?' Aristobulus autem 
facile eum solvisse scribit, demto 
clavo, quo temoni jugum annectitur, 
niox jugum subduxisse. Quam his- 
torian! et Ausonius quoque ad Pau- 
linum non ignoravit : ' Ocius ilia 
jugi fatalis solvere lora Pelleum po- 
tuisse diiceni reor, abdita opertis 
Priucipiis, et utroqiie caput cclanlia 
nodo.' Accursius. 

No. 327. 1 Carminis incomti] Vi- 
deri quidem poterat Ausonius, cum 
id ex Priapeioriim Priefatione in 
suam converteret, inter amulandum, 
inculti (juam incomti maluisse. Vcruni 
in vetustis ejus exemplaribus prater- 
quam incomti nondum legimus. Ac- 
cursius. 

4 Thymelen sequimta'] Saltatrix mi- 
maque fuit quaedam ©ufteA?), et thea- 
tri pars. De qua ]>udaus, Rhodigi- 
nusque libri octavi octavo capite. 
Unde thymelici dicti tibicines, citlia- 
roedi, et similes. Vinit. 

5 Krasinus'] Videtur fuisse yi\(o- 
roTToihs, aut mimus temporibus Auso- 
!iii : quales apud Sidonium * Carania- 



AUSONII EDYLLIA. 



10S9 



Ills,' et ' Pliabaton.' Qiialis et fiiit Havis capillis qiiamvis sint nota plc- 

raqiic, illiistraiuliis tanicn locus est 
Tlieodoieti, quern male vertit inter- 
pres : lefert ille serm. in. de Gra^car. 
Affect. Cur. e Xenophane Coloplionio, 
Thraces Deos suos fiuxisse yAavKovs re 
Kol ipudpovs. Nimiruin quia ipsi tales 
eraut. Vertit ille, ' glaiicos ac rubore 
suffuses.' Minus recte: debuerat 
enini reddidisse, ' capruleos et fla- 
vos.' ' Csenileos,' respectu oculo- 
rum, et ' flavos,' quod ad coniam, seu 
capillos. Ita D. Hieronymus ad Lae- 
tam : ' Getarum rutilus et flaviis ex- 
ercitiis Ecclesiaruui ciroinfert ten- 
toiia.' Item Manilius lib. !V. ' Flava 
per ingentes surgit Germaiiia partus.' 
et Sidoniiis ApoUinaris Carm. v, 
' Scythicii^que clioreis Nnbebat flavo 
similis nova uupta niarito.' Clemens 
Alexandrinus eleganter : Ix^' "''' <P"fi^- 
phv, iuquit, rh tHrpixov rod ^ap^dpov, 
KoL rh ^avdhv avrov i:o\iixbv aweiKeT. 
(Tvyytves tj to xp^I^°' "^V c^IJ-O'Ti. Inde 
et Ariniaspi gens hyperborea ^ai/Bol 
Callimacho dicti. Par error Inter- 
pretis Homerici, x^^P^'' /"^At ' dulce 
mel' vertentis, quod flaviim dicen- 
duni fuerat. Hesycliius : x^^P^^t 
wxpis. quod aliis viride significat. 
'I'lieocrilus, oh y6vo x?^(>ip6v: Hora- 
tius vertit, ' diiuique virent genua.' 
Contra Virgilius : ' fiavaque caput 
nectentiir oliva,' id est, ut notat 
Servius, viiidi. Confunduntur autem 
plerumque liee coloruni affinium ap- 
pcllationes, ita iit * flava' pro palleu- 
tibus, ' pallentia' pro flavis, ' viridia' 
pro pallentibns vel flavis, &c. tani 
Gra?(;i (|uani Latini ponant. Sic Vir- 
gilius Eclog. XV. ' Pallentes ruminat 
herbas,' id est, virides. Martialis 1. 
XII. Epig. XV. ' Miratur Scytliicas 
vircnlis auri Flammas Juppiter.' 
Exempla aliquot congessit Huetus in 
Notis suis ad Origenem. Adi porro 
Gelliuni lib. ii. Noct. Att. c. xxvi. 

No. aSl. 2 >^mK/a] Videnturnon- 
nulia, inio maxima pars Carminis, 
dLsidcrari. Qiiis cninilia:cc«; paucu- 



' Paris ' teuiporibus Domitiani. Qua- 
ils et ' Sergius Polcnsis ' parasitus 
histrio : yiXturoirowX enim illi diceban- 
tur' Parasiti r./ollinis.' Martialis in 
Epitaphio Paridis histrionis : ' Vos 
me laurigeri parasitum dicite Phoe- 
bi.' In veteri inscriptione: ]M. Ayr. 
AvG. Lib. Agiuo Septentrioni, 
Pantomi.mo svi teiwporis primo : 
Sacerdoti Synoui : Apollinis Pa- 
RASiTO. Item in alia : L. AciMO L. 
F. Pom. Cvtici.vE Nobili Archimi- 

MO, COMMVNI MVXERE ADLECTO, 

DivRNO Parasito Apollinis, Tra- 
Gico, CoMico. Ita dicti, quia et pa- 
rasiti ridiculi dicebantur, ut cognos- 
cimns ex Plauto, et ipsi quoquc ridi- 
culi sunt. Propterea Ausonius nihil 
nisi ridere hie pollicetur, nihil, quod 
alienum sit ab arte Erasini. Scaliger. 

No. 328. 5 Malre carcns] Miitilum 
est hoc distichon in editionibus Aldi- 
nis : nam quod liodie circumfertur, 
siippletum est de ipgrornm soniniis ; 
hoc est de Correctorum sterquilinio. 
Ego inteiligo quid volnerint Correc- 
tores : sed si ad Latinitatem revo- 
centiir, non inteiligo. Quare merito 
expnngcnda sunt. Alioqui, si ali- 
quid comminiscendum esset, ego li- 
bentiiis ita legercm: Malre carens, 
iiutricis egeiis, ricscunt hcrile Iinperiuin, 
doinina liliera facta manu. Ut dicat 
siniul ac in potestatem lieri venisse, 
non sensisse imperium hcrile, quipjie 
quam statim dominus manumiserit. 
Nam quod hoc voluerit Ausonius ex 
ultimo comuiatio Hexametri citra 
controversiam colligitur. Scaliger. 

10 Ocnlus carula, Jlavu c(imas\ Cor- 
nelius Tacitus de moribus (Jerniano- 
rum: 'Omnibus,' inquit, 'truces i;t 
cajrulei oculi, rutilaj coma?, magna 
corpora.' Horatius, Strabo, Plinius, 
Juvenalis, tales illos depingunt. Vi- 
nelns. 

Oculos caruhi] De ca;rulis Geima- 
norum, Thracum, omniumquc ferme 
septentrionaliuin gentium, oculis, ct 



Delph. el Var. das. 



Auson. 



3 Z 



1090 



NOT^E VARIORUM IN 



la libellum nominet ? quis Praefatione 
duplici credat fuisse niiinieiifla ? iion 
ego, nee quisqnam alius, ciii nasiis 
sit. Inter ca?teia praecipiie, quae de 
blanditiis suae Bissulae, grataque lo- 
quacitate scripserat, periisse putem. 
Assentior enim lis, qui pro SulpicillcB, 
BissulcB legunt apud Fulgentium lib. 
I. Mythol. Verba ejus sunt, utemen- 
davit Demsterus: ' Hac etenim al- 
ludente, et Plaulini Saureae donii- 
natus obdormit, et Bissulae Ausoni- 
anae loquacitas deperit, Sallustianae- 
que Semproniae, quaravis praesens sit, 
cantilena raucescit.' Ultimuin lem- 
ma, Ad Pictorem de Bissula pingenda, 
mutavi in Ad Eundem. Non enim ab 
auctore, sed a librariis erat : qua 
de caussa commodius aliud suppouere 
non fuit religio. 

No. 332 Consulis] Ausonins Poe- 
ta Consul fuit,collega Hermogeniano 
Olybrio, anno ab Urbe condita mil- 
lesimo centesimo et tricesimo secun- 
do, ut alibi diximus, a Christo nato 
trecentesimo et octogesimo secundo, 
quemadmodum quidam putant. Ti- 
tulus fuit in vetusto suo Lugdunensi 
codice : Precatio Consvlis desig- 

NATI PRIDIE KAL. IaNVAR. FASCIBVS 

svMTis. In quo non satis video, 
quid sit, quod dicatur, Ausonium 
pridie Calendas Januarias Fasces 
sumpsisse. Fortasse Consul, qui pri- 
die Calendas Januarias Magistratu 
abibat, eo ipso die sub noctem fasces 
mittebat illi, qui Calendis ipsis suc- 
cessurus erat, designatus,creatus, et, 
ut vulgo loquimur, electus Consul, 
mensibus aliquot ante eum diem. 
Probat enim Gruchius noster in libro 
de Comitiis, temporibus Ciceronis, 
Consules et alios magistratus mense 
Julio creari solitos esse, qui Calendis 
Januariis Magistratum post inirent. 
Quod tamen sub Caesaribus nescio 
an observatum sit, qui creabant ipsi, 
et non populus, quos vellent Consules, 
ut in Gratiarum Actione ipse menii- 
nit Ausonius, non in totum annum. 



ut annuus erat Consul Magistratus 
initio, sed in paucos tantum menses 
et dies interdum. Vhietus. 

1 Novus unne] Nominativum pro 
vocativo sa'pe poni ostendinius in 
Carmen vicesimum Parentaliuni. 
Idem. 

3 Ecquid ah Avgustal V. C. Elqnid. 
Quod praetuli : consulendus est de ea 
particula Gifanius in indice Lucre- 
tiano. 

6 JEternis] Perpetuis fastis. Vinet. 

9 Et gelidum boream] Malim absque 
copula legere : Da roscida cancro Sol- 
stitia ; egelidum Itoream septembribus 
horis. Attenuuta modis cesset medio- 
cribus (Estas. Nam et caetera ia-vvSt' 
rws efferuntur. 

13 Duin paterl Annum Romani a 
Martio mense incipiebant, quum de- 
num raensium erat eorum annus. 
Vhieius. 

22 Non celer arcus] Non concoquo, 
quod interpretantur ' celerem arcum' 
Lunae orbem esse. Praeterea bis 
idem diceretur. Scribe : Non Cyn- 
thia, non celer Areas Finitimi ttrris. 
Non conjungatur, inquit, cum Marte 
Luna, nee Mercurius, qui duo pla- 
netae terris proximi. ' Celer Areas,' 
Deorum nnntius. Epist. xxi. ' Pe- 
tasoque ditis Arcados vectus vola.' 
Gronovius. Certissima est ha?c emen- 
datio. Ita Statius lib. ii. Sylvar. ex- 
tremo: ' Vocalis citbarae repertor 
Areas.' Boethius lib. iv. Consolat. 
Pbil. ' Sed licet variis malis Numen 
Arcadis alitis, Obsitum miserans du- 
cem, Peste solverit hospitis,' Sido- 
nius Apoliiuaris Carm. ix. x. xv. 
Apuleius lib. vi. Milesior. • Fratcr 
Areas, scis nempe sororem tnam 
Venerem sine Mercurii praesentia 
nihil unquam fecisse.' * Arcadum 
colonuin ' vocat Varro apud Nonium : 
nisi forte illic legendum : Ut Dlercu- 
rium Arcades colunt: sed nibil mutan- 
dum. Sic Manilius lib. iv. ' Et 
Threce Martem sortita colonum:* et 
latius D. Augustinus lib. x. de Civ. 



AUSONIl EDVLLIA. 



1091 



Dei, cap. 1. ' Celer' vero dictiis est, 
teste Fiilgeutio, ' quia tanto celeiior 
ouiiiilnis planetis ciinit, iit seplima 
die siios penneet circiilos.' Unde 
etiaiu Lucamis ait, ' Motuqiie celer 
Cjlleuius lia^ret.' '(^eleiein' quoque 
Mercuriuiii Hoiatliis, ' Pernicein' 
Mercuiii stellam Apuleiiis in Floridis 
dixit. Serviiis in lib. iv. ^neid. vs. 
239. ' Mercnrius ideo dicitiir habere 
pennas, quia citius ab omnibus pla- 
netis in oibeni suuni recun it ; unde 
et velox et errans inducitur :' ubi rh 
ub ante omnibus planetis expungen- 
diim, awt aliis omnibus planelis legeu- 
duni est. 

23 Supremo Ultime circuitu] Septem 
pianctarum est summus et altissimus 
Saturnus. Vinetus. 

24 A Pyro'ente] A Marte, qui splije- 
rain <|uinctan) occupat. Idem. 

20 Stella salutiftri Jin-i^] Queni 
prosperuni et salutarem Scii)io dixit. 
* Et Cytliereie Vesper ;' Stella Vene- 
ris, qua>. Ki/0TJprj dicitur. Hos au- 
teni duos eirones CbaUhvi ayaOo- 
TTOious, id est, bineficos, Saturnuni 
et Rlarteni KaKoiroiovs, hoc est, niale- 
ficos, a|)pellaiit. Idem. 

27 IS uimuiKjuiim] Sic Lugdunenses : 
sed in exeniplari erat Non un<]uam. 
MciTuriuni auteni volunt iidem Chal- 
da;i, bonuui esse, si cum bonis plane- 
tis sit junctus : sin cum malls, ma- 
lum. Idem. 

28 Jane, veni] Servius in octavam 
Eclogam Virgilii, ' Intercalares ' 
scribit appellari versus, qui sic fie- 
<|uenter post aliquot versus intei- 
ponuntur. Idem. 

31 C/jUHt] V. C. Cunis. Conveni- 
cntius igitur veritati legas: Quaraga 
Sauruniuta sihi junxcrat agmlna Cliu- 
7IUS. Propiium nannpie Saurouiata- 
lum est vagari : et versus ipse nescio 
(pio pacto niultis partibus melius 
sonat. Seneca Here. Fur, ' Intravit 
Sryllii'.t" miiltivagasdomos, Et gentes 
|iatriis sedibus liospitas.' Lnrianus in 
Itaro Mcnippii : "Ort 5« fieTufiairtv 



eVi Tovs "ZKiSas, trXavu/jLiPovs 4it\ tuv 
ajxa^wv ^v lSi7y. Horat. lib. in. Od. 
XXIV. ' Campestres melius Scythae, 
Quorum plaustra vagas rite trahunt 
domos, Vivunt, et rigidi Getaj.' Sta- 
tius lib. V. Sylv. ii. 'Mutatoresque 
domornm Sauromatas,' 

35 Qhos participare cupisset] Auso- 
nii in Consulatu collega fuit Olybri- 
ns : sed cur non fuisset Gratianus, 
si voluisset ? Vinetus, 

39 Quinctam . . pratextam] Ansonio 
pr^eceptori suo quinctum Consul 
successit Gratianus Imperator, Pro- 
spero, Marcellino Comite, et Cassio- 
doro auctoribus. Idem. 

41 Nemesis'] De qua Dea in Epi- 
gramnia xxi. Idem. 

45 Coge] Urge, fac properent men- 
ses per diiodecini suasigna. Idem. 

46 Tu tropicum] Versus isti pessinie 
accepti erant a correctore Lugdunen- 
sl. Quare ex vestigiis prisca; lectio- 
nis restituimus. Scaliger. 

47 Ut duplex tropica varietur ab 
astro] Sidera tropica Cancer et Ca- 
pricornus sunt, uti diximus in Edyl- 
liuni de rationc dierun) anni verten- 
tis. Esto igitur sensus hujus loci et 
ordo, o Jane, o anne nove, da et 
faclto, ut Sol tropicum circulum fa- 
cile superet: et rnrsus idem Sol il- 
ium, alterum scilicet tropicum, cele* 
riter pertranseat : quo duplex ab as- 
tro tropico varietur, hoc est, in duo- 
bus troi)icis signis alius alque alius 
nobis sentiatnr: et sic properando 
fiant in Zodiaco mutatioiies. Vinet. 

48 Et quater ac ternis properet viti- 
dcmia signis] Sunt auteni in anno 
quattuor niutationes, et (piattuor di- 
versa tempora, Ver, ^stas, Autum- 
nus, Hiems: quaj ternis signis et 
niensibus conticiuntur. Idem. 

51 Ter(iue quaterque heaius] Plena, 
et nimium felix. Heniislichiuni Vir- 
giiiainim, de cpio Macrobius priore 
conmu ntario in Somniuin Scipionis. 
Idem. 

No. 333, 11 Sicprouo rniilute polo^ 



1092 



NOTiE VARIORUM IN 



contr. Phceb. Ut momenta feraf] Di- 
sertim vetiis codex habebat, rapiale. 
Qui piafectus fuit edition! Lugdii- 
nensijCnin primum hnjiis Poetae reli- 
qua, quas diu delitiierant, poemata 
divnlgata sunt, panim fideliter in ea 
provincia tuenda versatus fuit. Quic- 
quid enim non intelligebat, mutave- 
rat. Scaliger. 

Raptare'] Fei tor : fuit in exemplari 
raptat'e, non raptere, et rolabis penulti- 
mo versu, non notabis. Vinet. 

14 Menstrua terdecies] Sol et Luna 
cum ceteris planetis per Zodiacum 
circuluni caelum circumeunt: orbem- 
que istum peragunt, Luna viginti 
septem fere diebus civilibus, Sol tre- 
centis sexaginta quinque. Annum 
appellant Latini, et Vertentem an- 
num, tempus illiid, quo Sol Zodiacum 
peragit : INIensem vero tempus, quo 
eundem circulum Luna conficit. Hoc 
enim proprie est mensis, Lunae scili- 
cet annus, sed multo certe minor, 
quam Solis annus. Sunt namque 
in hoc, id est, in trecenlis sexaginta 
quinque diebus, menses, et Lnnares 
anni tredecim, hoc est, terdecies vi- 
ceni septem dies, et quatuordecim 
insuper dies. Idem. 

No. 334 Mosella] AusonianjE Mo- 
sellaj principium, quasi in ipso limi- 
ne, impetum lectoris reraoratur, 
quod obscurum sit, et multa recon- 
dita habeat, quae a non vulgari 
liistoria hatirienda sunt. Ea nos, 
nisi fallor, ita illustranda esse, ut 
sequitur, putamus. Ausonius vivente 
adhuc Valentiniano patre Prafectus 
Prajtorio Galliarum, Argentorato 
Treveros proficiscens, multuni ac diu 
Argentoratum ipsum contemplatus 
est, admiratus * novamcenia,' quibus 
ille vicus nnper circundatus fuerat : 
cum paucis aliquot ante annis et il- 
ium vicum a barbaris vastatum, et 
truentam cladem ibidem barbaris ac- 
ceptani meminisset. Nam a CI. Ju- 
liano nobiliss. Caesare sub Constan- 
tio iu campis Argeutoratensibus cau- 



sae fuerant infinitae hostium copias- 
Itaque inde recedcns, ut jam dixi, 
Treveros cogitabat. Necesse autem 
ei, qui a campis Argeutoratensibus 
Treveros proficiscitur, Navam fluvi- 
um trajicere. Nam ille flnvius inter 
illos fines et Mosellani interjectus 
est. Quare non obscure jam iutelli- 
gis, et nude proficiscitur Ausonius, et 
quare flumen Navam se transivisse 
dicat. Retinet autem ille amnis ho- 
die satis certa priscae appellationis 
vestigia. Hodie enim ab ipsis acco- 
lis Nah vocatur. Cave confundas 
cum eo, qui TSab dicitur. Nam is in 
Danubium influit, cum Nava in Rhe- 
num exoneretur infra Moguutia- 
cum oppidum. In cujus confluenti- 
bus oppidum Bingium est : ac in eo 
praesidium Romanorum erat eo loco, 
quo fiuvius ipse ponte jungebatur. 
Tacitus annali xx. ' Tutor Treveris 
comitantibus, vita to Moguntiaco, Bin- 
gium concessit, fidens loco, quia pon- 
tem Navae fluminis abruperat.' Ori- 
tur autem in silva Ebersswald : et ali- 
quot oppidulis ignobilil). praetexitur. 
Transivit autem fluvium Ausonius 
non ad Bingium, quod hodie vocatur 
Bingen, (nam longinquum est,) sed 
non longe a silva, quae hodie vocatur 
Underwald : quod ab ilia silva direc- 
tum iter ac couipendiosum sit ad 
oppidum Nivoniagum, cujus postea 
meminit. Quin cum ait se fecisse 
iter per neniorosa avia, nihil aliud 
innnit, quam silvam illam, qua> et 
ipsa hodie itinerum anfractibus et 
opaco umbrarum horrore forniidolo- 
sa est. Praeterea cum dicut se ibi 
nulla humani cultus vestigia vidisse, 
eorum verborum fideni fecerit natura 
ejus regionis, quas vix ullo cultu ne 
hodie quideni mitescere potest. 
Quare quicquid inter Navam, Rhe- 
num, et Mosellam interjacet,joculari 
nomine a Germanis, Hundsruck vo- 
catur : id est, quasi dicas Dorsum ca- 
7iis: propter ingenium loci tum mon- 
tosum, tum asperum : ut etiam ali- 



AUSONII EDYLLIA. 



1093 



qtiot oppida, et vici, noinen a saxis 
sortita sint, lit Heislein, Eheistein, et 
si qua sunt alia ejusmodi. Non ergo mi- 
rum, qnare doctissiiiuis Poeta se per 
inculta loca ac ab oinni liumanitate 
vasta iter fecisse dicat. I'ostea ut 
Nivoniagum veniiet, se Duiiinissum, 
ac Tabernas, quajcnnque ilia loca sint, 
(nam adhuc inilii iguota sunt,) venis- 
se : ac Nivomagus quidem liodie ex 
prisca appellatione facile agnoscitur. 
Vocatur enim I^eumagen : neque 
niultum Augusta Tieveiorum distat. 
Tabernas veio vocabant Romani, ubi 
muninienta contra Barbarorum in- 
sultus statuebantur, quales fuerunt 
Taberuffi montanae prope Weissen- 
burgum ; Tabeniae Renenses : Tres 
Tabernie. Quod sane videtur et ipse 
Ausonius iudicare, cum dicit, Sauro- 
niatis arva ibi assignata fuisse. Nam 
niiillis Barbarorum ignoverunt Va- 
ientiniaiius et Cratianus, eosque in 
loca Galiiarum tradiixerunt, ut sub 
signis Komaiiis niilitarent : inter 
quos et Sauromataj et Alemanni 
I'ueruut, quod Ausonius ipse in Pa- 
negyrico ad Gratianiini testatur. 
* Vo<;a,' inquit, 'Germauicum dedi- 
tione gentilium : Alemannicum, tra- 
ductione captoruin : vincendo, et 
ignoscendo, Sarmaticum. ' Quare 
quibus ignovit, eos hue traduxisse, 
eisque agros assignasse omnino ne- 
cesse est. Ergo, ut omnia a nobis 
jam dicta paucis coniprehendamus, 
Argentoratns est vicus ille, cui niira- 
tur nova mu^nia addita, et, ubi Gallia 
a'quarit Canneusem cladem. Marcel- 
liiius, ' Argentoratns,' inquit, ' bai ba- 
rici.s cladibus nota.' Nam in Gallia 
Campos Argeuioratenses collocat, 
(|Uod sint cilra Ellum fltiviiim, quo 
terminatur Gallia Sequaiiica. Et Sex. 
Aurel. in Gallia eos ponit. Itaenim 
loqiiens de Juliano Ga^sare sciibit: 
' Ibtc in campis Argeiitoratensibiis 
apud Gallia.s cum paucis inilitibiis in- 
finitas hostiiiiu ropias dclevit.' Neque 
iinmcrito illani cladeni vocatam esse 



Canncnseni mirabitur, qui ea, quae 
scquuntur apud eiindeni Aiireliuni le- 
gerit. 'Stabant,' inquit, ' acervi 
montium similes: fliiebat cruor flu- 
minuui niodo : captus rex nobilis 
Clionodomarius : fiisi omnes optinia- 
tes: redditus limes Romanje posses- 
sionis.' Posset aiitem aliquis suspi- 
cari Ausoniuni potius ageie dc Ar- 
gentuarensi clade, qua ca;sa sunt 
a Gratiano Barbarorum xxx. millia. 
Sed non potest : nam mortuo patre 
Valentiniano id accidit : cum Valen- 
tinianus viveret quo tempore lia>c 
scribebat Ausonius, nt ipse in Epi- 
logo hujus luculenti poematis decla- 
rat. Prajterea recens fuisset ilia cla- 
des. At Ausonius tanquam veteris 
meminit, cum dicit ' quondam :' ' /£- 
quavit Latias ubi quondam Gallia 
Cannas.' Non est igitur de Argen- 
tuarensi clade intelligendum, sed de 
Argentoratensi. Porro illud pra?ter- 
niittcndum non est, Ausonium scrip- 
sisse nebuloso lumine, non fiumine, in 
primo versu. Ait enim a campis Ar- 
geutoratensibus ad Nivoniagum se 
usuni fuisse nebulosa tempestate, 
pro|)ter ejus caeli intemperiem, quod 
ex sequentibus apparet, qiium ait: 
' Piirior hie campis aer, Phoebusque 
sereuo Lumine piirpureuni reserat 
jam sudiis Olympuni.' Opponit enim 
caelum Nivouiagi sudum et serenum, 
ca;lo tractus Navae nebuloso et intem- 
pesto. Id enim per ' lumen nebulo- 
sum' intelligit. Ita Horatiiis loqui- 
tur: ' Positas ut glaciet nives Puro 
lumine Juppiter.' Scaliger. 

3IvscU(i] Nusquamnominat Obrin- 
cum ; ((iiod nomen Ausonium doctis- 
simiini et regioni.s scieutissinium vi- 
nini non fugisset; et si scivisset, 
banc etiam laiidcm, esse binominem, 
ut Istrum, qui et Danubius, Ararem, 
qui ct Sancoua, non omisisset. De 
hoc infra i)lura ad versuni 4:Ui. ' Ac- 
cedit tanto geininum tibi nomen ab 
amni.' Mnrq. I'reherus. 

]\]usella\ Ingenio cruditionequcexi* 



1004 



fiOTJE VARIORUM IN 



mia fiiisse Ausonium vel hoc solum 
Carmen probaie potest. De quo 
Synimacihns quid senserit, ex quartis 
ad eum ipsum scriptislitteris cognos- 
ces. Pervenit autem id ad nos non 
levins depravatum ab veteribus libra- 
riis, quani aliaejnsdem anctoris,alio- 
rnmque antiqnornm scripta. Vetns- 
tioribns egebat codicibus, nnde re- 
stitueretur : sed ego Aldinis Ascen- 
sianisqile antiqniores nancisci haud- 
diim potiii. Est autem de laudibus 
Moselle ex aquas limpitudine, ex 
navigandi facilitate, ex piscibus, ex 
villis et atriis, quibus utraque ripa 
decoratnr: ex aliis in ipsum decur- 
rentibus fluminibus, ex pratis, et 
aliis, qua?cunque in flumine idlo non 
tarn invenias, quam comminiscatur 
ingeniosus Poeta. Qui Gallize flu- 
vius ex monte Vogeso ortus, non 
longe ab Araris fontibus (Mosellam 
namque et Ararim facta inter utrum- 
que fossa connectere, Imperatore 
Domitio Nerone, Lucius Vetus est 
aggressus : ut copiae ex Italia per 
mare, dein Rhodano et Arare subvec- 
tae per eam fossam, mox fluvio Mo- 
sella in Renum, exin in Oceanum 
decurrerent : sublatisque itinerum 
ditficnltatibus, navigabilia inter se 
Occidentis Septentrionisque litora 
fierent, ut scribit Cornelius Tacitus 
libro tertio decimo) per Mediomatri- 
ces, Theodonis villam, Treveros, et 
Confluentiani, in Renum, Gallos a 
Germanis disterminantem, defluit. 
* Obrincam ' vocat Ptolemaeus, unde- 
cunque Greeci veteres id sint vocabu- 
lum episcati : sed Latini, quorum 
antiquissinius, quod sciam, Cornelius 
Tacitus, ' Mosellam,' qnomodo ho- 
dieque nos, cuncti appellaverunt, 
nisi forte Clementianus Fortnnatus 
' Musellam,' u, pro o, annis post Au- 
sonium centum circiter et quinqua- 
ginta, vocavit, sicut in ejus Carmini- 
busaliquando observavimus. Vinetus. 
1 Transieram'] Veniens ab expedi- 
tione Principis niei Gratiani in Ger- 



manos et Suevos, ad Lupodnnum 
profligates, sedibusque suis exactos. 
Qua de victoria ipse homo elegans et 
delicatus nulla magis praeda quam 
Bissula ilia sua Isetatus est, dilaudata 
tenerrimis versibus. Freher. 

Transieram celerem, Sfc] Egregia 
sunt, quae super hoc loco Scaliger 
protulit. Cujus etiam eniendationein 
probamus Nehidoso lumine ; licet 
Mss. libri vulgafa; lectioni patroci- 
nentur. Diem enim nebulosnm in- 
dicat Poeta, id, quod ex vs. 12.se- 
quenti apparet : et eadcni phrasi in 
Cupidine Crucifixo usus est : ' Quo- 
rum per ripas nebuloso lumine mar- 
cent Fleti olim regum et puerorum 
nomina flores.' Barthius. 

Nebuloso lumine] Ambiguo mane, 
diluculo obscuro et nubilo. Ila infra 
ill Cupidine Crucifixo, de Stygiis ri- 
vis loquens: 'Quorum per ripas ne- 
buloso lumine marcent.' Alii legunt 
Flumine. Ita,' Nebulosum mare Bri- 
tannicum,' Panegyr. Frelierus. 

Navam'] Ul)i potius quam ad Bin- 
gium oppidiim ? ubi pons flumini im- 
positus, ciijus Tacitus meminit, ne- 
scio an idem cum hodierno. Idem. 

2 Addita miratus veteri nova mania 
I'ico] ' Veteri vico ' non convenitAr- 
gentorato, civitati jam tum claraj et 
insigni. Sed et aliud iter et stationes 
Argentorato Treverim praescribit Iti- 
nerariumAntonini,etTabula illaPeu- 
tingeriana, quod Navam fluvium non 
attingat : nimirum Argentorato, Ta- 
bernis, Ponte-Saravi, Decempagos, 
Duodecimum, Divodurum, TreviroSo 
Vico. Alii, muro: cum viens sine 
mcenibus sit ; Sic Vico-Julio. ' Ad- 
dita miratus nova nicenia vico.' Ne- 
que hoc Argentorato convenit: sed 
Bingio, cui moenia non ita pridem per 
Julianum Cues, instaurata. Qtiod to- 
tum nobis optime exponei, et mira- 
tionis causain reddet Ammianus Mar- 
cellinus lib. xviii. ' Ipse ' [de Julia- 
no Ca;sar. loquitur] ' omni tempore 
oportuno, ad expeditionem undlque 



AUSONII EDYLLIA. 



1095 



niilite convocato praefectus, id inter 
potissinia mature iluxit liiiplendum, 
ut ante prafliornm fervorem civitates 
niulto ante excisas [ut a quo nisi a 
Francis, ibi sitisr] introiret, recep- 
tasque coninmniret : liorrea qnin 
etiani exstrneret pro incensis, ubi 
condi po'set annona a Britaunis sne- 
ta transferri. Et ntruniqiie perfec- 
tnm est spe omnium citiiis : nam et 
Lorrea veloci opere surrexeriint, ali- 
inentorumque in iisdem satias con- 
dita; et civitates occupatEe sunt sep- 
tem, Castra Herculis, Quadriburgum, 
Tricesimae, Nivesio, Bonna, Antun- 
nacuni, et Bingio: ubi iajto quodam 
eventu etiam Florentius pra-fectus 
apparuit subito, [)artem militum du- 
cens, et commeatuum perferens co- 
piam suflScientem usibus longis. Post 
ha-c impetrata, restabat, necessitatum 
adigente articuio, receptarum lubiuni 
miEuia reparari, nullo etiam tum in- 
tertarbante: idque claris inliciis ap- 
paret, ea tempestate utilitati publica; 
metu Barbaros obedisse, non rectoris 
amore. Ronianis Reges, ex pacto 
superioris anni, aedificiis babilia miil- 
ta suis misere carpeiitis ; et auxilia- 
rii milites semper niunia spernentes 
hujusmodi, ad obsequendi sedulitateui 
Juliaui blanditiis deflexi, quinqua- 
genarias longioresque materias vex- 
crc cervicibus ingravati, et fabri- 
candi ininisteriis oprm niaximam 
contulerunt.' Habuit ergo Ausoni- 
us, quffi miraretur; Binginm usque 
urbes receptas ; ipsum mtenibiis 
de novo munitum; illisque tam bre- 
vi temporis spacio excitatis, pati- 
cntibus non modo Germanis, sed 
niateriem suppeditantibus, et auxi- 
liariis tam voiuntariis ad operas. Mi- 
rafus. Jam si co rediret, miraretur 
niagis, in allciam ripam transposi- 
tiim. Porro Binginm eo eevo ai) al- 
tera Navae ripa stetisse, in Vita S. 
Kuperti fxprimitiir. Idem. 

Additn mirnlus] l)<: iioc vico, mu- 
ris, Ausonii teniporibu.«, circumdato, 



nil plane babeo, qnod doceam : nisi 
forte sit agri Argentoratensis urbs 
Saverna, quas Tres Tabernas Roma- 
ni conditores primum appellaverunt. 
Hoc enim munimentum, ut appellat 
Ammianus Marcellinus libro sexto 
decimo, ab Aiemannis subversum, 
Julianus Caesar reparavit. Vinetus. 

3 yEquavit... Gallia Cannas'\ 'yEqua- 
vit:' ita fere Nero, casso Asdrubale, 
* Cannas pensavimus,' inquit apud 
Silium Italic, lib. xv, ' yEquavit Gal- 
lia Cannas.' Cannae vicus in Apulia, 
sola Romana clade ' pugnaque sinis- 
tra ' (ut Propertius de eo loquitur) 
nobilis; ut et Cremera, Allia, Be- 
driacum. ' Argentoratus Barbaricis 
cladibus nota,' ait Marcellinus ; ilia 
praesertim a Juliano C»s. edita, de 
qua ita Sext. Victor : ' In canipis Ar- 
gentoratensibus apud Gallias, cum 
paucis militibus infinitas hostiuni 
(^^Alamaniiorum) copias delevit. Sta- 
bant acervi montium similes : fluebat 
cruor fliiminum modo : captus rex 
nobilis Cliouodomarius : fusi omnes 
optimates : redditus limes Romanae 
possessionis.' Adeo ut non dubita- 
verit banc Zosimus aequare Alexan- 
dri M. de Dario victoriae : ware eH ns 
4df\oi T17 Trpbs Aapeiov 'AA.e|af 5pou ftoxj) 
Tai'rnjv irapaPaAiip rriv v'lKriv, ovk tt,u 
evpoi TauTTjc iKeivris iKarTova. Sed ne- 
que clades ista Galiiae potius quam 
GermaniiR oljicienda, neque ab Au- 
SDuii aevo ita remota erat, ut ' quon- 
dam' diceret : neque denique ad so- 
lum Argentoratum vario et cruento 
Marte debellatum, Clades autem 
ista GallitK Cannensi aeqniparanda (si 
modo non hie quoque, ut pleraquc 
hujus EdyUii,parte, liyperbolcn non 
indecoram interpretaniur) non est 
alia ab ilia, quam post Vitellii cee- 
dem, imperio Vespasiani nondum 
bene conslituto, rerum novarum auc- 
toribus Classico, Sabino, et Tutore, 
palam defiricns i)lera(inc Gallia Cel- 
tica < t lielgira, conjunctis sibi Ger- 
mauis eorumquc dute Civili, Romanis 



109G 



NOTyE VARIORUM IN 



legionibiis aliquot casis aiit ad se tra- 
diictis, occupatisqiie piaesidiis, cum 
in summo discrimine res Roniana po- 
sita esset, superveniente Sextilio 
Felice eo ipso loco, quo Navam Au- 
sonius noster transivit, passa, et mox 
dissipata rebellione in ordinem coac- 
ta est. De qua Tacit, iv. Histoiiar. 
' Tutor, Treverorum,' &c. [vid. Not. 
Delph.] Tangit hoc idem bellum 
Frontinus, et Galliae hnnc motum 
tribuit lib. vi, * Auspiciis Impera- 
toriis Caes. Domitiani Germanico bcl- 
lo, quod Julius Civilis in Gallia mo- 
verat, Lingonuni opulentissima civi- 
tas, quae ad Civilem desciverat, cum 
advenientem ab exeicituCsesaris po- 
pulationem timeret, quod praeter 
speni inviolata nihil ex rebus suis 
aniiserat, ad obsequium redacfa, sep- 
tuaginta millia armatorum ei tradi- 
dit.' Frekerus. 

4 CatervcB] Id est ossa. Sidonius : 
' Campos sepultos ossibus insepulfis.' 
p. 52. et pag. 285. ' Caede sepultu- 
rus.' Idem. 

Inopes super arva catervfel Notissima 
superstitio Veterum, ultimam opem 
defunctis esse sepulturam, Quam in 
sapieutissimo etiara Philosopho Ar- 
chyta tanti fecit Horatius, ut injecto 
saltern ter pulvere velut medicinam 
Manibus fieri dicat. Mss. duo Codi- 
ces habent : jacent sinopes snper «. c. 
An ut inops itasinops, sine ope,auxilio 
destitutus, Veteribus dictus? Bartli. 

5 fter ingredietis] Via nimirum mi- 
litari (quam sane in hac regione stra- 
tam eo aevo fuisse infra dicemus : et 
vestigia aggeris Romani supersunt) 
ntpote in provincia Romana, quam 
Itinerarium publicum praescribit : 
quod genus iion descripta tantum, 
sed etiam picta Romani duces habe- 
bant, ut Vegetius scribit 1. in. cap. 
VI. Ex utroque genere aliquid no- 
bis a postrema antiquitate superest : 
illo, quod Antonini nomine inscrip- 
tum, sed a Constantini ajvo interpo- 
latum jamdudum habemus : hoc, quod 



in Peutingeriana Bibliotheca propc 
sepultum, auspiciis incomparabilis 
viri Marci Velseri nuper in lucem 
rediit. Ex illo leve indicium erui- 
nms, cui viae Ausonius BingioTreve- 
rim tendens institerit, dum sub Titu- 
lo, ' A Lugdnno capite Germaniarum 
Argentoratum,' ista legimus : ' Con- 
fluentibus, M. P. vim. Vinco (f. ho- 
die Winneberg) M. P. xxvi. Novio- 
inago, M. P. xxxiv. Triveros, M. P. 
XIII. Diviodurum, M. P. xxxiiii.' 
In isto auteni, conferendo hos ejus 
versiculos, omnia fere ejus ves- 
tigia relegimus, niansionesque re- 
cognoscimus : dum ita pictnm linea 
ducta notatiimqiie videmus : ' Mo- 
gontiaco, Bingium, xiii. Dnmno, 
XVI. Belginum, VIII. Noviomago, x. 
Aug, Tresvirorum, viii. Atque ea 
sint oculis commissafidelibus, et quae 
Ipse sibi tradat spectator :' sed ita, 
ut cum Abrali. Ortelii ultima tabula 
antiqiiee Galli<i>, qux hinc supplert 
poterit, et Belgii conferautur. At- 
que ista exteris iion illiteratis ignos- 
ceuda, non niilii. Mihi liquet, qui 
partem iilam ditionis l^alatinae diver- 
sis legationibus peragiavi, et curribus 
mannisque trivi. Rectimi iter est 
tale: Bingen, Stromhurg, Durrebach^ 
Argendal, Ri/svveyler,Alcveyler, Kirch' 
pei-g, — Dili, Hohesckiitl , Stumpe-Turn, 
Hohestein, Fels, Hoinstein, Numugeriy 
Trier. 

C Dumnissum. 
Pra'tereo-? 

C. Tabernas. 
Holie sti-asz olim geplastert, adlnic 
erhabcn et mult is locis geplastert. 

Wildfarig Tr — Freherus. 
6 Nulla hitmuni cultus'] Nisi qua 
Romani paulatim perdomuerunt, et 
ab his immissi (de quib. mox dice- 
tur) coloni Sarmatas. Ab his postea 
erecta fortissima et editissima castel- 
la, Stromburg, Wildenburg (a quo no- 
men Wildgraviis) Kirburg, Coppen- 
stein, Simmern. Mera; ibi silvae, Saen^ 
icald, Iderwald, Eberwald, fyc. Possis 



AUSONII KDYLLIA. 



1097 



tie eo dicere tractii, quod Marcelli- 
iiiis lib. \x. de lacti Brigaiitiiio : 
' horrore sylvariini squallentiiim iiiac- 
cessiiii), nisi qua vetiis ilia Romana 
virtus et sobria itercoiiiposnit latiini, 
Barbaiis et natiua locorum, et ccbU 
incleinentia lefragante.' Neque so- 
lum infra Treveiinj circa Navam flu- 
vium in Gennania ea nenioruni opa- 
citas et vastitas, sed et supra, et ad 
Suiam tliiviuni. Ita eniin loci cujus- 
dani Andethaiina nomine (Ccenobium 
Echteniach liodie esse rentur) niemi- 
nit Sulpit. Severus Dial. iir. cap. 
XV. de INIartino : ' Postero die se iu- 
de [a Treveris] proripiens, cum re- 
vertens in via moestus ingemisceret, 
iiaud longe a vico, cui nonicn est 
Andethanna, qua vastas solitndines 
sylvarum [inde Dynastas loci Sylves- 
tres Couiites, die WUdgraffeH~\ se- 
creta patiuntiir, praegressis paulu- 
lum comitibus ille subsedit.' Sed 
quasi non sint et saltus Vasconiee, et 
picei Boii. In Stromhurg et Wilderi' 
hurg turres sunt rotunda?. Et regio 
ilia, in qua Apsla fluvius et Simmern, 
inter Bingium et Confluentes, ditio 
est patris illius S. Ruperti, et Bertol- 
di Comitis fundatoris Ravengerespur- 
gi. Porro tractum ilium, quatenus 
Navje flnvio adjacet, Gerniania in 
pagos suos tributa, postea circa 
Karolinum avuni Paguin Nachgouve 
vocavit. Nota etiam, quod pleraque 
omnes villae sive pagi Hunnorum, 
muris suis, ant saltern fossis profundis 
cincta-, ab illo (lit credibile est) ajvo 
vetere. Freli. 

7 Praiereo arentem silientiljus undi- 
que ierris] ' Pra'tereo :' scilicet quod 
itineris ratio non cogebat inire, et 
transire, in altissimis montibtis posi- 
ta. Et liic notandum, medio ilinere 
inter Tabernas, et Diimnissuni in- 
gresMim ; hoc ad hevam, illo ad dex- 
tram relicto ' Siticntibus terris.' An 
propter defectum vini, avdix-jreXos } 
Non in valle Simera et ad Navam : 
quorum confluentes uno inde lapido 



ad castellum Murtinstein : iibi adhiic 
conspicitur DfOiwm. Columella: ' si- 
tientibus oris.' Et dici potest de Dau- 
no illo quod Horatius : ' Et qui pau- 
per aqu'te Daiinus agrestiuni Regna- 
tor populorum.' ' Arentem.' Non 
enim in eo tons, non puteus, nisi cis- 
terna in rupe excisa. Idem. 

8 Dumnissu7ii] Vtl Duinnissam. Ta- 
bula Itineraria, quam ad vicinum 
a^vum Theodosii majoris ejusque tili- 
ortim, dignissimus tanto monumento 
editor refert, habet Dij:mno: unde 
nisi a Dlno, vel forte Dominando? 
Et Dumnotonum aliud in Aquitania 
propeMedulosTheonis Possonain no- 
minat idem Ausonius in Epistolis, 
quod Do7missam liodieque vocari Vi- 
netus amiotat. IMilii liquet, sutfra- 
gante et itineris ratione, et nominis 
vetusti vestigio ; ut Dumno illtid 
forte non alibi reqnirendum, quam 
in perveteri et splendido, munitoque 
illo castello, jugo niontis imposito, 
non longe ab ipsa regia via, quae 
Bingio Nivomagum recta deducit, 
cui Dliuune nomen etiamnum raanet ; 
ita Domnissatii, Dunnesain, Tonnesse, 
hodie Denssen infra Klrchhergiim, esse 
banc ipsam Ausonii Dumnissum: 
quod etiam Origg. Palatin. Parte 
secunda cap. 11. extra dubium esse 
dociii. Ut autem Belginum, quod 
tabula Itineraria consequenter nobis 
exhibet, statuo esse oppidum et cas- 
trum liuldenaw liodie dictum (hoc 
enim malo quam Vetdentz: quis au- 
tem ad liquidum ista in his tenebris 
expediat?) ita niagis liapreo in Taber- 
nis illis Aiisonio praeteritis : quas ut 
a Belgino illo statione ordinaria non 
longe abesse, et eiindem usum pras- 
bere posse existimo, ita ad li(|iiidum, 
nee fontis illius laudati indicio con- 
st! tuere certo hactenus potui : quod 
nulUis locus in tota ilia regionc sit, 
cui nomen /.abern manserit, ut Ta- 
bernis illis Alsaticis, et Rhcnanis, et 
Montanis : nam nee oppido Snbern- 
hcim alias non ignobili couvenit. 



1098 



NOTiE VARIORUM IN 



Marcellinus qiiidem, ubi de illis pri- 
iiiis loquitur lib. xvi. ' Conversus 
hinc ad repaiandas Tres-Tabernas, 
miinimentuni ita cognoniinalum, baud 
ita dudum obstinatione stibversum 
hostili, quo a^dificato constabat ad 
intiuia Galliarum (nt consueveiant) 
adire Germanos arceri,' non obscure 
sipnificare videtur, id nouiinis nonnisi 
iiiunitis et instruclis ad repviniendns 
Barbaroruin insultus locis indi con- 
suevisse. Quod si est, utut alia not) 
contemnenda loca in ea legione oc- 
ourrant, Simmeren, Kirchberg, Raven.' 
girspurg, nulli potiiis nonien conve- 
Hire videbitur, quam vel oppido Cas- 
tello (quod Bem-Castel vocatur) vel 
Castellauno, quod Casteihim Hunno- 
rnm (frustra est Trithemius, qui Urso- 
Castrum indigetat in Vita NicolaiCu- 
sani) interpretantur. Praesertim rum 
de hisce ipsis Sauromatum colonis 
niox subjiciat Ausonius : ' Arvaque 
Sauroniatiim nuper nietata colonis.' 
Inclino tamen fere de Castello Ta- 
bernarum interpretari. Nam et a 
Duninio vel ad ilium locum, vel ad 
proxirauin Belginum, justum iter ad 
jnterjungendum et mansionem quae- 
rendam ; et Castelli vox munimen- 
tum ibi eximium fuisse arguit : ut e 
regions Moguntiae vicus, ubi nmni- 
mentum a Trajano positum olim fuit, 
Castdl nomen liodieque retinet : et 
Castellum oppidum ad Mosam apud 
Marcellin. et B. Rhen. ita ut Taber- 
narum nomen ablate capite in hoc 
remansisse videatur : <rtBERN-CAS- 
TEL, ceu /oRvM-GALLorum, i?i-TE- 
RAMNVM, c<eSar-Agossa, Accedit, 
quod Mnnsterus annotavit lib. iii. 
Cosinograph. c. 181. et ego vidi, in- 
\eniri in ea regione viani ab antique 
constratam et elevatam ultra plani- 
ciem terra', qua iucipiens ab oppido 
Bacckarucit trauseal per asperam il- 
1am terram rcctissimo tramite usque 
ad Berncustel, et inde ad Treverim, 
et ad regionem Liitzelburgensem. 
Strata autem ilia a Moguntiaco et 



Bingen usijue Treverim in alto, &c. 
et in Lotbaringiaiu, vulgo dicitur vff 
der Caserjen, quemadmodum via /E- 
mylia Etnmdv:ege, via Livia Lieven- 
tvege. Frelierus. 

Ptremiifonte] Nam et hiijus nieta- 
toribus in locandis stationibus non 
levis cura. Veget. I. iii. c. 8. ' Ca- 
vendum quoqne, ne per sestatem ant 
niorbosa in proximo, aut salubris 
aqua sit lougius.' D. Anibrosius Ser- 
nione v. in Psalm, cxviii. ' Eligun- 
tur civitates, in quibus tridnura,qua- 
tridnum, et plures interponantur 
dies ; si aquis abi'ndanl, rommerciis 
frequentantur.' Talem fonteni per- 
ennem Uxilloduni describit Jul. Cae- 
sar lib. viii. Et insignem fontem 
Burdegalae civitatis alibi niiris laudi- 
bus extollit Ausonius. vZaros cKpdoylav 
Themistius vocat. Et Dicaearcbus 
in descripiione Gra>ciaB urbiuni non 
omittit, qu£E urbs sit ewSpos vel Kadv- 
Spos, aut contra : ut de Thebanorum 
urbe, Kadvdpos TrScra : contra vero de 
nrbe Atheniensium, v Se ■n6\is |7jpa 
iracra, ovk fvvSpos. Et Castellum ip- 
sum Tabernarum (vulgo Bern-castel) 
his non destituitur. Et Bbckenfd- 
dum etiam acidos habet late circnm 
celebres. Quid quod et rivus Sinie- 
ram pra-labitur, qnem Guldenbach vo- 
cant, Taguni scilicet, Pactohimque 
aemulans ? Idem. 

Tabemas] Non quas modo memo- 
ravimus Tres-Tabernas Argentora- 
tenses, sed alias inter Navam et Mo- 
sellam positas, mihi non satis cogni- 
tas. De quibus lege Beatum Rena- 
nnm in libro tertio rerum Gemiani- 
carum. Vinet. 

Tabernas] In plurali : sic Tres- 
TabernEf. Freherus. 

9 Sauromatum nuper metata colonis] 
* Nuper:' ergo ilia Hunnorum opera 
(de quibus infra) olim Romanis in- 
cognita, quod et ttrminationes, Berg, 
iJurg, iS'/cin, arguunt. ' Melata;' Non 
intellexit hnnc vtrsicidiini Alcialus 
2. Dispuuct. cap. 22. vide Turneb. 



AUSONII EDYLLIA. 



1099 



XIV. c.l. Imitatur Paulimis : * Ar- 
vaqiie vicinis circum nietata colonis.' 
'Sauroinatuin :' ciim gentil)us illis 
feiis, Tliraciam aliasqne Ronianas 
provincias infestantibns, bella ges- 
sisse Gratiauum hiinc Imp. Sextiis 
Aurel. Victor, Orosius, et Zosinius 
testis est: devictos captosque tra- 
dnxisse, et arva eis ilia iu provincia 
assignasse, ipse Ausonius hoc loco : 
et in Panegj rico : ' Voca Gemiani- 
cum deditione gentiliiim, Alemani- 
ctini tradiictione captoiiim, vincendo 
et ignoscendo Sarmaticiim.' Hos 
postea Romaiiis militasse contra Ger- 
nianos aliasque gentes, nihil diibii 
habet, et lex ipsa datornm agroium 
exigebat. Vopiscus in Probo : ' Oni- 
nes jam Barbari vobis arant, vobis 
jam sennit, et contra interiores gen- 
tes militant.' Marcellinns 1, xxviii. 
' Alemanos nietu Burgnndionuni dis- 
perses aggressus per Rliaetias Theo. 
dosiiis, pluribns caesis, qnoscnnque 
cepit, ad Italian! jnssu Principis mi- 
sit, ubi fertilibus agris acceptis jam 
tributarii circumcolnnt Paduni.' Et 
lib. XXXI. ' Gothi missis oratoribus 
ad Valcntem, snscipi se humili prece 
poscehant, et quiete victuros se pol- 
liceutes, et datiiros, si flagitasset, 
auxilia.' Et hos quidcm, Sarniatas, 
in Galliam partim tradiictos ibique 
coalitos, illos esse existimo, qui infer 
alios vicinos popiilos in exercitii Aii- 
tii Patricii contra Attilam in campos 
Catalaunicos ducti iegiinttir. De 
quibiis Jornandes De rebus Getic, 
cap. xxxvi. ' A parte vcro Roma- 
nonini tanta Atitii patricii providen- 
tia fiiit, cui tunc innitebatur respub- 
lica HesperiiE plagae, ut undicpic 
bellatoribus congregatis, adversus 
ferocem et infinilam niuititndinem 
noil inipar occurreret. His enim ad- 
fiiere au\iliares Franci, Sarmatae, 
Arnioritiani, Litiani, liurgiindiones, 
Saxones, Kiparioli, Ibriones, (jiion- 
duin militcs Romani, tunc vero jam 
in nunicro auxiliariorum cxrpiisiti ; 



aliaeque nonnullee Celticap, vel Ger- 
manicaj nationes.' ' Sauroniatiim 
colonis:' id est, colonis e Saimatia 
dnctis. Qui illi .' Hunni, gens feio- 
cissima, atque ' omni pernicie atro- 
ciores,' ut Sext. Victor loquitur. 
Paulinus lib. vi. de Vita Martini : 
' Cum subito pavefacta metu gravi- 
ore...Aiixiliatores pateretur Gallia 
Chunos ; (Nam socium vix ferre que- 
as, qui duiior hoste Exstet, et ad- 
nexum foedus feritate repellat;) Ho- 
rum uuus, stimulis furiosi Djemonis 
actus, Irrupit sacram Domini pra?do 
improbus aedem.' Quos Ptolemaeus, 
et Dionysius Geographus, et Zosi- 
mus, Ovvvovs, nos hodie Hunnos, ve- 
teres Latini Chunos scribebant, qno- 
niodo in veteribus codicibus Ausonii 
nostri et Sidonii legitur exaratum, 
Chunos, et Cunos quoque, atque adeo 
Cotitis. Nee poetee aliter in versn 
usurpabant. Sed et posterioribns 
saeculis aliae gentes ita pronuncia- 
bant. Helmoldusl. i. c. 1, ' Russia 
vocatur a Danis Ostrogard, eo 
quod in Oriente posita omnibus 
abundet bonis. Haec etiani Chuni- 
GARDdicitur, eo quod ibi sedes Hun- 
orum fuerit. Hujns metropolis ci- 
vitas est Chue.' Hi Sauromatis, va- 
gis sedibus assueti, ut se miscebant, 
ita subinde apud nostrum auctorem 
jnnguntur ut eorum propago. Au- 
sonius in Precatione Consulari : * Qua 
vaga Sanromates sibi junxerat agmi- 
na Cinini, Quaque Getes sociis His- 
TRuivi adsultabat Alanis,' Hoc est 
illud Virgilii : ' et conjurato descen- 
dens Dacus ab Istrc' Idem Auso- 
nius Epigramm. i. ' Arma inter, 
Chunosque truces, furtoque nocentes 
Sauromatas.' Sidoniiis Narbone : ' Pa- 
cein te medio darent feroces Chun- 
nus, Sanromates, Getes, Gelonus.' Et 
' (iothuniiorum' (Jlaudianiis mcminit. 
His igitnr in propriis sedibus devic- 
tis, partem illam Germaniir, quae 
Rlienuiii, IMosellani, et Navain inter- 
Jacet, a Rouianis jure coUinario ad- 



1100 



NOTiE VARIORUM IN 



sciiplam ct metatam liic docet Anso- 
nins, illain tunc perambulans : qiiiB 
hodieque ab illis nomen retiniiit, quod 
jam sub Fiancoruni iniperio babebat, 
Pagus Hunesruch, vnlgo Ifiindsruck. 
Quod qui Hunnorum piEPsidiuin in- 
terpretaiitur, lectius faciunt, quam 
qui joculaii nomine Dorsiim-Canis, 
propter ingenium loci niontosnm et 
asperum dictum putant : quo sensu 
Cijnonotos a se nove reperto vocabulo 
Tritbemius indigitare solebat. Neque 
forsan errabit, qui ejus regionis praj- 
cipuos regulos, Comites Sylvestres, 
et Reingravios, Wildgrajhi (item 
Rawgrafen) zu Daun und Kirpurg., 
Ixeingrafcn zum Stein, possideiites non 
exigua in ea ora castra et villas Thaun, 
Kirn, Oberkirn, Kirburg, Reingrufen- 
stein, Wildperg, a Regionis qualitate 
nomina sortitos putabit. Hunnorum 
quoque inobliterata memoria superest 
in arce Hunoltstein, vulgo Hunstein, a 
qua faniilin equestris ejus orae t'ere 
no))ilissiuia: et in oppido castroque 
Castelliun, quod Hunnorum Castelhim 
interpretantur. Et proximus pagus 
est Huntheim. Quinimo et prope 
oppidnni Simeram fonti nomen su- 
perest Hunenborn. Aspera quideni 
montibus, horrida silvis regio, dcTct- 
<f>v\os, et plane illis colonis digna, de 
qualib. Varro Ue re Rust. pag. C3. 
sed cui tamen in triqnetram prope 
formam adjacentia tlumina omnium 
rerum copiani et magnas commodi- 
tates afferant : inter qua> depressis 
alveis profundum fluentia, ilia ceu 
dorsum quoiidam editius se extollit et 
eminet. Quod dudum in Germaniffi 
fluviis notavit Tacitus. Freher. 

10 Et tandem primis Belgarum'] Re- 
ims fluvius Galliam a Germania divi- 
dit. Caeterum Germani quum ali- 
quando Renum transgressi, Galliae 
Belgicae (ita appellatur Gallias pars, 
(|uani alluit) partem sibi proxiniam 
occupassent, ca Gallia etiam Germa- 
nia fuit oognominata. Quam et in 
duo, Mosella fluvio, diviserunt, in 



Superiorem, in qua Ptolemaeo, et 
Ammiano Marcellino, recensentur 
Mogontiacus, Vangiones, Nemetes, 
Argentoratus : Inferiorem, in qua 
Colonia Agrippina, Bonna, Tungri, 
et aliiv Claras civitates. Ita diminuta 
fuit 15elgica, eta Reno semota : ejus- 
que pars reliqua, quae Belgicae no- 
men retinuit, bipertito quoque secta, 
in Primam et Secundam Belgicam. 
Sic enim ex vetere provinciarum no- 
menclatore, et eodem Marcellino di- 
dicimus : qui in prima Belgica po- 
nunt Treveros, Mediomatricos, Leu- 
cos, Veredonenses : in secunda, Ke- 
mos, Suessiones, Catalaunos, Vero- 
manduos, Atrebates, Camaracenses, 
Tornacenses, Silvanectenses, Bello- 
vacos, Ambianos, Morinos, Bononi- 
enses. Ex iisdemque locum liunc 
Ausonii intelligo, qui a Germania su- 
periore initium Belgicse Mosellam 
facit. Vinetus. 

Et tandem primis Belgarum conspicor 
oris Nivoniagum] ' Primis :' est enim 
Belgicae primae. Noticia. Catalogus 
Provinciarum. ' Belgarum oris :' his 
enim Treveri accensebantur. Poin- 
ponius INlela lib. iit. cap. 11. * Aqui- 
tanorum clarissimi sunt Ausci, Cel- 
taruni Hedui, Belgarum Treveri.' 
Idem Julius Caesar, et Tacitus sub- 
inde. Marcellinus lib. xv. ' Post has 
Belgica prima Mediomatricos prae- 
tendit, et Treviros, domicilium Prin- 
cipura clarum.' Vitruvius lib. vi. 
cap. 1. * In Belgica Rhenus,' &c. In 
tabula Itineraria supra laudata, 
grandioribus litteris scriptum Bel- 
gica per medios usque Treveros. 
Vibius Sequester de fluminibus : 
' Mosella Belgicae, defluit in Rhe- 
num.' Idem postea: 'Rhenus Ger- 
mania?, Belgas a Germanis segre- 
gans.' ' Tandem conspicor :' Tertio 
pedato, tertia niansione : ut Tacitus 
dixerat, ' Cerealem tertiis castris 
Mogontiaco Rigodulum venisse.' 
Quod ill cadem Mosellae rlpa paullo 
propius a Colonia Treverorum aberat, 



AUSONII EDYLLIA. 



1101 



noniinisvestijrioetiainhodiemanente, 
Reol, et Rigelbuig, (iit et Rcgiodola, 
in diploni. Dagoberti apucl Bnischi- 
um) lit est accurate ab Ortelio, Geo- 
graphornni Rege, observatiini et an- 
notatum, Itineiario Belg. pag. 65, 
et Thesauro. A quo dictonim nihil 
repetam : sed locum tantum Marcel- 
lini, qui tnrbabat, in tranquillum re- 
ponam, ope Codicis nianusciipti, in 
quo Clare ita scriptum legi : Apud 
Confluentes, locum ita cognominatian, 
ithi amnis 3Iosella confimditur Rheno, 
Rigomngum oppidum est (exustum in 
bello Philippi et Oltonis Regum A, 
11 98.) et una propc ipsam Coloniam 
turris. Id vero oppidum in tabula 
etiam ilia Itineraria apparet, poste- 
rioribus (GodetVid. S. Pantal. in An- 
nal. 1172. et 120G.) connpte Regin- 
magum dictum, Romage Caesario 
Heisterbacensi lib. v. Meuiorabil. 
cap. XXXVII. liodie vulgo Rymagen. 
Ejus etiam Marcellinus nieminit. 
Vidi locum, situm in colle modico, 
et fonteni in eo plenum, ac rudera ; 
ubi nummi veteres reperiuntur, auiei, 
argentei, aenei. Ibi etiam die Land- 
skron, quod Longolius ChoTostephanon 
vocat. Freherus, 

Novnmagum] Compositum est voca- 
bulum, ut Rotomagus, Breucomagus, 
liorbetomagus, Juliomagus, Ciesaro- 
niagus, Vindomagus : cujns posteiio- 
rem partem ' IMagum,' domum, pris- 
coium Gallorum lingua, significasse 
putat Beatus Kenanus tertio reium 
Germauicarum: ceteium de prioie 
nihil habeo, quod aft'eram, nisi quod 
varie corrnptani offendi. Novomagum 
enim, et Nivomagum, et Nuiomagum 
hie scribunt nostra exemplaria. Est 
ad Vuluile7n, qui Hollandiam insulam 
a meridie pralerfluit, ejusdem no- 
minis urbs Nimegcn. Quam et tribus 
iliis modis, et pr'jcterea Noviomagnm 
appellabant, quas aliquando emen- 
dare sum aggressus, Pipini, Caroli 
Magni, et Ludovici Pii historiai. 
J'uit etiam alia in Aquitania civitas 



ejusdem nominis, de qua nieminimus 
in Carmen de Burdigala, scd banc so- 
lus celebravit Ptolemjeus : in cujus 
Grrecis, quorum iniicum exemplar 
hal)enuis, est ^ovw/xayos solum, id est, 
Noviomagus: quum Lexobiorum, Va- 
dicassiorum, Nemetum, Tricastena- 
rum illic sint non Noviomagi, sed 
NoiS/xayoi, id est, Nocomagi, Nito- 
magi autem Constantinianorum cas- 
troriim, neminem habeo inter Vete- 
res, qui mentionem fecerit praeter 
Ausonium : quod esse suspicor oppi- 
dum Numagen, ad INIosellam situm 
inter Treveros et Renum, sed non 
procul Treveris. Vinetus. 

Nivomagum'] Plura hoc nomine op- 
pida eo aevo : et falsus longe Hierc- 
nymus Surita pag. 418. ad SO. Ea 
enim est Spira Nemetum in tab. 
Peuting. et Itinerario Nemidona. 
quam cave putes esse Augustam Ne- 
metum apud ^thic. Ea est in Ar- 
vcrnis Gallia^, Ahyovaroviixiroiv Pto- 
lem. et in tab. Peuting. Nee est 
Newburg ad Rhenum, ubi amnis mire 
errat. Aliud rursus Neomagum in- 
ferius est, quod Reginoni Neomagus 
in Badua, Anno 806. hodie Nymagen. 
Et plura Neomaga in tab. Peutinge- 
riana reperias. At hoc Noviomagum 
est illnd apud Antoninum in Treveris 
pag. 84. et in Tab. Peuting. In utro- 
que autem Itinerario, scripto et pic- 
to, scribitur, Noviomago : quod in 
versus gratiam (si non potius cata- 
lecticus est) ita reddiderit Ausonius. 
Neonmagen superior aetas scripsit, ac 
vulgo NymcEgen hodieque dicitur. 
Numago legitur in historiola Tyrsi 
Uucis, et Palmatii Consulis, cum so- 
ciis apud Treverim per Rictioiiarium 
caesis, tabella in D. Paulini aede 
suspensa : ' Ex his innumcris tanta 
multitudo ad littus Mosellap, juxta 
Capitolium martyrizata est, ut san- 
guinis rivuli defluentes in Moscllam 
aquae permixti cam in suum conver- 
terent coloreni, usque ad castrum 
quod Numago dicitur ; ut a naturali 



1102 



NOT.E VARIORUM IN 



claritate remota, peregrino magis 
quam proprio colore rubeiet.' Ad 
III. miiliaria distat Augusta, in dex- 
tra Mosellju ripa, pagus cum castro, 
ipso aspectu vetustatem suani refe- 
lens. Castellum ipsuni, Ducis piaj- 
toriuni, loco edito et oppoituno si- 
tuin, liinc Mosellas alveum, iudejugi 
dorsa circumquaque circunispiciesis, 
fossa cinctuni. In eo turris rotunda, 
ipsissiniuni Romanoruni opus, ingen- 
tibus quadiis exstructa, in fundo so- 
lida, rupi imposita : quam murus cum 
pinnis ambit, quadratas turres circum 
habens, opere firmissimo, nee liuma- 
na vi facile solvendo : etsi humana- 
runi rerum vices passum appareat, 
dirnptis et hinc inde dispersis, vel 
parietibus insertis, antiquis sculptu- 
ris, inscriptionibus, statuis, sarco- 



phagis : quarum pars etiani ibi visi- 
tur, pars alio (Lutzelburgum in hor- 
tos Com.Mansfeld.) translata dicitur. 
Duo insigniora hie repraesentare vi- 
sum. Inscriptionem primum: D. M. 
Varvsio. attoni. filio. defvncto. 

ACCEPTIVS. VaUVSIVS. ET. TOTIA. 
LALLA. PATRES. ET. SIBl. VIVI. FECE- 

RVNT. Sculpturam deinde e mar- 
more iusignem, in qua miles peltatns 
intra castra, juxta turrim illam ro- 
tundam, excubias (ut videtur) agens. 
Extra castrum, et circa, casje hnmi- 
liores, antiquret ipsae aedificii, veteres 
niilitum stationes et tuguria, przesi- 
dium Ducis vallantes : hodie popula- 
rium domus. Inde via strata silice 
et glarea, Kirchbergam ducens, Via 
CaligulcE a quibusdam vocatur. Fre" 
herus. 




Dili casira inclyta Constantini^ 
' Castra.' Constantini etiam domus 
fuit, et Helenap, e qua et Maxiniini 
abbatia facta. Brusch. Hunc Juli- 
aniis ' sanguinarium ' vocat, et Hiero- 
nynnis. Displicet ejus crudelitas in 
victos, et Reges Francorum, Goro- 
pio. Eo nomine non minus crudelis 
quam parricidio Crispi et Faustae, 
Sex. Aur. Victor. Atque ea saivitia 
Romauoruui Imperio exiliabilis fuit. 



'Inclyta:' Jam ab antique. Legi- 
tnr enim in Itinerario Antonini : ' et 
statuffi veteres ibi repertae, nionu- 
menta Paganica, eaque a Constanti- 
no exculta.' Hinc ilia ejus : Marti. 
Propvgnatori. Conservatori. p. 
Tr. ' Divi castra inclyta Constantini :' 
Itaque nulla apud antiquiores liujus 
mentio. Atque ita Itinerarium An- 
tonini, et tabula Pentingeriana, quae 
Noviomagum illo loco ponunt, Con- 



AUSONII EDYLLIA. 



1103 



stantino posteriores. Si tanien Con- 
staiitiniis id primus a fiiiidamentis 
fiuuiavit: et non anxit potiiis, qnod 
apiid priores exstiterat: quod videtiir 
arguniento statuariini et nioniinieii- 
tonim, quie ibi exstitere. Sane Ric- 
tionarii gesta sub Maximiano Imp. 
Niimago meminernnt. Constantinus 
igitur, quando Gallias legens, cum 
Francis et Aleniannis belligerabat, 
prolatiirus (ut Panegyristes assenta- 
bundus ait) imperium a Tliusco Al- 
bula ad Germanicum Albim, castra et 
stativa sua hoc loco habuit. Quo 
tempore alia etiam opera memorabi- 
lia iilis partibus struxit. Nam et 
non longe inde pontem insignem Rlie- 
no apud Coloniam Agrippinenscm 
imposuit, et castello niunivit, quod 
Uivitense niunimentum dictum. Pon- 
tis idem Panegyristes meminit Ora- 
tione apud ipsam Treverim habita : 
' Pulchrum tibi videtur, et revera 
pnlcherrimum est, ut Rhenus ille 
non solum superioribus locis, nbi aut 
latitudine vadosus, aut vicinia fontis 
exiguus, sed et ubi novo ponte cal- 
catur, ubi totus est, ubi jam plurimos 
liausit amnes, quos hie noster ingens 
fluvins (INIosellam dicit) et barbarus 
Nicer, et Moenus invexit, ibi jam im- 
mani meatu ferox, et aivei unius im- 
patiens, in sua coruua gestit exce- 
dere.' Quem pontem aliquot post 
saeculis Bruno Arcliiepiscopus, Otto- 
nis Imp. frater, rescissum una cum 
munimento Divitensi, in Basilicam 
D. Pautaleonis absumsit. Et muni- 
meuti Divitensis memoria vetus visa 
Ruperto Abbati ejus loci. Rhenav. p. 
3.5. Atque oppidum etiam Engers, 
in Gcrmanica Rlicni ripa, Antunnaco 
fere oppositiun, liunc conditorem jac- 
tat, Constanlin- Engers scribi gaudens : 
a quo oppido, ceu capite, pagus An- 
gerisgouwe, liodie Engersgou, nomen 
sumpsit, in quo pra-ter alia arx Wie- 
c/a, et Comiiatus Widanus situs. Mi- 
rari possis, quod non caslris a se no- 
men Constantinus fecerit ; cum Cas- 



tra-Constatitia alibi legamus. Mar- 
cellinus lib, xv. describens Galliani : 
' INIatrona et Sequana,' inquit, 'am- 
nes Miagnitndinis geminae : qui flu- 
entes per Lugdunensem, post circum- 
clausiim ambitu insulari Parisiorum 
castellum, consociatim meantes, pro- 
tinus, prope Castra Constautia fun- 
duntur in mare.' Neque deinceps 
obscurum mansisse locum credibile 
est, duobus templis insignem : quo- 
rum alterius in valvissaxo incisa base 
inscriptio visitur, quani panels legi- 
biiem a nobis fide descriptani liic ap- 
ponemus : anno ab incarnatione 

DOMINI MCXC, INDICTIONE VIII, CON- 
CVRRENTE VII EPACTA, XIII KAL. 
NOVEWBRIS, DEDICATVM EST HOC 
TEMPLVM ET ALTARE A VENERABILI 
TREVER. ARCHIEPISCOPO lOHANNE, 
PRIMO ANNO PONTIFICATVS EIVS, 
REGENTE ECCLESIAM DEI PAPA CLE- 
MENTE, IMPERANTE VERO FRIDERI- 
CO, ET FILIO EJVS HENRICO REG- 
NANTE, IN HONOREM SANCTE INDI- 
VIDVE TRINITATIS, ET SANCTE CRV- 
CIS, ET SANCTE VIRGINIS MARIE, ET 
EORVM QVORVM RELIQVIE HIC CON- 
TINENTVR ; lOHANNIS BAPST. S. PETRI 
APOSTOLI : APOSTOLORVM PHILIPPI, 
lACOBi; ET SANCTOR. MARTYRVM, 
STEPHANI PROTHOMARTYRIS, LAV- 
RENTII, VINCENCII, PANCRACII, FA- 
BIANI, SEBASTIANI, TIBVRCII, VALE- 
RII, YPOLITI, VRBANI, PREIECTI, 
EVSTACHII, V'ICTORIS, CRISANTI, MAV- 
RICII, ET SOCIORVM EIVS, FEMCIS, 
ET IVSTI ; ET SANCTORVM MARTINI, 
NICHOLAI, AGRICII, FELICIS, VEDA- 
STI, POLICARPI, QVIRIACI, MODO- 
WALDI, CELSI, CIRILI.I ARCHIEPIS- 
COPI ; ET SANCTARVM VIRGINVM, 
GERTRVDIS, SEVORE, SCHOLVSTICE, 
SVSANNE, ET XI. MILI.IVM VIRGI- 

NVM. Postea Comitatus aut Baro- 
niae titulo insignem fiiisse invinio : 
legoque (apud Kyriand. fol. 12-1.) in 
diplomatis sub Anno Dom. mci.ii. 
Mansfridum ct Ebcrbanium de Nu- 
niagcn, et Mcxciii. Wiricum de Nu- 



1104 



NOTyE VARIORUM IN 



niagen, et filios ejus Tiiomam et A- 
lexandnun : denumi Anno mdiv. Sa- 
lentiniiin Dominnni in Isseiiherg et 
Numagen. Hodie vero in ditione 
est illiistris Domini Gcorgii Comitis 
de Seyna, et Witgeiisten, feiuii titido 
ab Arcliiepiscopo Tieverensi recog- 
nita. Idem, 

12 Purior hie a'cr] Dicas einn subito 
in Elysios canipos evasisse, de qiii- 
biis ita Virgil, vi. /Eneid. verbis, quae 
Noster inntatiis videtiir: 'Purior 
hie campis acr, et luminc vestit Fur- 
pureo, Solenique suum sua sidera 
norunt.' Mira et iniqua persuasio 
Italorum et Galloriim, et fastidium 
aiiris Gernianici. Tacitus in Germa- 
nia : ' Quis Asia, ant Africa, aut Ita- 
lia relicta Gernianiani peteret, infor- 
meni terris, asperam coelo, tristem 
cnltn aspectuque, nisi si patria sit?' 
Idem II. Annal. * Quanto violentior 
ca'tero mari Oceanus, et truculentia 
cteli praestat Germania.' Regionem 
enini illam, etiani qua juris Romani, 
Gernianiani primam vocabant. Ita 
ct infra Ausonins : ' Vel qua Germa- 
iiis sub portubus ostia solvis.' Idem. 

14 Connexis] Iniitatur Lucanum. 
Alii legiint, conserhs. Idem. 

15 Exclusum] Hoc Coripp. imita- 
tur. Idem, 

IS In specie7n] In agro Bnrdiga- 
lensi patria niea esse turn milii visus 
Slim. Ita omnia erant similia, villae, 
vineta, fluvius, &c. Vinetus, 

Culfumque nitentis] Suspicor Auso- 
niuni scripsisse, viiUumqve nitentis : 
traductione a facie hominis, quam in 
alio recognoscere ex intervallo vide- 
mur. Vultiim de regione dici frustra 
fefellit librarios. Sic ' maris vultus ' 
apud Virgilium : ' Mene salis placidi 
vultum, fluctusque quietos Ignorare 
putas ?' Barthius. 

19 Burdigalce] Idem in Clar. Urbb. 
' Clementia coeli Mitis nbi, et riguee 
largaindulgentia terrae.' Vide etiam 
Jiiretum. Freherus. 

22 Tacito rumore Mosellie, ^c] Car- 



pitur ha-c * nimoris ' usurpatio, velut 
impropria. Cum vero ' rumor' pro- 
pric sit strepitus, quo res occulta 
prius in aures velut tacite venit, ne- 
scio an non nimis proprie usus sit hac 
voce doctissinius Poeta. Suspicatus 
sum aiiquando a rumiiie descendere, 
quod ruminantes ea parte pecudes 
obscurum ciant sonitnm. Quod si 
verum est, remoto ab nsu proprie 
usnrparit Ausonius. Qnicquid sit 
non sine Veterum imitatione scripsit; 
quorum cum scripta ad nos nou ve- 
nerint,cur quod non capimns, carpa- 
mnsf ingeniose vero bic versus aquae 
sonum obscurum refert. Quali arti- 
ficio riviim inserpentem arenae Clau- 
dianus noster: ' Et raucuni bibniis 
inserpere murmur arenis.' Et natu- 
ralis artifex Ovidius: ' Invitat som- 
nos crepitantibus nnda lapillis.' Ul- 
timo ajvo sonum avis volantis expres- 
sit eo modo Henricus Altissiodoren- 
sis lib. VI. de rebus B. Germani : 
'Et saevas pandunt blandis applausi- 
bus alas.' Barthiits. 

24 Dignata imperio] Hoc de Nivo- 
mago, et ejus muris ab Imperatore 
Constantino conditis acciperem po- 
tius quam de Treverorum Augusta. 
Vi7ietus, 

Dignata imperio mcEnia'\ ' Imperio.' 
Propter residentiani, ut C. Ca;sari 
Antium, apud Sueton. ' Dignata im- 
perio mnenia.' Constantinus, Con- 
stantius, Julianus, Valentinianus, 
Gratianus, Valens, Impp. muituni 
Treveris habitabant, palatium babe- 
bant, inde bella in Germanos move- 
bant, rescripta (quonmi bona pars in 
Cod. Tlieod. adiuic supeiest) Senatui, 
Preesidibus, provincialibus dabant, 
non secus ac ex ipsa Roma. Inde 
' Domicilium Priucipum clarum ' 
Marcellin. vocat lib. xv. Inde Ge- 
iasius Papa Acatio respondet apud 
Nicol. Cusanum i. Concord. Cathol. 
cap. XVI. Inde Avgvsta Trevero- 
rum dicta. Et 'Sedem Regni ' Nos- 
ter Ausonius nominal in Claris Ur< 



AUSONIl EDYLLIA. 



1105 



bibiH : ' Aimipolens diidiim celebrari Victoria: ' Cusi sunt ejus nummi 

Gallia geslit, TieveiiciBquc mbis aerei, aurei, ct aigentei ; quorum ho- 

SoLiLM.' Addit: ' Quaj proxima dieque forma exstat apud Treveios.' 

Rheno, Pacis ut in media; gremio sc- Et notulie ipsorum nunuuorum ejus 

cura quiescit.' Ita ut Claudianns I. aevi fidem abunde faciunt: T. tr. 

de Stilicono : 'Tnta quod imbellem ptr. ptre. tr. trs. str. stre. 

miratur Gallia Rbenum.' Iterunique trps. qunc Pecuniam Treveris signa- 

Ausonius infra vs. 380. ' Imperii se- tarn volunt. Denique quod excelle- 

deni, Romwqne tuere parentes.' Ita ret omnibus, quae ad claram nrbem, 

in Graiiarum Actione pro Consulatii : adeoque Principum sedem, require- 

' Celebrant quidem solemncs istos rentur : ut Sidonii ApoUinaris verbis 



dies omnes ubique urbus, quae sub le- 
gibus agunt ; et Roma, de more ; et 
Constantinopolis, de imitationc ; An- 
tiocliia, pro luxu; et Cartbago dis- 
cincta ; et domus fulmiuis Alexan- 
dria: sed Treviri, Principis bcnefi- 
cio.' Dixerat olim Jul. Ca?sar : ' Tre- 
verorum civitas, propter Germanise 



utar, Narbone ; ' INFuri^, civibus, am- 
bitn, tabernis, Portis, porticibus, 
foro, tlieatro, Tliermis, arcubns, hor- 
reis, macellis, Pratis, fontibus, insu- 
Ijs, salinis, Stagnis, fltmiine, merce, 
poute, ponto.' Item * Circo arenae,' 
apud Aimonium, et quai ante haec 
omnia, ' Schola :' de qua L. xi. C. 



vicinitatem,quotidianis exercita bel- Th. de medicis ct professor, fol. 418. 

lis, cultu et feritate non multum a data ad ipsum Ausonium. Tulit et 

Germanis ditferebat, neque unquam Rhetores, qualis ille Panegyristes, 

imperata, nisi exercitu coacta, facie- Ursulus Grammaticus. Plura Jure- 



bat.' Et lib. viii. ' Ab boc concilio 
Remi, Treviri, Lingones abfuerunt : 
ilii, quod amicitiam Romanam seque- 
bantur : Treviri, quod aberant lon- 
gius, et a Germanis premebantur : 



tus. Zosimus lib. iil. Tpi^epcau ttJAjs 
jXiyiffrt) Tuv vnep ras "A/VTreis iOvcav. 
Fuit et postea sedes non ingrata Re- 
gum Francorum: et nominatini The- 
odorici, Tbeodeberti, Clotbarii, Sige- 



quaj fuit causa, quare toto abesscnt berti, ut apud Gregor. Tnron. in Ni- 
bello, et neutris auxilia mitterent.' cetio Episcopo Treverensi iegimus. 



At iibi sedem istuc suam Principes 
Romani, imo et sedem belli in ojipo- 
sitam Germaniam, transtnlerunt,ipsa 
licet Riieno et Germanitc proxima 
ct vicina, tamen secura et undique 
niunita, velut in altapacequiescebat. 



et Fortunate. Et palatium regale 
nobile, a quo Palatinos quidam de- 
ducunt. Frehcrvs. 

Dignata imperio] Augusta Trevi- 
rorum caput tum ejus oraa Belgicaf, 
ut nunc quoque, quamvis Belgicaa 



Addit : * Imperii vires quod alit, quod non adscribatur jam. Mosellae ergo 

vestit, et armat.' ' Alit,' annonee et dcbent suum caput Belgae. Sic in 

vini copia, in liorreis condita, et per Claris Urbibus ' Solium Trevericum' 

commercia. 'Vestit,' lanificio et pan- velut ' regiaj urbis ' dixit: ' Armipo- 

nificio : cujus adhuc in ca urbe sum- tens dudum celebrari Gallia gestit 

ma opportunitas, tcxtorum (a quibus Trevericajque urbis solium,' &c. 

ipse rivus die Wcberback nomen ha- Idem clarius exponit se earn urbcm 

bet) et fullonum coUegio frcqueutis- hie intcllectam velle, cum ' imperii 

simo. 'Armat,' quod ibi fabrica vires alere' Augustam Trevirorum 

scutaria et ballistaria esset ; niagis eodem Epigrammate ait. Ut Impe- 



vcro, (juod mouetaria. Mcminitenim 
Noticia Imperii, TbcsaurorumTribe- 
rorum, et Procuratoris Monetae Tre- 
virorum. Et Trebcllius Pollio in 



rium etiam Romanum designari pos- 
sit. Cave cum Vineto aliam sine 
caussa urbcm imaginoris. Galioruni 
cxcclloiitibsimam el opulcntissimani 



Delph, el Var. Clus. 



Ausnn. 



i A 



HOG 



■HOTJE VARIORUM IN 



urbem vocat Salvianns 1. vi. c.xxix. 
Pliira addeveni, nisi ex Tacito, Mela, 
Amuiiano, S Uviaiio, Aiisonio notasset 
jam doctissinins Brouweius ad Ve- 
nantii libnim x. Barthius. 

27 Devexas] Declives et deoisnm 
fliientes. Vinetus. 

Prono amne'] Secundo lapsu fluvii. 
Luc. Freherus. 

28 Vitreo laciis pro/undo'] Id est, 
ita claius, ut calculi appareant. Ita 
de Aretliusa fonte Lucianus: Aiavyvs 
Se eVri, Kal 5ia Kadapov ava^hv^ei, Kol 
rb vSup eViTpeTret Ta7s \f/ri<pi<nv, o\ov virep 
avTwv <paivAfj.evou apyvpon^es. Idem. 

Vitreoque lacus] Apuleius lib. i. 
Miles. ' Hand ita longe radices pla- 
taiii lenis fluvius in speciem placidaB 
paludis ignavns ibat, argento vel vitro 
aenuihis in colorem.' Horat. lib. in. 
Od. xiir: ' O fons Blaudusise splen- 
didior vitro.' INIox Ausonius : ' Spec- 
taris vitreo per levia terga profundo.' 
Virgil. IV. Georg. ' Vitreisqne sedili- 
biis omnes Obstnpuere.' Statins : 
' Expavit vitreo sub gnrgite reinos.' 

29 Et rivos trepido poles] Verbnni 
poies hie importuunni est. ' Naviger,' 
•pronus,' 'imitate,' simile adjectivnni 
requirunt ; quod fuit olim potis: rivos 
trepido potis aquiperare. Grouovius. 

30 Gelidos'] Non rigid os Columel- 
la. Idem Anson. ' egelidam ' vocat, 
Epist. II. 'Jam super egelidae stag- 
nantia terga Mosellae Protnlerat te, 
nate, rates.' Inde Symmachus ' fri- 
gid iorem Scythico Tanai.' Lucan. 
' Klieni gelidis quod fugit ab undis.' 
Freherus. 

Pracellere potu] Vetus humani ge- 
neris mos potare flumina. Hinc He- 
siodus Oceani Thetidisque natas, 
fontes varios ennmerat, qui mortales 
nutriant. ' Potor Mosellae,' Sidouio. 
* Commune Poculum,' L. C. Lex 
Aquaria apud Frontinum : ' Ne quis 
aquam eletato: si quis eletarit, HS. 
decern millium muita esto.' Sidon. 
in Paneg. ' et flavis in pocula fracte 
Sicambris Rhene tumens.' Ovid. ii. 



de Ponto: 'Est in aqua dnlci non 
invidiosa voluptas.' Virgilins Eclog. 
♦ Ant Ararim Paribus bibet, ant Ger- 
raania Tigrim.' Sulpitia : ' et purae 
procumbere lynipliap.' Petronins : 
'Fluniine vicino stultus subit et ri- 
get.' Pescennius Niger : ' Nilum ha- 
betis, et vinum quaeritis.' Spart. Oct. 
Augustus Sueton. pag. 575. Idem. 

31 Omnia solus liabes'] Laudes flu- 
viorum, quas Hesiodus singulis attri- 
bnit, in unum Mosellam hie omnes 
congerit, KaKKipitdpov, apyvpoSimiv, 
Betou, ivppeirriv, fxeyav faciens. Ovid. 
' Et rivos flumina magna facis.' Ita 
et Panegyristes supra : ' Quos hie 
noster ingens fluvius,' &c. Synnna- 
chus Epist. XIV. lib. i. repriniit : 
' Novi ego istum fluvium, parem mul- 
tis, imparem maximis. Hunctumihi 
improviso, yCgyptio Nilo majorem, 
[a.di\e et dulciorem, Spartian. Casaub. 
pag. 277.] frigidiorem Scythico Ta- 
nai, clariorenique hoc nostro popu- 
lari Tiberi reddidisti. Neqnaquani 
tibi crederem de Mosellae ortn ac 
meatu magna narranti, ni certo sci- 
rem, quod nee in poemate mentiaris.' 
Et sane ut dotes ille suas habet, qui- 
bus multos vincit, ita inter ipsos qui 
in Rheno nomen communi lege depo- 
nunt, Riosam habet adeo non mino- 
rem, ut hie potius deminulivum (quod 
Grammatici vocant) nomen ab illo ac- 
cepisse videatur. Idem. 

32 Bivio muniniine~\ Quod hie dica- 
tur maris muninientum, non satis 
video. Sed ' bivium ' dici puto prop- 
ter geminum maris niotum, quando 
accedit et recedit. Vinetus. 

Et bivio rejluus munimirie'} Lego : et 
bivio rejl. mmiamine pontus. Id est, 
mare : quod non una solum via com- 
nieat sine reditu, ut flumina, sed quod 
accessiim habet et recessum. Delec- 
tatur ea forma vocabulorum, ut hoc 
ipso carmine : ' Gaudet siniulamine 
nautica pubes.' Et : ' celsas fluvii 
decoramina villas :' et : ' tenui liba- 
mine musae.' Gronovius. 



AUSONII EDYLLIA. 



1107 



33 PUtciiUs pro-lapsus] Rectius quani 
Prolapsus. Ita idem Aiisoniiis in Tre- 
veri: 'Tranquillns placido pivclabitur 
amne Mosella :' niillis cataiactis for- 
niidahilis, et impervius, ut Rlieniis : 
niillis vorticosis baratliiis, ut Erida- 
uiis, quern Hesiodns |8a0y5i'i'7ji' vocat ; 
ut Damibius : Eandem laudem dat 
MincioSiliiis Italicus. Freherus. 

34 Occulti . . .saxi] Ut Rlieniis pas- 
sim : prapsertim prope Bin^ium ; 
item ad Ciibas ; ad S. Goaieni, de quo 
vide in ejus miraculiscap.21 ; ad An- 
gariam. Cum auteni Ausoniiis liic 
neget, Mosellam ' saxisoccultis' pe- 
riculum liabere, quid dicemiis ad bis- 
toriolani illam Giegorii Turonensis? 
lib. IV. de Mirac. S. Martini cap. 
XXIX. quae ita liabet : ' Qnidam diim 
Metis salenj negotiasset, et ad pon- 
teni Metis applicuisset, dixit : Do- 
mine Martine, Me, et puernlos meos, 
et navioulam tibi comniendo. Inter 
haec recubantes in navi condormivi- 
mus. Mane excitans me cum pueru- 
lis quos mecnm babebam, invenimiis 
nos ante portam Trevericani, nescien- 
tes quomodo venissemns, qui nos 
adhuc Metis credebamns consistere ; 
nee fliivium sensissemus ; et Mosellae 
tunc sajvientis undas naufragas evi- 
tassemiis ; et (quod satis est mirabile) 
qiiomodo inter saxa nocturno tem- 
pore practerissemus incohimes, non 
nauta vigilante, non vento flante, non 
remo diicente.' Sed niminim forte 
Ausonius de alveo Mosellae infra Tre- 
verim, in qua haEC scripsit, locutus. 
His saxis comparat siraulalionem ex 
invidia natam Zeno pag. 407. Ide7n. 

35 Non superante vado] ' Superans 
vadum' hoc loco est, emergens, ex- 
surgens,ascendens in sumniamaquam. 
Quap autem sic brcvi sunt vado llii- 
mina, ca magis sunt rapida et inna- 
vigabilia. Vineliis. 

Non superante vado, Sfc.'] Vitio haec 
non carere docent script! libri, in 
quibus : Non sperante vado rapidos re- 
parare meatusCo^eris. 'Reparare viam' 



sit, eamdem, qnam ante babuit re- 
dire cogi niolibus aut macbinis. 'A'^a- 
dum ' vero poiitis qnodvis flumen, 
licet minime vadum. Sic ' vadum' in 
puteo apud Pbajdrum Fab. lxvi. Ut 
ad Claudian. notavimus. Illnd vero 
certum, Interseptus ex iisdem libris 
reducendnm; major cnini res est in- 
tcrcipi fluvium, quam quae hie innui- 
tur; nbi tantnm de obstaculis objec- 
tis sermo est; ut niox insulam divi- 
dere flumen autumat. Barthius. 

Non superante vado] Ms. sperante et 
prceparare babuit, ut notavit Barthius 
in Adversariis. 'Vadum' est locus 
brevibus vadis. Scripsit vero Auso- 
nius : Non sperante vado I'apidos supe- 
rare meatus Cogeris. Hoc est, non in 
actum agitte vadum sperans emicare, 
emergereqne, et inbibere liberos ra- 
pidosque meatus fluminis, quia prope 
abest ab ejus superficie. Gronovius. 
Ego vero, quum sensus ejus sitperfa- 
cilis et expeditus, vulgatam non solli- 
citaverim. Hoc enim innuit Poeta : 
Non necesse babes rapidos meatus, 
et deproperantes fluenti tui cursus 
partiri, atque hoc quasi pacto repa- 
rare, alveo priore accumulatis arenis 
ita vadoso, ut non possit vim omnem 
aqiiarum tuarum, atque copiam reci- 
pere, sed illarum partem in alium ac 
novum alveum cogatur transfuudere, 
qui duo alvei ambitu suo insulam 
efRciant. Quatuor enim hi versus 
nihil aliud volunt, quam nnllam esse 
in Mosella insulam. Th sperante venit 
a librariis non advertentibus literani 
u, quae per compendium solet super- 
scribe 

^G Extantes eequore terras'] UtRbe- 
nu«. Marcellinus lib. XVI. 'Alii oc- 
cupatisinsulis, sparsis crebro per flu- 
men Rhenunijululautes lugubre, con- 
vitiis Romanos incessebant.' Sunt 
tamen in hoc quoque insula; passim 
quaedani, sed niinores, nee eo nomine 
digme. Freherus. 

37 Interceptus] Divisus. Vinetus. 

Interceptus tiabes] Interseptus Pul- 



1108 



NOTiE VARIORUM IN 



mann. ad oram suag edit. Quod non 
displicet. et ita qnoqne Frontinus 
eniendandns est 1. i. c. v. ex. xi : 
Tota cuslra confodU ; et intersepto hos- 
tium aditu, ^c. ita Ms. pro, intcrcepto. 
Justi ne demat'\ Non satis, o Mo- 
sella, dignus esses nomine et honore 
fiuvii, siqua tuum amnem insula divi- 
deret, miniieretqiie. Vinetus. 

38 Exclusuml Rejectum, prohibi- 
tum, nejusta sua defluatamplitudine. 
Idem. 

39 Tu duplkes sortite vias] Cujus 
navigandi ratio est duplex, secundo, 
et adverse fluvio, id est, cum aqua, 
et contra aquam, ut exponit Servius 
in versum quadringentesiraum et 
nonagesimum quinctum septimi ^- 
neidos. Id. 

41 Remulco'] Quod Latini * remuico 
traliere' dixerunt, id uno verbo, sed 
eo composito, pufiovXHuv, Graci ante 
dixerant : ut docuit Polybii Megalo- 
politani anctoritate Baifius in libro 
de re navali. Sed mirum vocalem v, 
quoraodo Latini in e, mutarunt. Est 
autem pvixovXKelv, id est, ' remulco 
trahere ' sive ' remulcare,' siquidem 
apud Festum et Nonium legi debet 
hoc verbuni, navem fune trahere : ut 
quando in mari, aliquove fluvio, navis 
sit, quae nee vela habeat, nee remos, 
quibus agatur : et ad earn unus plu- 
resve funes ex aliqua alia nave alli- 
gentur. In fluminibus namqne quan- 
do velo remove non est locus, si forte 
per ripas iri possit, in eas descendunt 
nautae : et fnne ad summum malum 
alligato, navigium ii ipsi trahunt : aut 
jumenta adhibent, quas pro illis hoc 
faciant : ut mulam scribit Horatius 
sermone quincto libri prioris. Idem. 

Non cessante remulco] Id est deyen, 
schalten. Idem Epist. ii. ' Celerisque 
remulci Culpabam properos ad verso 
fiumine cursus.' Frehei'iis. 

42 Intendunt collo] Helciarii dicti, 
adverso alveo eliam remis adhibit i. 
Durus labor et cantu solandus. Ovid. 
pag.268. Idem. 



43 Recursiis'] Recursum Mosellae 
intelligit, non qui ipse in suum fontem 
redeat, sed qui navigia adverso flu- 
mine, remulco tracta, sursum versus 
vehat, et non lentius vehat, quam si 
secundo flumine ferrentur. Vinetus. 

Miraris in amne recursus] Cum aliis 
locis, turn preecipue apud Burgum 
Mariae {Marieburg) quod ubi transie- 
ris, duasque et amplius horas impigre 
remigio lenibum subegeris, mox quasi 
ignotum denuo prasterveheris. Idque 
tabulae Geographorum non omittunt. 
Ita Maeander, apud Ovid. M. ii. 246. 
Freherus. 

44 Legitiynos] Naturales, deorsum 
versus. Vinet. 

Prope segniiis'] Aliter segnis Virg. 
JEn. \'iTi. 549. Diceres te secundo 
flumine descendentem tarn tarde pro- 
gredi, ut adversa nitens remulco pene 
citius conficeres. Freherus. 

45 Ripam pratexeris] Ripani babes 
praetextam, obsitam, niunitamque 
herbis palustribus ct plane vilibus. 
Dixerat autem Virgilius septima Ec- 
loga : * Hie viridis tenera praetexit 
arundine ripas Mincius.' Et idem 
praetexendi verbum, eadem significa- 
tione in Gratiarum Actione. Vine- 
tus. 

Ripam prcetexeris uhis] Et arundi- 
nibus, ut Rhenus. Ovid. iii. de Pon- 
to : * Squallidus immittat fracta sub 
arundine crines Rhenus, et infectas 
sanguine potet aquas.' Et iv. Trist. 
Claudianus Panegyr. iii. in Stilico- 
nem : ' Et si quis defensus arundine 
Rheni Vastus aper nimio dentes cur- 
vaverat aevo.' Sed in fundo fluminis 
ad ripas algas habet, gratissimum ar- 
mentis pabulum, quzeistuc pascendi 
simul et refrigerandi gratia descen- 
dere cum voluptate cernere est. 
Eandem algam extractam accolae sic- 
cant, et pecudibus praebent. Sirailis 
descriptio Claudiani p. 140. et Cas- 
siodori pag. 282. Freher. 

Limigeris ulvis] Rectius, quod in 
duobus codicibus fuisse Putmannus 



AUSONII EDYLLIA. 



1109 



notavit, limigenis. Ugolettus edidit 
Lagais : an lagaas w/i'as pro papyro, 
papynnn pro juncis posuit Ausoniiis ? 
Papyrus quideiii in palnstribus lE- 
gypti nascitur, aut quiescentibus Nili 
aquis ; venini ulva palustris herba 
est, papyrus aiileni triitex. 

48 / nunci Hoc fiequens est apud 
poetas, et absque adverbio. Virgi- 
lius septirao ^neidos: ' I nunc : in- 
gratis offer te irrise periclis. Tyrrhe- 
nas, i, Sterne acies ... I, sequere Ita- 
liaui ventis.' Ironiam babet conce- 
deutis aliquid, quod proliibitum velit 
et denegatum. Vinetus. 

I 7iunc et Phrijgiis'] Vide, si operie 
pretiuni videbitur, Heinsiuni ad Amo- 
res Ovidii p. 270. ubi et simileni e 
Catalectis Vett. Poet, locum egregie 
restituit, quomodo et nos olini Cele- 
berrimo Grtevio ilium ipsum emon- 
dandum videri scripseramus. Sed 
quoniam et aliud adbuc mendum in- 
sidet, perpurgatum adscribemus. In- 
venies autem in Seal, editione pag. 
193. ' I nunc, et vitae fugientis tem- 
pera vende Divitibus ca>nis : me qui 
manet exitus, idem Hie precor inve- 
niat, consumtaque tempora poscat.' 

Et Pkrygii.t] Piirygii niarmoris. 
In Plnygia est urbs Synada, unde 
' Synadicon' marmor apud Pliuium. 
Vinetus. 

Phi-ygiis crustis] Petronius : ' Hinc 
Numida; crustas, illinc nova vellera 
Seres.' Velserus in pavimento Au- 
gustano. Apul. pag. 72. Cassiodor. 
p. 15. De crustis Juret. in Symma- 
chuni, p. 12. in pr. pag. 192. Frehe- 
rus. 

49 Laqueala per atri(c] Atrium, ge- 
nus a-dificii dicebatur, ingredienti 
domiim primum occurrens, ut ()U0 
loco sunt, qnas Cortes appeliamus in 
iiostris aedibiis, continens niediam 
aream, inquit Fcstus, in quam col- 
lecta ex omni tecto pluvia desccndat. 
Atria crant tecta, et in iis sunimis 
quae lacus, lacunar, lacunarium, la- 
quear sivo laqueare, ct iaqutarium 



dicebantur. Apuleius in principio 
libri quincti : 'Jam scies ab introitu 
primo, Dei cujiispiam lucuientum et 
amoenum videre te diversorium. Nam 
summa laquearia cilro, et ebore cu- 
riose cavata, subeunt aureje colum- 
nar Parietes omnes argenteo caela- 
niine couteguntur, bestiis et id genus 
pecudibus occurreutibus ob os intro- 
euntium :' et reliqua. Ita erant Atria, 
et in iis laquearia : qua; quura iu 
principuKi aidibus, citro, ebore, auro, 
aliave pretiosa materia erant curiose 
cavata, ut ait Apuleius, et exornata, 
' Laqueata atria ' dicebantur. Sed 
alia etiam laqueata a^dificia. Cicero 
de Pra^tura urbana : ' Considerat 
templum. Videt uudique tectum 
pulcherrime laqueatum.' Vinetus, 

Laqueata per atria] Vide apud Lip- 
sium lib. Admiraudorum p. 193. Fre- 
herus. 

50 Ast ego despectis] Atticus apud 
Cicerouem in principio secundi de 
legibus quum Insulas fluminis Fibre- 
ni mcniinisset, dixissetque se Mar- 
cus illo loco libentissime uti solere, 
sive quid ipse secum cogitaret, sive 
aliquid scriberet, aut legeret : ' Equi- 
dem qui nunc potissimum,' inquit, 
' hue venerim, satiari non queo, mag- 
nificasque villas et pavimenta mar- 
morea, et ilia laqueata tecta con- 
tenino.' Vinet. 

51 Noncura nepotum'] Opns naturae, 
et quod nalura Mosellae ingennit, 
mirabor, praedicaboque, non autem 
id, ubi, et in quod Nepotes, et lusu 
perditi liomines quicquid habeant 
pecunia-, insumunt, et se lubenles 
pauperant. Id. 

5G Secreti nihil amnis habeus] Poe- 
tice, et supra iidein eleganter. Fre- 
herus. 

G3 Quod sulcata'] Noster liic mani- 
feste quod pro ut bis posuit. 

f)5 L's'/ue sub ingenuis] Utque ma- 
lini, <|uam Usque, hoc sensn. Et 
quemadmodum in fontibus nitidis, 
ct pcronnibus, hcrbas subi|)srs scatu- 



1110 



NOT^ VARIORUM IN 



rientibus aqnis videas exagitari, ibi- 
que liicere latentes lapillos, ubi et 
mnscus a glarea facile internoscitur, 
hand aliter sub aqua perspicua Mo- 
sellse, &c. Glarea autem minuti 
lapides calciilique, et cum iis haienaa 
aliquid, quibus solum consternitur. 
Vinetus. 

Utque sub itig€7ms'] Scite ' ingentii 
fontes,' 60 loco quo nascuntur, non 
adsciti opeie aut raachlnls aliunde. 
JBartliius. 

08 Caledoniis talis pictura Britannis'] 
In mari Britanuicosimiliacernuntur. 
Heiculis tempoiibus fuit Britannus 
quidam nomine, auctore Partlieuio, 
unus ex Gallia regibus, a quo Bri- 
tannos esse dictos volunt. Gallica 
enim gens Britanni : cosque Plinius 
cnumerat inter Galliae Belgicae gen- 
tes, quas ad Occasum habitant, cum 
Ambianis, Bellovacis, et Morinis, 
Ex Gallia veio transvecti in adver- 
sani insulam putantur. Sic enim 
fere Cornelius Tacitus in Vita Agri- 
colze. Qua?, cum Albion antea dice- 
retur, Britannia ab illis transnomi- 
iiata sit : et vicinaj etiam huic, in- 
sulae Britannicae cognominatee, quas 
iidem Britanni possederint. Mansit 
autem illi hoc nomen usque ad an- 
num circiter a Cliristo nalo 400. et 
50. Circa quod tempus Scoli et 
Angli Britannos sibi subegerunt, co- 
iiimque insulam inde adhuc tenue- 
runt, quie nunc ab iis appellatur, 
pars Scotia, pars Anglia, pro Albi- 
oue et Britannia. Quie autem in 
Gallia Celtica ad ipsum Oceanuin et 
Ligerim Britannia nunc appellatur, 
qua parte Namnetes, Redoues, Vene- 
tos, Diablintes, Osismios, et alios 
quosdam populos ponunt Caesar, Pli- 
nius, PtoleniEPUS, ea et ab iisdcm 
Albionis insulae Britannis nomen in- 
venit : Maximus enim, quem Britan- 
num latroneni Ausonius appellavit 
in Carmine de Aquileia, quum in 
Albione tyrannidem arripuisset, in 
Galliam cumexercitu transiisset, ex- 



tinxisset Lugdnni Gratianum Impe- 
ratorem Ausonii discipulum, Britan- 
nis hanc Gallije partem dedit, quo- 
rum favore et auxilio tantum facinus 
ausus fuerat. Hoc scribit Sigebertus 
factum anno Christi 386. Ex eo itaque 
tempore banc GalllaK Celticae orara 
Britanni tenuerunt : in eamqiie mul- 
to major Britannorum vis cum suis 
Episcopis comniigravit, quo tempore 
Angli Albionis jam niagnam partem 
tenentes, reliquum nullo non imma- 
nitatis genere oppugnarent. Sic duee 
Britanniae ex una factce quum essent, 
illam Britauniani majorem et Britan- 
niam insulam noniinavimus : Celts- 
cam vero, Britanniam minoreni, et 
Cismarinam Britanniam: in qua Bri- 
tanni sermonem suum adhuc retinu- 
erunt, soli ex ceteris illi Albionis 
parti cognitum, quee Wallia, id est, 
Gallia, nominatur. Haec enim gens 
eodemserinone utitur cum Britannis 
Celticis, quos Bretones vulgo appella- 
mus. Quae linguee communitas gen- 
tium cognationem sine dabio arguit. 
Reliquae vero Albionis gentes, Scoti^ 
qui ex Hibernia insula in Albionem 
venerunt, Hibernice loqimntur : et 
Angli Germanice, qui Saxones sint 
genere, ut Saxones pro AngUs eos 
sua lingua Scoti et Britanni vulgo 
appellant. Gallorum vero, qui Bri- 
tannos in Gallia Celtica ambiunt, 
sermo Romanus est, ab illis Barbari- 
cis longe diversus. ' Caledonios :' Dio 
Nicaeensis, in rebus Severi Augusti, 
duofacit maxima Biitannorum gene- 
ra, KoXrjSoviovs et MaiCtras: ponunt- 
que super Caledonios Plinius et Pto- 
lema'us silvam Caledoniam, qua 
parte nunc Scotia est. Unde quidam 
tradiderunt eam Britanniae partem, 
primani, delude totani insulam, cog- 
nominatam fuisse Caledoniam. Vine- 
tus. 

Pictura Britannis] Virgil. Jornan- 
des pag. 6. bis, credo ex Tacito, 
Cambdenus, 51. 'Stigmata Britan- 
norum.' TertuU. fol. 320, pag. 82. 



AUSONII EDYLLIA. 



1111 



' nee uno nomine pictos,' Claudian. 
B. Rhenan. Freherus. 

Tota Caledoniis, 8fc.] Locum vitia- 
tum non sauat distinctio, quam non- 
nullos adhibere ait Vinetiis. una li- 
tera dabit veram lectionem : scribe : 
I\'ota Culedoniis talis pictura Britannis. 
Variationem nativoriun colornm-in 
alga, coialliis, baccis, conciiis, aiiis 
talibns in fiindo maris aestii defliixi, 
comparat cum eis, quae per aquam 
in Mosella videri dicit. Nihil verius 
hac repositione. Bartliius. I'robo, No- 
ta. Facile, ut alibi notasse memini, 
primal versus literae depravari po- 
tnere. Sic apud Statium lib. ii. A- 
chilleidos : 'Ille qiioque obliquos 
dilecta ad moenia vultus Declinat, 
viduamque domum,gemitusque relic- 
tJB Cogitat : occultus sub corde re- 
nascitnr ardor, Datque locum virtus. 
Sensit Laertius heros Moerenten), et 
placidis aggressus flectere dictis : ' 
iibi longe melius Hwrentem, id est, 
dubitantem, et cogitanteui, utruni 
ardori amoris an virtuti obsequere- 
tur,scripti libri praefenmt. 

70 Concharum germina baccas'] Pom- 
ponius libro tertio de Britannia in- 
sula : ' Fert nemora, saltus, ac pras- 
grandia flumina, alternis motibus mo- 
do in pelagus, modo retro fluentia, 
et qujtdam gemmas margaritasque 
generantia.' Et Plinius 1. ix. de 
unionibns : * In Britannia parvos at- 
que decolores nasci certum. Quoni- 
am Divus Julius tlioracem, quern Ve- 
neri Genitrici in templo ejus dira- 
vit, ex Britannicis margaritis factum 
volucrit intelligi.' Ammianus quo- 
que meminit in extremo libro vicesi- 
nio tertio, et Suetonius in Julio Cee- 
sare. Vinetus. Origen. Commrntar. 
in Mattlixum, p. 210 : dkivis flat ual 
HpiffTOt iv tT] 'EpvOpa daXdcrtnj ytvdfievoi. 
t(VTfp(vov(n 5f d)S iv jxafryapirais oi ^k 
Tov Kara. Bp(TTUviav uKeavov \afifiav6- 

fJitVOl. 

71 Delici<u> homiuum locuplclibusque 
sub undis] Sane ita mcnibranx dux : 



mendosum esse ipsa ratio pedum, et 
sententia fracta coarguiint. Quo- 
modo antem juvandnm, vix quisquam 
nisi exactis oculis perspexerit. Po- 
test abesse integer versus, qui glos- 
sam sane non uno odore spiral. For- 
tassis : Delicias hominum ; lociipletibus 
cequa sub undis Assimulnnt nostras imi- 
tata monilia citllus. Hoc est paria, 
paris coloris et variationis. Barthi- 
us. INIalim : Delicias hominum locu- 
pktum: quccque sub undis, &c. 

73 Hand aliter placida:, Sfc.'] Mss. 
duo, ammixtos : ego vero im7nistos, 
hoc est, non permistos temere, sed 
ordine quodam naturali, aut ingenuo, 
legendum duco. Bartliius. 

76 Interludentes'] Voluptuosi pisces. 
Cassiodor. pag. 28. Freherus. 

77 Sed neque tot species'] ' Species :' 
hoc sensu Paulinus Epistola v. ' Nam 
tibi quid dignum referam pro pisci- 
bus illis, Quos tibi vicinum locupleti 
gurgite littus Suppeditat, miros spe- 
cie, formaque diremptos ? Sed neque 
tot species.' Ovidius : 'Quot pisci- 
bus unda natetur.' Symmachus Au- 
sonio : ' Unde ilia amnicorum pisci- 
um examina reperisti, quam nomini- 
bus varia, tarn coloribus, ut magni- 
tudine distantia, sic sapore ? quas tu 
pigmentis istius Carminis supra Na- 
turae dona fucasti. Atqui in tuis men- 
sis saepe versatus, cum pleraque alia, 
quae tunc in precio erant, esui objec- 
ta mirarer, nunquam hoc genus pis- 
cium deprehendi. Quando isti pisces 
tibi nati sunt in libro, qui in ferculis 
non fuerunt?' Nos quoque piscibus 
istis examinandis et condiendis non 
multum immorabimur, et ad Gul. 
Uondelctium, Pet. Bellonnm, Fr. 
Boussetum, Fr. INIassarium, et prae- 
cipue HippolytnmSalvianum Tipher- 
natem, Gesnerum, Uubravium, Paul. 
Jovium, Georg. Agricolam, a quibus 
in ista captura pra?venti, Lectorem 
curiosmn remittamus. Freher. 

78 Succedunt] Kxprimit illud Lu- 
crctii lib. i. pag. 12. ' Cederc squa- 



1112 



NOT^ VARIORUM IN 



niigeris latices nitentibiis aiiint, Et 
Jiqiiidas aperire vias: quia post loca 
pisces Linquant, quo possint ceden- 
tes conflueie uuds.' Idem. 

80 C'ura secundcB Sortis] Neptune 
aquaiuiu, qui inferior Jove. Ovidius 
ill Triiiibus: ' Cumque minor Jove 
sitjtiniidis qui regnat in undis.' Idem 
de Plutone : ' per tertia numina.' 
Pluto apud Claudianum : ' Terlia su- 
premae patior dispendiasortis.' Idem 
passim ' tertius heres Saturni.' De 
Neptuno autem Lucanus iv. p. 1 13. 
' sorte secunda.' p. 167. ' regno se- 
cundo.' Vetus poeta: ' Juppiter 
astra, fretum Neptunus, tartara Plu- 
to, Regna paterua tenent, tres tria, 
quisqne suum.' Idem. 

82 Flumineis habilatrixl Scaligcr 
notat, i novies poni in iioc vtrsu. 
Id. 

Nais] Prudentius : ' Vel Cyaneas 
cavaflumina nymphas.' p. 291. Id. 

85 Squaineus capito'] Non aliennm 
erlt huic loco et piscium agmlna ilia 
e.\plicare, et ad nostras appellationes 
ea revooare. Sed quis nescit Capi- 
tonem, Umbram, Barbum, Salmonem, 
Percam, MuUum, Lucium, Tincam, 
Alburnos, notissimos eodeni nomine 
in Aquitania, praesertim in Vibiscis? 
item Alausas, Gobiones P nam Sala- 
reni, et Sarionem, seu Farionem, re- 
ferendum esse ad genera Truttarum 
non dubito, cum eos pene Salmoues 
faciat. Salaris autem Sidonius nie- 
minit Epist. ii. 1. ii. ' Ut nocturnis 
per lacum excursibus rapacissimi 
Salares in consanguineas agantur in- 
sidias.' De iisdem videtur postea 
loqui : * Qui repulsi/ inquit, ' in gur- 
gitem pigriorem carnes rubras albis 
abdominibus extendunt.' Ut sine 
ulla controversia describat Trultas, 
quas propter rubras carnes nos vulgo 
Salmonatus vocamus. Quae in Arva 
fluvio Genevensi cum sint rubrae, 
Rhodauo, in lacum Lemanum elapsae 
albescunt, neque solum rubedinem 
illam, sed et saporis gratiam amit- 



tunt. Hoc ergo idem Sidonius vo- 
luit, cum ilia, qiiaj siiperius produxi- 
mus, scriberet. Fario autem est 
excusnm in Aldina, et antiquioribus 
editionibus, Recte. Nam Trutta 
est, lit diximus, et ita hodie a Mo- 
selliE accolis et Germanis vocatur 
Forhe. Troctarum nomen apud unum 
Ambrosium vidi : et vetus Glossa- 
rium, TpcoKTTjs, Trutta. Mustella vero, 
quin sit Lampetra nostra, ne id qui- 
dem dubitare fas erit : cum nibil ejus 
descriptionis faciat cum Mustella ma- 
rina, aut Mustella Araris : omnia 
cum Lampetra nostra conveniant. 
De Rbedone nibil possum dicere. 
De Siluro hoc possum vere affirmare : 
quemaduiodum graviter errare puto, 
qui Silurimi Plinii cum Sturmie nostro 
eundeni faciuut : ita qui Silurum Au- 
sunii Sturionem nostrum non putant. 
Audi quid dicit Plinius de Siluris 
ejus tiaclus : ' Silurus,' inquit, ' gras- 
satur, ubicunque est : omne animal 
appetens : equos natantes saepe de- 
niergens, priecipue in MfEno Germa- 
niie amne.' Plinius, ut vides, et ut 
nos certo scimus ex relatione paren- 
tis nostri, qui in Danubio olim in 
Hungaria hoc observavit, cum esset 
in comitatu gentilis nostri Malthize 
Corvini Regis, nocentissinium animal 
est, Silurus. At innocentissinium 
hunc Silurum facit Ausonius, his 
verbis : ' Hie tauien hie nostras mitis 
Balaena MoscUae Exitio procul est.' 
Et credibile est, Ausonium in aninio 
non habuisse,ut vellet fluvium, quom 
laudandum susceperat, eo nomine 
commendatum esse, quod genus pis- 
cis nialefici produceret. Quomodo 
igitur Silurus Ausonii esse potest 
Silurus Plinii? Non igitur est. Di- 
ces Ausonium poetice id attribuisse 
pisci praeter naturam ejus. Ego non 
puto tarn vacui capitis fuisse Auso- 
nium, ut putaret se posteritati per- 
suadere posse, propter versus suos 
Silurum piscem fuisse oblitum inge- 
nii sui. NugiE. Non alius potest 



ALSO Nil EDYLLIA, 



1J13 



es«c Siltinis Ansonii, quam Stnrio 
iioster. Ne qiisere alia. Quid cavil- 
laris? convenit tota desciiptio. Sed 
addam, quod iiegaie >ion potes, 
tempoiibus Ausonii, Siliiri noiiiine 
Stiiiioneni vocatum fnisse. Id pio- 
babo ex versibiis Fortiinati Episcopi 
IMciaviensis, qui propius ab ca 
aiate abfiiit. Is loquens de yligiicio 
iiostrate duvio ita scribit: ' Obtiiiet 
ex pulsus stabulum campestrcSiliuus. 
Plus capitur terris, quam inodo pis- 
cis aipiis.' Quis uiiquam vidit Silu- 
nim e Garumna ? at infiiiitos Sturio- 
iips, iuimaues, opimos etiain ultra 
confluentes vEgircii capi scinius. At, 
inquit's, non sequitur propteiea, ut 
si noil est Silurus, ut sit Stnrio. Da 
milii pisceni aliuni, cui magis Auso- 
niana deseriptio conveniat,quani Stu- 
rioni, et veruin putabo. Quid f cur 
lion alius potest esse Silurus Ansonii 
a Siluro Vcteruui, et Pliniir non alia 
' echeneis' Aristotelis, alia Oppiani ? 
alia Mustella r.ostri Ansonii, alia Ve- 
terum? alia 'Clupea' Plinii, qui pisci- 
culuni nominal, alia Callisthenis Sy- 
barita:', qui iugenteni pisceni? Verba 
(Jallistlienis ipsius,quanquani ad iusti- 
tutum non faciunt, quia non omnibus 
obvia sunt, et pertinent ad nostrain 
Galliani, liuctanquain symbolani con- 
ferani ex 17'. tSiv raAaTiKcou. "Apap, in- 
quit, TTorafxus icfri Tr\s KeAxiKrjs, iropck 
th 'Vooa.v(f rjp/jAaOai ttJv iTpo(rr]yoplai' 
uXr](p<is. Ka,Ta<pepeTai yap els tovtov Kara 
r}]v x'^P°-^ '^'^^ 'AK\o$p6yaiv. yfi/i/urai 
Of if ain(f ij.4yas 1x6^^ KAou^aia kuAov- 
fj-ivoi airh twv iyx'^p'^oiv. Ovtos av^o/xf- 
vTjs T7)S at\rjvqs \evK6s tcTTi, ^eiou/xez/Tjs 
5€ ix(\a% yivfTai TraiTeAcDs, vTrepav^rjcras 
Of (nrh tQiv Ihioiv aKavQQiv avaiptlTai. ev- 
piaKerai 5e tV 777 KfipaXy avrov \ldos 
X^fSpiii irapofioios aXhs, hs KaWiffTU 
TToiu TTp'os Ttrapraiai v6(Tovs, toTs &pi(T- 
T(po7^ fxiptai Tov (TuifxaTos irpocrSffffj.fvd- 
fj.fvoSf TrjS <jfX{tvr\s finuvpiivris. Sed 
an vera dicatCallistlienes, quicramus. 
Ego antiquitatis studio liajc in hie- 
dium protuli. tScaliger. 



Capito'] Nimik grande 'caput' pro 
reliquo corpore buic pisci nomeu 
dedit, sicut siuun Cephalum niari- 
iium pisceni Graici a-wh rrjs /cerpoAf/s, 
id est, a capite, vocaveruut. De 
Capitone autem fluviatili pisce, ut et 
de ceteris Ausouio hie celebratis, 
eos consule, qui nostra aetate niulti 
de piscibus scripsernnt, in priniisque 
Petrum P.elonem, et Guilielniuin 
Kondeletum. Vinctus. 

Capito] IMugilis genus esse censet 
Salvianus cap. xii. non as|)ernandum, 
quia viscere prcEtenero (ita legisse euni 
apparet) dicat Ausonius : et recens 
captum coniedcnduni, quia niinime 
duret, sed statim corrunipatur et 
putiscat : quod etiani Galenus testa- 
tur : vel certesale condiendum, quo- 
niodonon tantuni conservari aliquan- 
diu possit, sed etiaiii stomacho non 
adversetnr, M. Catone auctore cap. 
16G, De re Rust, ex eodeni jus ad 
dejiciendam alvum idoiieum confici- 
tur. Rond. c. xv. defluv. pise. Fre- 
herus, 

8G Viscere pra- tcnero] Cujus visce- 
ra mullis aristis sappiuntur. Vinet. 

Aristis] 'AvtI rS>v aKavduf nsurpa- 
tum, et hodie in vulgari sernione 
Gailico Arcstas reinansisse, Scaliger 
observavit. Frehcr. 

87 Bina trihoria] Sex lioras. Quod 
corrunipatur statim et putrescat. 
Sic de Corvo pisce idem Ausonius in 
versu sexagesimo secundo Epistolae 
quinctae. Vinetus. 

88 Purpureisque SaUtr] Ncscio, an 
Salaris veteruin Latinoruni quispiam 
nieminerit alius pra;ter Ausoninmlioc 
loco, et Apollinarem Sidouinni in 
Epistola secunda libri secundi. Idem. 

Salar stellalus'] Genus est Farionum 
sive Truttarnm cxiguum, pnrpureis 
niaculis, ejnsdem cum illis saporis et 
noniinis: quos adultos in Trnttas 
evadcre accolye existimant: et Auso- 
nius ipse niox innuit, de Farione lo- 
quens : ' Qui necdum Salmo, nee jam 
Salar, anibiguusque Amboruni, me^ 



1114 



NOT.E VARIORUM IN 



dio Fario intercepte sub aevo i' Ho- 
rum nicminit Sidouiiis Epist. ii. lib. 
II. * Hiiic jam spcctabis, ut promo- 
veat alviini piscator in pclagus : nt 
stataria retia subeiinis corticil)iis 
extendat : ut signis per ceita inter- 
valla dispositis tractus funiuin lihren- 
tur, hamati scilicet : ut nocturnis 
per lacnm excursibiis rapacissimi 
Saiares in consauguineas agantur in- 
sidias. Quid enim hie congiiientins 
dixerim, cum piscis pisce decipitur?' 
Totnni liunc locum dc Salare ele- 
ganter et diffuse explicat Salvian. 
cap. 24. Freherus. 

89 Et nuUo spincB . . . Re(/«] Dixerat 
Ovidius in Halieutico de Gobio ma- 
lino : ' Lubricus, et spina nocuus 
nou Gobius uUa.' Piscis autcm iste 
Redo, Khcedo, Thedo, Tedo (sic variant 
hoc nomen mult: iibri) milii plane est 
incognitus: nisi quod Robertas Ce- 
nalis nuper ausus est contendere, 
esse quam Locham appellamus, par- 
vum pisciculuni, rivulos amantem, 
spinis paene nullis, et quae sine noxa 
cum toto covpore mandantur. Ce- 
teruni de Loclia plura noster Belo- 
nius. Vinetus, 

Redo] Ignotus et Scaligero. Fre- 
herus. 

90 Effugiensque . . Umbra] Umbram 
piscem memorant Varro, Columella, 
et alii, qui apud Alheu2eum a-Kiaivu, 
CKiadh, (TKiaSevs, appellatur, anb ttjs 
ffKias, id est ab umbra, qiiam colore 
refert, ut volunt, qui liunc piscem 
nosse se putant. Vinetus. 

Umbra] Graecis aKiaiva, et iXKtadevs, 
ffKtaBls, et Galeno auctore etiam (Tki' 
vldT]s appellatur: apud Latinos ve- 
teres Ennium, Columellam, Ovidinm, 
Isidorum Umbra, hodie Italis Om- 
brina, Parisinis Maigre. Et ut M. 
Varro et Isidorus testantur, piscis 
iste a colore Umbra dicitur, quod 
Ovidio auctore ' liventis sit corporis:' 
vel etiam, quia pernicissinio suo na- 
tatu oculos effugiens, umbra verius 
intuentibus quam piscis appareat : 



quod innuere videtur hie : * Effugiens 
oculos celeri levis Uu)bid natatu.' 
Ita ad hunc locum Salvian. cap. 31. 
Rond. cap. v. de fl. pise. Freherus. 

91 Obliqiti fauces Saravi] Alias 
Sarra fluvius : cui pons imposilus 
senis pilis, antiquo et meniorando 
opere, hand longe Augusta Trevero- 
rum ad vicum Cunlzium, nude et 
ipsi nomen Cuntzerbruck. De quo 
Ortelins in Itinerario. Et Scaliger 
Auson. Lect. lib. i. cap. ii. Idem. 

Vexate] Vi et rapiditate aqua hue 
illuc rapte. Vide de hoc verbo Gel- 
lium, lib. II. cap. vi. Vinetus. 

92 Bis terna] Sex ora, et ostia. 
Saravo in Mosellam exituro occur- 
runt in medio alveo pilae et scopuli, 
qui unum in sex dividunt : ibique 
fremitus ingens et fragor aquai in 
illos impingentis. Idem. 

93 Fames majoris in amnem] Videri 
potest hemistichium quadringentesi- 
111 i versus Pharsaliae Lucani. Idem. 

94 Barbe] Vide Rondel, cap. xix. 
de fluviatilibus piscibus. Freherus. 

95 Pejore avo] In senio. Vinetus, 
Pejore <yto] Senectute. Ovid. 'De- 

teriore aevo' pag. 285. et 330. Ut 
' Sequior sexus,' fceniineus : melior, 
virilis. Papinius i. Thebaid. ' Sexus 
nielioris inops.' Auson. Parent, xii. 
de sorore : ' Virtutes multas habuit, 
quas sexus habere Fortior optaret.' 
Hoc notavit Turn. yVdvers. Et addit 
hoc loco Salvianus : ' Si in saxosis ac 
puris fluminibus capiantur, ut probe 
sapiunt, sic teneriores et concoctu 
faciliores esse, ac probiorem sangni- 
nem gignere : Ineunte etiam vere 
sapidiores quam reliquis anni tempo- 
ribus credi.' Grandiores natu pra;- 
ferre Ausonium soleo non mirari, 
cum e Rheno quideni et Nicro bipe- 
dales et amplius frugalis nostra 
inensula exhibuerit. Freher. 

Pejore tevo] Adde ad ea, quae alii, 
Nonium in senio: * aetatem malam 
Veteres senectutem dixerunt.' Apud 
quern plura exempla : ubi et ' bonam 



AUSONII EDYLLIA, 



1115 



ajtalcm ' adolescentiam dici prohat. 

102 Diiliite caencc] Laiita^, opipaiiB. 
Ada^ium apnd Eiasmiim. I'inelus. 

Dubice fercida cana] ' Diibiie.' Af- 
tectat ex Tereiitio. Vide etiani de 
Salnione, Bartass. pag. 395. S. Giiald. 
in Topograpli. Hiljeriiiw tbl. 731. 
* Fercula creiiiE :' Veie euim Salnio, 
quod ad doteni saporis, rex piscitini, 
Rlieiio potissiniiiii) fainiliaiis. De 
quo plura Origg. nostraiuin Palat. 
Parte ii. cap. xviii. Fortunatns ad 
Gogoneni : ' Dicile, qua vegetet ca- 
rus niiiii Gogo, salutein : Quid placi- 
(lis rebus niente serenus agit ? Si 
prope fluctivagi remoratur littora 
Rlieni, Ut Salmoiiis adeps rete traha- 
tur aquis. Aut super uviferi iMiisellae 
obainbulat anineni, Quod levis ar- 
deuteni temperal aura diem.' Fre- 
herus. 

103 Fers incorrupte morarum] Phra- 
sis Ausonio frequeus, ut notat Jos. 
Scaliger lib. i. cap. xii. Lection. 
Idem. 

100 Biiiominis Histri] Danubius 
prinium, delude Hister appellatur. 
Vinetus. 

107 iSpuinarum indiciiscap. 3Justella'] 
Non minus errant, qui Ausonii Mus- 
tellain nostrani Lampetram esse ne- 
gaut, quam qui vel Veteribus igno- 
tain, vel salteni ab illis silentio pra;- 
teritain volunt. Utrumque enim ali- 
ter se habere vero vincani. Sed illud 
prius non possum non mirari, adeo 
iiobilem piscem proprimn nonien non 
habnisse, sed muiuatilium. Nam et 
Ausonio, ut videmus, Miistella vo- 
catur, cum alia tamen sit Mustella, 
et diversa: et ex vetustissiniis Grav- 
els Archestrato (piidem (yxtf^-vs airv- 
pvu^t I^orioni autem iroTafxia fjLvpaiva 
dicitur. Arcliestratus ideo vocat 
anvpr^fov, iioc est, exossem, quia do- 
nee adhuc est in mari, post l)riimam 
ad a;(juiuoctium usque v«'rnum, est 
ai'dKavOrii. Dorioni autem dicitur 
Troraixia fxupaiva, (piod post id teni|>us, 
cum advcrsis iluminibus e mari cxci- 



pitnr, habeat plav &KavQav jUoVrjf v/xoiav 
T(j) bvi(7K(f T(ji Ka\ovfXii/Cf> yaWapla, 
Quani quidein &KavQav onines Galli 
vocant Chordam, quia incipit tunc 
calluni facere, et semper ab eo tem- 
pore adversis Huminibus obnititur, 
ut multa3 etiain non solum ad capita 
magnorum fluviorum, sed etiam in 
rivulis, qui in magnos fluvios exone- 
rantur, inventa? sint, nequc nuquam 
pristinas sedes repetant. Verba Do- 
rionis ita citat Athena^is : AopiWSe, eV 
Tcfi TzepX ixQvuiv, rrjv ■Koro.fji.iav (pTjcl fivpai- 
vav ex^"' /"■'""' &KavQav /xoVvjv o/xoiav rqi 
ovicKo} T(j3 Ka\ov/x4va! yaWapia. Arche- 
strati autem verba sunt Irojc, quae ou)- 
nibus naturae stndiosis diligenter per- 
pendeuda censeo. Loquitur autem 
de anguillis : Ou ixrjv aWa K\eos y' 
apfT'Tis fj-eya Kapra (pipovcri Kitnrala.i, koI 
'S.TpvixSvLai, fj.iyd\aL re yap elffi, Kal Tb 
vdxos 6avi^a(TTal, '6p.a)s S', olfxai, ^acriAevn 
ndvTuv Twv TTspl ^OLTU, KoX rjSovrj rfyi- 
IJ,oveiiei''Eyx(^vs, ^ (pvan irrriv anvprjuos 
fj-ovos IxOvs. Vides postquam laudavit 
anguillas, postea inferre : quamvis 
praestantissinije sint anguilla; Copaese 
et Strymoniae, omnibus tamen pra?- 
stare eos pisces, qui dicuntur €'7xe^««s 
o.irvpr\voi, hoc est, ' anguillaj exosses.' 
TTupT/i/ enim os prunorum aut ceraso- 
rum. At auguilla vulgaris &Kav6av eti- 
am pru'duram liabet, iil airvpr}vos vocari 
non possit. Haiic ipse Ausonius in 
magno precio suis temporibus fuisse 
testatur, cum ait : ' Ne lata Mosella; 
Flumina tam celebri detVaudarentur 
aliimr)o.' Secundum actatem Auso- 
nii invenio piscem hunc Exoimiston 
vocatuui fuisse a Graecis illis, qui 
ultimam orani magnae Gra-cia; in Ita- 
lia accolebant, praesertim a i'retensi- 
bus, ubi ejus piscis etiam liodie fre- 
qiiens captura est. Cassiodorus de- 
scribens ora litoris Rliegini, inter 
alias eo tractu natnra> dotes, et li«;c 
addit : ' Exormiston quoque inter 
pisces regium genus, compar nnirenis 
corpore, colore distans, naribus se- 
tosis, colostrea dtlicatuiiinc pra;di- 



1116 



NOT^E VARIORUM IN 



turn, oleoso ac suavi liquore coagula- 
tum; appetibilis grataque pinguedo; 
cum spumis fliictuantibiis inter aeris 
confinia ccepeiit enatarc, uescit ad 
cubilia ledire, quae deserit: credo, 
aut iniineraor reversionis, aut tene- 
ritudine summa niollitus nequitundis 
elevantibus contraria obluctatioue 
deniergere. Fertur corpus exanime 
nuUis iiisit)us, periculum nulla arte 
devitans : et hinc viribus destitutus 
redire non creditur, quia nee fugere 
posse sentitur. Hie plane tantae 
dulcedinis esse dignoscitur, ut ei 
nemo piscium comparetur.' Coni- 
inunica liaec igitur, quisquis es, cum 
piscatore Vibisco, aut Areuiorico, ni 
Lainpetrani statim esse quovis pig- 
nore contendet. Compara et cum 
Ansouianis, ni Ausonii Mustella sit, 
vel ex uno spnmarum indicio. Prae- 
terea quam recte convenit iiomen 
e^opuKTThp, quia fundum maris dese- 
rurit, ut in sunimnm enatent, quod 
dicitur proprie de navi, sublatis an- 
choris : et contra, cum est fundata 
anchoris, dicitur SpixiaOriuai. Hoc et 
Ausonius videturindicare,cum dixit: 
* In nostrum subvecta fretum.' Nam 
est piscis, qui semper migret, et 
multum a natalibus aberret. Prop- 
terea ut dixi, vocatum est genus id 
piscis, i^opfj.L<TThv, quod cum in neu- 
tro genere efferatur, videbatur potius 
universum genus complecti. Alibi 
locus ex eodeni libro Cassiodori, hoc 
est, ex XII. corrigendus est in Epi- 
stola ad Canonicarium Venetiarum. 
Hodie enim legitur: ' Destiuet Car- 
pam Danubius, a Reno veniat Anco- 
rago exormis. Tonsiculaquibuslibet 
laboribus offeratur,' &c. Cum sine 
dul)io legendum sit : A Reno veniat 
Ancorago: Exormiston Sicula quibus- 
libei laborihus offeratur, Sfc. Uhi nota- 
bis, Exormiston femiuino genere enun- 
ciari. ' Setosas nares' vocare vide- 
tur propter molle illud, quo praetex- 
tus est margo oris Lampetrze. Atque 
haec sunt, quae de Lanipetra post 



multos ffitatis nostrae doctissinios 
viros notamus, ut eoruin de Mustella 
Ausonii aut pertundat SvffTrKrriav, aut 
conlirmet assensum. Notabis autem, 
paulo post ab Ausonio aristas iurl 
Tuiv aKavQSiv usurpari. Quod hodie 
remansit in vulgari sermone Gallico. 
Arestas enim vocamus. Verba Au- 
sonii : ' Segmentis coeunt, sed disso- 
ciantur aristis.' Alibi : ' Viscere prae 
teneio faitim congestus aristis.' Sca- 
liger. 

108 In nostrum fretuni] IMosellam. 
Lampetrae Veris initio e mari in flu- 
vios exeunt, ut ibi pariaut ova: post- 
eaque se in mare recipiunt. Vinetns. 

Nostrum subvecta fretum] Proiirie et 
siguanter loquitur. Piscatorum in- 
dicio coguovimus, Slustellam illam 
(quam Lampetram hodie vocamus) et 
ipsam ab Oceano dulcibus fluminibus 
adrepere, nescio quo tenaci oris glu- 
tino, quo tactis quibusque rebus fir- 
missinie adhaerescit, Salmoni se ap- 
plicantem, ut ab eo vel invito nos- 
tris amnibus invehatur. Totum au- 
tem hunc Ausonii locum de Mustella, 
collatis variis authorum locis,et ad ip- 
sam picturam, accurate expendit et 
illustrat Hippolytus Salvianus Tifer- 
nas Histor. in. et Rondel, de Pise, 
lib. XIV. cap. III. Freherus, 

110 Quis te naturcB] Has Xa/xirvpiSas 
Graeci videntur vocasse, 5ia rh t^s 
Xpiicts Kapixvpi'^ov . Inde factum vo- 
cabulum Lan)prida, Lampreda, et 
corruptius Lampreta, et Lanipetra. 
Errat autem Scaliger, qui Exormis- 
tonem Cassiodori eumdem facit pis- 
cem cum Ausonii Mustella, et Lam- 
petra nostra. Exormiston quippe 
Cassiodori eadem quje Muraena fluta, 
de qua videndus Macrobius. Salma- 
sius. 

111 Circuit iris] Eodem sensu ad 
Hesperium Epist. iii. ' Anates mari- 
tas junximus, &c. Iricolor vario 
pinxit quas pluma colore, Collum co- 
lumbis aemulas.' Freherus. 

115 Perca] Plinius lib. xxxii. cap. 



AUSONII EDYLLIA. 



1117 



V£. arrmi et niaii comniunem Percam 
facit. Salviau. cap. xiv. cum Gale- 
110, qui tliiviatilibns piscibns mavinos 
semper prapfert, quod salubritatem 
spectat, fluviatilem Percam marina 
inferiorem judical: sed neque hauc 
insahibrem : nam etsi friabilis non 
sit, cum tamen tenera sit, neque 
difficilis esse concoctionis, neque 
niali succi : preesertim quce in saxosis 
ct puris fluminibus capiantur, quibus 
citra noxam vesci possint etiam vale- 
tudinarii : saporis vcro suavitate ma- 
rinae longe et multum antecellere 
flu%'iatilem. Insubribus Pesce Persico, 
Galiis Perche, Anglis Perc dicitur, 
Graecis TtipKa TzoTania. Rond. cap. 
XXII. de fluviat. piscibus. Freherus. 

lie Amnigcnos'] Fluviatiles. Legi- 
tur et, Amnigenas. Vinetus. 

Dignande marinis'\ Alias enim ma- 
rini praeferuntur fluviatilibus. Quos 
marines Juvenalis xv, ' ccEruleos' 
nominat: ' Illic cceruleos, hie piscem 
tluminis.' Freherus. 

120 Latio risus prcEnominel Lucius, 
forte L. Titius. Est enim vere prae- 
nomen Latium, et quidem ex illis 
antiquis, Lvcivs. Sigon. p. 669. et 
seq. Jam vero nulla alia causa risus 
(forte ab ineptis) piscis, quam quod 
habeat prajnonien Latio frequens. 
INIultus enim in ore liominum Lucius. 
Tertulliamis Apolog. fol, 31. ' Lu- 
ciiim sapientrm viruui, &c. Qui ju- 
venis ? Lucius: quis amasiusf' <li:c. 
Vide et Henr. Stephanum de Latini- 
tate suspecta p. 10-1. Aliter Claudii, 
qui Lvcii nomen cjuraverant. Sue- 
ton, in Tiberio cap. 1. Et sic infra 
de Be, ' Ausonius nomen Latium.' 
Aurati, Mura;na?, Lucii. Bodin. de 
Moneta. pag. 774. Giossa Angiica- 
na : Lucius, liucod, id est, hacht. ' Lu- 
pus ' Coiimiclize p. 337. Lvcivs ille 
in asinnin Luciani, Apul. ridebat li- 
benter in pranominibus. ita ut Plau- 
tus, de siio canino nomine, &c. Ju- 
venal. IV. ' Nam quod turpe bonis 
Titio Sejoque.' Idem. 



Cultor St(tgnoru7n] Regnat enim 
Lucius in stagnis et vivariis, depas- 
cens quicquid est minutiorum, cum 
sit mirac ingluviei, adeo ut Alberto 
ISL auctore lib. xxiv. de animalibus 
ne sui quidem generis piscibus par- 
cat. Et aliquando paullo se ipsis 
breviorem giutiunt piscem : et tunc 
capite interius verso, et aliquanta 
parte extra os dependente, paulatim 
digerunt, et attrahunt partes piscis 
secundum longitudinem, donee to- 
tuni digesserinf. Et addit : ' Ego 
vidi, et coiisideravi, quod cum pis- 
cem capiunf, primo in ore per trans- 
versimi dentibus perforatum diu por- 
tant, et tunc mortuum giutiunt.' Ita 
etiam gutturi continuatum habet ven- 
triculum, ut aliquando cum, prce ni- 
mia aviditate glutiendi piscem, eji- 
ciat. Salvian. cap. xxi. Rondel, c. 
XIV. de i\. pise. Cassiod. 392. Idem. 

123 Hie nullos tnejisarmii] ' Eadem 
aquatilium genera aliubi atque aliubi 
meliora,' inquit Plinius libro nono. 
Lucius ex multis fluviis et stagnis 
Aquitaniag nostrie, in pretio est. 
Vinet. 

124 Fumosis popiiiis'] Ita in Eplie- 
meride de Insomniis : ' Et niox fu- 
mosis conviva accumbo popinis.' Hue 
Savaro pag. 508. Freherus. 

125 Tineas^ Hujus solus Ausonius 
meniinit: nisi quod facetum quen- 
dam Oratorem Placentiiinm, cogno- 
mine Tincam, Cicero laudat in lib. 
de Claris Oratorib. et Quintilianus. 
Causam putat Salvianus, quod vilis 
sit pisciculus, vulgi solatium : vete- 
res auteui auctores pretiosos potius, 
quam viles, scriptis suis aunotare 
consueverint : et, ut Columella ait, 
lib. viii. cap, XVII. ' viles ne cap- 
tare quidem, ncdum alerc conducit.' 
Ab Italis Tenca, a Galiis Tenche, a 
Germanis Schleyen vocari notat. 
' Vulgares Tineas,' Walefridus Strabo 
p. 647. Idem. 

126 Alburnos] Vilem pisciculum. 
Squaluni M. Varronis putat Salvianus 



1118 



NOT^ VARIORUM IN 



cap. XVI. qiiem Insuhres Cnveiiayn), 
Parisini Testnrd, Lngdunenses Mus- 
nier, alii Vilnin et Cliouen, Angli 
Ckieuen et Politrds, Teutones Schvp' 
Jisch voraiit (f. noster Weiszfisch) : 
non Album ilium Galeni MvicIctkov, 
pisceni lectioiem, quod putavit P. 
Gyliius lib, de nominibus pise. cap. 
Lxix. Cnjns opinionem ille refellit 
c. XVIII. GnXWa Able, AhlMe, Anglis 
Bleis, Germ. Weiszfisch. R. Forte 
PlatesscE Ansonio Epist. iv. genus 
planonim et jacentium pisciiim : uti 
Scaliger ad Epist. iv. Ausonii. Idem. 

Prcrdam hamis'] Vorax est valde, 
ideo hamo facile capitnr. Rondel, 
cap. 33. de fl. pise. Idem. 

127 Alausas] Et nomen Gallicnm 
Alausam esse crediderim, quod ai>iid 
solum Aiisoiiiiim inveniatur. Garnm- 
nae accolis, Cnttlac, reliqiiis fere Gal- 
lis Alosn. Portogallis Saauel. \'inet. 

Alausiis'] Hornni quoqiie nomen no- 
bis mansisse, Rheni inquam et Mo- 
sella; accolis, miror. Elssen et Elsnn 
enim nobis dicnntur, Francogallis 
Aloses. Maio fere mense nnstris 
amnibus noti, aestatem non attingunt, 
Has ob viiitatem, ' plebis obsonia' 
vocat, supra ' solatia vnlgi,' nos 
Sclinciderjisch : nt Martialis et Colu- 
mella ; ' fabrorum prandia, betas.' 
Licet Romae nobilem haberi Salvianns 
scribat. Nam neqtie palatis omnibus 
neque locis singulis eadem tpque ac 
semper sapiunt. Et cum in alio 
nullo veterum sciiptorum Alosa le- 
gatur, vulgare piscis nomen antiqui- 
tus fnisse, Ausoninmque vnlgi no- 
menclatnram sequntum potius, qnam 
vulgus, Ansonium,ceu Latine loqnen- 
tem, imitatum, Alose vocasse, dnbio 
procul est. Hunc Lacciam Insubris, 
epiffffav Grascorum esse, docet Salvia- 
nns c. XXVI. Rond. vii. c. xv. Freh, 

130 Fario] Ita exemplaria omnia 
nostra, prseter Parisiense, quod Sario 
scribebat, S pro F. Salar, quern mo- 
nuimus etiam Sidonio memorari, pu- 
tatur esse, quae Trota, et Troita, 



Trufa, et Truita, ac Trucha etiam 
Galloromanis appellatur. Piscis et 
fluvialilis, optimus, et quern nee fe- 
rat omnis fluvius : quare nbique gen- 
tium pretiosus. Fun'o autem F prima 
littera magis placet. Quod non du- 
bitem, quin id Gallicum, sen Ger- 
manicum, piscis nomen sit: quippe 
quod apud solum Ausonium invenia- 
tur, fluminis Gallicani Germanicani- 
que pisres comniemorantem: et qnod 
Truta, Forhin Germanice atque item 
Foi'el vocitetur. Vinetus. 

Fario'] Forhe nobis. Truttam Fran- 
ci vocant, vocabulo olim commimiori 
huic ob jestimium tribute. Isidorus 
Varios dictos putavit a varietate et 
maculis, quos vnlgo Tructas vocant, 
inquit Papias. Glossis antiqiiis, Tp<i>K- 
TTjy, Trutta. Eucheria Poetria pag. 
188. * Limacem pariter nnnc sibi 
Tructa petat.' Plinius de re medica 
Jib. V. c. XLiii. 'Tructam' vocat. 
Savaro pag. 115. D. Ambrosius in 
Hexaemero lib. v. c. lit. ' Innumera 
genera piscium. Alii ova gcuerant, 
ut ii ([uos tructas vocant, et aqiiis 
fovenda comniittunt. Alii vivos foe- 
tus edinit de suo corpore, ut muste- 
las, et caniculae, et cete ingentia, 
delpliines, et focae, aliaque cstera 
ejusmodi.' De Trnttis Rond. cap. xv. 
de pise, terrestribus. Hunc totnm 
locum accurate expendit et insigni- 
ter illustrat Paulus Jovius in libro 
De Rom. pise, toto cap. iv. Contra 
quem Rond. lib. xiv. cap. ult. et cap. 
IX. de fl. pise, ubi divisum piscem 
pingit. Freherus. 

132 GoMo'] Kcifiios Graecis dicitnr, 
' Gobio,' apud Plinium, Juvenalem 
et Priscianum : et ' Gobius ' in Mar- 
tialis Xeniis, et Ovidii Halieutico: 
sed huic etiam Govivs, pro Gobius. 
Vinetus. 

Gobio} Rond. cap. xv. de fluv. 
piscib. Fluviatilem Gobionem Galli 
Govion, Lugdunenses Goifon, Germ. 
Gob appellant : Itali vero, quod in 
eorum fluminibus insolens fere sit 



AUSONII EDYLLIA. 



1119 



piscis, innominatum reliquere. De 
eo Salvianus cap. rxxiii. Rond. xi. 
c. XVI. et cap. xxxi. de fluviat. pis- 
cibus. Sunt enini et Gobii mariui. 
Ovidiiis: ' Liibricus et spina nocnns 
non Covins nlla.' Venetis Go. Iti- 
dem non ex nobilissimis esse, innu- 
ere videtur Jnv. Sat. xi. * Nee 
muliuni cupias, cum sit tibi Gobio 
tantum In loculis;' quem locum cum 
lego, toties (ut Iioc obiter addam) in 
niente est illud D. Bernardi pag. 739. 
Martialis lib. i. Epigr. Lxxxviii. 
' Principium ctcnas Gobius esse solet.' 
Idem. 

Geminis sine pollice palinis] Id est, 
octo digitis. Vinetus. 

135 Pecus cBquoreum] ItaidemEpi- 
stola XXV. ' Et pecus aequoreum tenui 
vice vocis anhelat,' Idem. 

Silure'] De hoc Aiistoteles, Plinius, 
et ejus interpres Massarius plura 
tiadunt, quam possis credere. INIe- 
niinit Juvenalis libro quincto, in eo- 
que agnoscendo multum laboratRou- 
deletus in libro de piscibus fluviatili- 
bus. Vinetus. 

Magne Silurel Oninino assentior, 
Sturionem,fluviatiliuni piscium maxi- 
nmm, uotari : quod genus in Riieno 
non iusolens, aliquando etiam illa- 
bentes ei fluvios, INIosellam, INIcenuni, 
Nicrura penetrat. Plinius lib. ix. 
cap. XV. Pausanias lib. iv. Par si- 
niileque buic genus Danubio natura 
concessit, quos ' Husones' dicunt, 
Hansen. Hie fortassis est ille piscis 
principal! convivio expetitus, quera 
' Ancoraginem ' vocat Cassiodorus 
lib. xii. Epist. IV. de quo non pauca 
scitu digna annotavinuis Origg. Pa- 
lat. parte secunda, c. xvui. Frelterus, 

13G Perductum olivo] E Virgil, iv. 
Georg. vs. 410. ' Quo totuni rati 
corpus perduxit.' ' Deduxit ' eodem 
significatu Paulinus pag. 398. Idem. 

ll.j Telluris ad oras] Ovidius Me- 
tamorpii. pag. 340. Ita Petronius 
dc scrpentibus illis, p. 38. Vide et 
Virg. Hue ct Scaliger in Poet. Idem. 



146 Magnaque surgunt ^.quora'] Ita 
Virgilius lib. iii. jtneid. ' Continue 
venti volviint mare, magnaque sur- 
gunt vEquora.' 

148 fliitis Ballatna'] Alias Sturio 
voracissiinns, hie forte cum domicilio 
et alimento feritatem exuit. Poeti- 
cum et istud, nt recte observavit di- 
vinus Scaliger. Freherus. 

150 Lubrica pisces Agmitm'] Sed 
quem ilium fuisse pisceni dicemus in 
Historiola B. Arnulfi, Metensis Epi- 
scopi, quani ita consignavit Pauhis 
Forojuliensis Diaconus, in Histor. 
Episcopp. Metenss. ' Hie cum pceni- 
tentiam pro aliquibus excessibus age- 
ret, contigit ut per Moselise fluminis 
pontcui transiret. Cumque subter- 
fluentiuui aquarum profuudos nee 
visu penetrabiles gnrgites cerneret, 
non dubiffi spei fidiiciam niente ge- 
rens, extractum digito annulum in 
illam aquarum profunditatem proje- 
cit ; Tunc, inquiens, me putabo cul- 
parum nexihus absolutuni, quando 
istuni, quem projicio, recepero an- 
nulum. Post aliquot veio annos, 
cum ad Episcopatus ascendisset offi- 
cium, ei die quadnni piscator quidam 
pisceni attulit ; quem ille sibi, quia 
carnibus abstinebat, ad refectioiiem 
vespertinam jussit prjeparari. Cum- 
que euni minister ejus officii more 
solito exenterasset, eiindoni annulum 
intra ipsitis piscis intestiuum reppe- 
rit. Ille factum adiiiiratus, sed rem 
nesciens, B. Arnulfo detulit. Quem 
ille nt vidit, statim recognovit, ac 
Deo oninipotenti, jam de remissione 
delicioruui fidus, giatias retulit ; ac 
deinceps non reniissius vitaui duxit, 
sed majori se potius abstincntia co- 
arctavit. Hacc ego non a qualibet 
mediocri persona didici, sed ipso 
totius veritatis asscrtore, pra;celso 
Regc Karolo refereiite, cogiiovi: qui 
ejusdem B. Arnulfi dcscondens pro- 
sapia, ei in generationis linea trine- 
pos exstabat.' Idem. 

151 Satis numerasse] Nos pro ex- 



1120 



NOTyE VARIORUM IN 



plicationis liujiis de piscihus clausula 
unicuni adhuc eumque insigncm A- 
pulcii locum ex Apologia, editionis 
a Gentile correctae, addenius ita ha- 
benteni : 'Q. Ennius in Edesplia^iti- 
cis, qu« versibus scripsit, iiinumera- 
bilia pisciuni genera enumerat, qiiai 
scilicet curiose cognoverat. Paucos 
versus meniini : eos dicam : * Omui- 
b;is ut Clypea praestat, Mustela ma- 
rina. Mures, sunt ^ni : ast aspra 
ostrea plurima, Abydi. Mitylena?, 
est Pecten. Caprosque, apud Am- 
bracienses. Brundisii, Sargus bonus 
est: hunc, magnus erit si, Sume. 
Apricluni pisccm scito prinuim esse, 
Tarenti; Siurenti, Pliagem ; Glau- 
cum, Cumas apud. At quid? Sea- 
rum practerii, cerebrum Jovis pene 
suprenii ; Nestoris ad patriam hie 
capitur magnusque bonusque ; Me- 
laurum, Turdum, Merulamque, Um- 
bramque marinam. Polypus, Cor- 
cyrae ; Calvaria pinguia, Aterna*. 
Purpura, Muriculi, Murex, dulces 
quoque Echini.' Alios etiam niultis 
versibus decoravit, et ubi gentium 
quisque eorum inveniatur, ostendit: 
qualiter assus aut jussulentus optime 
sapiat.' Haec Apuleius. Idem. 

152 Spectacula vitca] Spectatoris 
cum stupore mirati verba audiamus 
ad locum hunc illustrandum perti- 
nentia : Fortunatus de navigatione 
sua Mosellana : * Undique perspici- 
mus,' &c. [vid. Not. Delph.] Suavis 
vero Trithemius Abbas, Mosellae 
alumnus, in Originibus Francicis scri- 
bens, Meroveum Clodii F. tractu 
Moseliano politum, duodecim millia 
Mosellanorum in Franciam Oricnta- 
lem, et tantundem inde Francorum 
ad ripam Mosellffi transtulisse : et ex 
illo, inquit, tempore vini usus, quod 
nuncnpatur Fiancorum (vulgo Fre- 
miscke vel Frenckisclie tranben) apud 
Mosellanor, primiim haberi coepit : 
dum Franci, vini cultores, ad Mosel- 
1am translati, id genus vitium secum 
de Orientali Francia primum attule- 



runt. Idem. 

154 Siihlimis apex] ' Hacchus amat 
colles.' Eiegans locus Symm. p. 300. 
nbi Juretus. Idetn. 

155 Africa jugl] Virgilius lib. ii. 
Gcorgicorum : ' Et alte Mitis in apri- 
cis co(|uitur vindemia saxis.' Ipse 
Anson. Mosella : ' Gelidusque per 
imas Quaerit iter valles.' Virg. vii. 
pag. 189. Idem. 

15G Naturulique thealro'] Verc: 
nam et ad hunc usum fnit, cum mon- 
tes servirent ad naumachiam lacus 
Fucini, a Nerone adornatam. Taci- 
tus Anna), xii. ' Ripas et colles, ac 
niontium edita, in modum theatri 
multitudo innumeracomplevit proxi- 
mis e municipiis, et alii urbe ex ipsa, 
visendi cupidine, aut officio in Prin- 
cipem.' Ita et de portu maritime 
apud Centumcellas Rutiiius lib. i. 
Itiner. ' Molibus aaquoreum concin- 
ditur Amphitheatrum, Augustosque 
adiius insula facta tegit.' Calphur- 
nius tlieatnnn ejnsmodi loco natu- 
ral! comparat, Eclog. vii. pag. 212. 
Idem. 

157 Gauramanj Gauranos monies 
inter vitiferos enumerat PHniiis libro 
tertio: Gaurannmque vinum cele- 
brat Athenaeus lib. i. Est autcm in 
Campania Italiae Gaurus mons. Vi- 
netus. 

158 Rodopen] Montem Tluacia;. 
De cujus vitibus aliud non Icgi. 
Idem, 

Pangcea] Idem mons. Unns mons 
est, et raulti montes, qnando in niul- 
tos ramos et juga dividitur. Idem. 

1C3 Lata operum plebes] ' Laetus 
laborum,' ' la-tus opum,' dixerunt 
Virgilius, Statins, et alii. Plebes au- 
tem pro plebs, ut et in Ephemeride. 
Idem. 

Lata operum plebes] Sic apud Vir- 
gil, lib. XI. ^neid. 'Laeta laborum 
Dido.' PInres jam ante me elegan- 
tem banc loquutionem iliustrarunt. 
Non potui tamen non adscribere Vel- 
leii locum, quern leviter depravatum 



AUSONII liUYLLIA. 



H21 



emendabo. Is igitur lil). li. cap. nanim honestarum rationcm liabcn- 
i.xiii. 'Asiniiis aiitem Poilio,' inqiiif, tcs, in eas onineis, velut in prostitnti 



' firnius proposito, et Jnlianis parti- 
bus fidiis.' Lege : Jirmus propositi. 

1G4 Dejuge^ Declivi, ablaJivo ra- 
in, pro Dejugi. Hoc anteni iiomen 
alibi non iegi. Vinet. 



aliqnas pndori?, tiirpia qnantuni li- 
betevomendi, adeo nt totiis sanpe lo- 
cus personet. Scribit Lampiidius, 
pntare multos, ab Hcliogabalo Impe- 
ratorum spurcissimo prinmm reper- 



166 Riparitm suhjecta terens'\ Iter turn, nt in vindemiarnin festive nuilta 

faciens per ripas istis jngis et clivis in Doniinos jocularia, etiam andien- 

subjecfas. Idem. tibus Doniinis, dicerentur. Quorum 

A'^aiJia /<j6fH>i] Secundo alveo. Sue- ntiqne opinio milii non fit verisiinilis. 

tonius 'Deflnere' vocat, Nerone ca- Quando consuptndineni ipsam Hora- 

pite 27. ' Quoties Hostiam Tiberi tins in Satyra prior retulit : ' Ex- 

Defix'eret, aut Baianum sinum per- pressa arbusto regerit convitia durus 

navigaret,' &c. Freherits. \ indemiator, et invictus, cni sappe 

167 Inde viatur Ripmum suhjecta viator Cessisset, magna conipeliarjs 

teretis, hinc nnrita labens Probra se- voce cucullum.' Et Ausonius hos 

runt . . . . cultoribus] Desideratnr in a?inulatur. Ob id ego, duris, repo- 

bis particula. Quani, nt alias plus- nendum crediderim,ac, Pcoiirt sfrunt 

cnlas, iibrarii interjecfo spatio resti- diitis cultoribus, Ansonio ita accipi^ 

tuendam diligentioribus reliquerc. ut, 'Regerit convitia durus vindemi- 

De quarnm plerisque quosdani bac- ator,' Horatio : qui et in Epod. 

tenus benemeritos nemo hercule non * Dura messoruni ' vocat ' ilia.' Et 

laudaverit. Nos banc iinani cunc- Columella, ' Durum ineolam,' qnippe 

tanter antea cum adnionituri esse- agricolam, bortique cultorem. ^cfur 

mus, cnnctatiores fere reddili jam sius. 

sumns, aliis ita locum sarcientibus : Probra canunfl Nautae et viatores 
Prohra canunt seris cultoribus. Affe- praetereuntes convitia dicunt seris et 
remus nibilo seciuset nos opinionem, tardis cultoribus. Qui apud priscos 
qualemcunque nostram, liberum cut- iHos bouiines pntationeni serins dis- 
que deligcndi studium relinquentcs. tiilerant, et post yllquinoctinm pu- 
Contentionem igiiiir vindcMiiatornm tantes inveniebantur, iis sua inertia 
cultorumque cum viatoribus tangcre exprobrabatur per imitationem can- 
videtur Aiisoiiius. Quorum mos olim tns alitis teaiporarii, queni Cuculura 
et nunc quoque est, Neapolitanis vocant. Vide apud Erasmum ada 
praesertini ru-ticis, convitia probra- giuui, ' Cnculus.' Vinetus. 
que verborum amaritudinr, ridiciilis- Probra seris cultoribus] Horatins 
que clamoribus et stolidnlis, petnlan- lib. i. Sat. vii. ' Expressa arbusto,' 
tibns jurgiis, altcrum in alterius ef- Sec. Ubi Acron : ' Solent vindemia- 
fundere contunieliam, cucullos inn- tores cimi viatoribus salsa fatigafi- 
tiles, et id genus plurinia, sese invi- one [id est, vexatione: ita ipse Aij- 
cem cnmpellaiites. Hinc illud Tlieo- sonius in Gratiarum Actione pro 
criti ill Ergatinis : 2(fi>7*T' (ifxaWo- Consulatu, ' fatigantes,' nt lioc obi- 
OfTana opdynaTa, fx^ -nap^wv ris ^Ittoi, tcr] contendere.' Plinius lib. XVIII. 
cvKivoi &vZpis, ajTwKiTo x ovTos 6 p.ia- cap. 20. ' In hoc tcmporis intervallo 
Gis. Qir-im obloquendi viiidcmiato- quindecim diebus priniis agricolae fa- 
res liccntiam (usque adeo ronsuotudo picnda sunt ea, quibus peragendis 
sibi voliiit lircTi') et in Dominos, in ante /Equinoctium non siilTocerit : 
Principps, mMlicres(iuc ingcruiitjUul- diini sciat, inde natam exprobratio- 
lani neque viiginum, ntqne matro- ncni fuMlaui putantium vite^, per iai». 
Delpli, et Var. L'lat, Auson. 4 R 



i 



1122 



SOTJE VARIORUM IN 



tationem cantus alitis teniporarii 
quein ciicuUnm vocant. Dtdecus 
eniiii habetur opprobiiiimqiie meii- 
tuni, falcem ab illo volucie in vite 
deprehendi, ut ob id petulantiaj 
sales etiain cum pvimo vere Itidan- 
tur : anspicio tamen detestabiles vi- 
dentiir.' Freherus. 

175 Sape etiain] Adumbiata haec 
sunt ex istis Papinii, in Surrentino 
PoUii : ' Saepe per autiimniim, jam 
pubescente Lyajo, Conscendit scopn- 
los. iioctisque occulta sub umbra 
Palmite maturo rorantia lumiua ter- 
sit Nereis, et dulces rapuit de colli- 
bus uvas. Saepe et vicino sparsa est 
vindemla fluctu. Et Satyri cecidere 
vadis : nudamque per undas Dorida 
montani cnpierunt prendere Panes.' 
Jiivat haec et alia pluscula conferre, 
ut quam dexter Ausonius in expri- 
mendis antiquiorum poetarum floscu- 
lis sit apparcat. Cum vult, cum an- 
nititur, superat illos ipsos, quos imi- 
tatiir. Utinam ne in aliis opusculis 
minus fuisset diligens, aut laboriosus ! 
In hoc Carmine, quo vix absolutiiis 
aut elegantiiis alii'.d est, quid potue- 
rit, ostendit. 

177 Paganlca numiiui Faunas'] Vir- 
gil, lib. [. Georg. ' Et vos agrestum 
przesentia numina Faiini.' Freherus. 

Pagitnica numina] Vide, quae nos 
ad Carmen de Emerita in Claris Ur- 
bibus. 

179 Ut commune] Lego : Ad com- 
mune f return. In ripa quasi commu- 
nis aquae. Gronovius. 

Ad commune fretum] Ad imitatio- 
neni Homeri, iiymno in Pana : Suv Se 
ff^iv t(5t€ 'NviJ,(paL opeCTiciSes AiyvixoXwoi 
'PoiTUKTat TTVKva. TTOcaly inl Kpi]vri (leXav- 
vSptfj Mf\irovTat, Kopv(pj]v Se irepiCTTevei 
ovpeos 'Hx^' Aaifiuv 5' eVfia Kal tvQa 
Xopiiu rdre is jxi(yov 'ipTtbuv, XlvKva Ttoalv 

183 Et Satyros 7ntrsare vadis] Vt 
Tlirasymenum Agy. Silius Italicus. 
Nemesiaii. p. 181. Columell. p. 410. 
Frtherua. 



188 Reverentia rivis] Tacitus in 
Germania: ' Sanctius ac reveren- 
tius visum de actis Deorum credere 
quam scire.' Idem. 

192 Qj/is color ilk vadis] Haec ite- 
riuii ex Statio, ut mnlta alia. lUe 
namque in Surrentino PoUii: 'Cum 
jam t'essa dies, et in aequora oiontis 
opaci Umbra cadit, vitreoque natant 
praetoria ponto.' Et in Tiburtino 
Manlii : * Ingenium quam mite solo ! 
qnaB forma beatis Arte manus con- 
cessa locis ! non largius nsquam In- 
dulsit natura sibi: nemoca alta cita- 
tis Incubuere vadis : fallax respon- 
sat imago Frondibus, etlongaseadem 
fiigit umbra per undas.' 

193 Et vii'idi prqfundit] Rectius, 
perfundit. Nam profundo vix est. ut 
arbitror, invenire, quin primam cor- 
ripiat. Lucretius : ' Omnia veridico 
qui quondam ex oie profiidit.' Ac- 
cedit Gellii antlioritas in secundo 
Noctium Alt. turn et Probi ratio. 
Accursitis, 

197 Caudiceo] Ex caudice librove 
arboiis facto navigiolo. Vinettis. 

201 Remipedes . . . lembi] Navigia, 
quibus remi sunt pro pedibus, ct lis 
ambulant. Idem verbum in Epistola 
Aiisonii tertia. Idem. 

Remipedes cerfant lembi] Hoc quo- 
que spectaculo ipse fruebar, cum ab 
Augusta secundo alveo labens, inter 
Tritenheim (villani eruditi suo soe- 
culo, et polygraphi illius Abbatis ori- 
gine nobilem) et Nivomagum, viginti 
sex et amplius lembos piscatorios, 
operi suo intentos, et discurrentes, 
niox coeuntes, summa cum voluptate 
offenderem. Freherus. 

204 Impubemque manum] Pneros, 
adolescentulos. Virgilius vii. iEneid. 
vs. 382. Vinct. 

Super amnica terga"] Prudentins 
ir. ' Sistitque et docet ingredi Ter- 
gum j)ertumidum freti.' Sidoniiis ii. 
Epistola XII. pag. 46. S. Zeno Ve- 
ron. pag. 191. ' Liquidi aequoris ter- 
ga.' Hand plaia- absiniili loquendi 



AUSONIl EDYLLIA^ 



V123 



rtiodo, quo aniniiim lipae celsique 
monies ' Siipercilia,' radices imae ad 
ripani ' Pedes montis,' qua: a suninio 
cacuiiiiue raontiuni coutiniiatiir plaui- 
ties ' Dorsum jugi,' ut Graecis ^axts 
et alxhv, vocaiitur. ' Dorsuni agge- 
lis viae,' Marcell. ' Dorsa campo- 
rum,' ' Lacunarum dorsa,' Cassiodo- 
rus, Oiosius : at et ' IMontanje Dal- 
matix brachia' Ovidius, * Lilybasa 
bracliia' Claudianus dixit. Freherus. 

206 Dum speclat transire, dein] Ita 
legend un). Scaliger. 

Dum spectat] Quis ille? videtur 
scripsisse: Qui spectat transire. Gro- 
novius. 

Sua seria ludo PosthabcQ Tstos lu- 
dos et spectacula suis seiiis rebus 
anteponit. Virgilius Eel. vii. Vin. 

208 Cumano'] Ante Camas urbeui 
Campaniae. Idem. 

Tales Cumano'] Intricata, et male 
distincta periodns obscurior viris eru- 
ditis fiiit. Conabimur igitur, ut ab 
explicatione nostra aliquantum lucis 
accipiat. 'Tales ludos,' inquit, qua- 
les nautarum concurrentium jam re- 
tuli, Bacchus etiam * despectat in 
aequore Cumano,' quura Venus tur- 
bam snam simulare preeliajubet, qna- 
lia, vel quae, depugnata sunt ad Ac- 
tiuni : aut quum ' Euboicae cymbae 
referunt' pugnam cum Pompeio ad 
j\Iylas; quae praeliorura simulacra in- 
nocui tantum sunt ratium pulsus, et 
pugnae jocantes naumachiae,quales in 
levore viridis aquae reparat et reper- 
cutit mare ad Pelorura Siciliae. Hoc 
enim hie est ' reparare sub imagine 
viiidi:' nempe effigiem in liquida 
■unda reddere. De reipsa Virgil. 
' Nuper me in littore vidi.' Theo- 
critus de Cyclope, et mox Noster. 
De colore viridi coeruleove maris 
j)ltira Gellius. 

•i09 Sulfurei] Tale est fere litus 
boc et Siculum ex adverse, ubi iCtna, 
sicut in hoc Vesuvius. Vinetus. 

211 Acliacis] Octavianus C%sar 
Marcum Antoniiim navali prxlio, 



apud Actiuni Epiri oppiduni, vicit, 
ut cognosces ex Plutarchi Antonio, 
ct Suetonii Octaviano, ex Lucio Se- 
neca, Eutropio, et aliis. Idem. 

212 Ludere /era prcclia] Prudent. 
* Homicidia ludat in armis.' Inde, 
' Lusoriae naves.' Suetonius Nerone, 
cap. XXXV. ' Quia ferebatur DucA- 
Tus et Imperia ludere,' &c. Freher. 

214 Apollinecc Lexicados'] Ubi cole- 
batur Apollo. Vinetus. 

215 Mylasena pericula belli] Usus 
est nomine pcriculi proprie. Nam 
' periculum,' est ludicrus ayoDUf ut 
sunt eaK naumachije, de quibus mcnii- 
nit. Item scholastics exercitationes, 
et similia. Cicero de Legib. i. ex 
veteri scriptura : ' Faciunt imperite, 
qui in isto periculo, non ut a poeta, 
sed ut a teste veritatem exigant.' 
Intelligit enim Cicero poema suum 
de Mario, quod edidit periclitandi 
ingenii gratia, Porro ejusmodi Indi- 
craa naumachiae pluriraum veteribus 
in studio fuere : quas etiara solebant 
tumultuariis euriporum emissariis 
edere. Sic Sidonius in lacu villae 
suae Drepanitanum agonem Trojanae 
superstitionis a majoribus suis edi 
solitum fuisse scribit, intelligens pa- 
rentalem agonem, quern jEneas ad 
Siciliam inferias patri celebravit : ut 
notum ex Virgilio. Scaliger. 

Mylasena pericula] Imitationes, ty- 
rocinia, repraesentationes ludicrae : 
ut acute notavit Scaliger. Inde Pe- 
riciilorum libros iuscripsit Gruterus 
noster. Freherus. 

Aut Potnpeiani Mylasena] Apud My- 
las superatus Sextus Pompeius, non 
apud Mylasa, quce hinc longe. Scri- 
bendum : Mylcea pericula. Stephanus 
quidem distinguit VlvXas Siciliae, ac 
Thessaliae, et illius tc) iQviKbp scribit 
esse MuAoiTTj?, hujus JAvKaios. Sed 
nulla analogia proliibet, quin et inde 
VlvKatos f'ormetur. Gronovius. 

Mylasena pericula] Adi Suetonium 
in Octav. cap. xvi. Appianum, Dio- 
nera, Sec. 



1124 



notjE variorum IX 



216 Euboica^ Ctitnanjp sen Cam- 
panae. Virgil, in sexto /Eneid. ' Et 
tandem Euboicis Cumarum allabifur 
oris.' Vinelus. 

218 Naumachice, Siculo quales"] Aut 
Pompeiani Misseiia pericula belli Eu- 
hoiccB riferimt per Averna sonantia cym- 
bee. Innocuos ratium pulsus, pugnasque 
jocantes Nauniackia, Siculo quales spec- 
tante Peloro, Ifc. Scribenduni, quails, 
Ht ad ' naumacliiam' referatur. In 
prime autem Caiiiiine scribo Blessana. 
Sextns enim Pompeius 3Iagni filiiis 
navali pra^lio victus fiigatusque ab 
Angnsto est ad Messanam oppidani 
Peloritani sinus. Historiam cognos- 
cere satis licet (nt caeteros praeter- 
eam) ex Tranquilio in Octavio cap. 
XVI. nee non Strabone libro sexto. 
Ha?c ipsa sane Siciliae civitas, quae a 
Latinis 3Iessana vocari obtinnit, Grae. 
cis tani Meacrrivr] dicitur, quam Pelo- 
ponnesi alia in regione, quae nostris 
Messenia est, ipsis vero Vlfaaiivia et 
Vli(T<riivr}, cum sua videl. nrbe cogno- 
raiuis. Unde et patrium et gentile 
nomen MecrcriiwoS' Quse nostros inter- 
pretari Messanos video, ntique Pe- 
loritanos : Peloponnesiacos aiiteni, 
Messenios, ut a Gracis. Ptoleniaeus 
Meffffiivovs ipsos vocat populos. Ste- 
plianus et urbem et regioiieni M^arii-nv 
per simplex <r. Jam quidem in Sicula 
vulgus Grajcac sonum liierae custo- 
diunt, ac Messinam nominant. Accur- 
sius. 

Pugnasque jocantes Naumachice] Pug- 
nas Nauniacliias jocosap. Savaro p. 
130. Claudian. in Consul. Manlii : 
' Lascivi subilo confligunt aequore 
lembi, Stagnaque remigibus spumant 
inversa canoris.' Freherus. 

Naumachiw Siculo] Distinguo, et 
scribo: Aut Pompeiani Mylaa pericula 
belli Euboieie referunt per Averna so- 
nantia cymbce, Innocuos ratium pulsus 
pugnasque jocantes Naumachia Siculo 
qualis, spectante Peloro, Cceruleus vi- 
ridi reparat sub imagine Poiitus. Qua- 
il!), int^uit, naumacLiae pulsus inno- 



cuos, et pugnas jorantes reparat pou- 
tus, <!>;r. Gronovius, 

221 Pulieitasque amnis,lfc.] Neces- 
sario scribenduni : Pubertasque, am- 
nisque, et picli rostra phaseli. Trium 
cnim horum in hoc ludo partes rc- 
quiruntur, ut id fiat, quod vn!t opti- 
mus vates. In altero niinime sana 
est et inusitata vox nautules. Credo 
scripsisse Poetam : non tales. Inver- 
sas nimiruni de proximo Indentium 
epbeborum fornias leddit Sol, me- 
dium caelum tenens. Quo sensu se- 
quitur : ' Et redigit pandas inversi 
corporis umbras.' Quo loco minime 
niutandum rh redigit, quod vertere 
velit in reddit Pulnianuus. Agunt 
enim pueri, redigit Sol. Quod eie- 
gantissime in umbrarum expressio- 
neni dictum est. Haec utcunque j)la- 
ceant : at quae sequuntur facile sua- 
dent argutius aliquid luiic corruptae 
voci illitere. An simpliciter scripsit 
navalesl Navales nautae, etnavig.in- 
tes in mari, apud Romani oris scrip- 
forem Julium Obseq. Prodig. cap. 
XXVI. Barthius. 

222 Hyperionio] Hyperion Sol di- 
citur vnip 7]/xas Iwv, id est, supra nos 
gradiens, ait Eustathius, et Suidas. 
Vi7ietus. 

223 Nautales] Nihil mutandum. 
Nam nee nautarum, nee 7iauticas, nee 
natales possit vim novi hujus vocabuli 
exprimere. 

224 Et rediit pandas] Lego : redigit, 
vel potius reddit. Virgil. ' Redditur 
effigies liquida cernentis in unda.' 
Item : ' Fontis aquae redduni simu- 
lacra imitantia verum.' Reprapsen- 
tat, iuquit, et imaginat inversas et 
latas umbras. Omnes enim Simula- 
trix ilia umbra formas refert, a'mu- 
laturque majores in aquis. Hinc dic- 
tum supra paulo : ' vitreis vindemia 
turget in undis.* Et quae ipsis jam 
demersa fontibus sunt despectan- 
tium obtutibus auciiora emicant et 
apparent. Quod et testatur Sen. in 
primo Natur. Quaest. et Lucian. in 



ALSONll liDYLLlA. 



1125 



Dialog. 1T€p\ TOV T]\(KTpOV ^ TUV KVKVUV. 

Rationemque traiiseiuiter explicat. 
Accursius. 

Pandus invcrs}] Lucret. p. 120. seq. 
lib. IV. Freherus. 

Et redigit pandas] Id est, coarctat 
ct cogit. Ideo enira ' pandas ' addi- 
dif, qiioniani ' umbra;' iiiversa red- 
dentes in aquis corponiin siniidacra 
in latitiidineni se extendiint, qmim 
Sol altior in longitndinem easniiiiuit. 
Siniili fere modo Hilasiiis de oitii 
.Soils ; ' Nox abit astritV ro velaniine 
ciiicta micanti, Et redigit Stellas; 
e.voriturque dies.' 

227 Vnda refert] Sic legendiini. 
Virgil. ' Forniam pura retert ocnlis 
spectantibus nnda.' Exprimit (in- 
quit) unda, et rejectat simplices ima- 
gines, verisqne proximas, in diversa 
nioventiuin iiaiitariim atque coliuden- 
tiuni, quod ipsuni non nisi qiiietis nn- 
dis fieri contingit. Hinc et apud 
Lucian. Doris Galateam se in undis 
contemplandam admonet ex caiite 
aliqiia, ef vot( ya\T)V7} elfTj. ' Unda 
qiiieta refert alto de giirgite formas,' 
iiupiit Maro; sed et idem in Biicol. 
liidicro dixit.. . .' Niiper me in littore 
vidi.' Ego vero morosam plennnqne 
Grammaticoniin curam fastidire satis 
non possum, a I'oeta tanquaui Hislo- 
lico aut Philosoplio veri fidem exi- 
gentium. Nam quod a Theocrito, 
Idyliio sexto dictum est: 'H yapirp^v 
is TovTOV icrt^Kfirou, ■^s S^ yaXdua' num 
vel in fluniine, vel in alio quani ip 
sins elementi zequore, inusitatae mag- 
nitudinis formam contemplaretur Po- 
lyphemus, qui se c()r|)ore majorem 
Jove farcre non diibitarit ? Accursius. 

21H Siinulajtiine] .Siinulacro, ima- 
gine. Ovidius hoc verbo usus. Vhiet. 

230 Pratental] Prcctendit qui<iani 
libri habent : et quod sequitur, Vu 
bralis cceplat digilin, est. Vibratos cap- 
tat digitis, in aliis. Idem. 

210 Jamvcroacccssus] Corrigendum 
forlassc ^\\\s putet, vltc. Tempus 
certc verniim, quam sit his, qui pis- 



candi studio (enentur, aptum, nemo 
nou novit. Plinius lib. ix. scribit: 
' (iuotocui']ue honiinum nosci uber- 
rimamesse captnrain Sole transeunte 
pisci'ini signum.' Accursius. 

241 Scrutatur toto pnpuhttrix turba 
prnfundo] Staiius in Sjivis de Scylia : 
' Siculi populatrix virgo profundi.' 
Idem lib. ix. Tlieb. ' Arcani quotiens 
devexa profundi Scrutantem deltina 
videut.' 

242 Heu male dr/ensas'] In recen- 
tioribus voluminibus imprimi cura- 
tum est, dcfensns, non dcfensas. Quid 
autem, si eorum secutus^ opinionem 
hoc dixerit, qui onnies pisces femi- 
nas esse opinantnr, exceptis cartila- 
gineis: putantes eos, qui mares habiti 
sunt, differre a suis feminis niodo 
plantarum, in quibns altera frnctifi- 
cet, altera non, ut olea et oleaster, 
ficus et caprificus.'' Quorum tamen, 
licet etiam Naturae interpretum, opi- 
nionem improbat Aristoteles lib. iii. 
de general, animalium. Accursius. 

243 Humentia Una] ' Pelagoque 
alius trahit humida lina,' Virgilius 
primo Georgicon. f'inelus. 

245 Qua labitur ag mine Jl amen] Voce 
quidem augniiiie Lucret. saepe utitur. 
lllam lectionem tamon inimutandaui 
non arbitror, quod non augmentuni 
hie aquaruui, sed Justus ipse cursus, 
impetusque exprimatur, quodque in 
Rlosella fluvio, queui omnium cele- 
bratissimuni poetico praconio effi- 
cere contendit, vatum omnium emi- 
nentissimum sequutus videatur, qui 
de prttstantis famae fluniine dixit : 
' Leni fluit agmine Tibris :' Kniiium 
imitatus a quo dictum prius : ' Quod 
per amcenam urbem leni fluit agmine 
fluuien :' pro actu et ductu qiiodain, 
non incleganter, ut INIacrobius existi- 
niat. Accursius, 

240 Corticeis signisi Quie signa ex 
suberis corticc fieri solent. Vinelus. 

t'orlicds signii] Id est, subcrinis. 
Savaro in Sidon. p. 11.5. Freherus. 

247 Scopulis pronus] Petron. p. 3. 



112() 



"HOTM VARIORUM IN 



ubi Pith. Vel etiam e navi, flnmine 
tranquillo. Idem Petronius elegan- 
ter p. 63. in principio. Talis puer 
RoniJB ill statuis. OvidiuslMetanior- 
phos. 253. Idem. 

259 Ud<e...rapinic'\ Hiinientes prae- 
dis, pisces. Vinetus. 

263 Vibraiui' corpore plausus] Ele- 
ganter Veteres veibo * plandere,' et 
ejus derivatis, in niotn aliqiio vehe- 
nientiore, qui soniini excitaret, usi 
sunt. Sic Statins lib. i. Sylv. 3. 'Ant 
ingens in stagna cadit, vitreasqne na- 
tatn Plaudit aquas.' Qui tanien lib. 
1. Achiil. sub fiiiem ejus verbi no- 
mine male j)rivatns esse videtur, 
pront viilgata se habet editio, qunni 
in libris scriptis sit : ' Consedeie 
chori, pauluinque exercita plausu 
JEra tacent :' pro pulsu ; quod ab 
interpreie. 

269 Laneafngineis] FoUis superior 
jnferiorque pars lignea, ' faginea ' liic 
dicitur: quod ex ' fago ' fere fiat. In 
inferiore foramen est, quo introitsive 
aura, quomodo Virgilio dicitur octavo 
^neidos, sive ventus, ut Palladia de 
Organicis fistulis. Huic foramini in- 
cumbit tabella, eo fere fungens offi- 
cio, quo quae Gra-ce dicitur eVi-yAoiTrls 
in guttnribus Iiumanis. Quando ven- 
tus est introniittendus, cedit ilia con- 
festiin, ut pateat foramen : sed is 
cum conatiir hac exire, continuo ipsa 
occurrit, et foramen prreciudit suum, 
ut ille per os foliis totus erumpat. 
Hauc itaque epiglottidein vocat An- 
sonius ' Parmam,' a siniilitudine, 
quomodo reor, parmie : quae brevis 
levisqne clipei genus fuit. Sed ' La- 
neam,' quod, ut moUius ad portam 
suam accidat, et melius obturet, ali- 
quid villosnm, ut leporina pellis, lig- 
neae assui, subjicique soleat. Vine- 
tus. 

276 Sic Antliedo}iius Bceotia, ^c] An- 
thedonium Glauciim ab Anthedone 
Bffiotiorum urbe inleliigimus, ubi in 
balaenam, ant etiam in maris numen 
transformatus is traditur. Nota res 



ex Ovidio xiii. Metam. et per transl- 
tum etiam lib. vii. sed et Strabone 
lib. IX. Quern tamen imprudenter 
percurrisse videtur, qui in ^garum 
sropulis hoc contigisse tradidit. Nc- 
que illud minus, licet majori quadam 
venia, quod Anthedonis filium fuisse 
Glaucum, retulit. Latinus enim Stra- 
bo ita lialiet: ' Hoc in loco facta di- 
cuntur, quas de Anthedonis filio Glau- 
cb fabnlae vulgaverunt. Quem in ba- 
la?naiii transformatum aiunt.' Graeca 
sane exemplaria non Anthedonis fi- 
lium, sed Anthedonium, retinent. 
Ab hac videlicet Boeotioruin urbe, ut 
apud Stephanum quoqne legitur. 
Nam ab altera ejusdem nominis hand 
procul a Gaza, non 'AvOrjSSvios fieri 
idem tradit, sed 'AvOrjSaivirris. Stra- 
bonis hacc sunt : 'EvTavda 5e /coJ ra 
Trepi rhv TXavKov fjAjQ^verai rhv 'AvdrjSo- 
vLov, oV (paaiv €(s /cTjTos ;U€Ta;8oAerc. Ac- 
cursius. 

Sic Anthcdonius] Est Boeotiae op- 
pidum, 'Ai'0775c<);', patriaGlauci : unde, 
' Anthedonius' dictus: aut ab An- 
thedone patre, nt viilt Fulgentius 
primo MythologiccDn, et quidam apud 
Athenaeum libro septimo. Est au- 
tem Glaucus, numen, vir, piscis, co- 
loiis genus. Vinetus. 

Sic Anthedonius] Statins lib. lu. 
Sylvar. ' Et subitis qui perdidit in- 
guina monstris Glaucus adhuc, quo- 
tiens patriis allabitur oris, Littoreani 
bianda feriens Anthedona cauda.' 
Vide quae Pahvpliatus de Incredibi- 
libus, et Schol. Lycophronis p. 121. 

Ghtucus'] Ovidius lib. xiii. Me- 
taniorph. pag. 389. Freherus. 

277 Grantina gustatu postq.} Circe 
Glaucum amabat. lile pro Circe 
Scyllau). Hoc Circe zegre ferens, 
fonlem veneno iufecit, in quo una 
lavari solebant. Letalem vim veneni 
cum sensisset Glaucus, comesalierba 
quadam se in maii praecipitavit, ubi 
Deus est habitus. Piscatorenim hie, 
quum aliquando captos pisces super 
herbam abjecisset ; et eos recepisse, 



AUSONH KDVLLIA. 



1127 



riiiam amiscrant, vitam, et resiliisse 
ill niaie vidisset, ejus ille heibae vi- 
res observaveiat, notaveratqne dili- 
genter. Vide Pausaiiiam in Breoti- 
cis, Seivinm in Virgiltiiin, Allien;riim 
lib. VII. Deipnosophist. et Erasmiim 
in proveibiis. Vinetus. 

Exitialia Circes] Quod in lecen- 
tioiibiis codicibiis sciiptuin est Du- 
ces pro Circes, non est ut diligenlius 
rimati probenins. ' Exitialia' uos qui- 
dem hiBC, et ' Circes gramina' intelli- 
ginnis, qnod liis ipsis s£epe veneficia 
niulier honenda pararit, niultosque 
ex hoininiini tacie in feraruin ora 
induerit. Et turn niaxime, cum fiigi- 
tivai Glaucunique male urentis Scyl- 
lue inguiiia nionstris inqninavit. Gra- 
nicn enim fuisse id, et in Anthedone 
concerptuni, Naso indicat vii. Me- 
tanioiph. ' Carpsit et Euboica vivax 
Anthedone gramen, Nondiini vnlga- 
tum mutate corpore Glaiici.' Et in 
XIV. cnm accingentem se Circen 
inducit, ut gurgitein inficeret, quo se 
ab a;stu referre Scylla consneverat: 
' Protinus horrendis infamia gramina 
siiccis Conterit, et tritis Hecateia 
cainiina miscet.' Tanietsi, in per- 
vulgatis codicibus (minus propiie 
attentatum vel expressum) Pabula, 
non Gramina legitur. Librariorum 
errore. Qui innumera in opere di- 
vino et corruperunt liactenus, et ausu 
tenierario addiderunt. Nos, vetus- 
tiorum fide exemplarium coriiginius, 
Gramina, ' Circeas' vocat et Claudia- 
nus ' hcrlias,' quibus piistinae revoca- 
tus vitai Hippolytits fuerit : 'Etju- 
venem spretaj laniatum fraude iio- 
vercaa Non sine Circeis Latonia red- 
didit lierbis.' Accursius. 

278 Carptas vioribundis'] Au legen- 
dum sit non captas, sed tactas addu- 
bito. Ipse enim Ovid, ait : ' Gra- 
luine contacto cttpit mea praida mo- 
veri.' Nam carplas, quod novissiine 
excusum est, omnino displicet : quan- 
do herbaruin gustus non tarn niorien- 
tibus, sed ne vivis quidein piscibus 



esse possit. par fernic quod sequi- 
tnr: ideoque in medium utrumque 
relinquendum. In illo enim ' subiit 
novus accola pontum,' suspicari quis 
possit, scriptum potius iiicolu, quaui 
accola, significanlius, atque ex Ovi- 
dio, qui ait : ' Alti novus incola pon- 
ti.' Nisi mutare, quam mutuare ma- 
lu.isse eum, arhitrandum sit. Quo 
videlicet manifcsta minus, cautior- 
que foret imitatio. Idem. 

280 Rete potens] ' Rete' ablativns 
est, de quo Priscianus libro septimo. 
Vinetus. 

281 Solitits converrere Tethyn'] Ita 
sciibenduni Tethyn, ratione sylla*ba;, 
qua; in Thetidc corripitur, in Tethye 
producitur. Sic et co7iverrere niagis 
placet, ut universos maris pisces tia- 
liere solitum, 1i<ec hyperbole signifi- 
cet. .Supra quoque : ' Nodosis de- 
cepta plagis examina veriit.' Quan- 
quam convertere defendi possit, pro 
fallere ac decipere, ex Marcello. 
Accursius, 

Converrere Tethyn'] Inde ' Everri- 
culum' dictum. Inde ' Aversio' Jure- 
consultis, 'Per Aversionem eniere.' 
Freherus, Apuleius in Apologia : 
' Ut fiiber niihi piscem everreret.' 
Corn. Severus in jEtna : ' Scrutamur 
riinas, everrinius omne profundum.' 

285 Quas medius dirimit] Ita Ovi- 
dius de Istro. Et videtur imitatus 
illud Petionii, pag. 94. ' Has inter 
ludebat aquis eirantibus auinis Spu- 
meus, et querulo vexabat rore lapil- 
los.' Freherus. 

286 Pratoria'] Magna et sumptuosa 
aedificia. Vinetus, 

AHernas comiuit prietoria ripas] ' Al- 
ternas :' imitatur Statii illud i. Syl- 
varum de Aniene ; ' Alternas ser- 
vant pra-toria ripas.' ' Coniunt priv- 
loria ripas:' ita (piideui frequentia 
et vicina, ut una ab altera, perpetuo 
fere oidinc, aut saltern inde surgeus 
fumus, conspici qucat. Hai villa; et 
prajtoria sequentibus tcmporibus, et 
gliscentibus inter Francos et Koma* 



1128 



NOT^ VARIORUM IN 



nos bellis, in arces, specwlas, niuni- 
menta evasere. I'reherus. 

Et alternas] Statins in Tiburtino 
Maniii : 'Nee le initissimiis amnis 
Dividit, alteriias servant piactoria ri- 
pas.' 

287 Nepheleidos Helles ^quor] Id 
est, Hellespontnm : quod mare Ses- 
ton et Abyclon interfliiit, nomen iia- 
bens ab ea Helle, qua? in illud deci- 
dit, ut docebit Hyginus. Nipheleis 
autem dicitnr a niatre, cui Ne- 
piiele nomen. Vinelus. 

289 Chalci'donio] Est Chaloedonop- 
pidum Bithyniae in ipsis Bospiiori 
Thracii faucibns, qui Eiiropam ab 
Asia disterminat quinqne stadiis, 
auctore Poniponio Mela libro priiuo. 
Idem, 

290 Regis opus tnagnutn] Non pla- 
cet : legendnm enim, Magni. Qiiis 
ncscit Persarum Kegem vocatum 
rhv fieyau fia(ri\4a ? Sculiger. 

Regis opus Magni] Persarum Re- 
gis, qui Magnus vocari solitus. Fre- 
hertts. 

Regis opus] Ex Horatio, de Arte 
Poet. vs. 65. 'Sive receptus Terra 
Neptunus classes aquilonibus arcet, 
Regis opus.' Manilius 1. iii. ' Nee 
Persica bella profundo Indicia, et 
magna pontum sub classe latenleni, 
Immissiimque fretum terris, iter ac- 
qnoris uiidis ; Non Reges RIagnos,' 

291 Vetat concurrere] Hie aliquan- 
do fuit connexa Europa; Asia. Sic 
enim Plinius libro secundo : ' Perm- 
pit mare Lencada, Antirrliium, Hel- 
lespontnm, Bosporos duos.' Vinetus. 

293 Commercia lingua-] ' Commer- 
cia.' Claudian. p. 37, Rittershusius 
in Ligurin. p. 92. Ltican, pag. 258. 
' Latiae commercia linguae,' Plinius. 
Ita Ovidius de Tri^tibus p. 307. 312. 
' Commercia lingiiK.' Cum Ansonius 
ha-c sciibebat, ' Romanie.' Utraque 
enim ripa Latiali ditione tenebatur. 
Postea cum Francorum legibus liu- 
guani etiam mutavit. D. Hierony- 
laiis auctor est, Galatas, ad quos 



scripsit D. Paulus, eadem locntbs 
suo tempore lingua, (pia Treveri Gal- 
lorum populi ntebanlur. Vide Go- 
rop. Saxon. 627. in Gall. pag. 5. 
Sidonius ad Ervagastorem Epistola 
XVII. lib. XV. 'Quirinalis impletns 
fonte facnndive, potor Mosellae, Ti- 
berim ructas : sic Barbarornm' (ita 
Barbariem in Treveris ad Mosellain 
ponit etiam Gregorius Turoneiisis 
pag. 123.) ' famiiiaris, quod tamea 
nesciiis Barbarismoruni. Quocirca 
sermonis pompa Romaiii, siqua adliuc 
uspiam est, Belgicis olini sive Rhena- 
iiis abolita terris, in te resedit : quo 
vel incolnmi, vel perorante, et si 
apud ipsuni liniiteni Latina jura ceci- 
derunt, verba non tituhant.' De hac 
lingUcX! mutatione scripsi alibi fusius. 
Freherus. 

295 Salutiferas voces] Non ita ia 
ripa Hlieni. E ripis enim suis Ger- 
mani et Latini altercari et contume- 
liis certaresolebant. Tacitus de Ar- 
minio. Martialis, ' Barbara contu- 
meliosi rota bubulci.' Idem. 

296 Et voces, et pcene tnanus] Ex 
Statii Tibure, lib. i. Silvarum. Vine- 
tus, 

297 Concurrit fluctibus Echo] Ea- 
dem magis subservitura symphoniee. 
Quam voluptatem qujesivisse in flti- 
mine Reges, narrat qui turn in eonim 
comitatu erat, Fortunatus: 'Neta- 
nien iilia niihi dulcedo deesset eunti, 
Pascebar Mu.sis'aure bibente melos. 
Vocibus excussis pulsabant organa 
montes, Reddebantque suos pendula 
saxa tonos. Laxabat plaeidos mox 
aereatela susurros, Respondet cannis 
rursus ab alpe frntex. Nunc tremulu 
fremitu, modo pleno Musica cantu : 
Talis rupe sonat, qualis ab aere meat. 
Carmina divisas jungunt dulcedine 
ripas, Collibus et fluviis vox erat una 
tropi. Quo recreet popuium, hoc 
exquirit gratia Regnm; Invenit et 
semper, quod sua cura jubet.' Fre- 
herus. 

Concurrit fluctibus Echo] Malim : 



AUSONII EDYLLIA. 



1129 



Resonanlia utrimque Verba re/ert mc- 
diis concurreiis Jluctibus Echo, 

•29'J Tuclonkas formas] Utiturverbo 
architectoiHim. Sic szepe Vitniviiis 
arcliitectonica opera vocat ' form as 
aedificioruni.' Et in Online Clararuin 
Urbiiini Ausonius ipse : ' Magiiis 
operum velut Eemula fonnis.' Scaliger. 

Tectonicas formas'\ iiidificiornm. 
Vitruvius, ' Architectoiiica opera.' 
' Forni» Aquseductiuim' L. Columella. 
Cassiodonis saepe, 21S. Anastas. pag. 
165. Privilegiiim Ottonis apiid Isi- 
liem. Juret. pag. 31G. Ila Aus. in 
Mediolano : ' Omnia quam niagnis 
operum velut a?miila formis.' Spar- 
tiaiius. Ubi Casaubon. pag. 2G9. 
Freherus. 

300 Gortynius aliger] Dsedalus 
Cretensis, qui voiasse fingitur. Gor- 
tjs enim, vel Gortyn, est Cretae op- 
I)idum. Vinetus, 

Gordjnius aliger] Deedalus. De hoc 
ct aliis arcliitecturse laude claris, 
liic quidem recensitis, vide Vitruvii 
I'rocemium lib. vii. Freherus. 

Mdis Conditor Euhuica} Id est, 
templi Apollinis Ciimaiii conditor 
Da;daUis. Servius in sextum iEnei- 
dos. Vinet. 

302 Pulrii pepulere dolores} Malim ; 
reiiulere. 

303 Pliilo Cecropins] Atlieniensis 
Philo. Hie Arcliitectus insignis 
laiidatur armamentario, qiiod Athe- 
nis fecit, capax mille naviuin. Me- 
morat Cicero libro primo de Ora- 
tore, et Plinins in Historia Naturali, 
et Vitruvius libro septimo. Vinelns. 

Non qui laudatus ab hoste] ' Grande 
et Archimedi Geomctricii; ac maclii- 
iialis scientiae testimonium Maici 
Marcelli contigit interdicto, qunm 
Syracusae caperentur, ne violaretur 
unus, nisi fefellis»et impcritim mili- 
taris inii)rudentia.' Plinius libro sep- 
timo. Vide Titum Livium, et caput 
triccsimum quiuctuni liistoriarum 
Tzetza;. Idem. 

Qui laudalus ab hoalc] Archimedes. 



Freherus, 

184 Volumine Margei'\ Margcum 
qui putaut in 3Iarcuin niutandum 
esse, minus prudenter fa(!ere puto. 
Nam solo przenomine non potuit de- 
signare unum Varroneni. Quot enim 
alii Marci pra-ter Varroneni intelligi 
possent ? Denique quae h«c confi- 
dentia est, niutare quod non intelli- 
gas ? An Mapyivs Graecum puruin 
putum tibi non videtur f sed nimirum 
ha^c eos impulit causa, ut Varronem 
intelligi putarent : quia Ausonius di- 
cat ' Margeum celebrasse Hebdoma- 
da :' Varronem vero certum erat 
libros de Hebdomadibus scripsisse. 
Sed toto ccelo errare puto. Nam 
Ausonius vuit dicere, decimo libro 
operis sui celebrasse hebdomadem 
operum mirabilium : hoc est, nt vulgo 
loquebantur, septem miracula mundi. 
Ut et Vitruvius: qui decimo operis 
sui volumine instrumentorum et ma- 
chinarum raliones docet. Scaliger. 

Margei] Vitruvio, et aliis veteribns, 
quorum scripta prostant, ignoti. fre- 
herus, 

Margei] Lege, Marci, pro quo co- 
dices script! vitiose Margi vel Margen 
praeferunt, ex quo nescio quern Map- 
•yia sibi hariolatus est Scaliger. Quot 
enim, inquit, alii Marci praeter Var- 
ronem? sane. Sed celeberrimi Heb- 
domadum libri a Varrone script! 
faciunt nt de alio Marco non possit 
intelligi. Salmasius, 

Maici'] Varronis Hebdomadas hie 
designari contra Scaligerum tuetur 
Reinesius lib. ii. Var. Lect. c. ii. 

307 Hebdi>mas] Septem niundi mi- 
racula. Ita Scaliger. 

Hicclitvi] Itadistiuguo. Intelligit 
enim Menecratem Epiiesinum, cnjus 
meminit Varro libris de Re Rustica. 
Is multa et prxclara volumina de 
historia aniuKilium, item de aliis reli- 
querat. Scaliger. 

Jlic clari viguere] Statins in Tibur- 
tino : ' Vidi artes, Vetcrum<|ue ma- 
mit>, variisque nictalla Viva niodis.' 



1130 



NOTiE VARIORUM IN 



Menecmtis artes'] Habuisse Mosel- 
lam et Belgium snos quondam artifi- 
ces eximios, iiiiiilo pene Graeeis in- 
feiioies, (ne niniis hyperbolice Aiiso- 
iiiiis hie luxuiiari piitctiir,) vel unnm 
iilud antiqnitatis nobile monumen- 
tiim; quo uec cis Alpes pra^stantius 
aliud eruditi spectatoies Ortelius et 
Vivianus (in Itineiar. Belg. pag. 53.) 
existimainnt, quodque ipsis Italis 
ostentari possit; indicio est, in pago 
Eg^el ad sinistram ripam uno supra 
Angustam lapide, e regione Reinich 
rastri. Politissiuiis saxis moles tur- 
rita surgit, quae ' in conuni sublime 
procedens' (ut verbis utarSuIpit. Se- 
veri p. 316.) editoque loco posita, 
longe conspicua, satisque adhuc per 
tot temporum vices illepsa, (nisi qua- 
lenus cce.li injuria, ad Occidentem po- 
tissimum arrosum summitates scalp- 
tnrae amisit,) copia et varietate argu- 
menli, et artificii admiratione, intel- 
ligentem spectatorcin aliquandiu de- 
tinere potest : me quideni ad bihori- 
um detinuit. Post Appianum (pa*. 
48.5.) Ortelius copiose descripsit, 
pinxit etiam : ita tamen, utmultisin 
locis ocuU manusquehallucinati vide- 
antur. Itinerar. Belg. pag. 53. Mer- 
cator. Id vero tam ambitiosum et 
sumtnosum Mausolajum cum a priva- 
tis liominibus, Securis et Secundinis, 
caetera obscuris, et (ut dextri lateris 
figuraj arguunt) niercatoribus, statu- 
tum fuerit, (nam qui ad Constantiuni 
et Helenam referunt, largiter inepti- 
unt,)quid a proceribus,niagistratibus, 
veteranis, nobilibus fieri potiierit, non 
difficile estexistimare. Lips. iii. Ad- 
mirand. cap. xiv. Freherus. 

SOS Atque Ephesi sped, manus] Id 
est Menecratis Ephesini, cujus Var- 
ro de Re Rustica meminit. Idem. 

Ephesi spectala manus] Est Chresi- 
pliron, quern ideo non appellavit suo 
nomine, sicutcwteros ibidem memo- 
ratos, quia versus id nomen respue> 
ret. Straboni ' Cbersiphron' appel- 
latur. Salmasius, 



309 Ictinns] De noctua Ictini toj 
IxrixO'Vo-n-otov, quod hie adferttir, niliil, 
quod equidcm meniinerini, exstare 
in Veterum monimentis puto, ct vide- 
tur simile opus fuisse, ac columbam 
ArchytJB Tarentini. Scaliifei'. 

Ictinus'] Sic legendum puto. Vi- 
truviiis lib. vii. ' De a>,de Minerva; 
Dorica, (\u3e est Atlienis in arce, Icti- 
nus et Carpion edidit volumcn,' Me- 
minit et paulo post de Ictino, quod 
' Eleusiniae Cereris et Prose rpinaj 
cellam imniani magnitudine, Dorico 
more, sine extcrioribus columnis, ad 
laxamentum usus sacrificiorum' per- 
texerit. Est et ejus mentio apud 
Plutarch, in Pericle, et apud Stra- 
bon. lib. IX. Accursius. 

312 Dinochares] Qaod de Dinochare , 
sen, ut alii malunt, Dinocrate scribit, 
non consentit cum Plinio. Ausonius 
enim dicit : ' Arsinoen medii suspen- 
dit in aere templi.' Plinius autem 
negat suspendisse, sed iuterventu 
mortis Ptolemaei opusinchoatum reli- 
quisse. Scaliger. 

Conditor hie for san fuerit Ptolemaidos 
aulcB Dinochares] Apud Piinium, Vi- 
truvium, et Solinum, Dinocrates legi- 
tur. Quo certe modo an sit et in 
Ausonio scribeudum, a?quo animo 
ampliaverim. Nam et Strabo Xeipo- 
Kparns, licet habeant nonnulli codices 
XetponoKpa.T7js. Leo Bapt. Polycrates. 
Ni sit (quod equidenisuspicor) in co- 
dicibus emendatissimi a-tatis nostrae 
scriptoris vitium. Ut videri possit 
et hie quoque tradentium varietas. 
Alioqtii cum Ephesiae Dianas templi 
architectus Plinio non semel Ctesi- 
phon vocetur, Straboni tamen Chesi- 
phron, Vitruvius item Ctesiphonta vo- 
cat eum, libro septimo : ' Prinium,' 
inquit, ' aedes Ephesi Dianas lonico 
genere ab Ctesiphonte Gnosio, et 
filio ejus Metagene est instituta.' 
Idem : ' de aede lonica Ephesi, quas 
est Dianap, Ctesiphon et Metagenes 
edidit volumen.' Ausonius peri- 
phrasti/c«y exprimere magis voluit, 



AUSONII I<;IJYI.1.IA. 



1131 



inquieiis : ' Atqtie Ejiliesi spcrtata 
maims, vel in aice Miiiervne.' Clieisi- 
phrona liiinc (iit videtm) et Pytliium 
intelligent. Qui Pricute ;rdeni ]\Ii- 
nervee nobiliter architectatus traili- 
tnr. Kisi sit potiiis illiid lietnisti- 
cliiiim, vel in arce Mincrvce, cum se- 
quentibus jungendum, qua? de Irtino 
dicuntur. Quod est vero siniilius. 
Accursius. 

Dinochares] Dinocratem ab aliis 
scribi, qui Pliuio teste, iiiterventu 
mortis PtoleniEei, reliqueiit opus in- 
choatum, nee (quod Ausonius hie 
refeit) suspenderit, item Scaliger ob- 
servat. Frehcrus. 

Quadro cui bi fasligia cono^ Haec 
sine synaloephasi pronuncies, poteiit 
luetrum consistere : scd locum sensit 
esse depravatum, et nionuit Marian- 
gelus. Quod autem ad ' Coni' signi- 
ficationem attinet, Columella libro 
sexto,' Cupressinos Conos' vocat nu- 
ces Cupiessi : et vetus Virgilii com- 
meutatov in Imncversum tertii ,Enei- 
dos : ' AerisB quercus, aut eoniferaj 
Cyparissi,' scribit ' Conum'essefruc- 
tum Cupressi, ac ipsam arboreni esse 
KuvoeiSfi, id est, ' Cono' similem li- 
gura. Dioscorides vero libro primo, 
nueem pini et piceae appellat ' Co- 
num.' Hane arbitror primam esse 
et propriain signiticationem ' Coni :' 
unde aliarum rerum per similitudi- 
nem manarunt. Dicitur enim galeae 
quoque ' Conns,' ut tertio TEneidos ; 
' El conum insignis galea^, cristas- 
<iue comantes : ' quern scribit Servius 
curvaturam esse, quae in galea pro- 
niiuet, super quam crista? sunt. Est 
et format genus apud Geometras 
' Conus,' quam sic definiunt : ' Conns 
orthogonii triaiiguli circumactus, et 
ad idem reditio, immobili manente 
uno ex lateribus, quae apud rectum 
sunt angulum.' ' Conos' denique 
recte appellaveris sen ' Conellos,' 
quibus novenis in formam quadrataui 
ercctis liidinius, globo inimisso deji- 
cientes, quas nos vulgo (Juillas. Hoc 
<liium proprie Conos sit, Conum in 



pyramide iiullo niodo invenias, nisi- 
improprie, per similitudinem quan- 
dam figurap, a basi in cacumen sen- 
siiu gracilescentis. Vinctus. 

Quadro cui in fasligia conu'\ Cuvi 
pro cui scribendum est, ut versus 
ruina boc tanqiiam tibicine, liaeque 
destina fulciatur. Turneh. Ego cuji 
prajferam. Antiques enini quis, quu- 
ius et quoins, quuji et quoji decli- 
nasse certnm est, quae deinde in quoi 
et cui contracta sunt. At Salmasius 
cubi citat in Exercitat. Pliniauis ad 
Solinum. Sed cui probum, sic ut sit 
spondseus. Ita enim et alii ejus aevi 
poetae. Paullinus ad Cytherium, 
' Munitor Appius cui nonien dedit.' 
Prudentius autem Cuique dactylum 
facit aliquot locis. "Side, si lubet, 
Eruditiss. Heinsium in suis ad istuni 
potitam notis. 

313 Surgit et ipsa suas, Sfc] Car- 
men hoc perperam iiuc rejectum ar- 
bitrauiur, quando et unde pendeat 
non habet, et quae hie de ' Dinocrate' 
architecto, et ferreo ' Arsinoes simu- 
lacro' dicuntur, confundit et interci- 
pit. Proprias vero umbras an con- 
sumat Pyramis, auibiguum est : et 
quo niodo consumat, non omnibus in- 
tellectum. Hieronymus certe, Laer- 
tio referenle, et Plinius lib. xxxvi. 
memoriae prodiderunt, Thaletem Mi- 
lesium Pyramidum allitudinem men- 
sum, umbram asservando, qua hora 
par esse corpori solet. Contra Mar- 
cellinus, lib. xxii. iEgypti tractus 
percensens ita scribit: ' Pyramides 
ultra oumem omnino allitudinem, quae 
nianu confici potest, erectae, sunt 
turres ab imo latissimae, in summi- 
tates acutissinias desinentes. Quae 
figura apud Geometras ideo sic ap- 
pellatur, quod ad ignis speciem (jov 
TTvpos ut nos dicimus) extenuatur in 
conum. Quarum magnitudo, quoniam 
in celsitudincni nimiamscandens gra- 
rilcscit paulatiiu, und^ras quoque ine- 
chauica ratione consumit.' Solinus 
quoque rem candem ita perstringit : 
' I'yramides turres sunt fastigiata;, 



1132 



NOT^ VARIORUM IN 



ultra excelsitatem onincm, qua; fieri 
manu possit. Itaqiic iiiensurain iiin- 
braruiii egressiE, iiiillas habeiit um- 
bras.' Hiuc et in Toxaride Liicia- 
uus: ' Audierat/ inqtiit, ' TEgyptias 
Pyramides, cum siibliines forent, iiin- 
bram non jacere, quae diversitas in 
ipsis qnoque orbis terrarum miraculis 
perralra est.' Denique Cassiodorus 
Aiisonii partibus accedit, rationem- 
que ad latitiidinem referre videtur 
ita scribens lib. vii. Epistol. ad Prze- 
f«ctum urbis Romae : ' Pyramides in 



yllgypto, quariim in suo statu se um- 
bra consumeiis, ultra constructionis 
spatia nulla parte conspicitur.' Accurs. 
Et ipsa suas consumit Pyramis um- 
bras] Fyramidem defiiiiunt iideni 
Geometrae : ' figuram solidam plani- 
tiis coinprcliensam, ab luia planitie 
ad ununi punctunj exsiugenteui.' O- 
belisci vero, Pyramides erant ex 
unico lapide factas, quuni quae pro- 
priae dictiE sunt Pyraiuides, ex nuil- 
tis lapidibus quadratis compactae es- 
sent. 




Obeliscus. 



Pyratnis quadrangula. 



Quam autem Ausonius Pyramidem 
hie significet umbras suas consnmen- 
tem, conipertuui non habeo. Memi- 
nit Plinius libro tricesimo sexto obe- 
lisci octo et quadraginta cubitorum, a 
Ptolemaeo Philadelplio in conjiigis 
su£e, ejusdeniqne sororis Arsinoes 
gratiani Alexandriae statuti, sed nul- 
1am umbrae ejus nientionem facit. 
Illnd ergo jamdudum quajrimus, quod 
genus hoc Pyrainidis fiierit, quod uni- 
bram suam consumeret, et nmbrani 
non haberet. Lapides enim, ex qui- 
bus hse Pyramides factae adhnc vi- 
suntnr, non sunt ejusmodi, ut expo- 
siti radianti Soli, uuibram non jac- 
tent. Quin idem Plinius et Diogenes 
Laertius auctorci sunt, Pyramides 



illas et umbras habuisse, et mensu- 
ram altitudinis Pyramidum depre- 
hendere invenisse Tliaietera Mile- 
sium, umbram metiendo, qua bora 
par esse corpori solet. At non solus 
tamen Ausonius Pyramidnm umbras 
suas consiimentium nieminit. Sic 
enim de iis Lucianus in Dialogo, Cui 
titulus : To^apis. "H/coue yap ravras 
v^7i\as oUffas, /u5) trapexifOai ffKiav. Et 
Soiinus : * Pyramides turres sunt in 
j^gypto fastigiata; ultra excelsitatem 
oninem, qu;e fieri manu possit. Ita- 
que mensuram umbrarum egressae, 
niillas habent umbras.' Ita Soiinus, 
scd qui mihi videatur comminisci ne- 
scio quid portentosiim etiam magis, 
qnam ipsaj sint Pyramides. Quis 



AUSONII EDYLLIA. 



1133 



enim hoc illi crcdat, moleni saxeani 
terras inliEerenteni, adeo exsmgere, 
lit umbram ob id non habeat ? Am- 
niianiis itaqiie ali(|iianto pi'ritiiis, et 
Cassiodorus. Sic enim ille scribit li- 
bio vicesinio seciindo : ' Pvranruies 
ad Miraciila septcni j)roveot;i?, qiia- 
rnm diiiturnas surgendi difficiiltates 
scriptor Heiodoliis docet, ultra om- 
nem oinnino altitiidinem, qua-. Imma- 
nis confici potest, erectac sunt, tnrres 
[Solini videntur esse base] ab inio 
latissim<E, in summitates acntissimas 
desinentes : qnte fignra ?piid Geo- 
nietras ideo sic appellatur, quod ad 
ignis speciem (toC Trupbr, ut nos dici- 
nius) extenuatur in coniini. Quaruin 
niagnitudo qiioniam in celsiti.dinem 
niniiani scandens, grarilescit paiila- 
tini, umbras quoque nieciianica ra- 
tione consuniit.' Cassiodoius vero 
formula quinctadecima libri septimi 
variaruni : ' Pyraniides in A.gypto,' 
inquit, ' quarum in suo statu se um- 
bra consumens, ultra constructionis 
spatia nulla paite conspicitur.' Ad 
liunc sane modum explicaut Am- 
mianus et Cassiodorus, quod dubium 
esse potest, an intellexerit Solinus 
de consumente se umbra. Vinetiis. 

Consuniit Pyramus umbras] Sole al- 
tissimo. (Ovid. pag. 392.) Quod et 
liominibus ibi evenit, Sole de medio 
cu'li respicienfe. Warnefrid. p. 9. 
Quis enim dubitat umbras jacerc, cum 
fee properat Oceaiio coudeie, Solem P 
Virgil. ' Majore?que,caduut altis de 
inontibns umbra?.' Hue Dousa in 
laude Umbrap,pag. 3S. * Umbras nus- 
qiiam flecteus liyeme.' Lucan. pag. 
71. ' Vieta umi)ra.' Catalect. 212. 
Lucan. pag. 300. Frtlierufi. Cum 
vero inter diversas opinioncs rem 
banc ab Interpr»'til)u.s non satis ex- 
plicatam dcprebenderem, r.eque Vi- 
netus qui earn cnodare aggressus, 
volo meo satisfacerct, illam, ui scitii 
dignam et curiosis iiigeniis gratam, 
r(f ixaOTiixaTtK(t!Tarcjj loaiini IJIai'u pro- 
putui, qui can) niajori luce indigerc 



judicavit ; sed quoniam vir illustris 
aliis gravioribus negotiis occupatiis, 
nioram nimiam prspvenire voluit, di- 
Incidatione C. I. Longomont.ino Ju- 
niori commissa, a quo etiani seusus 
hujus loci ita cxpositus est ut jam 
nihil desiderem, ejusque commenta- 
tioncm ac diagrapheu hie apponere 
libet. 

Consumit Pyratnis umbras] Viden- 
dum de quo genera Pyramidum hie 
lotpiatur Ausonius, neque enim huic 
negotio omnes eeque aptae sunt, cum 
earum nounuUip, qux majoiem ha- 
bent angulum verticis umbras citiiis 
consiimant, aliae vera quje niinorem 
tardius, ut Obelisci. Vinetus Pyra- 
mides ^Egyptias quadratam putat 
habiiisse basin, ex quibus una prae 
omnibus accipienda : qujE si secnn- 
dum ejus assertionem umbras ronsn- 
mere debeat, oportet ut sit ronfecta 
ex quatuor Triansulis, quorum lalera 
a:'qualia, et singuli Anguli CO gradus 
contineant. Si igitur intelligatiir 
corpus liorce sectum in duas partes 
je(iuales, per verticem B et diame- 
tnim KH in basi quadrata pyramidis 
GKHI, erit tigura orthographica, ad 
cujns situm disposits sunt oirnes 
superficies dictas Pyramidis, Trian- 
gulum rectangulum ABC, habens 
angulum Rectum ad B, et duos se- 
mirectos ad A et C. erunt etiam la- 
tera Giv, GH in quadrato GKHI 
?8qualia lateribits AB et BC Trian- 
guli ABC, item ejusdem Trianguli 
basis A C a'qualis diagonal! quadrati 
K H. Sole jam existente in puncto 
altitudinis P, dico Pyraiuidcm pro- 
jicere quidem per umbram iniaginem 
vertiois sui B in punctum E, super 
planum adjareus; at cum ille occii- 
|)averit in alio verticali punctnm M, 
id est, 1.5 gradus, apicis iiujus um- 
bra, ul in aliis corporibus, supt-r pla- 
num prqjici non potest, sed dimidiiim 
totuin in tali Pyramide obscuratur, 
dimidium vero radiis Solaribus illufi- 
tratur : quia igitur, secunduin iUud 



1134 



NOT^E VARIORUiV IN 



leceptiim ab omnibus Matheniaiicis eflicit, tiiin vertex B necessario ca- 
et Oplicis, Sol 45 gradiini occiipaiis clere debet in C, ueqiie ulteriiis in 
umbras aequales corporuin t'astigiis planum aliquod procedere potest, 




cum B D altitiido Pyramidis, et D C 
dimidinm Baseos eequales sint. Sole 
autem a puncto M ad Meridianuni 
progrediente, et in G hicente, umbra 
brevior multo minus in planum ali- 
quod projici potest : igitur ad dictum 
Ausonii tum maxime consumpta est, 
donee, Sole Meridianuni relinquente, 
in opposita Triangula crescendo 
Ji'ansierit, illaque occupat tum cum 
Sol ad 45 gradum versus Occidenteni 
venerit, inde postea eodem magis de- 
presso umbram verticis tandem pro- 
jicit, ut prius. Igitur non mirum si 
Alexandriae et in aliisjEgypti ditioni- 
bus, magna ex parte circa Solstitium 
eestivum inPyramide tali umbra con- 
sumatnr : nam in orientalioribus ejus- 
dem Regni locis, ut Sienae (quam lio- 
die Turcae Asnw nomine indigitant, 



et Strabo recte ' Indicem solstitii 
aestivi' vocat) Sole punctum H vel 
verticis occupante, tum Inijus, tum 
omnium opacorum umbra penitus 
evenesclt. 

314 Jussns ob incesti} Persis et As- 
syriis sorores* suas fas erat uxores 
ducere, ut refert Lucianus in ser- 
mone de Sacrificiis. Et non solus 
hie Philadelphus, Ptolemaiorum /E- 
gypti regum secundus, sororem suani 
Arsinoiin in matrimonio liabuit, ve- 
rum etiam ejus filius, PtoleniEeoriim 
tertius, suaui Beronicen: cujus co- 
mam Conon Mathematicus, et Calli- 
machus poeta, inter sidera colloca- 
runt. Vinctus. 

Incesti qui quondam fadus amoris] 
Lucanus lib. viii. 'Jacuere sorores 
In regum thalatnis, sacrataque pigao- 



AUSONII EUVLLIA. 



1135 



ra matres. Daninat apnd srentes 
sceleris non sponte peracti GLdipo- 
dionias infelix fabiila taedas.' Ita 
enini lectins membranap, quam vul- 
gata» edd. in queis est Tliebas: tadas 
eiiini pro luiptiis poui quis nescit? 
' infelix tabula ' est Tragoedia. 

315 Suspendit in acre] Ansonins 
opus perficit, quod inclioatmti fiiisse 
relictum srribit Pliniiis libro tricesi- 
mo quarto, qnum de lapide Magnete 
dissent. ' Eodem,' inquit, * lapide 
Dinocrates architectus Alexandriae 
Arsinot-s templum concamerare in- 
cboaverat, ut in eo simulacruni ejus 
e ferro pendere in aere videretur. 
Intercessit mors et ipsius et Ptole- 
maei, qui id sorori suaB jusserat fieri.' 
Haec ille. Habuit vero eadem Alex- 
andria Serapidis uuminis ^gyptiaci 
tenipiuu), in quo medio Solis sig- 
nnm eodem artificio sustinebatnr, uti 
refert Kufinus libro undecimo Eccle- 
siastical Historiae. Ue quo vult Lu- 
dovicus Vives Augustinum dixisse 
lijec potius, quam de simulacro Ar- 
sinoes : ' Qnamobrem si tot, et tanta, 
tamque mirifica, qua? ixi)xavijfj.ara ap- 
pellant, Dei creatura utentibus, hu- 
manis artibus fiunt, ut ea qui nesci- 
unt, opinentur esse divina, nnde fac- 
tum est, ut in quodam templo, lapi- 
dibus Magnetibus in solo et in came- 
ra, proportione magnitudinis, positis, 
simulacrum ferreum, aeris illius me- 
dio, inter iitrumqiie lapidem, igno- 
rantibus, quid sursunr esset ac deor- 
sum, quasi numinis potestate pende- 
ret,' et reliqua, libro vicesimo prime, 
De Civitate Dei. Vinetm. 

Suspendit in aere tempW] Per /UTjxa- 
vicr/jia. Ita Cupido in teuiplo DianjE, 
Cassiodor. p. 45. Claudian. in Mag- 
nete, pag. 335. Credemusue vero 
tale quoddam portentosae artis opus 
apud Treveros fuisse ? Annales qui- 
deni iliorum et fama constans jactant, 
qui rem ita asseverant, ut nihil ad 
faciendam fidem ultra requiri videa- 
tur. Sic cnini, postquani de templo 



Idolorum fecit mentioneni, qnisquis 
annalium eorum anctor fuit : ' Hujus 
in vestibulo,' inquit, 'ex lapide qua- 
dro insignis arcus exsurgens, habet 
ferream Mercurii iniaginem (dictu 
mirabile) in aere pendentem : seor- 
sum autem Jovem marmoreum, scu- 
tellam auream manibus tenentem, qui 
tus inimissum redolebat in uaribus 
circumstantium, tanquam si igni ini- 
n)itteretur,nec tanienurebatur. Quod 
lie forte nostris dictum verbis, tan- 
quam a nobis confictum, credere 
quis detrectet; non nos, sed potias 
audiat Galbam Viatorem Licinio So- 
phislap, hoc ipsuni inter cactera rerum 
stupendarum, quas viderat et audi- 
erat, his verbis contestantera. Sic 
enim ait : ' Audi praeterea quod 
mireris. Treveris est civitas Galliaj 
nobilis, nbi Senecio quidam, cujus 
hospitio usus sum per duodecim dies, 
in suburbio civitatis, ferream effi- 
giem Mercurii volantis, magni pon- 
deris, ostendit in aere pendentem. 
Erat autem magnes, ut hospes idem 
mihi ostendit, supra in fornice, iteni- 
que in pavimento, quorum naturalis 
vis e regione sibi ferrum adscivit, sic- 
que ferrum ingens, quasi dubitans, in 
aere remausit. Vidi etiam in eadem 
urbe ingentem e pretioso marniore 
Jovem, scutellam auream duorum 
pedum latiludir.is tenentem, ubi hoc 
inerat scriptum : lovi. vixuici. Trk- 

BERORVM. EX. CENSV. QVINQVE. CIVI- 
TATVM. RhENI. PER. TRIA. DECEN- 
MA. DENEGATO. SED. FVLMINE. ET 
COELESTI. TERRORE. EXTORTO. FAC- 
TVM. ARTE. MECHANICA. Nam tUS 

quasi prunis impositum redolct, si 
immiseris, nee tamen deficit; quod 
ita probavi esse." 11*0 1116. Adde 
Bruschium fol. 124. b. Freherus. 

Suspendit in aae templi] Similis 
quaedam fabella circumfertur de lo- 
culo IMaliometis, qucm Mecctr in 
aere pendere nuUis fultum suhmini- 
culis vulgus putat. Sed an de hac 
Arsinoes, an vero dc alia loquatui 



]l:36 



NOTyE VARIORUM IX 



statna Cedrenus, liaml liqiiido dixe- 
lim. Ille namqiie Alt^xandii* in 
templo Serapidis snspensiiiii simula- 
crum hand ita magnum lefert, ciijiis 
capiti ferriim infixiraiit, et e regioiie 
supra in tccti laquearilms magnetem : 
itaqiie factum, ut statua in aere vi- 
deretnr suspensa, ncque terram tan- 
gens, neque tectum. Eadem raiione 
ferrens Cupido in Dianas templo sine 
aliqua alligatione pendcbat, narraiite 
Cassiodoro lib. i. Var. Epist. 45. nee 
non Victoria ferrea inter coluumas 
IV. Magnesiae ad Sipyium pendens 
yjne aliquo vinculo, de qua L. Am- 
pelius in libeilo Memor. cap. viii. 

316 Cants Achntcs, Afflatamque] Ita 
liic Affiatam in libris duobiis antiqiiis 
reperisse se scriptum, monnit Pul- 
mannus, quum nostri novi Affliclam, 
et Affictam liaberent. In dnobus au- 
tem prioribus verbis si niliil est vitii, 
' Achatem ' Ausonins pro ' Magnete' 
posuit, speciem videlicet pro specie. 
Achates enim quod in modum Mag- 
netis ad se ferrism aitraliat, nusquam 
legi. Et Plinius * IMa.^nrtem ' appel- 
lat, non ' Achatem,' quo lapide tern- 
plum illud concamerartint. Ceterum 
quis hac in re ' Coro ' locus fuerit, 
nescio. Venti namqne nou nieniinit 
Plinius in hac historia, sed solus Au- 
sonius : nisi forte de illo aliquid con- 
jicere possimus ex coma Berenices 
Catulli. Ibi enini ejusdem Arsinoes 
fit mentio, eaque Chloiis cognomina- 
tur : * Obtulit Arsinoes Chloridos 
ales equus.' Chloris antem et F'lora, 
eadem nym()ha apud Ovid. v. Pastor. 
'XXwpis eram, quae Flora vocor : cor- 
rupta Latino Nominis est nostri lit- 
tera Graeca sono ;' quam amavit Ze- 
phyrus, rapnit, rompressit, pro con- 
juse liabuit. Est autem Zephyrus, 
nnde Zephyritis in eodem Carmine 
Catulli ipsa Arsinoe, auctore etiani 
Stephano, venttis ah occasn spirans 
ffquinoctiali : Corns vero, quern et 
caurum, et chorum, et chuurum in Vir- 
gilianis exemplaribus scriplnm re- 



perit Pierius, ab occasn solstitial!. 
Potest ergo architectus in eo templo 
venlum finxisse spirantem, afflantem- 
que illud Arsinoes simulacrum, et 
fiittu suo, quasi Caeciani alium ventum 
nubes, id ad se attrahentem. Qui 
ventus, quia ex lapide esset factns 
Achate, hoc est Magnete, ' Corns A- 
chates' sit Ausonio dictus. Verum 
quam incertaR periculosaeque sunt 
conjectura;. Pulmanno potius visum 
est, liaec sic distinguere: Spirat enim 
tecti testudine Corus, Achates. Affla- 
tamque trahit ferrato crine puellam, 
Vinetns. 

Corus Achates'] Verior Scaligeri 
lectio, quam totus Achates, Afflatam- 
que trahit. Ita idem Scaliger ex 
prisca scriptura reponit, pro Afflic- 
iamque rapit. Freherns. 

Spirat enim tecti testudine i-era Mag- 
netis, Afflctamque] Itaputo olim scrip- 
turn fuisse, cum antca Corus Achates 
legeretur. 'O Mdyvris et & fiayv-firris, 
et T] nayvTJTis dicunt Graeci. In E- 
pistolis Gr<ecornm : Tqv fiayvrjrtv 
\i9ov epav 7ov ffiST]pov (paar'i. Est antem 
duplex hoc nomine lapis : verus ille 
qui ferrum trahit et hoc nomine 
notior, quem 'HpaK\fiav XlBov vo- 
cant, et alius qnidem facie argen- 
tea : qua de re vide incomparabilem 
virum ad Solinum pag. 1102. et seqq. 
ad distinctionem igitnr horum dixit 
Ausonins: vera Magnetis. nt, veraa 
iaspides, verae smaragdi, veri sar- 
donyches, vera Salamis. Inqne re 
praesenti eadem voce usus Plinius 
lib. XXXIV. c. XIV. 'Lapis hie et in 
Cantabria nascitnr, non ille Magnes 
verns cante continua; sed sparsa 
bubbatione (ita appellant) nescio an 
vitro fundendo utilis.' Corripuitqne 
pritnam propter mutam cum liquida. 
Affictam malo ex Vineti libris, quam 
Afflatam ex Pulmannianis. Videntur 
enim hoc supposuisse, turn ut respon- 
deret rcf spirare, tum quod illud esset 
insolentius. Lucretius : ' ficta pe- 
dum poDO vestigia.' Diomedes citat 



AUSONII EDYLLIA. 



1137 



ex Scaiiro : 'sagitta confictiis.' Unde Substnuta c)ei>idine fumant] Sole- 

et 1. C. Callislrato: ' iiificta navis.' bant Veteies balnea et theinias in 

Varro HI). III. de Re Rustica : ' sep- siinima crepldine arcium coUocare, 

ta afficta villa? qnas sunt.' Gronoiius. atque etiam in exterioiibiis paitibus, 

330 Os<£H^j7is «/<<»« funim] Eauique periculo (iit credere licet) ignis vi- 

rotiuulam. 'Jales plerseque et ad tando. Sidonins in Burgo Leontii : 



Rhenuni et ad i\Iosellani in siiperci- 
liis niontinni apparent, firniissinii o- 
peris, utiinip a Romano illo a;vo : qui- 
bns posterior aetas pliira eedificia et 
propiignacula circnmdedit. Eas ob- 



' Domus de fliiniine surgunt, Penden- 
tesque sedent per proptignacula ther- 
mae. Hie cum vexatur piceis Aqiii- 
lonibns cestus, Scrupeus asprata la- 
trare crepidine pumex Incipit, ac 



servare licet in Mosellaj tractu ia fraclis salicns e cautibus altnni Ex- 

castris piiiriniis, et ad Rlieninn, in cutitnr torrens.' Ita in veteri Epi- 

ripa Germanica, in caslris Stein, Ru- granimate therniariiin Gargilianarum 

desheim, Enifcls, Cub, Catzeneltibogen, Carlhagine: ' Rupibus excelsis nbi 

Lanstein, Helffestdn, Engers, Lintz, nunc fastigia surgunt, j^quanturque 

Duilz, Keyserswcrd. Sed et iu Hun- polo totis prcecclsa lavacra. Sedibiis 

iioruni tergo, castro Stromburg: in hie inagnis exardent niarmora signis : 

lloheneck, Sayn, Sylva Ottonica, in Ardua sublimes prsvincunt culmina 

castro Erpack, Lindcnfels, Otzberg. thernia?. Non hie flainnia nocet.' 

Hoc genus etiain in Gallica Francia Freherus. 

vetustissima castella habent : quod Quid quce sulphnrea] Proxime ad 

quia ipsius Domini rtfiigium et re- veruni editio Ugoletti, qu* fulminea 

ceptaculum esset, Donjon, quasi Do- pro sulphurea exhibuit. Lego : Jlu- 

minicum, vocare solebant. Freherus. minea. Gramineani dixerat Statius 

331 Consepto gurgite pisces'] Talis in Tiburtino, unde Ansoniiis Iiaec ex- 

captura SaJmonum eximia est apud cerpsit: ' An quae gramineasuscepta 

Nivomagum, ad ostia Dralionie flu- crepidine fnmant Balnea, et iniposi- 

violi : et alibi. Lapsus auteni liic turn ripis algentibus igneni ? Quaque 

apud Gregorinm Tnronenseni. Idem. vaporiteris jnnctus foniacibus amnis 

Concepto guTgHe"\ Lege cum Ugo- Ridet anbelautes vicino fliimiue Nym- 

letto, consepto gurgite. Nota ilia phas.' 

piscandi ratio, qua obstructis angus- 338 Balneal Miror, quod nihil de 

tiarum aditibus, inter scopulos vel fontibus acidis, magno ejus regioois 

vada prominentia pisces conclusi ca- et praecipuo commodo, Ausonius te- 

piuniur. ligerit : qui et apud Confluentes, et 

337 Quid qua sulphurea] Therma- Augustam ipsaniTreveroruin, magno 

rum et balnearum sudationes sic Ve- et palati et stomachi bono bibuntur : 

teres ajdificabant, ut per tectoria et passim etiam in media via. Ad 

earum tubi esstnt cavi undique, per primum ab urbe lapidem in dextra 

quo3 ex hypocausto erraret flamma, ripa pagus est, vetustum Longovici 

et omnia lateracalefaceret. TwrnfiuS' nomen ret'erens, Long-Wick hodie, 

Sulphured crepidine] Sub rupe et ubi fontem ejusmodi degnstans ad 

S3X0 abru|)to altoque, at Servius ex- ipsum Mosclla; exsccnsum, et pcren- 

ponit in sexcentesimum et quinqua- die iteruni ilium celebcrrimum in 

gisimum tertiuni decimi /Encidos, ex villa Lavgen-Swalbach, intelligere de- 

cujus venis suH'ureis aqua exit call- mum coepi locum Plinii lib. xxxi. de 

da. Vide Plinimn de Aquis calidis, Tungrorum fonte laudatis.simo (sunt 

et balncis, lib. tricesimo priuio, et illi Spadani, Lipsio potore nobiles) 

Vitruvium quincto. Vinelus. scribeutis : ' Tungri, civilas Galliie, 
Dilph. et Vur. Clus. Auson, 4 C 



1138 



NOTyE VARIORUM IN 



fontem habet insignem, pliirimis biil- 
Jis stillantem, ferniginei saporis, 
quod ipsiim iion nisi in fine potiis iii- 
telligitiir. Piirgat hie corpora, ter- 
tianas febres disciilit, calciilorumque 
vitia. Eadem aqua igni admota tiir- 
bida fit, ad postremiim rubescit.' 
Quid enim sit iilud ? ' Plurimis bullis 
stillantem.' Freherus. 

Mulciber} Vulcanus, ignis, calor. 
Vinefus. 

339 Anhelaias tectoria per cacaflam- 
rnas] ' Anhelatas flanimas.' D. y^ui- 
brosins lib. vi. Hexaem. cap. viii. 
* De hyenie forsitan quereris, quia 
nulla til)i bypocausta anhelantibns 
ignibns vaporentur. Sed babes Solis 
calorem, qui tibi ovbem terraruni 
temperet, et hiberno te defendat a 
frigore.' Tectoria per cava. ' Suda- 
tiones illas sic veleres eedificabant, 
ut per tectoria earuni tubi essent 
cavi undique, per quos ex hypocaus- 
to erraret flamma et omnia latera 
percalfaceret :' ait ad hunc locum 
Turneb. xxii. Adversariorum, cap. 
XXI. Scd de tota re caniinorum et 
f'ornacuui, videsis plene tractantem 
Lipsinm Epist. Lxxv. Centur. iii. ad 
Belgas. De Balneis, Gulielmum du 
Clioul. Freherus. 

340 Exspirante raporem'] Statins in 
Balneo Etrusci : ' Ubi langnidus ig- 
nis inerrat iEdibns, et tenuem vol- 
viHit liyi)ocausta vaporem.' * Excal- 
dationes,' Spartiano. 'Caldaria' p. 
990. a. ubi oppos. 'Piscinae.' Pe- 
tron. pag. 19. ' Intravimus balneum, 
ct sudorc calefacti, momento tem- 
poris ad frigidam exivimus.' Idem, 

342 Et frigora piscinarum] Lavacra 
frigida, Baptisteria, Sidnn. ii. 2. 
Cassiodor. pag. 74. in princ. ubi de 
tiiemiis, et pag. 173. De luxu in 
piscinis, Macrob. in. cap. 15. Sym- 
mach. Epist. Eseuntes tbermis re- 
creabant se Iambus et piscinis geli- 
dis, solidandjB cuti. Sidonius tetra- 
sticho iilo elpganti super Piscinam : 
' Intrate algentes post balnea torrida 



fluctus, Ut solidet calidam frigore 
lympba cutera.' Ubi piura ad banc 
rem doctissimus Srlioliastes Job. Sa- 
varo p. 14.5. Hue pertinet et illud 
Statii ibidem : * Extra autem niveo 
quod margine coerulus amnis Vivit, 
et in fundum summo patet oninis ab 
imo, Cui non ire lacu, pigrosqne ex- 
solvere amictus Suadeat ?' Idem. 

343 Ut vivisfruer. aquis'\ Sidonius : 

* aut fluviali copia solidabantur.' 
p. 41. Rusticus apud Quintilianum, 
Declam. 298. ' Conipara, si videbi- 
lur, vestris nivibus [ita lege] nieos 
fontes; compara iuclusis intra pari- 
etes aquis perennesfluviorum lapsus.' 
Idem. 

344 Flumen pepnlisse'l Tibullus : 

* Hie placidam niveo pectore pellit 
aquam.' Idem. 

345 Quod si Cumanis'] Sic leg. Si 
quisquam, inquit, ad Mosellani acce- 
deret, putaret simnlacra, quae in Pu- 
teolanis balneis esse niemorantur, 
reperiri et conspici in hoc fluvio. Pa- 
pinius in balneo Etrusci : ' Nee si 
Baianis veniat novus liospes ab oris, 
Talia despiciat.' Accursius. 

346 Simulacra exilia Baias'] Sido- 
nius de Balneis villae suee : ' jEmula 
Baiano toUuntur culmina cono, Par- 
que colhurnato vertice fulget apex.' 
Et in fine : ' Quisquis ades, Baias tu 
facis hie animo.' ' Baias ' pro apice 
deliciarum habebant, Juret. pag. 195. 

* Nullus in orbe sinus.' Cassiodorus 
p. 300. apposite ad hunc locum : ' Et 
tamen sunt et alibi Baiae.' Idem p. 
417. Nee minus eleganter Symma- 
chus pag. 360. de Bails, &c. ' Ubi 
corniger Lyaeus Operit superna vite : 
Vulcanus aestuosis Media coquit ca- 
vernis : Tenet ima pisce niulto The- 
tis, et Baiae sorores. Calet unda, 
friget aetbra. Simu! innatat choreis, 
Amathusium renidens, Salis arbitra 
et vapoiis, Flos siderum Dione.' Fre- 
herus. 

348 Oblectatio luxum'] Qualem bac 
in re apud Veteres nimium taxat 



AUSONII EDYLLIA. 



1139 



Seneca Epist. lxxxvt, et seq. Idem. 

351 Innumeri] Hyperbole, toto 
opnsculo perpetiia. Idem. 

352 Incurrunt amnes'] Ita nimirum O' 
vid. 'Fliiiuina collectis inultiplicantur 
aquis.' Atqiie hi fluvii paties. Vide 
elegantem locum Claudiaiii. iii. Pro- 
serp. pag. 199. Ea certe fluviorum 
gloria vel maxima, multos minores 
reciperc. De Tiberi Tacitus refert, 
cum de eo coeiceiuio agilareUir, 
Rcatinos dixisse : 'Optime rebus 
mortalium consuluisse naturam, quae 
sua era fluniinibus, suos cursus, ut- 
que originem, ita fines dederit. 
Spectandas etiam religiones socio- 
rum, qui sacra, et lucos, et aras, 
patriis amnibus dicaverint. Quin 
ipsum Tibcrim nolle, prorsus accolis 
flnviis oibatum, minore gloria fluerc.' 
Cassiod. 337. De Pado xxx. amnes 
capiente Plinius in. cap. xvi. Juret. 
pag. 244. De Rheno Panegyristes : 
' Ubi totus est, ubi jam plurimos hau- 
sit amnes, qiios hie noster ingens 
fluvius, f Mosellam dicit,] et barba- 
rus Nicer, et Moenus invexit : ubi 
jam immani meatu ferox, et alvei 
unius impatiens, in sua cornua gcstit 
excedere.' De Danubio Ausonius : 
' Et qua dives aqnis Scytliico solve 
ostia ponto. Omnia sub vestrum 
fliimina mitto jugum.' Et eleganter 
Jornandes in Geticis, cap. xir. ' Hie 
in Alemanicis arvis exordiens, sexa- 
gintahabet a fonte suo flumina usque 
ad ostia in Pontum vergentia, [ea 
enumerat Cuspinianus in Austria fol. 
C52.] per mille ducentorum pas«uum 
millia bine inde suscipiens flumina in 
modum spinae, quae costas ut cratem 
intexuiit.' De utroque Claudian. de 
Bello Getico : * Sublimis in Arcton 
Proiuinet Herciniae confinis Kbetia 
silvan : Quae se Danubii jactat liiieni- 
qnc parentem, Utraque Komuleo 
jiraetendens flumina regno. Primo 
fonte breves, alto mox gurgile reg- 
nant, Et flu vios coguntjUnda coiiunte, 
miuorcs In nomcn transirc suum. Tc 



Cimbrica Tetbys Divisum bifido con- 
sumit, Rhene, meatu: Thracia quin- 
que vadis Istrum vocat Anipbitrite : 
Anibo liabiles remis, ambo glacialia 
secti Terga rotis, ambo Boreae Mar- 
tique sodales.' Contraria laus Gan- 
gis, fluvii Indiap, quod ab uno fonte 
prefect us, in centum flumina et ostia 
se dividit. Apuleius, pag. 220. Idem. 

354 Namque et Proncce .... Sura] 
Minorum gentium fluviorum, qui in 
Mosellam conveniunt, Ru, Sella, 
lari, Sieri non meminit; sed ejus, 
qui ordine statim sequitur, nempe 
Surae, cum sit navigiorum patiens. 
Nam Sura nulla controversia est ille, 
qui hodie dicitur ab accolis Mosellse, 
Saur, et Mosella excipitur ad vicum 
Billich, De Pronea, et Nemesa, quia 
eos fastidit Ausonius, neque Mo- 
sellae, sed Surae immiscentur, non 
magnopere curavi investigare. Sea- 
Uger. 

Namrjue .... adducta] Parisiensis 
codex adjuta. Usurpat Auson. multa 
fluviorum nomina genere feminine, 
ut sub finem hujus Eclogas admone- 
bimus. Vinetus. 

ProncECE Nemesceque'] ' Pronaeae.' 
Hodie die Pruim. Omnia enim ista 
fluviorum nomina, abrogata alias to- 
to isto tractu Latina lingua, Integra 
apud Germanos manserunt, non mi- 
nus quam flumina ilia Aquitanica, in 
fine Operis. Adeo nee alveos nee 
nomina facile fluvii mutant. ' Neme- 
saeque.' Hodie die Nymss, Uter- 
que autem fluvius Surae miscetur 
apud vicum Eerel, non longe cccno- 
bio Echternach. Frelierus. 

355 Sura interceplis] Fortunatus de 
Navigio suo, pag. 231. 'Inter villa- 
rum fumantia culmina ripis Perve- 
nio, qua se volvereSura valet.' Idem, 
]5r. pag. 170. Idem. 

359 Te rapidus Celhis] Celbis hodie 
Cauda nominis sui truncatus est. Di- 
citur enim Kelh, Is non longe ab 
oppido Eringie fluit in Mosellam. 
Ouarc non solum in Ausonio Crlbis 



1140 



noTjE variorum in 



legeiulnm esse liinc apparet,nnn Bel- 
lis, at iiiepfe alii lihii liabent : sed 
eliam in sequeiili versii non Cel- 
sis, sed Celbis restitiiendum. legen- 
diim eiiim : ?JobiUbus Cclhis celebra- 
tits piscibiis: ille Pracipiti, ^c. Qui 
versus antea nullani bonam senten- 
tiam efficiebant. Scaliger. 

Gelbis] Hodie die Kijl, a qno no- 
men habet KyWurg, prope viciini 
Erang Mosellae infunditur. Freherus. 

Erubris] Is est plane, qui hodie 
Rover, et ad cognominem siii viciim 
Mosellae immiscetiir. Scaliger. 

Erubrus] Hodie die Router, apnd vi- 
cum cognominem Mosellae illabitur. 
Hiinc a molendinis commendat et 
Fortiinatus: ' Dncitiir inignis siniio- 
sa canalibus nnda, Ex qua feit popu- 
lis hie inola rapta cibuni.' Rubera, 
in diplom. Dagoberti. Brnschius fol. 
125. b. Freherm. 

862 Cereulia saxa"] Molas, quibus 
frnmenta fianguntur, Deae Cereris 
inventum. Signiiicat autem Ausonius 
in eo Belgicae Galliae et Superioris 
Germaniae fluvio esse, quas ' molas 
aqnarias' Palladius in extremo libro 
primo, nos vulgo Molendina ; sed Mo- 
lelrinas ex Nonio Budaeus. Vitietus. 

363 Stridentesque trahensi Vitru- 
vius libro secundo : ' In Campania 
ruber et niger tofus. In Umbria, et 
Piceno, et Venetia, albus. Qui etiani 
serra dentata uti lignum secatur.' 
Plinius libro tricesimo sexto Natu- 
ralis Historiae : ' In Belgica provincia 
candidum lapidem serra, qua lignum, 
faciliusque etiam, secant, ad tegula- 
rum et imbricum vicem : vel si libeat, 
ad quae vocant Pavonacea tegendi 
genera.' Idem. 

364 Pralereo exilem Lesuram ten. 
Druh.'] Lesura manifesto est qui ho- 
die dicitur. Die Leser, et similiter 
vico nomen suum communicat ad 
conflnentes suos et Mosellae. Dra- 
chonus, quod vulgo editum est, vitio- 
sum est. Nam melior, et verior an- 
tiqua scriptura, quae habet Drahonus, 



sine c, non Drachonus. Integrum 
enim nomen retinet, Die Droan, vel 
Dro7i. Is paulo secundum Nivoma- 
gum, cujus principle meminit Auso- 
nins, aquas suas Mosellae confundit. 
Scaliger. 

Lesuram'] Hodie die Leser. Et 
Drahonum, non Drnchunum : inte- 
grum enim nomen retinet, die Draon 
vel Dron. Freherus. 

366 Sulmome vsurpo fiuores'] Ne 
'Salniona' quidem nomen suum in- 
terpolavit. Integrum enim hodie- 
que in ore vulgi versatur: cum di- 
catur ab ipsis accolis Die Salm. Mo- 
sella eimi excipit duobus niilliaribus 
Germanicis infra vicum Klustat, Sca- 
liger. 

3C7 Saravus] Superest omnium eo- 
rum fluviorum rex Saravus, quern 
ideo praeter alios magnificat Auso- 
nius. Nam et navigiorum paticns,et 
aliorum amnium hospitio, quos in se 
recipit, clarus : et, quod caput om- 
nium esse dicit Ausonius, sub moe- 
nia Augustae Treverorum Mosellam 
convenit, non longe a Kontherbruk. 
Hodieque voratur die Sahr. Etiam 
veteribus iSrtrra dictus ; ut patet ex 
inscriptione, qua; Trcveros translata 
est ex oppido ad eum fluvium sito, 
quod hodie vocatur Sarpruk, hoc est, 
Sarrce pons, ea ita habet: C^s. Ro. 
EXER. Imp. P.P.S.C. Av. Treve. 

INGRESSVM. H. CASTRA. SARRiE. FLV. 
PRO. MIL. CVSTODIA. BIENN. POTITVS 

EST. Ut apparet Sarpruk nihil aliud, 
quam Castra Rom. exercitus fuisse. 
Quare diligenter videndum, ne Sahr 
cum Saur confundamus. Nam nt 
dixi Sahr, est Sarav^is, vel Sarra. 
Saur autem est iSiwa. Quod ait * Tor- 
ta veste vocat,' allusnm ad picturam 
veterum fluviorum, qui carbaso in- 
duti finguntur, ita ut ipse carbasinus 
amictus nodo tortus ex humeris pen- 
deat. Porro ipse Mosella in Leucis 
oritur, supra Tullum, quod oppidum 
est Episcopale : primum tenuissimo 
tilo, quanquam multorum fontiuiu 



AUSONJI EDYLLIA. 



1141 



r.onvenanini auxilio anctns, defertur 
ad Castelliim quod vulgo vocant, 
adeo angustus, ut ponticiilo ex singu- 
lar! trabe junctiis traiisiri soleat. 
Inde aiixiliaiibiis rivulis niox paiila- 
tim incremeiitacapiens, ad ipsniu op- 
pidum Tulliim, delude ad aliud op- 
pidiim, quod viilgo pontein Amasso- 
nium vocant, defertur, ut jam primuni 
incipiat uavigia pati, et ita ad Con- 
fluentes, notissimuin oppiduiii, Rhe- 
uum ingreditur, exceptis intra se 
prater eos fluvios, quorum ineminit 
Ausonius, Ru, Mosa (alius est a Mosa 
ilio niagno fluvio) Sella, laro, Siero, 
Bi/ero, et Kutenbacho. Scaliger. 

Mole Saravus] Annotavit Pulinan- 
nus, Comitem Nuenarium locum 
hunc sic eniendasse, quum omnia ex- 
eniplaria liahercnt, mollis Araius. 
Est autem hie Saruviis, qui et versu 
nouagesimo primo memorattis fuit, 
fluvius, ut piitatur, Germanic Supe- 
rioris in Belgica, Sarra vulgo dictus. 
Vinci us. 

Savafus'] Idem et Sara, die Sahr. 
Fortunatus de Navig. Br. p. 174. 
' Inde per exstantes coUes, et con- 
cava vallis, Ad Saram pronis labimur 
amnis aquis.' Et Sarra, in veteri 
Inscriptione. Ad eum olim Castra 
Sarra, hodie Snrburg : et Pons Sarr(E, 
aut Pons Saravi, ut est in Tabula; 
ant Pons Sarnix ; nt corrupte in Iti- 
nerario Antonini, liodie Sarpruggen. 
In illis repertus lapis inscriptus, ut 
Scaliger hie annotat. Freherus. 

3G8 Tola veste vocal] Verbum tola, 
quod ill quibusdam codicibns etiam 
Torla fuit et Tetra, totuni Virgilii est. 
In cujiis extreme octavo yEneidos 
sunt hapc de Cleopatra fiigiente cum 
Antonio in /Egyptum ex pitt'iio Ac- 
tiaco : 'Contra autem, magno moc- 
rentem corpore Nilum, Pandentem- 
que sinus, et tota veste vocantein 
Ca?ruleiim in gremium, latebrosaque 
flumina, victos.' Vinetun. 

Turta veste] Ita Virgiliiis et Ovid. 
Metam. pag. 178. Alii iegiint, Tota. 
Fichcr. 



369 Sub Augustis muris'] Ad vicum 
Guntzium, a quo pons ille Sarrap, an- 
tiqui operis, nomen habet Cuntzer- 
bnicke. Ortel. Supra: 'Qua bis terna 
fremunt scopulosis ostia pilis.' Nihil 
propius abfuit, quam ut de eo loco 
acciperem 'Contniam' in verbis 
Fortunati : ' Hinc quoque ducor 
aquis, qua se rate Contrua complet. 
Quo fuit antiquum nobilitate caput.' 
Suadebat, quod ' navigerum ' hie 
Ausonius vocat, et Saravus hie solus 
ex omnibus, quos Ausonins hie re- 
censet, navigioruni patiens. Sed 
ordo navigationis ibi reclamat. Ergo 
cum Br. pag. 233. Muris. Idem in 
Tieveri : ' Lata per exstantes excur. 
runt mocnia colles.' Idem. 

371 Alisontia ripus] Alisontiam non 
dubito esse eum, quem Alf vocant. 
Et fortasse non male legeretur, AH- 
fontia. Alii vocant die Alb. In vico 
cognomine communicat aquas suas 
ipsi Mosella;. Scaliger. 

j-llisonlia] Hie fluvius putatur esse, 
qui Lucemburgensibus Elz dicitur, 
per quos in Mosellam delabitur. Vi- 
nettis. 

Alisontia] Hodie contractius EUz, 
ut ipse vicus Eltz olim Elisatia scrip- 
tus. Cffisar. Heisterbac. pag. 318. 
Neque enim est fluvius ^/ie.- neque 
etiam qui Lutzelburgum praelabitnr, 
Alsitz: is enim Suram, non Mosellam 
infliiit : sed Eltz fluvius, apud vicum 
cognominem Mosellae exceptus. Olim 
forte explicatius vocabulum liabuit, 
Elsentz: quo nomine in hac Palatina 
ditione fluvius, a quo pagus ElsentZ' 
govve, et alius Alsenlz, a quo pagus 
Alsentzgovve, nomenclatiirani habiiit. 
Alius Aliso fluvius Tacito ct Dioni, 
infra Coloniam, hodie Aldcysel, Ko- 
niatiis bellis nobilis. Freherus. 

372 I\Iille alii] Ut pro|)e Metia 
Orna. I'ortunatiis in Elegia de Na- 
vigio : Br. 237. ' Guigite suscipior 
siibtcr qiiuque fluminis Orna', Quo 
diiplicata fluens unda secnndat iter. 
Inde per excliisas caiita rate pergi- 
mus undas, Ne veluti pisceni me qug- 



1142 



NOTyi; VARIORUM IN 



que nassa level.' Supra Metin Sallia, 
Lodie Sella. De qua idem ad Villi- 
cuni, Episcopuin Metenseiii, lib. in. 
cap. VII, Br. pag. 84. ' Gurgile coe- 
ruleo pelagus Mosella lelaxat, Et 
movet injieiites niolilter amnis aquas : 
Lanibit odoriferas vernanti grainine 
ripas, Et levat herbarum leniter unda 
comas. Hincdextra de parte Unit, 
qui Sallia fertur : Flumine sed fliic- 
tus pauperiore tiahit. Hie ubi per- 
spieuis Musellam cursibus iritrat, 
Alterius viees implet, et ipse peiit. 
Hoc Mettis fundata loco speciosa, 
coruscans, Piscibus obsessura gandet 
utrumque latus.' Et ad Gogonem : 
* An tenet lierbosis quafrangitur Ax- 
ona ripis, Cnjus aluntur aquis pas- 
cUa, prata, seges ; Esera, an Osca- 
rus, Scaldis, Satis, Omena, Sura; 
Sen qui Mettin adit, de sale nomen 
habeus ?' Adde vero iis quae de Mo- 
sellae ortu et in Rlienum ingressu 
Scaliger, Mollerum pag. 157. Idem. 

373 Esse tui cupiunt} Supra de Sa- 
ravo dixerat: ' Qunm defluxisti fa- 
ma^ majoris in aninem.' Hoc onines 
amnes faciunt, et nomina aquasque 
siniul illis donant : excepto Tita- 
reso, qui superne Peneuni preelabi- 
tur. Lucan. pag. 190. Idem. 

377 Tibris honoresi ' Cui promissa 
rerum potentia, Tibris.' Hue Jure- 
tus in Epistolam viii. lib. i. pag. 14. 
Sed quid postea? Sidonius : ' De- 
fenset tenueni Garumna Tibriui.' 
Idem. 

378 Pulsa ore facessat] Prapfiscine 
dictum vult, quod Mosellara Tiberi 
comparaverat : et Nemesis animad- 
versionem deprecatur. Ejus enim 
Divae haec observatio, et improborum 
votorum cohercitio. Ammian. Mar- 
cellinus lib. xiv. ' Eadem necessita- 
tis insolubili retinaculo mortales vin- 
ciens, fastus tunientes incassum, et 
incrementorura detrimentorumque 
momenta versans, ut novit, nunc 
erectas mentium cervices opprimit 
et enervat, nunc bonos ab imo susci- 
taus ad bene vivendum extoUit.' 



Claudianus de Bello Gctico : ' Sed 
Dea, qu£ niniiis obstat Ramnusia 
votis, Ingemiiit, flexitque rotam.' 
Ausonius Epist. xxiv. ad Paulinum : 
' Grande aliquod vcrbum nimiruni 
diximus, ut se Inferret nimiis vindex 
Rliamnusia votis/ &c. Ovidius lib. 
III. INIetaniorpli. 'Dixerat: assensit 
precibus Riiamnusia justis.' Lucanus 
V. * Et tumidis infesta colit quae nu- 
niina Rhamnus.' Nemesis enim est 
vTrep<pidXois amiiraXos, in Epigramm. 
Lucanus Panegyr. p. 357. ' Et Deus 
ultor abest.' Ausonius in Protrep- 
tico: ' Absistat Nemesis, ferat et 
fortuna jocautem.' Idem in Preca- 
tioue Consulari : ' niitibus audi Au- 
ribus hoc Nemesis.' De spe et Ne- 
mesi vide apud Alciatum. Marullus 
pag. 40. b. Idem. 

379 LaticB Nemesis non cognita Zj«- 
gua} De hoc monuimus in Epigram- 
ma XXI. Cujus Dese, ' Roms simula- 
crum in capitolio est [Plinii verba de 
Nemesi libro vicesimo octavo] quam- 
vis Latinum nonien non sit.' Vine- 
tus. 

Non cognita] Hinc illud modo al- 
legata ad Paulin. Epist. xxiv. ' Non 
decet insidiis peregrinae cedere Di- 
V3R.' Freherus. 

380 Imperii sedem, Romceque ttiere 
parentes] ' Imperii sedem.' Trevero- 
runi Augustan), in qua ista scripsit 
Ausonius, Ita supra : ' dignata Im- 
perio moenia,' Treveris enim agebat 
Gratianus, unde innumera ejus Re- 
scripta exstant. Ibidem tributum 
ab illo Consulatum Ausonius iniit : 
et omnino pro altera Roma habuit ; 
Inde et ' Mosellas Dominae numen ' 
infra dicit, ' Romaeque tuere;' Ro- 
ma tenuere, aliorum non inepta lec- 
tio est, ' Komae parentes :' Caesa- 
res, Valentinianum et Gratianum. 
Hi enim Patres Patriae, et Patres 
Publici dicebantur. Romas autem 
parentes vocat Principes Ausonius 
valde ifKpariKws, quod hi Romam fa- 
ciant, ex veterl dicto : Ubi Prin- 
CEPS, i^i Roma. £t post hos Max- 



AUSONII EDYLLIA. 



1143 



imus Tyianniis, occupatis Galliis, cae- 
soque Gratiano, apud Treverim se- 
dem Imperii posiiit : nbi etiam filitim 
Victorem Imperii consoitem fecit, 
ibique reliquit, ipse Rhactiam et Ita- 
liam petens fatalem sioi. Et Anitns 
quoqiie apud Treveros purpiiiam in- 
diiit. Pro hao igitur urbe Aiisoniiis 
pio voto Adrasti.R liic siipplicavit, 
(noil magis Pauliiiiis, intercessionem 
Felicis expelens,) non litavit. Non 
multis enim post annis, Barbaionun 
irruptioiiibus, Fraiiconim inprimis 
armis, justo in Romanos DEijiidicio, 
Galliae occnpatae fuerunt (f. Nenieei 
caesi Priscilliani et socia3 Euchrotiae) 
et in his Treveris prinunn prodita, 
Beda, Aimonio, Tlioroniacho, aliis- 
qiie auctoribus. Deinde et saspiiis 
eversa, spoliata, incensa, Et secun- 
das inuptionis testis Renatus apud 
Gregor, Tuionens. pag. 63. Ulti- 
mam cladem gravissinie deploiat tes- 
tis ociilatus Salvianus JMassiiiensis 
libro VI. De Providentia Uei : ' De- 
nique expugnata est qiiater urbs Gal- 
lorum Trever opulentissima. Suffi- 
cerc uti()ue debuerat emendationi 
prima captivitas, ut instauratio pec- 
catorum non instaurasset excidium. 
Sed quid pluraf Assiduitas illic ca- 
lamitatuni, argumentum crimiiium 
fuit. Vidi ego ipse Treveros domi 
nobiles, dignitate sublimes, licet jam 
spoliatos atque vastatos, minus ta- 
men eversos rebus fnisse quam mori- 
bus.' Et postea : ' Excisa ter con- 
tinuatis eversionibus summa nrbe 
Galiorum, cum omnis civitas bustum 
esset, maiis et post excidia crescen- 
tibus. Nam quos hostis in excidio 
non occiderat, post excidium cala- 
mitas obruei)at.' Et post haec : ' Quis 
apstimare iioc amentias genus possit? 
Pauci nobiles, qui excidio superfue- 
rant, quasi pro siininio deletic urbis 
remedio Criccnses ab Impcratoribns 
postulabant. Circeuses ergo 'I'reveri 
desideratis? et hoc vastati, lioc cx- 
pugnati, post cladem, post sangui- 
nem, post supplicia, post captivita- 



tem, post tot eversa; nrbis excidia? 
Theatra igitur quaeritis? Circum a 
Principibus postnlatis? Quecso cui 
slalui, cui popnio, cui civitati ? Urbi 
extistte ac perditae : plebi captivas et 
interenitae : quep ant perit,aut luget. 
Ludicra ergo publica Trever petis? 
ubi qua>so exercenda ? an super busta 
et cineres, super ossa et sanguinem 
peremtorum? Quae enim urbis pars his 
malis omnibus vacat ? Ubi non cruor 
fusus, ubi non strata corpora, ubi non 
concisorum membra lacerata? Ubi- 
que facies captse urbis, ubique terror 
captivitatis, ubique imago mortis. 
Nigra est incendio civitas, et tu vul- 
tum festivitatis usurpas. Lugent 
cuncta, tu la?tns es. Insuper illece- 
bris flagitiosissimis Deum proTOcas, 
et superstitionibus pessimis iram ejus 
irritas. Nonmirortibi evenissemala 
quse consecuta sunt : nam quia te 
tria excidia non correxerunt, quarto 
perire meruisti.' Idem. 

383 jEmula te Laticc] De Galio- 
rum et Belgarum sumnio eloquentiae 
studio, nihilo Romanis inferiore, fuse 
et accurate disherit P. Pithoeus in 
Praefatione Declaiiiationum Quinti- 
liani et Calpurnii : ubi hunc quoque 
locum Ausonii opportune affert et 
illustrat. Juretus p. 180. 'iDmula.' 
Supra: ' Potor Mosellac Tiberim 
ructas.' Idem, 

Facundia linguccl Scilicet Provin- 
cialis. Ita B. Rhenanus accipit haec 
verba. Panegyristes Rhetor Treve- 
rensis. Idem. 

386 Nee sola Roma Calories'] ' Nee 
sola mater eloquentiae,' Cassiodor. p. 
39. et 259. 317. 333. Vetus alias est 
Floridi, poetae Romani, dictum: 
' Sperne mores transmarinos: niilie 
habent offucias. Give Romano per 
orbem nemo vivit rectius. Quippe 
malim unum Catonem, quam trecen- 
los Socratas.' Sed nimirum habue- 
runt etiam Provinciac sua lumina : 
' austeraque nomina,' ait Anson, in 
princ. ad Syagrium. Idem. 

388 Aristides] Ita Parcntali xx». 



1144 



NOT^ VARIORUM IN 



* Nee solus semper censor Cato, nee 
sibi solus Justus Aiistides, Ills pla- 
ceant titulis.' Idem. 

390 PrcEconia detero] Horatianuni 
imitatur : ' Culpa deterere ingeni.' 
Ita Auson. Epigramm. XLiii. ' JEredi 
mugitum potcrat dare vacca Myro- 
nis : Sed timet ai tificis deterere in- 
genium. Fingere nam similem viv;p, 
quani vivere, plus est; Nee sunt 
facta Deimira, sed artificis.' Oblerere 
usurpat Curt, pag. 227. Idem. 

392 Tempus erit, cum me studiis ig- 
nobilis ora, Sfc.'] Legend, ignohilis oci, 
ut in Epigraumiate ad libelluni suum : 

* Huic ego quid nobis supcrest igno- 
bilis ocl Ueputo.' Ex Virgilio, qui 
ait: ' Illo Virgilium me tempore 
diilcis alebat Parthenope, studiis flo- 
renteni ignohilis oci.' Neqiie enim 
probo, quod nonuulii, ocii, euienda- 
vere. Supra quoque de Archimede : 

* Non qui laudatus ab lioste Clara 
Syracusii traxit certamina belli.' 
Scribendtnn, proferendumque, Syra- 
cusi. Eodenique modo in cieteris 
hujusmodi statuendam. Quidam sa- 
ne, haec ipsa ubique aliter scribeuda, 
aliter enuncianda censentes, neque 
Veterum incorrupti usus, neque sin- 
cerioris scripturse rationeni iiabuisse 
videntur. Nos antiqua Roraae nio- 
numenta, quaecunque exstant, non 
inerti cura rimati, nunquani fere ali- 
ter, invenimus, quam per simplex i. 
Tarquini, Turci, Pompili, Oci, Ne- 
goci, et innumera prorsus alia, tarn 
Carmine, quam soluta pedibus ora- 
tione : in cujus significationeni cel- 
sior ejus litterae figuva, atque ali- 
quando caeteris in cadem dictione 
longior incidebatur. Quanquam ru- 
dibus plerumque sculptoribus, et de- 
pravato mox usu, opportunis locis, 
ut etiam productis syllabis, dempta, 
et iisdeni impropriis,brevibusque syl- 
labis importune, temereque indita, 
vetusti quoque ipsi Romae lapides 
ostentent. Indignum est itaque, tan- 
tnm cuique licere in his, quae emen- 
datissimo examine summi olim judi- 



ccs perpenderint ; ul cum temporis 
jacturabonoslibros adulterent, quan- 
tunique in ipsis est, fidem lapidum 
obliterent. Quorum testinionia, ve- 
tustatis honore, quadam reverentia 
consulimus. Quique soli jam, velut 
vades saiculi, in pristinnm olim nito- 
rem redeuntis, superfuere. lotacis- 
mi nominis etiaui infamia notabantur 
olim, qui / literam plus aequo, supra- 
que justum decorera in dictionibus 
ostenderent. Neque enim detrac- 
tlone aliqua literarum commoneri 
scriptione ipsa poterant. Cur ergo 
ubi posset / alterum removeri, non 
ante ocuios ponerent, quae voce ipsa 
essent lenituri? Sed si fortasse et I 
diiplici scriptum olim, dictumque, 
sed a vetustissimis, nee dum cultis. 
Placitumque postea brevilatis causa 
(cujus studium cum eloquentiae facnl- 
tate Latinis invaluit) ut / alterum 
removeretur. Quod in verbis conju- 
gationis tertiae productae factitatum, 
Diomedes author est, ut ' adii,' ' san- 
cii.' Accursius. 

Ignohilis 0/2] Virgil. Georgic. Ita 
ipse Epigramm. xxxiii. ' Huic ego, 
quod nobis superest ignobilis ot}, 
Depute, sive legat, qua dabo, sive 
tegat.' Id enim tempus IVIusis, in 
senio Ovid. Trist. pag. 285. Certe 
Paulinus otium ei objicit Epist. iii. 
' Cunique Marojalicis tiia prodigis 
otia thermis.' Frcherus. 

394 Viritim] Alii, et forte rectius, 
Virorum. Idem. 

395 Patriosque mores] Ca-terorum 
praeter Belgas Gallorum, Ccltarum, 
et Aquitanorum meorum,qui in Urbe 
et Republica Romana honores gesse- 
runt. Et hoc fecit in Professoribus 
et Parentalibus. Idem. 

396 BlvUia subtili nebunt, ^-c] Sig- 
natius dictum videatur, si ctr/j/as scri- 
bere maluerimus. Ea siquidem me- 
tapliora rem nobis quamque inccep- 
tam notare solemus. Plautus in Bac- 
cliid. ' Exorsa haec tela est non 
omnino male mihi.' Futuruin quidem 
dicit Poeta, ut cum vitae quies, stii- 



AUSONIl EDYLLIA. 



1145 



diisqiip otium tJetur, materiam quani 
incoepit iiberius prosequatnr, accn- 
ratiusqiie peragat. Hue peitinent et 
quae paiilo post infert : ' At modo 
C(\;pttim Detexatiir opus, dilata laude 
\ironim." Hoc autein fiiit ea quoque 
latione conimonentiuni, quod liae in 
versilnis liis dictiones, * subtilis' vide- 
licet ac ' tenuis,' ' dediictum,' quod 
vocatiir ' Carmen,' subnotaie viden- 
tiir. Illiid enim in Maionis Bucol. 
' Pascere oportet oves, deductiiin di- 
ceie Carmen,' INIacrob. vi. Saturn, 
ita est interpretatus, ' Dcductum,' 
inquit, ' pro tenui ac subtili eleganter 
posiliini.' Sic antem et Afranius in 
Virgine verbis pauculis respondit : 
' Tristi voce deducta, malieque se 
lion quiesse.' Dixit item apnd Corni- 
ficium : ' Deducta niilii voce garri- 
enti.' Sed lia-c ab illo fluxerunt, 
quod Pomponius in Atellana, quas 
Kalenda? IMartia; inscribitur, ait, 
' vocem deducas oportet, lit ninlieris 
videantur verba. Jube modo aftera- 
tur unus, ei;o vocem reddani tenuem 
et tremulam.' Et infra: ' Etiam 
nnnc vocem deducam.' Sed et No- 
nius Deductum molle ac suave dici 
ait. Idemque Virgilianuin adducit. 
Non enim subliniis et tanquam He- 
roics, sed simplex eademque tenuis 
bucolica conditio esse consuevit. 
Cum autem, quae subtilia, qua-ve te- 
nuia sunt, laudem etiam operosioris 
industri;E niereantur, non negaverim 
etiam, ' deducta Carmina' significari 
grandia, culta, et majori quodam 
festro condita. Qualia sc postea, vel- 
iit ill legitime cantu, facturuin polii- 
cetur Ausonius. Ejusdemcpie signi- 
ficationis intellectum, latenti, sed 
arri judicio, sui)csse indoctis operum 
tantoruin orsis apud Ovidium, Papi- 
iiiiimque crediderim. tliim alter ait : 
' Ad mea peipetiiiiin deducite tem- 
pora Carmen.' Alter eliam : ' Sed 
tota juvenem dediicere Troja.' Nee 
aliaiii quoque rationem f'uissc arbi- 
tiandiim est IVIanilio, (jermanicoqiie, 
TVIundi siderumque opus aggredien- 



tibtis. Accursius. 

Subtili filo] Juret. in Symmacli. 
pag. 8. Frehenis. 

398 Purpura fusis] Ita Edyll. xr. 
' Ter nova Nestoreos implevit pur- 
pura fusos.' ' Fusis :' Alii, Fastis. 
De Fastis autem lxxxv. ab ipso di- 
geslis exstant quatuor ejus Epigram- 
niata, reliquis ad calcem seorsim au- 
nexa. Idem. 

399 Quis mihi turn non dictus eTit'\ 
De omni genere praestantium Belga- 
runi et Gallorum se dicturum profi- 
tetur ; de agricolis, (id est, nullam 
reip. partem capessentibus,) de pa- 
tionis, et Jurisconsultis, et Rbetori- 
bus, deque ipsis Provinciarum prae- 
sidibus. Quam fuerit vanae ac ina- 
nis glorias affectator Ausonius, cum 
aliunde, turn liinc praesertiin, pcrspici 
potest. Tota namque Iiac, quam 
longa est, circiimlocutione nonnisi 
trium, si quid recte video, viioruin 
laudes complectitur : quas, si mo- 
destior paulo fiiisset, nee attigisset 
quidem, aut ita certe attigisset, ut 
non se ipse tarn effuse iaudaret. 
' Memorabo,' inquit, 'quietos agri- 
colas.' Non est, quod aliuiii siibin- 
telligi puteinus, quam Juliiim Auso- 
niiim patrem, qui vir minime ambi- 
fiosus, quietisqiie perciipidiis senec- 
tam ruri transegit. De eo Carmen 
est in Parentalibus primum, et inter 
Eidyllia secundum, quae mores homi- 
nis depingunt. Tiim et agriciilturae 
studium ex Eidyllio tertio, et Episto- 
la secunda innotescet. ' Legumque 
catos, fandique potenles' cum ait, 
Arborium aviinculum dcsignat, de 
quo Carmen tcrtinm Pareiitalium, et 
XVI. Professor. Jam vero ' qiiique 
suas rexere nibes,' et quae sequun- 
tur, ad alium quemqiiam, quam ad 
ipsum Poclani, referri commodius 
non possiint. De * Pra^fecturarum 
titulo scruiido,' id est 'duplici Pra;- 
fectura,' ut ait in Piotreptico, iniilta 
egregia, ut solet, Sculiger, quern re- 
spice. 

Quiclos] Qualem describit Virgi- 



114() 



NOT^ VARIORUM IN 



litis 11. Georgic. in fine : et Ansonius 
Atiliuni Glabiioiieni Giammaticiun 
in Professoriijiis, hoc disticho : ' In- 
qiie foro tutelii reis, et ciiltor in agris, 
Dif;ne, din partis qui finerere bonis.' 
Freherus, 

400 Legumquc catos] Gentil. Par- 
erg, pag. 216. Fandi(]ue potejiles. 
Epigrammale i. de Augusto : ' Bel- 
laiidi fandique potens,' &c. Elo- 
qucntia, ' niitricula causidicoruni.' 
Juvenal. Querolus. Idem. 

401 Quns curia siimmos] Ut eo me- 
lius intelligeretur, quos praecedenti- 
bus duobus veisiciilis designaret, 
explicuit sese Ansonius, et obscuri- 
tateni a figuraRhetorica, sublimitatis 
ergo pluralem pro singular! uuniero 
collocante,subortain, additis insigui- 
biis, queisdignoscerentur, iliustravit. 
Pater enim Julius Ansonius et agri- 
cola fuit,et senator. Vide quae citavi 
superius, ubi Eidyllia. Arborius 
avunculus tarn eloquens Rhetor, ut 
ad Quintilianum quam proxime ac- 
cederet. Senties inecum, lector, ubi 
singula diiigenter perpenderis. 

402 Propriumque senatum] Nam et 
in municipiis coloniisque quidam vel- 
nt Senatus, Decurionum ordo : Con- 
sules, Duumviri : et caetera ad urbis 
Romee ideam et specimen composita. 
Ita in Burdigala: ' Procerumque Se- 
natu.' Sidonius p. 329. imitans, ' Ver- 
namque Senatum.' Simili modo ad 
Attusium Lucan. Auson. in Parental. 
* Qui proceres, veteremqne volet ce- 
lebrare Senatum,' Et Edyllio secuu- 
do, de patre : ' Curia me duplex, et 
uterque Senatus liabebat, Muneris 
exsorteni, nomine participem.' Fre- 
her. 

403 Prcetextati ...ludi] Ita in Pro- 
fessoribus de Marcello, Grammatico 
Narbonensi : ' Mox schola, et auditor 
multus, praetextaque pubes, Gram- 
matici nonien divitiasque dedit.' 
Idem. 

404 Ad veteris prcEconia Quinctiliani] 
Fuit M. F. Quinctiliauus, homoHispa- 
nus, CalagorritaDus, Ausonio, Hiero- 



nymo, et Cassiodoro auctoribus, qui 
oratoriarum iiistitutionum libros, qui 
exstant, duodecim conscripsit, et 
Consulatum sub Domitiano gessisse 
idem scribit Ansonius in Gratiarum 
Aclione. Full et ante hunc alius 
Quinctiiianus, pater, nisi fallor, cu- 
jus meminit filius libro none istarum 
institutionum, in capite de figuris ; et 
bis verbis Seneca libro decimo decla- 
mationum : 'Quomodo Lucius As- 
prenas, aut Quinctiiianus senex de- 
clamaverit, transeo,' et reliqua. Hu- 
jus putantur esse quae exstant Quinc- 
tiliani declamationes, quas Trebellius 
PoUio memorat inPostumio Juniore, 
his verbis: 'Ita in declamationibus 
disertus, ut ejus controversiae Quinc- 
tiliano dicantur insertae : qnem decla- 
matorem Romani generis acutissi- 
mum unius capitis lectio prima sta- 
tim fronte denionstrat.' Vinetus, 

Quiiitiliajii] De Tiberio Victorc 
Minervio, Oratore, idem in Professo- 
ribus : ' Primus Burdigalas columen 
dicere, Minervi, Alter Rhetorical 
Quintiliane togae.' Freherus. 

405 Tribunal'\ Ita idem de Exupe- 
riOjRhetore Tolosae, • Caesareum qui 
mox indepti nomen, honorem Pra?si- 
dis, Hispanumque tibi tribuere tribu- 
nal.' Idem. 

406 Innocuas secures] Juvenalis Sa- 
tyra: 'Quod si praecipitem rapitam- 
bitio atque libido, Si frangis virgas 
sociorum in sanguine, si te Delectant 
hebetes lasso lictore secures.' Idem. 

408 Prafecturarum titulo tenuere 
secundo] Scaligeri de his sententiara 
vide in Protrept. Hue Savaro in 
Auson. pag. 84. Opil. Macrinus 
vocat se ' secundum Imperii,' quia 
Praefectus Praetorio fuisset. Lam- 
prid. 952. a. ubi Casaub. p. 314. 
Sidon. Hue Juret. in Synmiach. Epi- 
stol. XII. pag. 16. et Epistola x. 
* Praefectus Praetorio et urbis parens 
Aug.' Juret. p. 319. Idem. 

Prafecturarum titulo tenuere secun- 
do] Hoc est felici, non falsis judiciis 
eligentium. Ut apnd Sueton. in Ju- 



AUSONII EDYLLfA. 



1147 



lio : ' reliijiia militia secimdiore fama 
fuit.' InOctavio: ' Qiiintiiin fiatrem, 
eodeiii tempore pariini seciiiulu t'ama 
piocoiisiilatum Asiae aiiniinistranteni,' 
Gro7iovius. 

Prcpfeduraruni] Sirmondns ad Epi- 
stol. II. lib. I. Sidonii ApoUinaris, 
Vicarios Praefectoriim ab Aiisoiiio 
inmii i)iitat, qui proximo gradii a Pra-- 
feclis erant. Fiiisse atitem PiiBfecti 
Pra'torio Italiaj Vicarios tres, Uri)is 
Rom<p, Itali-.v, et Africa? : totideni 
Pra-fecti Pra'torio Galiiarum ; iinnni 
Hispaiiianini, alterum Britannianim, 
tcrtinm septem provinciarnm per 
Gallias : nobis tamen nostra placet 
explicatio,qiiain ad versuni 399. pro- 
posuiniiis. 

410 Tautum non primo] Consiilatus 
niaiirum titiilo, qui adeo accedit ad 
ipsiim Principis fastigium, ut solo 
nomine ditferre videatur. Ita idem 
Auson. in Ca?saribus, exordio : ' Cae- 
sareos proceres, in quorum regna 
secundis Consiilibus dudum Romana 
potentia cessit.' Juvenalis : 'a facie 
toto orbe secunda.' Sed melius ad 
Probiim : ' Qui solus, exceptis tribus 
Heris, bcrorum primus est, Praetorio- 
que maximus. Dico hunc Senatus 
praesulem, Praefecium eundeni, et 
Consulein (Nam Consul aeternum 
cluet) Collegam August! Consulis, 
Culmen curulis Roniul*, Primum in 
Secundis fascibus. Nam primus e 
cunctis erit Consul, secundus princi- 
pi.' Et in princ. ad Syagrium. Op- 
time in Precatione Consular! itidem 
in princ. ' Consulis Ausonii Latiam 
visure curulem, Ecquid ab Augusta 
nunc majestate secundum, Quod 
mireris, habes?' &c. Nee longe a 
fine : ' Fascibus Ausonii succedet 
Caesar in annum, Quintam Uon^ulci 
pra'textam habiturus lionoris :' (|uae- 
que sequuntur. Ita Tbemistius avy- 
apxov, p. 178. E|)igramni. Grapc. 
Item Sidonius Apollinar. i. Epist. ix. 
pag. 18. de Coss. ' Facile P. P. P. 
Principes erant.' Idco deConsulatu 



ita loquitur Claudianus Panegyr. ii. 
* Tituluninc leveni parvique nitoris 
Credimus, August! quo se decorare 
fatcntur ? Sub juga quo gentes cap- 
tivis Kegibus cgi ?' Et postea : * Ne 
pereat tam prisons lionos, qui portus 
bouorum Semper erat.' Elogia Con- 
sularis, Juret. pag. 115. Ipse Auson. 
ad Paulinum praescribit : 'Pwfiaiaiv 
vnaTos, Epistola xiii. hue Savaro 
pag. 08. Et tamen relicto Consulatu 
et bonoribus secu'.i ad monacliatiuii 
et sacerdotium transierunt Paulinus, 
(forte et Ausouius,) Hilarius Arela- 
tensis, Eucharius ad Valeriam. De 
Consulatu Ausonii Scaliger, et de 
emendat. Tempp. fol. 481. Ovid, ad 
Gra-cinum Consulem, iv. Libro de 
Pouto : ' Qui quanciuam est ingens, 
et nullum INIartia summum Altius 
imperiuui ConsuleRoma videt.' Idem 
alibi. Freherus. 

Tantian non prima] Hoc est, prope- 
modum primo, nempe Consulatus. 
Aurtor hie se ipse describit et cir- 
cumloquitur. Scribendum autem : 
qunmvis Prcefuerit primis, hoc est, 
quamvis Imperatoris praiceptor et 
quodammodo Imperator fuerit. 
Quamvis ferulam ejus sceptra olim 
veiita sint. Gronovitts. 

411 Par fuerit primis^ Quia par 
(itriusque Consulis potestas : uter- 
que uomcn dat auno. Freherus. 

412 Errorem fortuna sumri] Quo 
hactenus pulavit, indigenis tantum 
et nobilibus sumnios in Republica 
honores deberi. At mine virtutem 
in quibusvis suo precio aestimare dis- 
cens, Provinciales quoque, et no- 
vos homines, mcritis praemiis atiicit 
et niactat, qui exemplo nepotibus 
suis ad gloriam et nobilitatem prae- 
luccant, ut ii avoruui meritis nobiles, 
ad cosdeui honorum gradus iisdem 
passibus grassari studeant. Hoc est 
quod ait, ' Nobilibus repetenda ne- 
potibus.' Idque Ronid! iustitutum 
probat et laudat ctiam Rutilius Nu- 
inatianus, itidciu Gallus homo, Pr<e- 



1148 



N0T7E VARIORUM IN 



fectnra Urbis et Palatinls dignitati- 
biis functus, aliosque suoruni muni- 
cipuni eadem fortuna usos enume- 
rans : ' Relligiosa patet peregrinee 
CJiiria laudi : Nee putat extenios, 
quos decet esse suos. Ordinis im- 
perio collegarumqiie frnnntur; Et 
partem Genii, quern venerantur, lia- 
bent.' Hue facit oratio D. Claudii 
in tabulis aRnels Lugdnni fol. 24. Ita 
de Felice, oiigine Aremorico, Con- 
siile facto, Theodeiicus Rex lib. ii. 
Variar, Epist. i. 'Agnoscat Curia 
transalpini sanguinis decus, quas non 
semel coronani suair. nobilitatis flore 
vestivit.' pag. 46. et pag. 97. Pane- 
gyr. pag. 229. Juret. in Symmach. 
pag. 38. ct 121. ' libataque.' Quia 
tantuin infcriores dignitates, in curia. 
Ita in Professoribus ad Victorinum 
subdoctoreii!, sive Prosclioliim : ' Li- 
bato tenuis nomine Grammatici.' Id. 
Errorem fortuna suiim] ToUenda 
TeXeto vKoaTiyixi) est post ' prim is :' 
est eniui uno sjjiritu continuatus sen- 
8US. Hinc incipit loqni de se ipso 
Ausonius, et ' errorem ' appellat 
' suum,' quod non citiiis se contulerit 
ad GalliiE Belgicae lieroes praedican- 
dos. Eunique eniendaturum alias 
profitetur. Nunc quidem, inquit, 
deterere laudes tiias, o Mosella, de- 
sinam. Tempus erit, cum otium et 
commeatum nactus omnes in iis vires 
ineas intendam, et aggrediar senec- 
tuti sepositum opus : tunc et viritira 
persequar praeconia clarorum viro- 
jum, quoscunque Gallia Belgica pro- 
tulit : sive illi agricolaj, sive causi- 
dici, sive Rhetores, sive iirbium ac 
provinciarum Rectores, et prsefecti 
secunda fama fuerunt. Et ille, qui 
Romam, senatum, et pnpulum tan- 
tum non primo sub nomiue rexit, 
quauivis olim ' Praefuerit primis' do- 
minus dominorum, (hoc est, ipse Au- 
sonius,) festinat lucre suum, o for- 
tuna, errorem : quod nempe in tarn 
serum diu debitam celeberrimae et 
per liospitia junctae genti pietatem 



distulerit : et libata nunc praemia 
virtutis eorum supplens, fastigia veri 
lionoris, praestantibus nepotibus re- 
petenda, illis apud posteritatemred- 
det. Agricolas intelligo patresfami- 
lias claros et nobiles, aut inter inge- 
nii cultnm, aut gestis honoribus rus- 
ticantes, et otium cum dignitate ob- 
tinentes. Sidonius de Avito : 'Jam 
Praefeclurrc perfunctus culmine tan- 
dem Se dederat ruri: nunquam ta- 
men otia, nunquam Desidia in beiiis : 
studiumque et cura quielo Armornm 
semper.' Vix enim admittere pos- 
sum, lit solum ilium Agricolam, ad 
quern PraefectumPraetorio Galliarum 
exstat constitutio Honorii et Theo- 
dosii, hie appellarit. Fortunam tes- 
tem appellat errorem, non maliliara, 
nee scelere, sed imprudentia ab se 
peccatum. Stat. 1. i. Theb. ' Depren- 
di fortuna Deos.' lib. xiii. ' Gratuni 
est, fortuna, peracta est Spes lon- 
giuqua viae.' Si nialis tuum, non valde 
repugnabo : ut ' fortunae errorem ' 
appellet, quod ipse forte, nou con- 
silio, peccaverit. Nihil enim fre- 
quentitis, quam hominum peccata 
fortnnaR delegari. Tullia ferox ad L. 
Tarqiiiuium apud Dionys. lib. iv. ri 
ovv ovK i-KavopdovfKv rh ttjs tuxis ikdr- 
Tdi/xa ^jfj.us, liiTaQifXivoi rovs ydfiovs ; 
Symmachus lib. viii. Epistol. lxiv. 
• Offenderat bonos, quod immature 
ante discesseras, Diluit fortuna pec- 
catum suum, quae nobis te pari festi- 
natione restituit.' Nihil Ausonio pro- 
pins. ' Libare ' leviter est attingerc. 
Sed perperani vnlgo interpungitur 
post pnpmin, cui colueret rhjam, hoc 
mode : libataque suppletis Prwrnia jam, 
veri f.r. honoris. Ego, inquit Auso- 
nius, errorem fortunae, quae ad alia 
argumenta lyram meam detulit, ror- 
rigere festino, et illam mercedem 
virtutis, quam jam libavi, illas laudes, 
quas parce, et obiter, et modice tri- 
bui, supplebo, abundanterque et pie- 
no ore tribuam, et reddani cuique 
honorum suoruni fastigia : commemo- 



AUSONII EDYLI,IA, 



1149 



rabo, qiios quiique altos bonoriim 
gradus iiieriieiit, sic »it ad eosdem 
nepotibus illonim adspirare jus siL 
Hoc viilt, cum canit : ' Qiiique caput 
reriim Romara, popiiliimqiie, patres- 
que, Tantuni non pvimo rexit sub 
iioiniiie, quanivis Przefuerit priniis, 
festiiiat solvere tandem Erroren),for- 
tuna, tuum, libataque suppleiis Prae- 
mia jam, veii fastiiiia reddet hono- 
ris, Nobilibus repetenda nepotibus.' 
Gronoiius. 



417 Rhenique sacremus in undisi 
Rheno enim numen quoddam tribu- 
tnin, praesertini apud Gernianos. Ta- 
citus V. Historiarum : ' Rhenum et 
Germanise Deos in aspectu, quorum 
nuniine capesserent pugnam, conju- 
gum, parentum, patriae niemores.' 
Vidi apud Coloniam Aj»rippinensem 
Rheni sigilhim apneuui, ijualis in num- 
mis Tiberinus pater, et Danubius, 
Niliis, Euplirates exprin)itur, cum lit- 
teris : Uevs Rhenvs : Ad quam 




pictnram omiiino pertinent verba ilia 
Karoli 31. Francorum Regis lib. iii. 
De Imaginib. c. xxiii. ' Nonne di- 
vinis scripturis contraire noscuntnr 
pictores r Cum Abyssum figuram 
Lominis tingunt habere, et lympiia- 
rum inundationem affatini fundere ? 
Cum Telhii em in tigura humana modo 
aridam sterilemve, modo fructibus 
adrtuentem depingunt? Cum flumi- 
neos amnes in figuris hominimi ant 
situlis arpias fundere, aut alios in 
alios contliiere depingunt?' Tales 
fluviorum figurae, ut oppidoruni, mon- 
tinm, regionum captarum, Romae in 
triuniphis circumferri solebaiit. Vir- 
gil. VII. ;Eneid. ' Caelataquc amnem 
fiindens pater Inachus urna.' Nea- 
poli Tiberis in templi Castorum reli- 
([uiis visitur, dolio everso aquam ef- 
fundens. Claudianus pag. 129. ii. 
De raptn Proserp. * Amnis et undan- 
tem declinat prodigus urnani.' Fre- 
liervfi. 

418 Carukus] Vere : adeo ut Ho- 
ratius merito rideat ineptum poiitam 
(Galium putant interpretes) qui de- 
pingcret Rlieui luteum caput, cujus 



quidem fontes limpidissimos esse ue- 
cesse est. Nam color Rheno talis 
cum purius fluit, quem nee subito 
miscet aut confundit accepto Moeno 
aut Mosella, ut navigantibus obser- 
vare licet. Ut vicissini illud comper- 
tum est,duriorem (si ita dicere licet) 
Moeni aquam esse, e quo in Rhenum 
translatae nave> ad palmae et amplius 
mensuram magis subsidant : natura 
ingeuium et variandi potentiam hac 
quoque parte ostendenlc. Ita Addua 
fluvius Cassiodor. p. 378. Idem. 

Hyidoque'] "Xa\os, vitruni. ' Hyali 
saturo fucata colore,' quum dixisset 
Virgilius versu trecentesimo tricesi- 
mo quincto quarti Georgicon, Servius 
vitreo, viridi, et nymphis apto expo- 
suit. Vinetus. 

419 Spatiuyn metarc] Id quod facit, 
cum a Bingio inter iiltissimos et con- 
tinues montesangustiori alveo lapsus, 
prope Confluentes amplius spatium 
iiibi sumit, quasi novo hospiti accipi- 
endo. Frelierus. 

420 Nee jn-cemia in undis] Non sola 
accessio tua crit al> aquis, quibus cu- 
mulaberis; sed magis etiani aviribus 



1150 



NOT.E VARIORUM IN 



Imperii auctis, victoria, securitate. 
Idem. 

421 Veniens quod inanibns'] Ita Da- 
nubius (le se dixerat Epigramni. iv. 
♦ Nuncins Euxino jam nunc volo ciir- 
rere Ponto.' Vere enim per fluvios 



monnmenta circa Laudun, Lvdstat) 
sed, omnino victoria persecuta, ultra 
Rhemim Jiabitantihiis, Francis et 
Snevis. Ipse Ansonins gratnlatur 
diserte in Precatione Consulari : 
Hostibus cdomitis, qua Fraiicia mis- 



fama ocyssime defertur, secnndo ta Snevis Certat ad obseqninm, La- 

pra;.sertim, Biisbeq. pag. 200. Idem, tiis iit militet armis : Qna vuga Sau- 

A22 Natipatrisquetriumphos]Ya\en- romates sibi jnnxerat aginina Chun- 

tiniani senioris Iniperat. et Gratiani ni :' Snevis ; ad fontes Dannbii, qui 

Cirs. quorum Ansonius spectator et in Suevia. Ausonins Epigramra. ix. 

oculatus testis. Quibns trinmphis sub persona Dannbii : ' Qua geliduin 

monumenta etiam Romaj posita vi- fonteni mediis effnndo Snevis :' Et 

suntnr. Ad liasiiicam novam S. Epigramm. iv. ' Ca^de, fuga, flam- 

Petri : ViCTORUS.TRiVMPHisQ. MAG- mis, stratos periisse Snevos.' Et in 

NiFico. DN. VALENTINIANO. INCLYTO Tab. Pcutingeriana a Borbetomago 

PRiNCiPi. SEMPER. AVG. RVFivs usquc Argeutoraten, e regione est 



VOLVSIANVS. V. C. PR/EF. VRBI. ITE- 
RVM. IVDKX, SACRARVM. COGNITIO- 
NVM. CLEMENTINE. EJVS UlCATVS. 

Et in hortis Carpensibus: Maximo 

PRINCIPI. INDVI.GENTISSIMO. DOMI- 
NO. VAI.ENTI. TRIVMPHATORI. SEM- 
PER. AVG. Horuni triumpbornm apud 
Tieverim ductornm monumentum 
ibi arcuni ilium extra portain erec- 
tuni fuisse pntat Viviantis. Vide In- 
scriptJonem apud Casta!, pag. 87. 
Valentinianus enim bellis apud Ger- 
nianos clarissimus factus, ut sub eo 
Franci quieverint. Idem. 

423 Hostibus] Germanis. Philo ad 
Caium p. Hi enim, et Partlii, populi 
Roniani hostes. Ulpianus C. hostes. 
D. de capt. et postlim. ' Ab hostibns 
captus, ut puta a Germanis et Par- 
this, et servns est liostium, et postli- 
niinio statum recuperat pristinum.' 
Virgilins : ' Hinc movet Euphrates, 
illinc Germania bellimi.' Themist. 
pag. 113. KttJ TfpfJiavol. El plernmque 
lii duo poi)uli, fatales potentiae Ro- 
manae. termini, jnngnntnr : et in num- 



SuEviA. Francis ; ad Nicrum et 
Lupodunnm. Ibi enim eos collocat 
etiam Sidonins ApoUinaris Panegy- 
rico Aviti Imp. ' Brncterns, ulvosa 
vel quern Nicer abluit unda, Frorum- 
pit Francns.' Ad Moguntiara, Vo- 
pisc. in Aurel. Jac. Curio. D. Hier. 
in Vita Hilarionis Monachi : ' Inter 
Saxones et Alemanos [id est, Oce- 
anum et Rhaetias] gens est non tam 
lata quam valida : apud Historicos 
Germania, nunc vero Francia voca- 
tur.' Et sane adbuc ita vicinae sibi 
sunt iiac in regione Francia et Sue- 
via, ut solo Nieri alveo disterminen- 
tur : hiuG Od'enwald et Bergstrass, 
quae Franconico ; inde Creichgoiv, 
qua; Suevico circulo continetur. Hinc 
Suaben et SuabemvccldUn. Ansonins 
Edyllio VII. de Bissula sua Sueva 
trans Rhennm : ' Bissula trans geli- 
dum stirpe et lare prosata Rhenum, 
Conscia nascentis Bissula Danubii.' 
Idem. 

Nicrum] Rara liujiis apnd Romanes 
scriptores mentio, nee nisi posteri- 



mis Victoria ciypeo palmip appenso ores, Vopiscum, Marcellinum, Pane- 

inscribens cernitiir, niodo Vic. Ger. gyristas, et hunc Ausonium : quorum 

modo Vic. Par. Sed qwibusGerma- denuim temporibus Romani eo usque 

nis ? non tantum cis Rhenum, qui Germania? penetraverant. Videsis 

Giillias invaserant, Alemannis, de quae de hoc notavimus in Origg. Pa- 

qnibns Orosins pag. C15. Cassiodor. latinis. Id. 

Ami. Sext. Victor, pag. .59. (mide Super] Id est, apud. Juvenalis 



AUSONII EDYLLIA. 



1151 



Satyra XV. ' Cesta super calidae re- 
feieiiius munia Copti.' Vel potiiis, 
ultra, lit Vopisciis in Piobo ait : ita 
ut ilium amiserint, petenles latebras 
in sylvis illis snis. Paneg. Hinc ilia 
Roinanoriiiu opera, Erpach, Linden- 
fels. Idem. 

Et Liipudiinuiii] Lupndunum et Lu- 
ponduin apmi Rlienaniun : qui se id 
nosse cxistimat, Lttpff appellat, ar- 
cem dim munitissimam, sed solo ze- 
qiiatam, anno Christi niillesinio quad- 
ringentesimo, et sextodecimo, jiissu 
Sigismundi Csesaris et Coucilii Con- 
stantiensis. Vineliis. 

Lupodumiml Loboduna, hodie La- 
denburg. De qua etiam singnlareiu 
Commentarioliim conscripsimns, ut 
versnm liiiuc Ausonii ab erronea 
Rhenani, Ortelii, et aliorum interpre- 
tatione siniui vindicaremus; nee pau- 
ca in 0;igg. Palatinis annotavimus. 
Freherus, 

424 Fo^'tem ignoluni] Dannbii fon- 
tes dill Vetcribus ignoti fiierunt, nt 
Nili; quem Apollouius ab Hyperbo- 
reis nasci cecinit, manifesto commen- 
to. Etsi postea eos scribat Tacitus 
pripcipiti et exoelso niontis Abnobae 
jugo oriri, vicinos Rheni fontibus; 
itaque compertos tradant Pliniiis, 
Dionysins, Ptolemaus, Strabo, Taci- 
tus, alii ; ipse etiam Ausonius Epi- 
gramm. iv. ' Qua gelidura fontem 
nicdiis effiindo Suiivis :' non tamen 
ad eos armis penetraverant Romani; 
non niagis quam ad Nili ; vel etiam 
ad Rheni, de quo Liicanus lib. ii. 
' Albis, et indomitum Rheni caput.' 
Primus Lucius Praetor ad Danubiura 
accessit. Jordan, de temp, success, 
p. 81. Et Trajrtnns Danubium qui- 
dem pacaverat, sed non ad fontem 
usque. Id in ejus nummis denotare 
volunt Danubium, caput sive carbaso 
peplove tectum (ut accipit Anton. 
Aiigustiniis Dial. 3. de Ntiniisni. n. 
24.) sive in specii, autro, caveriia re- 
conditum habentem, nt in Columna 
cjusdem Principis apparct, et Auso- 



nius eo alludore vidctur,Epigrammat. 
IX. ' Daniibius penitis caput occulta- 
tus in oris, Totus sub vestra jam di- 
tione fliio.' Ut Tibuiliis de Nilo : 
* Ant quibus in terris occuluisse ca- 
put.' Idem Ausonius Epigramni. iv 
' Illyricis Rei;nator aqiiis, tibi Nile 
secundus Danubins, la^tiim profero 
fonte caput.' Ubi qnod Danubium, 
quem et Hesiodus KaWiphdpov vocat, 
et quod ' permeat orbenj Ister,' (Lu- 
can. p. G4.) secundum facit, consentit 
Jornandes in Geticis ; ' Hie amnis 
infer cietera ilumina immanis, oinnes 
siiperat, preeter Niliim.' Neqne sim- 
pliciter Ausonius dicit, ' Fontem ig- 
noluni,' sed ' Latiis ignotum,' id est, 
nulliiis antchac Romani i'rincipis vic- 
toria cognituni, et in annales rela- 
tum ; et omnium primo jam Valenti- 
niano Aug. cum Gratiano Css. tenta- 
tum : sed et postea per Stiiiconem, 
teste Claudiano : 'Omne quod Ocea- 
num fontemque interjacet Istri, Unius 
incursu tremuit.' Quod etiam deNili 
fontibus iisdem per aduiationem omi- 
natur: ' Aiigusto dabitur sed proxi- 
nia palma Valenti : Inveniet fontes 
hie quoque Nile tuos.' Junguntur hi 
duo apud Horatium : ' Te, fontium qui 
celat origines, Niliisque et Ister, te 
rapidiis Tigris.' El Claudianiis Ho- 
norio : 'lie per ardentem Libyam, 
superate vapores Solis, et arcanos 
Nili deprendite fontes.' Idem. 

Istri] 'Conjuratum' vocat Virgil, 
ubi notab. Philargyr. p. 21. Idem. 

425 Piojligati] Atfectatissimc, ne 
nescire videretur, qu;e super hoc 
verbo Gellius lib. xv. cap. 5. Utitur 
tamen et Tacitus, ' Protligare prap- 
lia.' Vopisciis pag. 1180. li. Capito- 
linus pag. 83G. A. Idem. 

Laurea belli] Lilterie luureattp, id 
est, cum lauru. Ita Persius feat. vi. 
tie Caligula : ' INlissa est a Cirsare 
laiiriis Insignem ob cladem GermaniB 
pubis.' Tacitus, Agiicola, IMarcelli- 
nus. 'Tabella; laureatiu ' Lampridio 
1005. D. \ ictoria' mtiiiinit cliiuu 



1152 



NOTiE VARIORUM IN 



Syminachtis Epistola lxxxix. lib. i. 
Idem. 

427 Purpureumi Albericus Genti- 
lis pag. 72. Id. 

428 Minor] Rheniis Magnus. Est 
enim et parvus in Italia. Id. 

Neu vereare jninor] Nonien scilicet 
tuuni aniittendo lecepto Mosella : 
noil autem ad Bononieusem Rhenuni 
respexisse Nostrum exislimeni : niox 
enini sese explicat. 

Pulcherrime Rhene] Vere enim ta- 
lis, et a se ipso, et a cnltura ntrius- 
que ripjE. Qui profecto tractus om- 
nium est celeberrimus, fuitque sem- 
per, quantamcunque vetustatem fe- 
rant singularum nationum histoiias. 
Maitialis : ' Nympharum pater am- 
ninmque Rhene.' Sed quid ' frigora 
Rheni ?' apud Virgil. Freherus, 

429 Perenni Nomine'] In Oceanum 
usque. Ita de Arno eleganter Ruti- 
lius Numatianus lib. i. Itinerarii : 
* Alplioeae veterem contemplor ori- 
ginis urbem, Quam cingunt geminis 
Arnus et iEsar aquis. Conuni pyra- 
niidis coctmtia flumina ducunt : In- 
tratnr modico frons patefacta solo. 
Sed proprium retinet communi in 
gurgite nomen, Et pontum solus sci- 
licet Arnus adit.' Ovidius de Al- 
mone, Fastis : ' Est locus, in Tiberim 
quo lubricus influit Almon, Et nomen 
niagno perdit in auine minor.' Idem, 

4.S0 Tu/ratrem, fames securus, adop- 
ta] * Famae securus :' quia nomen re- 
tines : ' fratrem adopta.' Est enim 
et adoptio in fratris nomen, non filii 
niodo. in ' fratrem.' Quia fere ae- 
qualis, non miilto minor, ut etiam Li- 
gurinus ait pag. 13. Huttenus in 
Panegyric. Alberti Card. Tractus 
ejus non tantum longissimus, sed et 
cultissimus oppidis,villis, etiam supra 
Nicrum et Moenum, Aibim,Visurgim. 
In Notis Senecae, Rheuus, Mosella, 
Garumna. Idem. 

432 Divortia ripis] Ad utramque 
ripam peculiare flumen, medium re- 
linquentes solum, facietis. Romaj 



post aream templi Laterani in mura 
vetustissimo Epigramma fuit grandi- 
biis litteris incisum, quod a se de- 
scriptum Melissns (beu quondam Nos- 
ter !) milii comniunicavit, omnino ad 
hunc locum pertinens : Ai). divortia 

RIIENI. PERVASI. HOSTILES. UEPOPV- 
LATVS. AOROS. UVM. TIBI. BELLA 
FORIS.^TERNAQ. SVDO.TROPEA. MIS- 
TER. PACATIS. LENIOR. IBAT. AQVIS. 

Dicas alicnjus, qui buic expeditioni 
interfuerit, niemoriam contiuere. Pa- 
negyristes: ' Qnamque divorlio suo 
Rlienus complectitur.' Utittir et Pe- 
tronius apposite de Riieno pag. 369. 
Hue Hadrian. Jun. in Bat. pag. 53. 
et63. Exstat et Epigramm. veter. 
lib. IV. pag. 149. Item apud Pe- 
trarcham, aut Boulenger. pag. 5. b. 
' Divortia Ponti.' Lucan. ii. pag. 
63. et pag. 70. Idem. 

434 Accedent vires] * Accedent.' 
Magis vero parabat accessionem vi- 
rium e Gallia atque adeo Oceano 
ipso, cum fossa ducta Ararim et Mo- 
sellam conjungere molirentur, frns- 
tra. Tacit, pag. 301. ' Accedent vi- 
res.' A captis et dedititiis, a subju- 
gatis populis, qui deinceps legioncs 
nostras delectu suo juvabunt et in- 
struent, Francis, Chamavis, Chaucis, 
Chrepestinis. Ausonius in Precatione 
Consulari : ' Qua Francia mista Sue- 
vis Certat ad obsequium, Latiis ut 
militet armis.' Vopiscus in Probo: 
* Omnes jam Barbari vobis arant, 
vobisjam serunt, et contra interiores 
gentes militant.' Et profecto Ger- 
manos per Gerrnanos debellare sole- 
bant Romani. Hinc et illud Publ. 
Optatiani in Panegyr. Constantini 
Magni : ' Omnis ab Arctois plaga 
finibus, horrida Canro, Pads amat 
canaet comperta perennia jura : Et 
tibi fida, tuis semper bene militat ar- 
mis, Resque gerit virtufe tuas, popu- 
losque feroces Propellit caeditque, 
habens tibi debita rata, Et tua vic- 
tores Fors accipit : bine tibi fortes 
Teque duce invicts attoUunt signa 



AUSONII EDYLLIA, 



1153 



coliortes.' Idem. 

Quas Fraiicia] Franci et Chamaves, 
qui et ' Cliamavi ' apiid Tacittiiii et 
Aniniiannni leguntiir, quee Gernianias 
olim gentes fiierint, Beatiis Rlienanus 
in Germanicis qu^esiit. Et quod ad 
Francos attinet, persuasit niilii Di- 
vns Hieronymns auctor gravissimus, 
qui quura Geinianiani Galliamque 
perlustraverit, hanc gentem suis in 
sedibus vidisse potest, Francos esse, 
quos Latinae Greecieque liistoria; 
Geimanos prius appellarunt. Ejus 
apponam verba de quodani Franco in 
Vita Hilarionismonachi : ' Inter Sax- 
ones quippe et Alemaunos gens ejus 
non tani lata, quani valida, apud 
Historicos Germania, nunc veto Fran- 
cia vocatur.' Vinetus. 

Quits Francia quasque] Unice hue 
facit Inspectio tabulas illius Itinera- 
rla> : in cujus expositione bellissime 
liunc locum adducit, et illustrat D. 
Marc. Welserus cap. iii. cui ' Bar- 
barica' tituluni fecit. Addo tamen : 
Diversa sunt, Francia, et Chamavi, 
etiam in tabula ilia : et hi inferiores, 
nt ibi apparet. Xafia^ot, Euagrio, 
Zosinio, gens ad ostia Rheni, pag. 
709. Francia pertinebat ad Suevos, 
de qua vide Gregor. Turonens. pag. 
59. 63. et Hieronyninm. Itenique 
de Arbogaste Franco tempore Gra- 
tiani Imp. in Vita Ambrosii perPau- 
linuni. Et rursus diversi Germani. 
Freherus. 

Chamaves'] Chrepestini, Morini, 
Paulin. 277. Idem. 

435 Geniianique] Hos enim infesta- 
bat Gratianus, interiores Germaniae 
illius magnae aluninos, Saxones, Thu- 
ringos. Hinc Valentinianus, Maxi- 
mus Germanicus, Maximus Gothicus, 
Maximus Francicus. Ita separat cos 
Manlius Statianus apud Vopiscuni 
Probo : ' Testes Franci inviis strati 
paludibus, testes Germani, et Ale- 
mani longc a Rheni summoti littori- 
bus.' Et differenliam distantianique 
optima oculi* exliibct Tabula vetus'.a 



Itineraria Welseri. Diversam etiam 
Germaniam illam a Gallia Belgica, 
qua Francis postea tota cessit, fa- 
ciunt Ptolemaeus et Martianus. Idem. 
Tremanil Et tremebant adhuc sub 
Blaximo, qui Gratiano huic successit. 
Testis Orosius lib. vii. cap. xxxv. 
pag. 651. Sed non diu post. Nam 
ita quidem perpetuuni victoriarum 
cursum ominatur Ausonius : sed lon- 
ge aliter evenit. Non ninltum enim 
post inversa omnia, et Franci irru- 
pere : ut locus Sulpitii Alexandri ve- 
teris Historici, apud Gregor. Turo- 
nens. clare docet, qui ita liabet: 
' Eo tempore Genobaldo, Marco- 
mere, et Sunnone ducibus Franci in 
Germaniam irrupere, ac pluribus 
mortalium liniite inrupto caesis fer- 
tiles maxime pagos depopulati, Agrip- 
pinensi etiam Coloniae metum incus- 
sere. Quod ubi Treveros perlatum 
est, Nannius et Quintiuus niilitije 
magistri, quibus infantiam filii et de- 
fensionem Galliarum Maximus com- 
iniserat, coilecto exercitu apud 
Agrippinam convenere. Sed onusti 
preeda liostes, provinciarum opima 
depopulati, Rhenum transiere, pluri- 
bus suorum in Romano relictis solo, 
ad repetendani depopulationem pa- 
ratis. Cum quibus congressus Ro- 
nianis accommodus fuit, niuitis Fran- 
corum apud Carbonariam ferro per- 
emptis. Cumque consultaretur de 
successu, an in Frauciam transire 
deberent, Nannius abnuit, quia non 
imparatos et in locis suis indubie 
fortiores futuros sciebat. Quod cum 
Quintino et reliquis viris militaribus 
displicuisset, Nannio Moguntiacum 
reverse, Quintinus cum exercitu 
circa Novesium castclluni Rhenum 
transgressus, secundis a flu vio castris, 
casas habitatoi'ibus vacuas atque in- 
gentes vicos destitutos offendit. 
Franci enim, simulato metu, se in 
remotiores saltus reccperant, couci- 
dibus per extrema silvarum procura- 
tis. Itaqiie univcrsis dumibus exus- 



Delplt. et Var. Clas. 



Auson. 



4 D 



1154 



notjE variorum in 



tis, ill quas saevire stoliditas ignava 
victoriae consummationeni leponebat, 
oocteiu soUicitam lin)ites sub armo- 
riim onere duxenint. Ac priino di- 
luculo, Qiiintino praelii duce, ingressi 
saltuni, in luediiiin feie diem, iinpli- 
cantes se enoribus vianim, totiim 
pervagati sunt : tandem cum ingen- 
tibus septis omnia a soiido clausa 
otfendissent, in palustres canipos, 
qui silvis jungebantur, prorumpere 
moiientibus liostium rari apparuere : 
qui conjunctis arboium truncis, vel 
concidibus superstantes, velut e fas- 
tigiis turrium, sagittas tormentorum 
ritu effudere, inlitas herbarum vene- 
nis, ut sunimae cuti, neque letalibus 
infiicta locis vulnera, iiaud dubiae 
mortes sequerentur. Dehinc majori 
multitudine liostium circumfusus ex- 
ercitus, in aperta campoium, quae 
libera Franci reliqueiant, avide ef- 
fusus est : ac primi equites voragini- 
bus immeisi, perniixtis hominum ju- 
mentorumqiie corporibus, ruina in- 
vicem suoium oppressi sunt. Pedites 
etiam, quos nulla onera equorum 
calcaverant, implicati limo, aegre 
explicantes gressum, rursus se, quis 
pauIo ante vix emeiserant, silvis 
trepidantes occulebant. Peituibatis 
ergo ordinibus caesae legiones, Hera- 
clio Jovinianorum tribuno ac pene 
omnibus qui militibus praeerant ex- 
stinctis, paucis effugium tutum nox 
ei Jatibula silvaruin prasstitere.' 
Idem paulo post Valentiniani Au- 
gusti necessitates commemorans : 
* Dum diversa in Oriente perThraces 
geruntur, in Gallia status publicus 
perturbatur. Clauso apud Viennam 
palatii sedibus Principe Valentiniano, 
et pene infra privati niodum redacto, 
militaris rei cura Francis satellitibus 
tradita, civilia quoque officia trans- 
gressa in conjurationem Arbogastis : 
nullusque ex omnibus sacramentis 
inilitiae obstrictis reperiebatur, qui 
familiari principis sermoni aut jussis 
obsequi auderet.' Et vana oninjno 



est jactatio Justini Imp. ad Avares 
apud Corippum sub lib. in. finem : 
' Si Barbare nescis, Quid virtus Ro- 
mana potest, antiqua require, Quae 
proavi, patres, et avi potuere La- 
tini : Quid noster senior potuit pater, 
inscie disce : Sub quo Vandalici ce- 
ciderunt strage tyranni, Edomitique 
Getae, pubes Aleuiannica, Franci, 
Totque aliaR gentes, f'amosa(jue regna 
per orbem, Ardua subnostrisflecten- 
tia colla triumphis, Suscepere jugum, 
mentes animosque dedere Servitiis, 
nobisque nianent ex hoste tideles.' 
Turn itaque paulatim Romani ex- 
pulsi, limes sublatus, Mosella pariter 
et Rhenus Francis paruit, Roiiianum 
nomen cum legibus et lingua eorum 
abolitum. Sidonius in Epistolis pas- 
sim calamitatem gentis suae deplorat, 
et in Ervagaste suo miratur, his ver- 
bis : ' Quod sermonis pompa Romani, 
siqua adbuc uspiam est, Belgicis 
olini sive Rhenanis abolita terris, in 
te residet : quo vel incolumi vel per- 
orante, etsi apud limitem ipsum La- 
tinajura ceciderunt, verba non titu- 
bant.' Idem. 

Verus habebere limes] De Rheno 
Hmite non seniel in Originibus nostris 
Palatinis. Hactenus satis erat ripara 
ipsam tueri. Silins lib. in. pag. 77. 
' Compescet ripis Rhenum,' id est, 
excursiones Germanorum prohibe- 
bit ; de Vespasiano. Dixerat jam 
de Crispo Publil. Optatianus in Pa- 
negyrico Constantini Magni Imp. 
* Sed Crispi in fortia vires Non dubia: 
ripa Rhenum Rhodanumque tueri, 
Ulteriora parant et Francis tristia 
jura.' Et postea limitem Francis 
eripiendum ominatur: 'En Auguste 
tuis praesens, et tantus ubique. Im- 
perils, fecunde paras nunc omiue 
Crispi Oceani intactas oras, quibus 
eruta Franci Dat regio procul ecce 
dium, cui devia latis Tota patent 
campis subcaeso limite, "Victor Rite 
atavo summo melior, cui Claudius 
acer Magnanimuui sidus dat ciarum 



AUSONII EDYLLIA. 



1155 



e numine divo Imperium, Viitiis 
qiiem felix optat aliunniim.' Aiiso- 
nius Panegyrico : ' Aguntur gratise 
Imperatort fortissimo : testis est iino 
pacatus anno et Danubii limes et 
Rheni.' Quia nimirum veteri limite 
prorogato, alius inteiius in occupato 
Barbarico positus. Panegyristes ad 
Constantin. ' Jam ne procul quideni 
Rhenurn,' &c. B. Rhenan. p. 31. 
Ausoiiius Epigrainm. iv. ' Nee Rlie- 
num Gallis limitis esse loco.' Idem 
Epistola XVI. ' Apologos en misit 
tibi Ab usque Rheni limite.' Hinc 
est, quod ad Nicii tractum, et in 
Sueviee coufinio et Franciae, in Duca- 
tu (inquam) Wiitenbergico, Palati- 
natu, Sylva Otlonica, tot Romano- 
rum nioniraenta, aras, statuas, sarco- 
phagos, inscriptiones videmus, num- 
mos eruimus, ab Appiano, Heroldo, 
aliis edita. Idem. 

436 Tanto geminum tibi numen ab 
emne~\ 'Tanto ab amne.' Cum plu- 
res, non niultuni inferiores, Rhenura 
incurrant, Moenus, Nicer, Mosa ; 
huic soli tantum defert Ausouius, ut 
alterura mox Rheni cornu constituat. 
An quia hie novissimus in ilium se 
exonerat? an quia hie solus Romanus, 
illi Barbari? Panegyristes de ponle 
Agrippinensi loquens : ' Ubi Rhenus 
totus est, ubi jam plurimos hausit 
amneSj quos hie noster ingens fluvius, 
[Mosellam vult,] et barbarus Nicer, 
et Mcenus invexit: ubi jam immani 
meatu ferox, et alvei nnius impatiens, 
in sua cornua gestit excedere.' Nos- 
ter enim, id est, Romanus : ut apud 
Neiiiesianum Cynegetieo : ' Atque 
canam nostrvm geminis sub finibus 
orbis Littus, et edomitas fraterno no- 
mine gentes, Quae Rhenum Tigrim- 
que colunt, Ararisque remotum Prin- 
cipium, Nilique bibunt ab origiue 
fontem.' Claudianus in Eutropium, 
I. ' Ante pedes liumili Franco, tristi- 
que Suevo Perfruor, et nostrvm 
video Germanice Rhenum.' ' Gemi- 
cum nomen :' Cur non et Mosellie 



alterum nomen dixisset,si quod esset, 
sive Obrinci, sive aliud ? Ita enini 
toto opere appellat olor noster, cui 
de rebus Mosellae supra omues fides 
habenda, Mosellam, nunquam aliter. 
Obrinci illius nulla hie mentio : quod 
si uomen fuisset eidem fluvio, non 
fugisset doctissimum ilium utriusque 
linguee et omnis antiquitatis virum, 
et harum regionum peritissimum, qui 
solus niiinium scriptorum Dumnissum, 
Tabernas, Lupodunum nominat: abs- 
que Scaligero, Danubio etiam fecisset 
nomen Addua>, ex Festo. Et si sci- 
visset, non oniisisset, tantus eapta- 
tor rarioris eruditionis et auctorum 
notitiae ostentandae : tarn cupidus 
Mosellae quasvis laudes extoUendi, 
hane etiam addidisset, esse binomi- 
neni, ut Istrum, Nilum, (qui Melo 
Symmacho et Ausonio,) Ararem. Mar- 
cellin. 14ti2. imo et ut Rhenum, cui 
geminum nomen esse ait, Bicornis 
iutelligens. Borysthenes accolis Da« 
nubius, Jorn. pag. 21. Padus, Eri- 
danus. Pyris, Nigir, Vitruv. viii. 
cap. I. Quo solo argumento abunde 
evincitur,Obrincum ilium Ptolemaei, 
non esse Mosellam. Praeter quod 
nee verba Ptolemaei conveniunt, qui 
hunc supra vel prope Moguntiam 
coustituit: quia multo inferior est 
Mosella, medium adeo fluvium inter- 
jectum habens Navam, et ipsum Ro- 
nianis non ignotum. Neque tam 
crassus error tribui debet Ptolemaeo 
tanto Geographo, praesertinj in trac- 
tu Rheni Ronianis per bella assidua 
eoiiimerciaque notissimo. At, in- 
quiunt, cur non meminisset Ptole- 
meeus in illo tractu, Mosellee tam 
nobilis fluvii ? Posseni dicere : Cur 
non nieminit Strabo, Plutarchus, non 
Julius Caesar in toto bello Gallico ? 
Sed hoe malo: Si meminisse voluisset, 
cur non suo nomine fecisset, quod 
satis notum Romanis, et jam a Ta- 
cito proditum, antiquiofe f Alii (B. 
Pirckheim.) non paullo verisimiliui 
Navam aeceperunt, fluvium Romanas 



115G 



NOT^ VARIORUM IN 



ripae, fliimen nobile, et jam cogni- 
tiini Romanis armis, dictum Tacito, 
Ausonio. Nolunt enini de GermaniaB 
aliqtio accipere, et Ptolemaeum istuc 
trajiceie. Quod si admitti posset, 
de quo commodins acciperetur qiiam 
de Moeno ? qui Moguntiam ad ipsum 
Rbenum influit, sive Mogus ille sit, 
a quo et Moguntiam nomen habore 
voluit Liguriuus. Certe si verbis 
Ptolemeei ('Ektpott?/ Rheni pag. 116.) 
insistendum est, ut puto, Navam non 
magis quam Moseilam quadrare ap- 
paret, quia et heec multis millibus 
infra Moguntiam. Moguntiam vero 
signanter eo loco posuisse animadver- 
tendum est, non tantum Ptolemaeum, 
pag. 121. sed etiam (qui ex eo sura- 
sisse videtur) IMarcianum Heracleo- 
tem p. 82. ad discriminandam supe- 
riorem et inferiorem Germaniam. 
Qua divisione Romani semper usi 
sunt, ut apparet non tantum ex illis 
duobus, sed et Notitia, Itinerario 
Antonini Aug. Catalogo Provinc. 
Marcellino lib. xv. pag. 1461. Ne- 
que Ptolemaeo propositum, amnes 
pro dignitate recensere et nobiiitare; 
sed Provincias distinguere, et in his 
Germaniam. In quo proposito Mo- 
guntiaci ei nientio necessaria, quae 
quasi limiteni prsebet, ab omnibus ita 
dicta, ut habeatur ultima urbs Ger- 
maniaj superioris vel primae, etsi 
Ptolemaeus primam secundae ponere 
videtur. Et sane a Moguntiaco Ale- 
mania Rheno oppouitur. Marcellin. 
pag. 1521. et pag. 1798. et in Tab. 
Peuting. SvEViA. Ligurin. pag. 13. 
Vide et Mogunt. pag. 52. et 264. 
fx7]Tp6iro\is rrjs ctvco FaWias. Neque 
video, quid incommodi ant absurdi 
sit, fluvium Germaniae hie accipere. 
Moenus ille, inquiunt, est in Germa- 
nia. Sed quam Romani jam oppug- 
nabant, et in Provinciam redigere 
cupiebaut, et jam spe devoraverant. 
Trajanus ex opposite Moguntiae ad 
ipsos Coufluentes (quos captare so- 
lebant Romani vel praecipue) castel- 



lum posuerat, cujus nomen adhuc 
agiioscitur Castell. Caeteri habue- 
runt praesidia ulterius, in ipsa Odo- 
newald, ad Nicrum, &c. Denique 
sit in Germania. Quid turn? An 
propositum Ptolemaeo, sola Romano- 
rum arva et flumina Operi suo inse- 
rere? qui caput integrum liabet de 
Germania magna, ut et Marcianus 
ille. At quid, aiunt, Obrincus ad 
Moenum? Quid ad alterutram ilia- 
rum, sive Moseilam sive Navam ? Et 
quidni? quia ibi Herold. Oher-Rinck- 
gauw. Ultra Mog. est pagus ille 
Rhenensis infra superius Ringow. 
Pagi Germaniae jam noti erant Cae- 
sari, Tacito, aliis, vel exemplo nno 
r^s BaTaovas, &c. In his erat et ille 
Rinckgowe nomine. Ober-und Under- 
Rhein accolis dicitur, quasi diversum 
esset flumen. Et sane ad Mogunt. 
die Stnff'el, Ober-und Under-Zol, Sfc. et 
Monetee ratio per24 albos. Quid quod 
etdiversae naves ab inde in usu? Nobis 
etiam nunc manet ilia divisio, Ober- 
und Under- Rlieinstrom, Craisz. Idem. 

437 Cumque uno de fonte Jliias'] A 
qua re alii dicuntur Bicornes. Idem. 

Qmimque uno de fonte'] Praetulerim, 
quod est in Pulmanni libris : Quwri' 
que unus de fonte fluas. 

Dicere bicornis] Infra : ' Taurinae 
frontis.' Ai'/cspcos, quasi duobus cor- 
nibus fundens. Ovidius Metamorph. 
pag. 280. Valerius Flaccus viir. Ar- 
gonauticorum libro, de Istro : ' Fun- 
dere non uno tantum quem flumina 
cornu Accipimus: septemexit aquis.' 
Apud Danas. p. 89. Non, ut alii, 
Tauriformes. Proprium patris Rheni 
epitheton, vel potius nomen, ut hie 
ait, 'Geminum nomen.' Ore enim 
vulgi olim dictum Bicornium, patet 
ex /Ethico p. 18. Virgilius lib. viir. 
j^iueidos: ' Extremique hominum Mo- 
rini, Rhenusque bicornis.' Claudia- 
nus de bello Getico : ' Te Cimbrica 
Thetys Divisum bifidoconsumitRhe- 
ue meatu.' Eumenius Panegyrico 
ad Constantinum : ' Arat illam ter- 



AUSONII EDYLLIA. 



1157 



ribilem aliqnando ripam inermis agri- 
cola, et toto nostri greges Ihiniine 
bicorni inersautur.' Quod est a ve- 
tusta Asinii sententia, qiiam Strabo 
refert lib. iv. *7jcrl to fXTJKos avruv 
ffTadtwv f^aKt(Txi\ict!i' 'Affivios. Et post: 
^(tI 5e Kal SiaTOfiov dvai, fj.eij.\pdiJ.epos 
Tovs irXelco Aeyovras. Imo Ptolem, 
pag. 115. Imo hodie constat, Birc- 
keini. p. 23S. Ad hunc locum Ha- 
drianns Junius in Batavia. Freherus. 

438 Hac ego T'u«ca] Ita legen- 
dum. Burdigala enini caput Bitu- 
rigum Viviscorum. et ita in inscrip- 
tione Burdigalensi legitur : avgvsto 

SACRVM ET GENIO CIVITATIS BIT. 

Viv. Alioqui Vibisci, et Bibisci, et 
Bivisci scriptum legitur. Scaliger. 

Viviscd] Rectissime Scaliger pro 
niendoso Vivifica reposuit. Sed et 
Vibiscos inquilinis Scaligeris nobilita- 
tos in Jul. Ca?s. Scaligeri Epist. vi- 
dereest. Freherus. 

440 Nometi Latium] In lambico 
Epistolae ad Probuni : ' Ausonius 
nomeu Italum.' Vineius. 

448 Ast egol Hanc materiam ser- 
vat senectuti, ut Tacitus vitam Tra- 
jani, pag. 400. ' Seniique aprica te- 
nenti.' Hue Casaub. in Pars. pag. 
460. Frehcr. 

449 Quum me in patriam] Fuit ibi, 
ut ex Epist. XXIV. constat : ' Me 
juga Burdigalae, trino nie flumina 
coelu Secernunt turbis popularibus,' 
Arc. Sed non fecisse credo, quod liic 
minatus. Nee nlla amplius apud 
eum Mosella? nientio, adeo dulcedine 
patriae obliterata. Vide etianiEdyl- 
liuni ejus in. Idem. 

4.50 Augustus paler, et yiatus] Va- 
lentinianus et ejus filius Gratianus, 
discipulus mens. Scripsit ergo Auso- 
nius Carmen hoc ante mortem Va- 
lentiniani August!, qui anno Cbristi 
trecentesinio et septuagesimo nono. 
Imperii vero sui duodecimo decessit, 
Sexto Aurelio et Hieronymo auctori- 
bus. Qnare Joann. Triltcnbemius, 
qui Ausonium inter suos scriptores 



Ecclesiasticos recensuit, si locum 
hunc Ansoniani Mosella? legisset, cu- 
jus nee satis meminerat Lilius Gre- 
gorius, quum de Ausonio scriberet, 
eum Carmen hoc composuisse Maxi- 
mo principe, concilii tempore, Tre- 
veris, nunquam dixisset. Maxinius 
enini hie Martinuni ilium Turonen- 
sem et alios Episcopos Treveros non 
ante vocavit, quam annus Christi 
ageretur trecentesimus et octogesi- 
mus octavus, siquid hie certi babent 
Prosperi Aquitani rationcs, qui ea 
vidit tempora, et scripsit. Vinetus. 

452 Post tempora] In Pulmanniano 
fuit, munera. Utra glossa sit, non 
liquet. Meniini salteni etiam alibi 
rh ' tempore' genuinum nomen ex- 
turbasse, ejusque locum siiimi fe- 
cisse ; apud Euphorbum nempe, in 
Catalectis Scaligeri pag. 160. ' Impe- 
rium saevis hyberno tempore ventis:' 
pro quo scriptus codex, et reliquo- 
rum Carmina, hyberno frigore : quod 
apud Hilasium ibidem Aldina editio 
perperam item in tempore niutaverat. 

Discipline] Ita Edyllio iv. ' Donee 
ad Augustae pia munera disciplinee 
Accirer.' Vide Themist. pag. 136. 
Freherus. 

453 Arctoi amnis] Ita Ovid. ii. 
Metamorphos. ' Sors eadem Ismarios 
Hebrum cum Strymone siccat, Hes- 
periosque anines Khenum, Rhoda- 
uumque, Padumque.' Virgiliiis viii. 
de Tiberi : ' Corniger Hesperidum 
fluvius regnator aquarum.' Inde est, 
quod pro Hesperio plane Iberum fecit 
Rlienum homo Gra^cus, Nonnus Pa- 
ropolitanus, duob. Dionysiaccui' locis, 
lib. xxiii. 'Prjvo5''iPrip Iipe(p4ea(n Kopva- 
(Terai. Lib. XUII. Xpvo-hv "l^rjp TrSpe 
'Prjuos. De quo plura in Oiiginibus 
nostris Palatinis, Parte i. cap. 3. et 
Parte ii. cap. 2. Sed omnium fere 
lluviorum capita a Scptentrione, imo 
in Septentrionem feruntur. Aristo- 
tel. I. Meteor, fol. 336. Vitruvius vr. 
c. 1. Unde et Arctoi dicuntur Lie et 
alibi. Idem, 



1158 



NOTiE VARIORUM IN 



454 Addam urbes] * Urbes.' Locum 
fere hie habet illnd Solini cap. 16. 
' Creta constipata centum urbibus, 
sicuti perhibent, qui prodige lingua 
largiti sunt : sed magnis et anibitio- 
sis oppidis.' Vel quod Strabo lib. in. 
eleganter et copiose adinonet : Uo\v- 
Plov 5e elnSvTos rpiaKoaias rwv KeXri^r]- 
puv KorroKvaai TrdAeis Ti^fptov Tpdyxov, 
K(iifici>5a>v (p7}(Tlv Tovro T(p rpdyx<{i X''" 
piffaffdai rov &u5pa, rovs irvpyovs ku- 
Xovma irSXfis, Sxrirep iv ra7s QptafifiiKals 
Trofina7s, Kal tarcDS ovk &in(TTov rovro 
Aeyei" Kot yap oi arparrfyol Koi ol triry- 
ypa<peis pqSlws inl tovto <p4povTat rh 
ij/eCcTjua, KaAAwirifoj^fs t^s irpd^€ts. fTrel 

Kal ol (pi.(TKOVTiS TTKilOVS ^ X'^'"'^ '''"^ "^^i^^ 

'Ifiilpuv inrdp^ai v6\eis, eVl rovro (pepec- 
0ai jjuoi SoKov(n, ras fieyaKas Kd/xas, 
7r6\iis ovofid^ovres. O^e yap r} ttjj 
X<ipas (p6(Tis w6\(a}v iwiSeKTiKT] iroWoJv 
i(Tri Sia tV \xjTTp6rr)Ta, i^ Sta rhv iKiro- 
ri(Tfxbu, Kol rh avritnepov. Et Prover- 
bium : ' Ex cloaca arcem facere.' At 
quomodo nomina mutata? Quis re- 
cognoscat, Vinco, Tabernae, Sericum 
(bodie, S^ircfc) ? Habet et alias Diplo- 
ma Dagoberti apud Bruschium pag. 
512. b. ' Addam urbes.' Harumduae 
tantum ex ilia vetustate nominibus 
suis nobis jam notae sunt : ' Rigodu- 
lum' Tacito nominatum, et ' Novio- 
magum' (imo et ' Vinco,* quod inter 
Confluentes et Treverim ponit Itine- 
rarium Antonini, forte hodie Winne- 
berg, locus Baronia nobilis.) Auso- 
nio, Itinerariisque. Sed plures om- 
nino originem Romanam habent : at- 
que adeo pleraeque omnes illaj ad 
fluviorum ostia, aliisve tarn circum- 
specte opportunis locis positee : quae- 
dam etiam arcliitectatione insignes, 
et primo adspectu Latialem illam 
antiquitatem referentes: quarundam 
etiam nomina non vernacula, neque 
novitia videntur. Quo pertinent ilia 
in Huberti Tbomae Leodii de Tun- 
gris et Eburonibus Commentario, 
Capitulo de Urbis Leodii olim ' Le- 
gia,' a Legione ibi caesa et diu by- 



bernante, dictae : 'Sunt non procnl a 
Varnea vici complures Romanam ori- 
ginem nomine referentes. Visitur 
inde Latinus pagus Volsci, Vercellze, 
Pascasii Bercelii viri doctissimi pa- 
tria. Item Antium,nimirum ab An- 
tiatibus. Inqiie vico Legna fluviolus 
habet ortum, et Cottae fons limpidis- 
simns, quo, dnm in hybernis erat, 
Cotta oblectabatur, aut prope ilium 
funda trajectus fuerat. Est et Cice- 
ronis fons in urbe notissimus, et 
aquis maxime uber, quem Riceronis 
fontem male lecta litfera nuncupant : 
scaturit e monte Petrosio retro aedes 
Fratrum, quos Minores appellant/ 
Et Capitulo, An Sycambri in Troja- 
nos suam originem referre possint : 
• Urbe Leodio egressis per viam Au- 
runculeiam, et adverso flumine Huy« 
um ire volentibus, a dextra Publiam 
statim habent montem, qua parte ab 
radicibus ad summitatem usque viti- 
fer est, deinde sylvosus. In apice, 
ubi phanum Vulcani olim fuerat, cce- 
nobium nunc est divo iligidio sacrum, 
&c. Ultra pergentibus apparet in 
excelsa rupe mons Jovis, arx ita 
nominata, et a Romanis nimirum con- 
structa, &c. Post Jovis montem, 
Amantium occurrit : et ad ostium 
Sabis flaminis Namurra,elegans sane 
oppidum et niarmore subcinericio 
nobile. Hoc quidem Namurcum vul- 
gaiiter vocant Namur, id est, novus 
miirus.' De quibus tamen plerisqne 
hodie post tot bella locum habet illud 
Rutilii : ' Nunc villae grandes, oppi- 
da parva prius.' In divisione Regni 
facta inter gloriosos Reges Karolura 
et Hludowicum, Mosellae tractum 
cum villis suis legimus (Edit. P. Pi- 
tlioei p. 489. et Aimon. cap. 21.) ' Ci- 
vitatem Mettis cum Abbatia S. Pe- 
tri, et S. Martini, et Comitatu Mos- 
LENSi, cum omnibus Villis in eo con- 
sistentibus, tam dominicatis, quam 
et vasallorum.' Conradus CeltesPoe- 
ta, ' Castra' vocat, lib. in. Amor. 
Eleg. XV. ' Vidimus hie Graiis Epi- 



AUSONIl EDYLLIA. 



1159 



grammata multa figuris, Multa Mo- 
sellanis castraque celsa jugis.' Idem. 

455 Mceniaque antiquis] Imitatur 
Virgiliiim iii. Georg. ' Fliiminaque 
anfiquos siibterlabentia miiros.' Idem. 

456 Dubiarum condita rerutn] C. 10. 
pag. 255. Jiiret. p. 230. Trib. Pall, 
pag. 1046. D, seq. ' Castra coutra 
famem.' Ita fere loquitur Cassiodo- 
rus p. 424. in fine. Ita Panegyristes 
ad Constantinnm M. ' Cetera hinc 
per intervalla disposita magis ornant 
limitem castelia, quam protegimt,' 
&c. Idem. 

457 j\o« castra, sed horrea] Non 
jam ad castrensem usiim, sed urba- 
num ; non belli, sed pacis usibiis ser- 
vientia. Annonae et horreoruni Ro- 
manis dncibus non ultima ciira sem- 
per fuit. Vopiscus in Probo : ' Urbes 
Romanas et castra in solo Barbarico 
posuit, atque ibi niilites collocavit. 
Agros, et horrea, et domes, et anno- 
nam trans Rhenanani omnibus fecit.' 
£t postea : * Frumento Barbarico 
plena sunt horrea.' Marcellinus lib. 
XVIII. de Juliano Caesare loquens, 
loco in his nostris ad Mosellam Notis 
supra p. 350. citato. Vide Casaubon. 
pag. 48. Sidonius Narbone : ' Ther- 
mis, arcnbus, horreis, monetis.' Tpo- 
<p<i>f ©Tjffaupol Themistio p. 124. Ita 
fere et Rutilius Itinerar. i. p. 9. ' In- 
terea Latiis consurgant horrea sulcis, 
Pingniaque Hesperio nectare preela 
fluant' Ideo plura in Orbe Romano 
fuere loca, quibus nomen ' Ad Hor- 
rea,' ut in Itinerariis videmus : et 
apud Warnefridum p. 124. Hue facit 
etiam Epistola Cassiodori xxix. lib. 
III. Ex eo genere eximium et cura- 
primis memorabile fuit Ilorreum in 
Augusta Trevirum, palatii instar: 
quod postea urbe a Francis subacta, 
Dagobertus Rex in Coenobium Mo- 
nialium convertit, filiasua Irminaeis 
praefecta; nomine hodieque manen- 
te, Die Oehre. Chron. Tr. msc. id 
etiam testante. Idem. 

458 Ripa ex ulraque] Duae ripjc 



Rheni, Romana et Barbara : < Qua 
Barbarus exit.' Fortunatus : ' Bar- 
baries, Romania.' Annal. ' Ripa La- 
tins.' Idem. 

459 Hominumqtie boumque labores^ 
Hoc heniistichium versus centesimus 
et duodevicesimus libri primi Geor- 
gicon Virgilii habet quidem, sed prox- 
imus versus est ejusdem poetie totus, 
sexagesimus tertius octavi TEneidos. 
Vinetus. 

460 Stringentem ripas] Radentem. 
Versus est totus Virgilii vin. i^neid. 
ad quern Pontan. p. 595. Vide Cas- 
siodor. lib. iv. cap. 36. pag. 134. 
Freherus. 

461 Non tibi se Liger'] Cujus tamen 
tractus longior, urbes magnae. Et 
vere in Notis Senecae, Rhenus, Mo- 
sella, Garumna. Idem. 

Non Saxo7ta praceps'] Saxonam, qui 
sit duvius, nusquam equidem com- 
peri. Aut si inveniam, priorem lec- 
tionem non mutarim. Quae fuit Ax- 
ona. Eum siquidem amnem esse in 
Remorum finibns, Caesar in ii. Belli 
Gall, commentario author est. Ae- 
cursius. 

Axona'] Vulgo, Aine, Belgarum flu- 
vius in extremis Remorum finibus, 
ut ex Caesare agnosces. Axones, ha- 
jus fluvii accolas dixisse Lucanum 
volunt iibro primo, sed longa peniil- 
tiraa. Vinetus. 

462 Mutrona mom] Matrona non 
anteferet se tibi, o Mosella. Hodie 
Mama, quo flumine, et Sequana, 
Caesar et Geographi omnes volunt, 
a Belgis disterminari Celtas. Idem. 

Matrona non'] Limes, ut ait, Gallo- 
rum et Belgarum. Freherus. 

463 Santonico rejluus] Quaedam ex- 
emplaria prq^uus scribunt pro rejluus, 
et hoc uno exempio probat Joannes 
Despauterins pro praepositionem in 
profiuus corripi, sicut in profugio, 
proficiscor, profanus, profestus. Id. 

Carantonus] Vulgo Chatente, fon- 
tem habet in Lemovicibus : et per 
Enguiismenses et Santones in Ocea- 



IIGO 



NOT^ VARIORUM IN 



nutn exit Santoniciim. Oppidonim, 
quae praeterfluit, clarissima sunt, En- 
gulisma, Coniaciis, Santoniim Medio- 
lanum. ' Canenteliis' est apud Ptole- 
m^eiiin, ut qtiibusdam videtur. Idem. 
464 Concedet gelido Durani] Ita 
vulgo perperam legitur. Nam vo- 
candi casu legendum : ut apud Sido- 
nium : ' £t tu, qui simili festinus in 
aeqnora lapsu Exis, curvata Durani 
niuscose saburia.' Ingens fluvius est 
et amoenus, qui in Garumnam exone- 
ratur ad oppidum Burgum : vulgo 
Dordoniam vooamus. Estque unus ex 
tribus nobiiissimis fluviis, qnibus Ga- 
rutnnam augeri scribit Strabo. Sunt 
enim hi : Tarnis, Oldus, quern Arver- 
nates, et montani Cadurci vocant, 
void et I'Ould; et Duranius ipse. 
Postea nieniinit idem Caiantoni. Qui 
ita melius dicitur, quam, ut est apud 
Ptolemaeum, KavevreKos. Sed et Uru- 
nam nominat. Is ex Alpibus descen- 
dens, tribus a Valentiaoppidoleucis, 
Riiodanuni ingreditur, vulgo Dromu : 
notissimus fluvius vel ipsa vicinorum 
agrorum strage, quam solet dare, 
quotiescunque aut imbribus, aut so- 
lutis nivibus intumuit : hoc nioneo, 
ne quis fortasse putet esse fluviolum 
ilium, qui hodie Drona, vel Dorna 
dicitur : qui fines Petrocoriorum et 
Engolismensium intersecat ad Cas- 
trum Albaterram : cum Ausonius 
loquatur de ' Diuentia,' et ' Druna' 
vicinis fluviis : uterque enim Rhodano 
excipitur. ' Drunae' pono Strabo 
meminit lib. iv. sed verba ejus scrip- 
toris ita dubia, aut potius manca 
niihi videntnr, ut quid de iis statuam 
nesciam. Verba haec sunt : Merali; 
5e Tov Apovevria Koi tov ''iffapos Koi 
&\\oi TTOTafxol peovcriv anh *'A\Trea)r' iirl 
rhv 'Po5av6u. 5vo fitv ol -jrepi^peovres 
irdKw Kovdpoiv, Kal Ovdpwv, icoiyqi pei- 
Opcfi avjx^dWovTfs (Is rhf 'PoSai/6v. rpi- 
Tos Sh ^o6\yas, & Kara OvvSaXov ttSMv 
tJ.i(ry6fievos'r(f 'PoSavcji, Sttou rt'a7os 6 
Alvo^apfios fieyd\y fJ-dxy iroAA^s irpf^pa- 
To KiKTwv fivpLaSas. Mirum est, Stra- 



bonem suum nomen Sulgae dedissc. 
Duobus autem fluviis illis, ex quibus 
unus est Druna, non dedisse. Sed 
quicnam ilia urbs est, quae vocatur 
ab illo ttJAjs KovdpcDV, kuI Ovdpuv ? 
quare omisit nomen fluviorum, ur- 
bem autem, seu oppidum attribuit 
duobus populis Cavaribus, et Varis? 
Deinde qui sunt isti Vari ? Profecto 
neque Vari ulli sunt in ea provincia 
populi, neque Cavarum nomen satis 
opportune hie intrusum est. Sed 
quia de Cavaribus mentionem jam 
fecerat, nomen fluvii, quod proxime 
ad Cavares accedebat, in Cavares 
ipsos mutatum est. Quare sine uUo 
dubio Kovdpwv, et Ovdpaiv sunt no- 
mina eorum fluviorum, sed corrupta : 
nam non irSXiv, sed iroKKi^v legendum 
est. Duo enim illi fluvii Druna, et 
alter, cujus nomen nunc non teneo, 
immiscentur communi alveo, et iroA- 
\i)v irepi^peouat, multis scilicet anfrac- 
tibus multum agri pererrant. Quod 
verum est, et nos scimus. Quare 
Kovdpwv, et Ovdpaiv, sunto nomina 
illorum fluviorum, quanquam cor- 
rupta. Ut ita verba Strabonis le- 
gantur : 5i5o ixtv ol -n-epippfovres ttoA- 
\^v, Kovdpwv Kal Ovdpuv. Ex istis duo- 
bus alter est Druna, alter est fluvius 
ille, sed minor ipso Druna, qui Dru- 
nae immiscetur in montanis Cavarum 
infra vicum Castillonem. Et ita, ut 
ait Strabo, communi alveo in Rhoda- 
num deferuntur. Neque putemus 
Strabonem tam negligentem fuisse, 
qui horum fluviorum nomina tacue- 
rit. Nam hoc certissimum est, ab 
Isara ad Druentiam, hos tantuni flu- 
vios in Rhodanum convenire: Dru- 
nam scilicet cum eo, qui ejus alveo 
excipitur. EtSulgam, qui hodie dici- 
tur Sorga, retinens certissimas piiscae 
appellationis notas. Qiiem Florus 
vocat ' Vindelicum fluvium,' quia 
alluebat oppidum Vindeiinm, Strabo- 
ni OvvSaXov dictum, vel potius OuiV- 
SuAov. Epitome etiam Liviana lxi. 
loquens de eadem re, vocat ipsum 



AUSONII EDYLLIA. 



IIGI 



oppidum * Vindalium :' iit manifesto 
appareat apud Strabonem, non Ovv- 
SoAov legendiim esse, sed OvivdaXou: 
a quo Vindelicus fluvhis Siilga dictiis 
est. Id oppidum intercidit : ejiis- 
(jtie loco hodie est portus Tralliae. 
Tralliam nautae Rliodanici vocant 
Transennani, qiue in utramque flunil- 
nis ripani extenditur, qua pontoni- 
bus trajicitiir Rliodanus : eaqiie posi- 
ta est propter fliivii rapiditatem, ne 
ab ejus inipetu pontoues, vel potius 
trajectoria navigia abripiantur. Qui 
legerunt Petrarcham, quis sit Sorga, 
dubitare non possunt. Apud Strabo- 
nem perperam legitur rvaios d fidpfia- 
pos, pro Tvalos 6 Alp6papfios> Miruni 
est vero tantam veteruni Komanorum 
fuisse solertiam, ut Druentiani navi- 
giorum patientem reddiderint, qui 
hodie tanien vix pontones ipsos ali- 
quando in trajectu patiatur. At 
oiim ibi non solum nantarum nego- 
tiatio fuit, sed et classis praesidii 
Romani. Ita enim legimus in Notitia 
imperii Romani: ' Praefectus classis 
Barcariorum Ebroduni Sabaudiae/ Et 
Nautae Druentici memorantur hoc 
elegantissimo monumento, quod in 
agro Arelatensi hodie reperitur : M. 
Frontoni. evpor. IiiiiI. Vir, Avg. 
Col. IvxiA. Ave. aqvis. sextis na- 

VICVLAR. MAR. AREL. CVRAT. EJVSD. 
CORP. PATRONO. NAVTAR. DrVEN- 
TICORVM. ET. VTRICLARIORVM. CORP. 
ErNAGINENSVM. IvLIA. NICE. VXOR. 

coNJVGi. KARissiMO. Porro Erna- 
ginenses, qui hie vocantur, erant ex 
oppido Ernagino, quod Ptolemaeo 
dicitur 'Epvdyivov, inter Aquas Sex- 
tias, et Arelate. Scali^er. 

Durani^ Sidonius in Burgo Leon- 
tii p. 328. Hue Savaro p. 172. V. In- 
gens et amanus fluvius, ' Dordonia' 
Grcgorio Turonensi et scriptoribus 
Carolinis. Aimon. i. cap. .5. sub fi- 
nem : ' Dordonia, qui ex nionte qui 
Dor dicitur, est in finibus Arverno- 
rinn, duobtis scaturiens fontibus, 
quorum uni nomen est Dor, alteri 



Donia, qui hand procul monte ipso 
conjunguntur, in Garumnam influit, 
ad oppidum nimirum Bourg, Burgum 
Sidonio decantatum.' Unum est ex 
prjecipuis non solum Aquitaniae, sed 
totius Galliae fluminibus, Garumnae 
nee eestus nee alvci magnitudlne ce- 
dens. Freherus, 

465 Tarnim] Nomen priscum adhuc 
retinuit. Tarn: qui ex iisdem Ceben- 
nis ortus, per Montalbanum in Ga- 
rumnam defluit, supra Aginnum. Fi- 
netus. 

Auriferum Tarnem'] * Anro turbidus 
Hermus/ Virgil, ii. Georg. ' Aurum 
fluvii volvunt,' Panegyr. p. 133. Ta- 
lis etiam (et quis credet!) hie noster 
Rbenus. Nonnus, Dionysiaccoi/ lib. 
XLIH. 'Nripevs ixkf rdde Swpa iroXvrpoira, 
SoJKe Se Kovpr) TlepcriKhs EiKppTjTrjs ttoXv- 
Sal5a\ov elSos 'Apdxvris. Xpiicrhv''iPr]p 
TrSpe 'Prjvos, ixiKredvwv Se fxeTdWcov 
"HXvSev iKfXa 5a)pa yepuv TlaKToiXhs asi- 
pwi>. iEneas Sylvius in Germania c. 
68. ' Rhenus aureas evolvit arenas : 
et in Bohemia fluvii sunt, in quibus 
ad magnitudiueni ciceris aurea grana 
Taboritae reperiunt.' Sed ante cra- 
nes niihi vernaculus testis, Otfridns 
Monachus Wissenburgensis, Euan- 
gelior. 1. I. c. 1. (alibi etiam a me ci- 
tatus) ubi Francorum regnnm laudat : 
Zi nuzze grebit man ouh tliar 

Er iiiti kuphar. 
loh bill thin Meina 

Isine steina. 
Ouh thara zuafuagi 

Silubar ginuagi. 
loh lesent thar in lante 
Gold in iro sante. 
Vel loquitur enim, vel inaudivit de 
arcnis auriferis, quas Rhenus volvit, 
e vorticibus et I'oveis suis in irao al- 
veo per urinatores rei peritos extra- 
hendis : qui hodiequc Goldgrunde, et 
Goldsande dicuntur, et prope Hagen- 
bach, Pripfecturam Weisscnburgo vi- 
cinam, per redemtores Palatinos ho- 
die(|ue exercentnr. Walat'rid. p. 639. 
* Argyreo albentes depromit Suevia 



1162 



NOTiE VARIORUM IN 



monies.' De quibus et haec et Iiicu- 
lentiora vide in Appendice partis 
primae Origg. nostrarura Palatin. et 
parte secnnda, cap. 17. Freherus. 

467 Dotnina Mosellcc] Dominoriim 
domicilium Tieverim alhientis, eoque 
numine omnibus aiiis praelatee. Ita 
Martialis, ad Rlienum : ' Trajanum 
popniis suis et Uibi, Te Tibris Do- 
minus rogat, remittas.' Sed jam, 

* verso Tibrim regit ordine Rlienus.' 
Idem. 

DemiiuB tamen ante BloseUte] Leg. 
Domini. Graeviiis. 

468 Nwnine adoralo] Hinc D. N. 
M.Q. ejus. ItaEdyllion. Epicedio 
in patrem Julium Ausonium: ' Haec 
me fortunae larga indulgentia snasit, 
Numine adorato, vitae abitum petere.* 
Freherus. 

Aturrus] Aliis vocatur Atyr, ut Vi- 
bio Sequestro. ' Atyr,' inquit, ' Tar- 
bellze civitatis Aquitaniae.' et Lucan. 

* Et ripas Atyri, quem litore curvo 
Molliter admissum claudit Tarbelli- 
cus ancon.' Ita enim omnino legen- 
dum in Lucano ; non, ut hodie: et 
ripas Satyri, qua littore curvo Mol- 
liter amissum claudit Tarbellicus <e- 
quor: nulio sensu : at quia ancor 
scribitur in veteribus libris, pro an- 
con, ut architector, pro arcbitecton, 
et similia, propterea ancor in cecuor, 
et cBquor mutatum. Elegantissime 
igitur sinum ilium litoris curvi ' an- 
conem' vocat : et ita Ovidium litus 
quodvis ' curvum' et ' inflexum,' vo- 
care memini. Aristopbanes vews ol- 
Kov (TKOTTfls. Scholium : hv ayKuva ku- 
\ovart. Vasconibus integrum pene no- 
men ejus fluvii manet. Vocatur enim 
Ador, et cum articulo, L'Ador. Non 
frustra dicit loquens de capite Mo- 
sellae, eum ' exserere taurinae frontis 
hoDorem.' Hoc enim certo scimus : 
a conventu plurium fontium, sed 
praecipue duorum nobilium, Mosel- 
1am incipere. Ubi hodie sunt molen- 
dinae, quibus linamenta putria stibi- 
guntur, ad chartam conficiendam. 



Scaliger. 

Tarbellicus ibit Aturrus] Fluvium 
huuc, qui Tarbellos secet populos, 
Ptolemaeus* Aturium' vocat. Quan- 
quam est in Graecis exemplaribus 
nunc 'Arovptos, nunc 'A\f/oiptos. In 
Epistolapra»terea adPaulinum 'Tar- 
bellica' dixit ' arva,' non Tarbellia. 
Eodemque modo Lucan. in i. Phar- 
sal. ' Molliter admissum claudit Tar- 
bellicus aRquor.' Licet sint, et qui 
fluminis id putent nomen, et Tar- 
beilum quoque urbem memorent. Sed 
autborem desidero. Locus porro hie 
exposcere videtur, anteqiiani disce- 
damus a notandis his, in quibus super 
amne Mosella aberraverint opifices, 
ut commoneatur et illud, virum inul- 
tae diligentiae ex his alterum, qui Po- 
etae hujus vitam collegere, lapsum 
fide, nihil discernentem inter Mosam 
ac Mosellam. Cum divers! certe am- 
nes sint, et hie Rheno confundatur, 
ubi locus Confluentes cognominatur, 
oppidumque Confluentia est ; Mosa 
vero, non Oceanum, sed Volam (Fa- 
halim) influat, laevnmejus ab Occasn 
alveum. Tribus enim praecipue Rhe- 
nus defluit, non duobus. Quorum 
medius brevior nomen servet, dexter 
Isula vocetur. Ut Virgilianum illud 
' Rhenusque bicornis,' ex Ausonii 
potius, quam ex Grammaticorum ra- 
tione dictum videatur : ' Cumque uno 
de fonte fluas dicere bicornis/ Accur- 
sius. 

Tarbellius ibit Aturrus"] Tarbellicus, 
pro Tarbellius, quidam codices. Atur- 
rus oritur ex saltu Pyrenaeo et per 
Aquas Augustas, et Bajonam in Oce- 
anum exit. Accolis 'A5ov nunc ap- 
pellator. Apud Sidonium ApoUina- 
rem, libri octavi Epistola duodecima, 
scribitur, ut hie, duobus rr. Apud 
Ptolemaeum vero, et Vibium Seques- 
trum, unico r,''ATvpis, et Atyr dicitur. 
et apud Lucanum primo, ' Atyrus :' 
' Tunc rura Nemetis Qui tenet, et 
ripas Atyri,' &c. Vinetus. 

Tarbellicus Aturrus] Idem in Pa- 



AUSONII EDYLLIA- 



1163 



rentalibns iv. ' In terris, per qiias 
eriinipit Aturrns, Tarbelliqiie furor 
perstrepit Oceani.' Civitas ipsaolim 
Atrensium, hodie Airetisium. Fiehe- 
rus. 

469 Comiger'\ Ita Ovidius p. 411. 
388. Quia plernmque plnres fontes 
concurrunt. Atqui supra dixerat : 
' Cumque uno de fonte fluas.' Idem. 

Celebrande Mosella] Et hoc, et se- 
qnente versu, celebrnnda fuit in Ugo- 
letti editione ; quod ideo amplexus 
sum, quia omnia fluviorum nomina in 
a exeuntia ab Ausonio sequiore sexa 
proferuntur. Sic paullo ante * Do- 
minas Mosellas :' item ' Matrona in- 
tersita;' raox ' Druentia incerta,* 
&c. 

470 Fonte supremo'] Et sic sacro. 
Virgil. IV. Georg. pag. 67. ' Nym- 
pha; genus amnibus undse.' Freherus. 

Ubi fonte mpremo] Laudo hoc loco 
scriptam scripturam, fonte supremo, 
id est SiiiriTu, ut Homerus ait de 
Sperchio. Barthius. 

471 TaurincE frontis honorem"] Cor- 
nna: quae fronti animalis sunt orna- 
mento. Dixerat autem Virgil, quar- 
to Georgicon: ' Et gemina auratus 
taurino cornua vultu Eridanus.' ' Cor- 
nua' ergo per similitudinem duobus 
modis in fluminibus considerantur ; 
nempe, vel quiim majoribus aquis 
propinqua, quas ingrediantur, se in 
plures alveos scindunt, vel quum ab 
ipsa sua origine amnes aliquot in 
unum confluentes excipiunt : quod 
facit Mosella. Sed de fluviorum 
imaginibus caput est apud iEliannm 
libro secundo de Varia Histor. Vine' 
tus. 

Taurino: frontis honorem] Rutilins 
Itinerarii lib. i. ' Qua fronte bicorui 
DividiiuB Tiberis dexteriora secat.' 
Hinc veteres Gra>ni flumina sua alia 
bubulo capite, et (ut Hoiatius Aufi- 
dum vocat) tauriforniia, alia viri cor- 
nuli figura, alia aliter cxprimebant: 
ut yElianus auctor est ii. Van Histor. 
cap. 33. Vide ct IJrod. in Antholog. 



fol. 80. ' honorem frontis.' Ita Ta- 
citus in Germania : ' Ne armentis 
qnidem suiis honor, aut gloria fron- 
tis.' Ita Silius Italicus pag. 105. 107. 
' Caput froude revinctus.' Freher. 

Taurince frontis honorem'] Phurnutus 
interprete Velareo : ' Fluvios corni- 
geros et taurino esse vultu iingunt, 
quod violentiam et mugitum qjien- 
dam eorum cursus babeat.' Idem 
dicit Lycophronis Scholiastes p. 118. 
ed. Canteri, et Scholiast. Homeri ad 
Iliad. <p. rationem non addit ^£lianu.s 
lib. II. Var. Histor. cap. 33. Sueton. 
Tranquillus de Claris Rhet. in Ota- 
cilio Pilito : ' Hie Epidius ortum se 
ab Epidio Nunciono pr?3dicabat, 
quern ferunt olim prxcipitatum in 
fontem fluminis Sarni, paulo post cum 
cornibus exiisse, ac statim non com- 
paruisse, in numeroque Deorum ha- 
bitum.' Sidon. Carm. ii. de Tiberi : 
' Videt ipse Deam, summissus adorat ; 
Pectus et exsertam tetigerunt cornua 
raammam.' Vide Savaroncm. 

473 Germanis portubus] Ad Castel- 
lum Confluentes, cujus mentio in No- 
tit. Marcellino, Annal. Franc. An. 
882. Oppiduni ab hoc concursu flu- 
viorum dictum Fortunatus de navigio 
suo, Br. p. 234. ' Castrum' Turonens. 
p. 415. Ligurin. p. 13. Oppidum qui- 
dcm Romanum fuit: Castelluni vero 
in ripa Germanica, nonnisi veteri 
illo nomine Ehrenbrechstein, quasi 
Erenberci castrum, Erenberti petra, 
notum Ecberto de Catharis p. i. 6. 
Quanquam non dnbitem a Romanis 
et conditum,et pro praesidio habitum 
fuisse, ut solebant illi confluentium 
opportunitates vel niaxime captare. 
Ita ad Manheim, ad Moguntiam, ad 
Bingium : forte et ad Lohnstein. Vi- 
cus Ambiaticus in Treveris supra 
Confluentes, ubi C. Caligula natus. 
Sueton. cap. 8. Paullo superius Con- 
fluentes alius Germaniae fluvius, post 
M(Enum, se Rhcno jiingit, ' Loganus* 
vel ' Logana,' apud Fortunat. vii. 
cap. 7. ct not. Br. p. 181. vulgo ' La- 



1164 



NOT^ VARIORUM IN 



nus.' CaBsar Hesterbac. ii. pag. 13. 
A quo Pagiis Loganensis, Loganehe, 
Lohngotce, Logenehe, ct Logevgowe, 
nomen siibiit. Ciijus Pagi Loganen- 
sis lias villas reperio, quanini pars 
hodic uota adliuc: 
Albach. Erdeher-marca. 

Adellioldeshusen,\B [Est et pagns 

villa Satrissa. Erdehe.'\ 

Aldendorph. Erilhach. 

Allanach. Ettisbach. 

Banamaden. Flitvilar. 

Barcdorph. Bare- Garbenheim. 

torph. Gemmincheim, 

Batenbach. Germitz. 

Beinsburg. Gruftorph. 

Blasbach. Gunnesheim. Gun- 

Brachina. nissen. 

Breitenbach. Hahenstat. 

Chouvich. Heigrehe. [hodie, 

Cleheim. Heige.'] 

Cleveres-marca, Holtzhusen. 
Cruftorph. Honestat. 

Lanecke. Castrum ad Lahnstein in 
monte proniinente positnm, quod 
preeterfliientein Loganam despectat. 
Chron. Trev. in Hillino Lxxxiv. Ar- 
chiepiscopo. 

Lantdorph, Lontdorph. in Comitatu 
Heimonis. 

Lare. Caesarins Heisterbac. lib. vii. 
Miracnl. cap. 5. ' Pastor erat cujus- 
dam EcclesijB super fluvium Logo- 
nam sitae, vocabulo der Lar.' 
Leitcastre, Leitke- Skhilingen. 

stre, villa. Sickling elslinden. 

Linden. Sulmissa flavins. 

Loginstein, hodie [hodie Solms.'\ 

Lahnstein, ubi Sidmisheim. 

Loganus incur- Tidebaldeshusen. 

rit Rhenuni. Torndorph. 
Linden. Vchilheim. 

Louptorff. Umbach. 

Niufaren, Niuferen, Uneshusen. 
Niuvendorph. Walangen. 

Niuvenheiin. Walehesheim. 

Niuvora. Walehestorph. 

Retenbach. Wanebach. 

Saltrissa, villa. Wanenthrop. 
Setback. Wertoi^ph. 



rVeltiffa. Wilere. 

Widegisen. Wilina. 

Falluntur autem qui Loganum, < A- 
dravain' Taciti esse putanint : ut Or- 
tel. in Tab. Gall, antiq. qui est fluvius 
in Cattis (ut recte observavit Hadr. 
Junius p. 3. Bataviae) alluens Frisla- 
riam, et illabeus Fuldae, cui conjunc- 
tus Visurgim efficit {Wisava. L. Fris. 
p. 131. Wisur aha) a on ignobilem Ger- 
nianias fluvium (qui Aturgi nomine C. 
Pedoni Albinovano dictus) hodie no- 
mine vernaculo adhuc noscendus, 
die Eder. Ejus nientionem etiam re- 
perio in Carolinis Annalibus Fr. p. 
10. Vita p. 243. Poeta p. 17. b. 
* Adarva' tamen ibi dicitur. Vita 
Wigberti c. 15. Aimon. 4. cap. 72. 
Freherus. 

Ostia solvis] Ita de Danubio Epi- 
gramni. iv. ' Scythico solvo ostia 
Ponto.' Idem. 

475 Perdere si quis in hisi Nos qui- 
dem ' Fecimus, Ausoni, nee pcenitet 
otia vestro Perdita, nee queriniur, 
qneecunqueimpensalibello: Tu veroo 
nostrum, vates divine, laborem, Quern 
pro te subii, non aversate probabis ;' 
ut verbis Snlpitii ad Lucanicum utar. 
Sed et quam ardentia vota Vistulae 
patri ex labore hoc, cum A. mdciii. 
apud Polonos legatione fungerer, in- 
terrupto, in regni Comitiis Cracoviae 
niense Martio luserim, intellige : 
' Vistula Sarmaticis doniinans pul- 
cerrinie regnis. Dives equis, armis, 
emporiisque ferax ; Tuque nrbs, Le- 
chigenae nionumentum nobile Craci, 
Italia in media si sita, pulcra satis ; 
Qua? vehiti captum retines dulcedine 
loti, Muneribus cuinulans, deliciisque 
tuis; Nunc saturum tandem Auso- 
niae, rogo, redde 3Iosellae, Quem me- 
dio e cursu te rapuisse dolet. Sic 
quem vel superas cursu longoque 
meatu, Dii quoque te faciant caetera 
dona parem.' 

477 Te fontes, Incus, Flumind] Quo- 
rum nomina innumera, et solis acco- 
lis cognita, ut pulcerrime cecinit He- 



AUSONII EDYLLJA. 



1165 



siodiis iu Tlieogonia, p. 97. Tph yiip 
X'Aiai eiVj Tavv(T(pvpoi 'n,Keav7yat. Vide 
etiam Panegyr, p. 253. Freherus. 

478 Veteres pagorum gloria luci] 
* Veteres liici,' Geriiianonini et Cel- 
taium. Tacitus Geiniania : ' In sil- 
vam aiisiiriis patruni et prisca foriui- 
dine [quails Felisberg.'] sacram coe- 
unt:' quern locum expressisse vide- 
tur Claudianiis i. in Stilicon. ' Lu- 
cosqne vetusta Reiligione truces, et 
roboranuniinisinstarBarbarici.' 'Pa- 
goruni gloria,' Germaniae et Galliee. 
Utraque m pagos suos tributa, Jam 
ab illo agvo. INIarcellinus. Hue unice 
facit locus Prudentii contra Symma- 
cluim, p. 295. Porro in quo page 
Treveris posita fuerit, non facile dix- 
ero, cum ab ipsa potius pagus nomen 
suuiserit,qnemsub Fraucorumpostea 
imperio legimus. Est et ' Pagus 
'Treverensis,' significatus in Marty- 
rolog. in quo S. S. Goaris. Reperitur 
etiam ' Dux Mosellanus,' et ' Comes 
de Mnsalla.' Idem. 

479 Dmna] Fluvius Druentiae vi- 
ciuus, ut monuit Scaliger. Idem, 

Incerta Druentia] Hodie Durancia, 
Galliae Narbonensis fluvius, Rodano 
se confundens infra Avenionem. Vi- 
netus. 

Sparsis Druentia ripis'] De hoc T. 
Livius I. XXXI. de Annibale loquens : 
' Ad Drueutiam flumen pervenit. Is 
et ipse Alpinus amnis, longe omnium 
Gallia; fiuminnm diflicillimus transitu 
est. Nam cum aquas vim vehat in- 
gentem, non tamcn navium patiens 
est : quia nuUis coliercitus ripis, plu- 
ribus simul neque iisdem alveis fluens, 
nova semper vada novosque gurgites 
faciens, (et ob eadem pediti quoque 
incerta via est,) ad liaec saxa glareosa 
volvens, nihil stabilis nee tuti ingre- 
dient! pra?bet.' Quod ita reddidit 
Silius Italicus lib. iii, ' Turbidus hie 
truncis saxisqne Druentia la?tum 
Ductoris vastavit iter : nanique AI- 
pibus ortus Avuisas ornos, et adcsi 
fragmina montis, Cum sonitu volvens, 



fcrtur latrantibus nndis, Ac vada 
translato mutat fallacia cursu : Non 
pediti iidus, patiilis non puppibus 
aequus: Et tunc imbre recens fuso, 
correpta sub armis Corpora multa 
virum spnmanti vertice torquens, Im- 
niersit fiindo laceris deformia raem- 
bris.' Ammianus Marcellinus 1. xv. 
' Per Druentiam flumen gurgitibus 
vagis intortum, regiones occupavit 
Hetruscas.' Meniiuit et Cassiod. 
Epist. XLi. lib. III. castellorum super 
Druentiam constitutorum. Ptoleniaeo 
ApoveuTios, hodie Durantia, Galliae 
Narbonensis fluvius, Rliodauo se con- 
fundens infra Avenionem. Petrarcha. 
Freherus. 

480 Alpiriifiue jluvii'] Qui ex alpi- 
bus nive et aqua descendente origi- 
nem et incrementa sumunt, cum ali- 
quando eeslate vado fere trausiri pos- 
sint ; ut Addua, Athesis, Ligurin. 
Idem. 

Duplicem pcrmeat urbem'] Arelate, 
quas eadem binominis, et Mamiliaria 
quoqiie dicta Scaligero. Sed melius 
Isaac. Pontanus Itiner. pag. 66. et 
seq. in Arelate. Idem hie noster Au- 
sonius in Claris Urbibus : ' Pande 
duplex Arelate tuos blanda hospita 
portus :' &c. Et Epistolaxxm. ' Ut- 
que duplex Arelas alpinee tecta Vi- 
enuae, Narbonemque pari spaciosibi 
conserit.' Ejus pontis nieminit Cas- 
siodor. lib. viii. Epist. x. ' Arelate 
est civitas supra undas Rhodani con- 
stituta: quir, in Orientis prospectum, 
tabulatuni pontem per nuncupati flu- 
minis dorsa transmittit. Hunc et 
hostibus capere, et nostris defendere 
necessarium fuit.' Arelatem postea 
a Gothis obsessam, nieminit Sidonius 
Apollinaris Epist. xu. lib. vii. a qul- 
bus etiam altera sui parte excisam 
verisimile est : ut ' Duplicis' nomine 
illo auiisso non jam aniplius talis sit, 
et longe alia quam olim facie ; tota 
in ripa FUiodani ea, qiisR Italiam re- 
spicit, posita. Certe de reparatione 
murorum ejus et turrium vctustaruni 



1166 



NOTiE VARIORUM IN 



exstant literae Regis Theodorici, apud 
Cassiodorum lib. iii. Epist. xliv. 
Quod autein ' Gallula Roma' Auso- 
nio vocatur Aielate, aiguniento est, 
in tola Gallia Aquitanica non fuisse 
ilia aiigiistiorem atiam, ut plane ca- 
put et veliiti Roma ejus Galliae vide- 
retur. Nam et celeberrlmum oppor- 
tunissinuimque Emporium habebat, 
cujus ibidem nieminit de ponte lo- 
quens : * Per quem Romani commer- 
cia suscipis orbis,' &c. Quibus com- 
moditatibus invitatus Fl. Constantius 
Tyrannus vii. Provinciarum Conven- 
tus ibi constituit. Quae provinciae 
tandem ' Arelatense Regnum ' dictae 
sunt: qiiod etiamReges proprios per 
aliquot secula habuit, Imperiunique 
recognovit, Bosone Rege Arelatensi 
ab Ottone Imp, subacto. Unde titu- 
lus ♦ Archi-Cancellarii per Galliam 
et Regnum Arelatense,' Archiepis- 
copo Treverensi, Principi Electori, 
etiamnum manet. Idem. 

481 Dextrte Rhodanus dat nomina 
ripce] Scribendum DextrcB majuscula 
D. Prinium ' duplex urbs,' quam vo- 
cat, est * Arelate :' nt in Ordine no- 
bilium urbium: ' Pande duplex Are- 
late tuos blanda hospita portus.' 
Quare ' duplicera' vocet, postea ibi- 
dem explicat : ' Praecipitis Rhodani 
sic intercisa fluentis, Ut facias me- 
dian! navali ponte plateam.' Hoc 
erat ad eum locum, ubi Rhodanus 
duo ostia facit. Iccirco, et incolaa 
locum, et oppidum ad illud bifidum 
situm, vocant Furcam : ab eo ostio 
Rhodani Massiliam usque totus ille 
tractus dictws fuit ' Dextra Ripa,' 
Hoc patet ex hac inscriptione Nar- 
bonensi: tib. ivni. evuoxi. navi- 

CVL. MAR. C. I. p. C. N. M. TI. IVN. 
FADIANVS. mill VIR. AVG. IV. C, I. P. 
C. N. M. COND. FERRAR. RIPM. DEX- 
TRA. FRATRi. *. PUSS. *. Ut hinc 
leviter sensus ac mens Ausonii illus- 
tretur. Scaliger. 

Rhodanus'\ Hodie die Rohn: ad 
quem situm castellum Nicatii Epis- 



copi, a Fortunato oelebratiim lib. in. 
Poem. X. hodie nomen Bischoffstein 
retinet. Vide Brouwer. pag. 79. 
Freher. 

483 MquorecE te commendabo Ga- 
1-umna] Garumuam non solum Geo- 
graphi omnes, sed etiam poetae, et 
historici celebraverunt : in quibus 
duos nominabo antiquissimos Tibnl- 
lum et Cffisarem. Quare autem ap- 
pellet ' jEquoreani,' facile intelliges, 
si legeris, quae de eo flumine scribit 
Mela libro tertio: quem in Garumna 
aiiquando jactatum fuisse asseverare 
ausim, adeo scite ejus depingit inge- 
nium. Claudiani hoc verum de illo 
adscribam, ex posteriore in Rufinum 
libro : ' Retro pernicior unda Ga- 
rumnae, Oceani pleno quotiens impel- 
litur 2BStu.' Galli autem, apud quos 
duo sunt tantum genera, masculinum 
et femininum, quod et sermonis Pu- 
nici proprium fuisse scribit Priscia- 
nus libro quincto et sexto, fluviorum 
nomina, partim masculino efferunt 
gene re, ut le Rei7i, le Rone, 6 'Pvvos, d 
'Podav6s : partim feminino, ut, la Ga- 
ronne, la Moselle, la Durance, id est, r; 
Garumna, t) Mosella, t) Drueutia. 
Latini vero, qui neutro addito, tria 
habent genera, fluvios omni quidem 
genere extulisse leguntur : sed mas- 
culino tamen frequentius quam neu- 
tro, et feminino vix unquam, siquid 
Grammaticis credimus, nisi figurate. 
Ovidius enim quum dixit ' Albula 
pota Deo' libro quarto Fastorum, 
' Albulam' voluntaccipi non fluvium, 
sed aquara ejus. Non placet ergo 
Grammatistae cuidam, quod Ausonius 
dixit ' Matronam intersitam,' ' domi- 
nani Moseliam,' ' incertam Druen- 
tiam,' ' aequoream Garumnam,' pro 
intersito, domino, incerto, aequoreo, 
sicut dixit TibuUus in Eleg. vii. lib. i. 
' Testis Arar, Rodanusque celer, 
magnusque Garumna.' In quibus si 
Ausonius patrium, et ejus etiam ter- 
minationis proprium genus secutus 
est, nihil ille miretur: sedlegat auc« 



AUSONII EDYLLIA, 



1167 



tores diligentius, et inveniet antiqui- 
oribiis Latinis eo qiioqiie, id est, fe- 
minino geiiere, non paiica fluviorura 
Quuiina fui.sse prolata, ut Aliam, Sa- 
gram, Crateeideni. De Alia enim Lu- 
caiii versus est libro septimo : ' Et 
dainnata din Romanis Alia fastis.' 
De Sagra, Strabonis haec sunt verba 
libro sexto : Mero 5e AoKpovs Saypos, 
ty driAvKws ovofxa^ovai. De Crataeidis 
genere ueino, puto, dubitare debet, 
postquam Plinius et Solinus, post 
Homenim, matrem Scyllae id flumen 
fuisse tabiilantur. Vinetus. 

JEquorecB GarumncB] Gradatim per- 
gens, iiunc quasi praecipuiim, ut de 
urbe Burdigala servat in Claris Ur- 
bibus, in fine collocat homo Gallus. 
Ut Fortunatus Episcopus Pictavien- 
sis ad Leontiunj Burdigalensem : 
' Quantum inter reliquas caput haec 
superextulit uibes, Tantuui Pontifi- 
ces vincis honore gradus. Inferiora 
velut sunt flumina cuncta Garonnae, 
Non aliter vobis siibjacet omnis 
apex.' Imo Tibull. « Testis Arar . . . 
raagnusque Garumna.' Ulterius non 
poterat, nisi ipsum ^quor vel Ocea- 
uum voluisset: et hoc fecit, vocando 
* itquoreum amnem.' ' ^Equoreura ' 
autem cur vocet, et heic, et in Bur- 
digala: 'Fervent aequoreos iraitata 
fluenta meatus,' et Epistola : ' ;E- 
qiioream liqui te propter amice Ga- 
rumnam,' et optime ad Paulum : 
' iEquoris undosi qua multiplicata re- 
cursu Garumna pontura provocat;' 
Mela nobis explicat lib. iii. cap. ii. 
adeo graphice, ut in eo aliquando 
jactatus fuisse videatur : ' Garumna 
ex Pyreneo monte delapsus, nisi cum 
hyberno imbre aut solutis nivibus in- 
tumuit, diu vadosus, et vix naviga- 
bilis fertur. At ubi obvius Oceani 
exaestuantis accessibus adauctus est, 
iisdemque retro rcmcantibus suas il- 
liusquc aquas agit, aliquantuni ple- 
nior, et quanto iiiagis procedit, eo la- 
tior fit : ad postrenium niagiii freti 
Bimilis, nee majora tantuin uavigia 



tolerat, verum etiam more pelagi sje- 
vientis exsurgens jactat navigantes, 
atrociter utique, si alio ventus, alio 
unda praecipitat.' Eo respiciens Clau- 
dianus ii. in Ruffinum : sed optime 
Sidon. Apollinaris Epist. xii. lib. 
VIII. p. 191. in Burgo : ' Currit in 
adversum hie pontus, multoque re- 
ctirsu Flumina quas volvunt et sper- 
nit et expedit undas. At cum sum- 
motus lunaribus incrementis Ipse 
Garumna suos in dorsa recolligit aes- 
tus, Praecipiti fluxu raptim redit, 
atque videtur In fontem jam non re- 
fluus, sed defluus ire. Tinn recipit 
laticeni, quamvis minor ille, minore 
Stagnanti de fratre suum, turgescit 
et ipse Oceano, propriasque facit sibi 
littora ripas.' Idem lib. viii. Epist. 
XII. * Fluenta refluentia' Garumnas 
tribuit. In veteri Itinerario a Bur- 
digala Hierosoiymam, in principio 
ita scriptum est: ' Civitas Burdi- 
gala, ubi est fluvius Garonna, per 
quera facit mare Oceanum accessa 
et recessa, per leugas plus minus 
centum.' Guilielmus Brito in sua 
Philippeide : ' Quum post retrofluum 
pelago crescente Garumnam.' Quum 
autem Vapowas scribatur Straboni 
TpiaX TTOTafjms au|ij0eJy, tribus fluviis 
auctus, illi sunt Tarnis, Oldns sive 
Olda, queni inverse nomine Lodani 
vocant, et Duranius. vEquorei igitur 
anines dicuntur, quorum ostia, quod 
in Oceanum exonerantwr, aestum ejus 
patiuntur: quomodo et Anam flu- 
vium, qui Emeritam Hispaniee nr- 
bem aliuit, hodie Guadiana, aequo- 
reum idem noster Ausonius vocat in 
Claris Urbibus. Unde /Estuaria ejus- 
modi elegauter composita voce Xiju^/o- 
6a\o.TTas vocat Strabo. Quod autem 
hie ' aiquoreus' Ausonio, idem ' coe- 
ruleus' est Tibullo, cum liigerim ita 
vocat: * Carnuti et fluvii ccerula 
lympha Liger :' quod niiiiirum Ocea- 
num intratper se, etilistuaria efiicit. 
Coeruleus cnim (ut elegantissime ibi 
uotavit Scaliger) est a^quoreus, etiam 



1168 



NOTyE VARIORUM IN 



illo Juvenalis xv. ' lUic coenileos, hie 
piscem flnminis.' Eodein sensii Pros- 
per Praefatione De Provideiitia Dei: 
' Non castella petris, non oppida 
montibus altis Imposita, aiit urbes 
ainnibiis aequoreis, Barbarici supe- 
rare dolos atque arma furoris Eva- 
Iiiere onines. Ultima pertulimiis.' 
Atque hie sit finis hiijus in Mosellam 
laboris, modo quaedam de Treviris 
adjecero. Omnia habere Trevkrim, 
quee in Narbone laudat Sidon, supra 
ad Ausonii vs. 24. diximus. E qui- 
bus ut nonnuUa, prseter marmora 
ilia, crustas etmusivHm,qaae Carolus 
M. teste Chronico msc. in Fortnnato 
Arehiepiscopo lxiv. ad exornandam 
novam Romam in Aquis Grani ab- 
stulit, sigillatim perstringamus : Ca- 
pitolium Treverense, Jovi sacrnni ; 
cujus meniinerunt Eucharii Acta 
Brouwer. p. 22. ubique Simeonis 
Confessoris crypta; incoUiculo, loco 
urbis editissimo (juxta doctrinam Vi- 
truvii lib. i. c. vii.) prospiciens in 
forum, opus non tantum Roinanum, 
sed plane Augustum, Franci verte- 
runt in Basilicam, attexentes Cho- 
rum, ut evidens est ex diversitate 
aedificii. Portali egregio et antiquo, 
ascensus plus quam l. graduum, in- 
tus pavimente opere tessellato, in- 
gentibus quadris sine cseraento, ut 
inoles Hadriani Romae, de qua Pro- 
copius ; addiderunt postea turrim 
quadratam, quae hodie est porta Si- 
meresportt. Circus niaximus, Basilica, 
Forum, sedes est Justitiae. Panegyr. 
pag. 266. Palatium magnum Treve- 
rense, D. Ambros. S. Martin, et cap. 
II. in fine, non incognitum, e lateri- 
bus nomina alicubi inscriptis eedifica- 
tum, hodie der Pallast, domus est 
Archiepiscopalis, sub Francorum olim 
Regibus, et diu postea, Palatinorum 
Comitum sedes. De quo, ut et de op- 
pidulo et castro suburbano pauUo in- 
fra Treverim, Palatio minore, hodie 
Palatiolo Pfaltzell dicto, nee non de 
ditione Integra Pallentiae utriusque 



in dicEcesi Treverica, a nobis plura 
conimcmorata snnt Origg. Palat. 
Parte i. cap. ii. et xi. Itemque ad 
Chronicon Bavariae. Geminum huic 
ffidificium in parte Templi majoris 
posteriore, quae ad chorum tendit. 
Vide Cratepol. p. 242. Horreum, in 
quo columnae marmoreae, fusiles, ni- 
gra; et variae, sub Romanis et Fran- 
cis exstructum, Virginibus in Horreo 
per Dagobertum Regem, concessum, 
notat Cratepolius. Turres duae ro- 
tuudae lateritiae, olim forte (propter 
rivuli et fontis vicinitatem) thermee 
fuerunt. Hodie AUtpfort, Pons Mo- 
sellae Tacito pag. 607. et Straboni 
fol. 134. nomiuatus, cujus etiam Gre- 
gorius Turonensis in S. Nicatio Tre- 
verensi Arehiepiscopo meminit,is est, 
de quo ab Arnulfo Episcopo annulum 
in flumen conjectum Chron. Episcop. 
Metensium recenset, narratioiii de 
Mereurii statua in acre pendula non 
multum absimiii fide. E Mole etiam 
(verbis Ligurini pag. 148. descri- 
benda) quam arcum triumphalem pu- 
tat Ortelius, Franci fecerunt Basi- 
licam, ut apparet ex picturis, De 
quo Molium genere eleganter Scali- 
ger ad Ausonii Epist. ii. Atque ex 
hujus Molis parte vicinam turrem 
Franci excitarunt. Vicinum autem 
ibi ambitum rotundnm, Theatrum 
fuisse conjicio. Arenam certe ser- 
vasse Treveros sub Gioro Rege Van- 
dalornm, Idacius pag. 659. anuotat. 
Ponticuli etiam duo, alter rivum ci- 
vitati immittens, alter prope portam 
novam die Neuwpfortl dictam, antiqui 
esse videntur. Zum Thorn, Franci- 
cum opus : cujusmodi plures in Civi- 
tate, et in Cuntzerbrugg, qui Ortelio 
et aliis pons Saravi. Turres autem 
illae quadratae a Francis exstructae 
sunt, siunta materia a Romanis ope- 
ribus solutis : quod lapides sectiles 
in laterum morem dispositi striati- 
que, et lateres illi loquuntur. In 
meo hospitio turri mediae insertum 
raarmor erat, ingens fragmen, inver- 



AUSONII EDYLLIA. 



1169 



snm, litteras ignotas habens. Capita quaque perseciitus,liancetiannnbein 



statiiaruiii inserta parietibiis, seg- 
nienta columnariiin striatanuii, capi- 
tella, priE aedibiis fere singulis priva- 
toriini, olim partes aediticioriiin pub- 
liconini, nunc partini in iisum sedi- 
liiiin miitarunt. Cseternra situs ipse 



propter ipsos est ingressus. Quorum 
innunieros ciini hie occidisset, hos 
quoque hnjus civitatis Principes, fi- 
dei Cliristiana; ConfVssores, cnni ipsis 
occidit, quorum corpora hie circum 
circa sunt coUocata. In medio vero 



ob Moseilam etiam praeterlabenteni ipsoruni S. Paulini clarissimi Treve- 

plane digitus Augusta. Totumque roruni Arcliiepiscopi corpus est, fer- 

tractuin liunc a Romanis fuissc tVe- reis catenis suspenstmi : quod ibi S, 

qnentatum, agger Romanus, via Cali- Felix hujus sedis Episcopus, a Fri- 



gulae, itenique castra et oppida, Vi- 
teiliacuni Wittlkh, (ut Tolbiacnm 
Ziilch,) Constantin-Engers, Neroberg, 
et alia arguunt, Adeo ut etiam ob 
antiquitatem altera Roma dicta vi- 



gea [Frisia, Phrygia] totius regni viri- 
bus translatum, III. Idus Maii hono- 
rifice suspendit : qui t-t istud Mona- 
steriuni in houorem S. Dei genetri- 
cis, nee non eorundein Martynnn 



deatur, queraadmodum eandem etiam constrnxit. Nam propter horum 
fortunam experta est. Cujus anti- Principnm corpora, innunierabilia 
quitatis amplissimum testimonium ejusdem multitudinis corpora in hoc 
etiam est in hoc Soloduki Epigram- Monasterio sunt comprehensa, quo- 
mate : ' Non est in Gallis Soloduro rum nomina sicut innumerabilis po- 
antiqiiior, unis Exceptis Treveris, puli et peregrini non potuerunt repe- 
quorum ego dicta soror.' Altt-Tiicr riri, excepto uno Ducis vocabulo, qui 
autem vicus hodie ignobilis ad iir. Tirsus vocabatur : quorum hie videri 
ab urbe lapidem. Sed et Comitum possunt sarcopliaga, aureis litteris in 
Moseliap, Annales Pithoei pag. 488. hujus Cryptee pariete conscripta fu- 
el Kyriander meminerunt, quemad- erunt, qua; inde devoli, qui tunc 
modum alii Mosellania; Ducum. Inio erant, Christiani hue transtulerunt, 
Comitatus in urbe Treverorwm (</(« quando Nortmannoshanc urbem, sic- 
Gtaffckafft) olim Comilis Palatii vel ut caeteras undique urbes, depopu- 
Palatini, qui Advocatus urbis erat, latinos esse pra^sciverunt. Is ergo 
(uiule et alibi Grapscha/t opposita qui in dextro S. Pallini latere est 
Mundul.) plane fuit proprius. Stylus repositus, Pal3IATIUS vocabatur, qui 
denique Trevercnsis, Ablncarnatione Consul et Patritius toti huic civitati 
Domini, ut stylus Gall. Bitur. signum principabatur. In sinistro autem la- 
pra: se fert antiquitatis Francicae. tere ipsius qui jacet, Tirsus vocaba- 
A quo etiam aevo Cendner Cente- tur, cujus nomen solius de tantamul- 
narins, Treveris, qui Colonic der titudine ideo est notatum, quia ipse 
Dtwalttrichler, etiauintim remanet. ejusdem legionis gerebat ducatum. 
Quibus omnibus, exiniplum Tabella> Ad caput autem hujus S. Paulini 
illius Membraneae in coUegiata Ec- scptein jacent hujus urbis Senatores 
clesia S. Paulini prope Treverim, e nobilissimi, Martyrin cum ipsis The- 
veteri manuscripto Palatiuo visum beis coronati : quorum medius voca- 
hic est subjungere: ' In hac crvpta tur IMaxentius. Jiixta quern dex- 
jacent corpora sanctorum, secundum trorsum qui jacet proximus, nomen 
saiculi dignitatem nobili,>simorum,se- habet Constantius, post quern est 
cundum Dei autem voluntatem Mar- Cuescentius, postea Justinus. In 
tyrum preciosorum. Nam Kictiova- latere autem sinistro Maxentii qui 
rus, Maximiani Imp. prafectus le- jacent, tres crant fratres gerniani : 
gionem Tliebeam jussu ipsius circum- quormn major natu proximus Max- 
Delph.etVar. Cla$, Auson. 4 E 



1170 



NOTiE VARIORUM IN 



entio LEANDERjjuxta quern Alexan- 
der, postea SoTER. Ad pedes vero 
S. Paulini altrinsecus positi sunt 
quatuor viri genere et virtute cla- 
rissirai, qui licet tempore pacis oc- 
culte Ciiristuni colebant, tempore ta- 
men persecutionis aperte adeo et 
constanter fidem CInistianornm de- 
fendebant, adeo ipsi Rictiovaro in 
facieni resistebant, quod eos quasi ad 
exemplum aliorum diversis tornien- 
torum generibus multum afflictos tan- 
dem in praesentia sua fecit decollari. 
Alter ergo duoruni versus Austrum 
positorum, interior scilicet Hormis- 
DA, exterior autem Papinius voca- 
tur. Alter autem eornm, quorum la- 
tera Aquilonem respiciunt, interior 
item CoNSTANS, exterior Jovianus 
vocabatur. Ingressus est autem Tre- 
verira Rictiovarus quarto Nonas Oc- 
tobris, et eadem die occidit Tirsum 
cum sociis ; sequenti autem die PaU 
raatium, cum aliis principibus civi- 
tatis ; tertia vero die caedem exer- 
cuit in plebem sexus utriusque.' Hue 
usque Msc. ' Rictiovarus enim, dif- 
fusis per totum campura millibus, om- 
nes praecepit inteifici, et corpora 
eorum feris avibusque devoranda re- 
linqui. Ex his innumeris tanta mul- 
titudo ad littus Mosellae juxta Capi- 
tolium martyrizata, ut sanguinis ri- 
vuli deOuentes in Mosellam aqua per- 
mixti earn in sunra colorem conver- 
terent usque ad castrum quod Nu- 
MAGO dicitur, ut a naturali charitate 
remoto (leg. claritate remola) pere- 
grine magis quam proprio colore ru- 
beret,' &c. De hodierna vero Tre- 
VERis dignitate tametsi neque pauca, 
neque multa scribere nostri jam sit 
instituti ; pro more tamen studioque 
nostro, posterorum memoriae monu- 
nienta aliqua scitu digua prodendi 
cupido, annectere adhuc lubet earn 
Imperatoriarum (Caroli iv.) littera- 
rum partem, qua Conductuum et Fo- 
restarum jura atque privilegia Ar- 
chiepiscopo et Ecclesiae Treverensi 



his verbis confirmantur : * In no- 
mine Sanctee et Individuae Trinita- 
tis, foeliciter, Amen. Carolus quar- 
Tus divina favente dementia Roma- 
norum Imperator, semper Augustus, 
et Bohemiae, Rex, ad perpetuam rei 
memoriam, &c. Item eidem Ar- 
cbiepiscopo, suis successoribus, et 
Ecclesiae Treverensi, Conduetum et 
Jurisdictionem super fluvium Rlosel- 
lae, una cum Strata super alveuni 
ejusdem MosellaR utrobique, quae di- 
citur vnlgariter Leinpfadt, a ripa dicta 
Dilinerbach prope villam Remich de- 
scensive, usque ad fluvium Rheni ; 
uec non Conduetum super fluvium et 
alveum Rheni, a rivulo dicto Duder- 
bach inter Brey et Reuse usque ad 
ripam Nette prope Adernacum ; prout 
praefatus Archiepiscopus, suiqne prae- 
dccessores, et eorum Ecclesia Tre- 
verensis, etiam hnjusmodi Conductus 
et Stratas hactenus habueruut : Insu- 
per Conductus et Forestas in Spurck- 
enhurgk prope Monthabuer in Ly- 
sura, Kyle, et Sare fluviis ; nee non 
a fluvio dicto die Brintz usque ad ri- 
vuliira dictum Trone, intra, supra, 
infra et circa eos sen eas, cum eorum 
sen earuni juribus, attinentiis et per- 
tinentiis universis et singulis ; quia 
praedictis Archiepiscopo, ejus suc- 
cessoribus et Ecclesiae, hujusmodi 
Conductus et Forestae hucusque ab 
antiquo adjudicati sen adjudicatae 
fuerunt : nee non Stratam super Sa- 
ram utrobique, quaa vulgariter dici- 
tur Leinp/adt, a dicto fluvio Brintz 
descensive usque ad Mosellam: Ap- 
probamus, et tenore praesentium ex 
certa nostra scientia confirmaraus, et 
hujusmodi eorum Conductus et Fo- 
restas, nee non alios eorum Conduc- 
tus et Forestas, per terram aut per 
aquas, et quoslibet eorum Conduc- 
tus, cum eorum pertinentiis et atti- 
nentiis universis et singulis, &c. Da- 
tum Baccharach A. mccclxxvi. In- 
dict, xiv. II. Calendar. Junii, Reg- 
norum nostrorum Ann. xxx. Imp. 



AUSONII EDYLLIA. 



1171 



vero XXII.' &c. 

No. 335 Neque indicia suo] Neqiie 
se ipse indicasset, et prodidisset. 
' Sorex siio indicio periit,' adagium 
apud Terentinm in actii quincto 
Eunuclii. Vinetus. 

Vdut ^allinaceus Eudionis] Gall us 
Gallinaceus in Plauti Aulularia: qui 
locum, ubi Euclio oUam auri plenam 
detoderat, occoeperat scalpurire un- 
gulis circum circa. Idem. 

^ 2 Cogitans mecuni non illud CatuU 
lianum — sed anovcrorepou'] Qui Ainara- 
coteron emeiidasse videri volunt, quid 
hie significaverint, non video, cum 
commodius (si quid inimutaiiduni vi- 
debatur) amargoteron scribi debueiit. 
Est quidem iidpyos Grjecis insanus, 
ignavus : afiapySrepov itaque hoc loco 
non insanius, non segnius inteipre- 
tandum, hoc est, sanius et verius, pro 
aiMpKinpov : niutuo enini c et g, qua- 
dam inter se cognatione, eliduntur. 
Ut vel Plutarchus in Problematis 
tradit, ideoqtie certare y cum k Lu- 
cianus retulit in libello cui Si«rj ^w- 
vr)4vT(av facit titulum. Sic ' corytus' 
dicimus Latini arcus thecam, cum sit 
yojpvrds, Neque audiendus quidam 
est, qui ' goryton' ob id ubique emen- 
dandum admonet. Sic etiam infini- 
ta alia, et cygnus, technopaegniou, et 
erotopaegnion Ausonio. Nee non 
Cripus ternarii numeri pro Griplms : 
nt sint nonnihil improbandi, qui Au- 
sonii Gripluim adducunt: quando et 
ille a-ipus maluerit, non ea tantum 
leniendas vocis ratione, verum inge- 
rendi quoque cogitationis materian], 
fallendiquc jam dudum a vestigio, 
atque adeo ab inscriptione ipsa li- 
belli perobscuri, et in manifestis quo- 
que referendis studio difficultatis 
obnoxii. yp7(pos auteni ' tarn rate, 
quHui etiam difficileni obscurumque 
sermonem signiticat, et qui passionem 
in sc baud apparcntcm contineat,' ut 
Suidas admonet. et Julius Pollux 
lib. IX. inter conviviorum lusus Tui/s 
ypl<povi refert ; seU et Athena;us. 



Quos iutellexit Ausoniushaud dubie, 
cum prajsertim dicat, 'super mensam 
meam facta est invitatio.' et caetera 
ex eadem Praef. pluscula. ' Sed 
a/xovcrSrepov et verius niagis :' niagis 
arridebat, at verius, ut in Praef. Mo- 
nosyll. ' Sed in tenui labor, at non 
tenuis gloria.' Accursius. 

Sed ai/.ovaSrepovl Graeci Afiovaov, cu- 
jus est hoc comparativum etiam in 
Symmachi quarta ad Ausonium epi- 
stola, dicunt, quod est indoctum, in- 
elegans, a Musis alienum, nt plnri- 
bus disserit Erasmus in adagiorum 
opere. Contrarium est notxriKhv, in 
Ausonii Epistolarum undecima. Ve- 
tus autem Lugdunensis codex hie 
inulta praetermittebat ; sic habens : 
Sed afiova-STepov : diu quasivi. In aliis 
verbum Graecum varie corruptum. 
Viiietus. 

§ 3 Frivola gerris Siculis vaniora'^ 
Hoc est, vanissima. Adagium ex- 
ponit Erasmus. Idem autem vetus 
liber h(Pc addebat, hac frivola. Idem. 
Ut xEsculapius] ApoUinis filius, qui 
Hippolytum ab equis discerptum 
revocavit in vitam. unde pro Hippo- 
lyto ' Virbius ' fuit dictus : quemad- 
modum etiam in Praefatione in Cen- 
tonem meminit Ausonius. Idem. 

Aut ut Plato} Hie enim in adoles- 
centia scripserat amatoria, et alia 
poemata : qui quum tragoedia certa- 
turus esset, ante Dionysiacum'ihea- 
trum, Socrate audito, combussit poe- 
mata, dicens, "li<pai<rTf, -rrpSnoK' wZv 
TWdrruiv vv rt auo x^T^ff'. Diogenes 
Laertius in Vita Platonis. Idmu. 

^ 4 De Rubrii couvivio] Hie ille 
Rubrius, de quo ha^c inter alia Ci- 
ceronis verba sunt in Oratione in 
Verrem, quap de Praetnra urbana in- 
seribitur : 'Turn Rubrius istius comi- 
tes invitat : eos omnes Verres cer- 
tiores facit, quid opus esset. Mature 
veniunt: discumbitur : fit serino in- 
ter eos, et invitatio, ut Graeco more 
biberetur. Hospes hortatur : pos- 
cnnt niajoribus poculis. Celebratiir 



1172 



NOTiE VARIORUM IN 



omnium sermone laetitiaque convi- 
viuni.' Vide Asconiiim. Idem. 

De Flacci ecloga] Horatii Ode uona- 
deciina libii tertii. Idem. 

§ 5 Etfuco tucB emendalionis] Vetus 
codex, condemyiationis babet, non emen- 
dalionis. Et sane spongia damnatis 
equi naribns invisisque illisa, impac- 
taque ftierat, ad corinmpendum, non 
ad eniendandum opus : fortuna ta- 
men factum est, ut quota ilia pars, 
pigmentorum adspersione expressa, 
artifici satisfecerit, reliquisque pictu- 
i2e partibus eximie congruent. Sic 
Ausonius a Symmaclio deposcere 
videtur, ut parte aliqua opusculi non 
probata universum opus absolvat. 
Hincet ad Drepanium Pacatum scri- 
bit: 'Etcorrecta niagis, quani con- 
demnata vocabo Apponet docti quae 
mibi lima viri.' Erudite porro atque 
acriter liac equi similitudine mate- 
riani opusculi deprimit, ac rem non 
omnino maximam videri significat, 
quae sic aut emendari, aut perfici 
potueril. Idque ex M. Tullio elici, 
cognoscique posse videtur in i. de 
Divinat. ' Aspersa temere pigmenta 
in tabula oris lineamenta effiugere 
possunt. Num etiam Veneris Coae 
pulchritudineni effingi posse asper- 
sione fortuita putas ?' Accursius. 

Impingas spongiani] AUudit ad liis- 
toriam de pictore, quam refert Vale- 
rius Maximus iibri octavi capite 
uudecimo, Pliuius libro tricesimo 
quiucto, et Plutarchus de Fortuna. 
Vinetus. 

§ 6 Hilarior et dilutior lege] Ex vet. 
Cod. non dulcior: licet autem dilu- 
turn vinum, aqua mixtum significetur, 
dilutum tamen convivam uonnisi me- 
ro madefactum, atque liumidum uo- 
tari crediderim. Nam et madidum, 
niadentemve et udum, did quoque 
ebrium, satis constat. Hinc illud in 
Plauti Pseud. • Non vides tu me, ut 
madidus adeani.' Hinc et Horatiana 
ilia liypallage : ' Tamen uda Lyseo 
Tempora populea fertur vinxisse co- 



rona.' Accursius, 

Hilarior et dilutior'] Sidonius Apol- 
linaris in fine Carra. xxii. * Ecce 
quoties tibi libuerit paleris capaciori- 
bus hilarare convivium, misi quod in- 
ter scyphos et amystidas tuas legas. 
Subveneris verecundiae meae, si in 
sobrias aures ista non venerint : nee 
injuria hoc, ac secus atque aequum 
est, flagito : quandoqnidem Bacclio 
ineo judicium decemvirale passuro 
tempestivius, quam couvenit, tribu- 
nal erigitur.' 

§ 7 Novem naturalia] Id est princi- 
palia, originalia, et primiformia, ut 
appellant. Ilia tamen alii plura fa- 
ciunt, alii pauciora : de quibus lege 
Terentianum, Victorinum, Diome- 
dem, Servium. Vinetus. 

Ter maximus] TpiiMeyiffrov 'Epft^f, 
Trimaximum Hermen, Lugdunensis 
liber. Hermes iEgyptius sapiens 
fuit ante Pharaonem, TpKrixeyicrros, 
inquit Suidas, id est, Terraaximus 
cognominatus, quod de Trinitate lo- 
cutus sit, in ea nnam esse deitatem 
asserens. Alii Termaximum dictum 
volunt, quod maximus sapiens, et rex, 
et sacerdos esset. Hunc Cicero, ter- 
tio de natura Deorum, quinctum in- 
ter Mercuries numerat, et Lactan- 
tius ex Cicerone prime Institutio- 
rium : qui in libro de ira Dei, Pla- 
tone, Pythagora, septemque illis Sa- 
pientibus longe antiquiorem facit. 
Nescio, an ejus sint, quee Mercurii 
Trismegisti nomine Philosophica cir- 
cumferuntur. Idem. 

Et amatorem primum Philosophice] 
Primum omnium Philosophum se 
ipse appellavit Pythagoras, alii ante 
ilium se ffo(puvs, id est, sapientes, et 
doctos, Graeci nuncupabant. Dio- 
genes et alii. Idem. 

Varronisque numeros] Interciderunt, 
quae de numeris scripserat Marcus 
Terentius Varro. Meminerunt Ma- 
crobius et Aulus Gellius. Idem. 

Non ignorat] Dissimulare non potui, 
in duobus scriplis, nee non antiqua 



AUSONII EDYLLIA. 



1173 



Usroletti edifione rb non dpsideiari : 
quamquani vero vulgatze lectionis 
sensHs evidcns sit, negatio tanien 
hand incommode abesse potest. Qiijb 
namqiie prarcednnt, * profano viilgo' 
minus nota sunt, Niimeri Yanonis, 
et Pythagora?, Hermetis Philosophi- 
ca, Medicina, &c. 

^ 8 Edyllia] Legendnra ex prisca 
scriptiira Epyllia, non Edyllia. deinde: 
Cui nihil neque wok ledum est, neque 
non intellectum. Scaliger. 

Ejusmodi edyllia] Epyllia libri mem- 
branei. Ita et post Centonem ad 
Paulimi edyllia et epyllia. Quid ' e- 
dyllium,' jam diximus in primum 
Edyllium. 'E-nvWiov dirainutivum et 
ipsuni ab eiros, quod versum et Car- 
men significat. Vinet. 

Me desideres] Verba Phaediiae ad 
Thaidem, in primo aetu Terentians 
Eunuchi. Idem. 

No. S3G Gryphus'] Poema hoc, 
quod subito calore effiidit Ausonius, 
criicem fixit melioiibus aevi nostri 
Grammaticis ; quamquam conatus 
omnium elusit recondita, et velo x- 
nigmatum summota doctrina. Nam 
Sylvius Ambianus nihil nisi triviali 
moneta percussit. Bonus Vinetus 
etiara in iis, quas plana sunt, diffidit : 
et qiiamvis in commentario secundo, 
quod post ejus mortem recoctum est, 
multa de nostris lectionibus Auso- 
nianis in suas diatribas transcripse- 
rit, nihil tamen, quo doctioribus 
Ausonius familiarior fieret, exprom- 
sit. Scaliger. 

(iripkus] Franciscus Silvius Am- 
bianus eruditam in Ausonii Griphum 
enodationem, ut appellavit, Lutetiae 
edidit me admodum puerulo, quern 
paullo pieniorem commentarium is 
adire poterit, cui noster brevior visus 
fuerit. Est autem yp7(pos, sageua, 
rete piscatoriuni, quod et, aspirata 
littera in tenuem niutata, yplvos dici- 
tur, id est, Gripus, in antiquis duobiis 
lijjris, quibus usus sum, ut ■ypiirtus, 
retia consueutcm, et piscatorem sig- 



nificat. Tp7(pov, etiam per metapho- 
ram appellarunt aenigma, obsruram 
intellectu solutuque difficilem quaes- 
tionem, inter compotandum proposi- 
tam, Hesychio, Suida, et Eustathio 
auctoribus. Veteres enimilli Graeci 
in Symposiis suis sic faciebant. Qua?- 
rebat quispiam non vnlgare aliquid, 
plena vino patera in medio posita : 
quod qui solvisset, pateram epota- 
bat. Si vero non potuisset solvere, 
turn is, qui proposuerat, exhauriebat 
poculum. Sic certe Eustathius in 
vicesimum secundum Odysseae : at 
Hesychius victo eam multam irrogari 
solitam, ut sive merum, sive aqua 
esset, quod in patera haberetur, id 
totum ipse biberet. Hoc itaque est 
Griphus. Et quod Plutarchus appel- 
lat aiviyfj.a, a piscatoribus Homero in 
lensi litore propositum : "Ocra' 'e\oy.(v 
MnofifcOa' a5' uvx f\ofj.€v, <pep6fxeaQa, 
hoc de pediculis, non de piscibus 
quum intelligerent, id vocat Gri- 
phum Archias in Epigrammate, quod 
exstat libro tertio Anthologiae, capite 
as opvts : Ei 5* eoAoij, avyyv(i>aT6v. eVtl 
KoX Ko'ipavos v/xvccv MaiovlSas ypicpoislxdv- 
^oKctiv (davfv. Vinetus. 

Griphus] Explicat Suidas : rpr<^y 
rh SiKTVov. XejfTai 5e Ku\ 6 5vffKo\os, 
Kol 6 (Tvfj.w€Tr\fyjj.evoi \6yos, 6 ex'^'" "■*■ 
60s iv eaxjr<f fiT] (pouvSfievov. Latini Sir- 
pos olim vocitavere teste Gellio lib. 
XII. cap. C. quo nobis griphus propo- 
nitur necdum, quod sciam, a quo- 
quam rede, et ut oportuit, enodatus : 
atque eccum : ' Seinel minusne, an 
bis minus, non sat scio : An utruni- 
que eorum ; ut quondam audivi di- 
cier, Jovi ipsi Regi noluil concedere.' 
Tcrminimi designari iiorunt oinnes : 
sed a-nigniafis argutiam non perce- 
perunt commentatorcs. Quod de- 
preheuderim, viro debeo integorri- 
mo, uxoris ineve patruo, Guilieimo 
van Heemerden ; qui niilii apud .<<e 
coiivivauti aliud qiuxldani proposuit 
solveiidum, iiaud illepidimi : ' Ter 
tria sunt septem : septeni sex: sex 



1174 



NOTiE VARIORUM IN 



tria tantiim; Et bene si nnmeres bis 
dno sex fariunt.' Hinc oboita de 
Gelliano Giiplio suspicio fiiit: in quo 
nihil mutandnm. nam Barthii con- 
jectura mera faliacia est. Ergo < se- 
mel minus' non est, neqiie ' bis mi- 
nus :' et lit dubitet, an ' utiumque 
eonim' sit, aenigmatis natura poscit, 
quod nisi obscuritate veletur, apnig- 
ma non est. 'Utrumque' igitur est; 
nempe ' semel' et ' bis' faciunt ' ter;' 
hinc ex ' semel minus' et ' bis minus' 
fit * terminus* Deus. Sed ut ad rem : 
non viri tantum, sed et muiieres 
hisce jocis semet in conviviis delec- 
tarunt. Auctor Plutarchus lib. vni. 
symposiac. probl. i. Ou <pai\ais ovv 
ital Trap f/fuv 4u to7s ' Ay puivlon rhv Ai6- 
vvaov ai yvvcuKes ws airoSfSpaKdra ^r)- 
rovaiv, (Ira iravovrat, Kal \(yov(riv, uri 
Ttphs TOJ MoiKTas KaTaTre<pnrye^ koI k4- 
Kpxmrai trap eKfivais' /Mer' oKiyop 5s, tov 
SfiTTvov TiXos txovTos, alvly/jLaTa Kal ypU 
<povs dAA^Aois TrpopdWovffi. Jam didi- 
ceram ex Barthii Adversariis Poli- 
tianum Gelliani Griphi nodiim dis- 
solvisse: verum quum nee Politiani 
Miscellanea ad manum, nee ille hoc 
(Edipo contentus esset, imo nullum 
hujusce solutionis in editione nupera 
ab Oizeiio parata vestigium appare- 
ret, diversam a niea interpretatione, 
et minus rectam tuisse mihi imagina- 
bar. Sed quum ille idem quod ego 
conjecerit, te monendura, Lector, 
dnxi, ne me eoruni unum existimares, 
qui aliena mella cum fucis sibi vindi- 
cantes deprchenso tandem fuito ri- 
sum debent, dum non debitam lau- 
dem frustra captant. Quare hoc te 
unice rogatum velim, ut si forte 
emendationum, quas, prout occurre- 
bant, sparsim meis notis inserui, banc 
vel illam apud alios inveneris, ita 
cogites, in his studiis tractandis fieri 
non posse, quin idem saepe plures 
sentiant. Id humaniiis ac randidius 
est, quam quod qnidam faciunt : qui 
niox eos, qui, sen per imprudenfiam, 
sive per iuopiam librorum, docto- 



rnm vestigiis insistentes emendatam 
jam aliis locum ignari corrigant, sub- 
legisse dicunt, plagiique calumnia 
conterrent. Ut euim de me nihil 
dicam, Celeberrimi Viri Gronovius 
et Grievius, quorum erutlitio invi- 
diam dudum superavit, iisdem psene 
verbis qnandoque corrupta ac depra- 
vata aliquot Ausonii loca integritati 
suae restituerunt. Quapropter ilia 
ntriusque viri seorsim suis locis ad- 
notavi, ne vel hie vel ille sua laude 
frandarctur: quae quidem eos manet 
sempiterna; qnoruni doctis, atque 
diuturno legendi emendandique usu 
confirmatis curis oninis posterorum 
aetas perpetuas grates aget. Nos 
autem, quos nee Bigotins, nee He- 
roes Galli, inio nee ullus diligentiae 
stimulus erigit, unam si exceperis 
bonje famae cupiditatem, in deserto 
nostro jacebimus, et optirae nobis- 
cum agi putabimus, si primes hosce 
consurgendi conatus malignitas invi- 
dentiuni non retnderit. 

I Ter bibe'] Noli dubitare, hosce 
tres primores versiculos uno spiritn 
transroittendos. Sed cave sis lector, 
ne tibi impouatiir. Grapcnm est, fi 
rph, i) rph rpla. Idem valebat, firpia 
ir7ue, ^ /XT] TiTTapa. Nam aut rpia sini- 
pliciter, aut ter tria. Ausonius pu- 
tavit ' ter tria' esse ' cubHm,'qnod in 
aliis postea agnosces, non in hoc loco 
tantum. Cujus legis, seu cautionis 
Graeculae, ut vocat Plautus, meminit 
Petronius his verbis : * Excusare cce- 
pit moram : qnod arnica se non dimi- 
sisset, tribus nisi potionibus e lege 
siccatis.' Scaliger, 

Ter bibe] Horatius Ode xix. lib. 
III. ' Da Lunap propere novee, Da 
noctis media- : da, puer, auguiis Mu- 
renee: tribus aut noveui Miscentur 
cyatliis pocula conmiodis. Qui Mu- 
sas amat inipares Ternos ter cyathos 
attonitus petet Vates : treis prohibet 
supra Rixarummetuens tangere Gra- 
tia Nudis juncta sororibus.' Ad quem 
plura Lanibinus : quem virum quod 



AliSONlI EDYLLIA. 



1175 



adeo acerbe tractaverint pliirimi, 
quum fiierit insigniter doctus, et de 
rep. literai'ia praeter ceteros bene 
nieiitus, invidiee adsigno, caussam 
iioii video. Sed heec obiter. 

3 Iinparibus ternis] Videretur in- 
teiligi de 'cube,' id est, de ter no- 
veiii : sed non ita est, tiiiii quia non 

* ter novies,' aut ' ter tria ter,' sed 
' ter tria' tantum potare lexniagiste- 
rii symposiaci jiibebat : tuin etiam 
quia ipse, quid velit, interpietatur : 

* Juris idem tribus est, quod ter tri- 
bus." Seal. 

Jmparibtts novies} Ita legendum : 
tres enini atque novem impares di- 
cuntur numeri. Cubus autem viginti 
ac septem, tani triade, quam ennade, 
boc est, tarn ternai io, quani noveiia- 
lio numero contexitur ac eonficitiir: 
nam ties terni ter, septem ac viginti 
nnmerum faciunt, cubusque dicitur. 
Ludens igitur Poeta, tarn ter bibere, 
quam novies licere ad niodestiam 
affirmat : quando pari quoque jure 
tres ac novem cubiim construant. 
Caelerum antiquitatis studio non cu- 
bnni, quod jam passim immutarunt, 
sed Cahum scriptum ab Ausonio pu- 
tandum est. nt Moerus pro Murus, 
punio, pcenio; et quod in vetustis 
operibiis urbis Rom* adbuc exstat, 
' faciundiim cneravit.' Accursius. 

4 Omnia in istis] (Jastigandum, Om- 
niH in iitis Forma hominis coepit, pleni- 
que exact io partus. Nam plane vetus 
liber, quo usus sum, liahthat , ccepit : 
non ut vulgo ccepti. ' Omnis' iWi)v(- 
fei. iravrhs pro '6\ov sic Traera Ki\TiK7) 
Stiaboni, id est, ZKt). Ca?sar initio: 
' Omnis Gallia divisa est in tres par- 
tes,' id est, tola Gallia. Omnis vel 
totins liominis forma initium habet 
in bis ad exactuni usque partum. 
Novem enim menses uterum gestat 
miilier. Scalif^er. 

Omnia in istis'] Sequutus sum opti- 
nii libri scripturani, quam alii non 
lecle pjrspexisse vidcntur. ' For- 
iiiani' tamcii ' ccepti bominis' scptinio 



die absolvi tradidit Hippocrates 
Trepl alwvos, seque id abortu meretri- 
cum conceptum perdentium didi- 
cisse. Ti) "yap eKTriirTOv, inquit, Sxrirep 
ffdpKa is vSwp ifx^aXwv, (TK.iirTuiJ.wos 4v 
T^vSari, (vpriaeis ex*"' "'''''■'■« /ueAea, Kal 
Twv 6(p6<x\/Mc!!i' ras X'^f"^) ""^ "^^ oijara, 
Koi TO. yv7u. et quae sequuntur. Ple- 
nior vero ronformatio masculi trige- 
simo, femellffi quadragesimo secundo 
fit, ut idem de Natura pueri docet ; 
quern numerum ter denum, vel ter 
quaterdenum,ab nostro denotari cre- 
diderim. Vide Galenum de format, 
foet. c. 8. 9. 10. de ' pleni' quoque 
* partus exactione' plura Noster iti 
Carmine de ratione puerperii. Quod 
octogesimum primum annum attinet, 
qui quasi terminus humanae vitae ab 
Ausonio statuitur, juxta Platonicam 
zetatis graduum definitionem id ab 
illo dictum est, sed veritati minime 
congruum. Verius Isidorus : ' sexta 
fetas est senectus, quae nnllo anno- 
rum tempore fiuitur:' plura de his 
Ceusorinus lib. de die natali, c. 14. 
Omnia in istis] Confirmat banc ve- 
teris libri lectionem Theon Smyr- 
naeus cap. 42. Mathem. -rrepl rpidSos : 
"Utis TTpwTTi apxh" fi^ fiif(Ta Kol rf\(vrriv 
6X€<. Sib Kol irpdiiTTj \4yiTM iravra eiVoi. 
quae omnia optime buc quadrant. 
Licet enim in universum de triade 
dicatur, quod habeat initium, me- 
dium, et finem, videtur hoc tamen, 
exempli, ut puto, causa, Ausonius 
ad homini'm restringere, cujus ini- 
tium illud censendum est, cum for- 
matur; medium, cum natus est ; finis, 
mors. 

6 Quique novem novies] Ita leges, 
non ut bodie ex correctione Fr. Sil- 
vii, Quenque novem. Omnia, inquit. 
Ausonius, consummationis, ac per- 
feciionis suae momenta cu-pit in hoc 
numero turn forma ^picpovs in ipso 
ntero ad ipsum usque partum: turn 
etiam vitic ipsius humana' finis. Sa- 
ne hie locus male acceptus erat ab 
illo inlcrprete, cujus Commentarius, 



1176 



NOTyE VARIORUM IN 



diim haec scriberem, in mantis nieas 
incidit. Scaliger. 

7 Tres ordine parcce'] Mentlosa liaec. 
lege : Tres ordine paricB Vesta, Ceres, 
et Juno, secus muliebre, sorores. ' Tres/ 
inquit, ' progeniti fiatres,' Jupiter, 
Neptiinns, Dis pater. Totidem natae 
sorores ordine, &c. Secus erat in 
nostro libro : ita lege. Parcce vitio- 
sum : nam de istis postea. Idem. 

Tres ordine paraul Qiianqnam Hu- 
merus in Parcis arrideat, antiqua 
tamen suaque lectio est partte: refer- 
tnr enim ad Vestam, Cererem, et 
Jnnonem, quas vocat ' muliebre de- 
cus,' id est, fceminei sexus decus. 
Parrhasius, 

Tres ordine parca'] Vetus liber, par- 
tu: verissima Parrhasii opinio est, 
partce restituentis. quid enim magis 
sibi congruit, quam tres Ope progeniti 
fratres, et tres ordine Ope partce so- 
rores? sed parcant nobis infernales 
Deap, quod coelestes sibi anteferan- 
tur : utpote quae raox recensebuntur 
cum tribus Gratiis. 

8 Secus muliebre sororesl Probe 
banc lectionem. Nam secus est sexus. 
Sic in Technopapgniolegendum : No- 
ta Caledoniis nuribus muliebre secus 
strix. Scaliger. 

Secus'] Sic et Mss. Codices habent ; 
antea, vel sexus legebatur, vel decus. 
Est id autem, ut Sosipater existimat, 
neutri generis nomen : node et Sa- 
lustius 'Virile secus' dixit, hoc est, 
' Virilis sexus.' Quod per omnes 
casus forma Integra declinetiir. Af- 
fectasse denique Auson. banc voceni, 
minus sane omnibus intellectam, po- 
tius quam Sexus, argumento est im- 
primis, quod praefatus idem est, ejus- 
modi Edyllia nisi vel obscura siut, 
nihil futura. Accursius. 

9 Cerberus inde] Cur ille triceps 
sit, explicat Porpliyrius apud Theo- 
doretum serm. iii. de Gr. affect, cu- 
ratione : /col tovtuv <rv)jfioX6v ean 6 
rpiKOLprjvos kvocv. rovTfcniy, 6 iv tojs rpt- 
<rl (fToix^iois uSaTt, 7^, ae'pi Tovqphs Sou- 



(xdv. otts Karairavfi 6 Qfhs (Sctpairij) 
exuu UTTOxefp'tt" Spx*' ^^ avTwv Koi 'Eko.- 
T7J, i)s crvvexovaa /caro rb rpiffTOixov. 
Mox pro Helenes, legunt membranae 
optima?, Helene. 

13 Quam novies terni'] Hoc est, 
quam cornicem, si viveret triple tan- 
tum quantum vivere solet, hoc est 27. 
secula, (vivit enim novem,)siiperaret 
tenia parte cervus. Cornix vivit 
novem secula : triplum sunt xxvir, 
quibus si trientem adjeceris, id est, 
IX. secula, seu terternum Nestora, 
ea fuerit cervi vita: vivitenimxxxvi. 
secula. Scaliger. Respice Eid. xviii. 

14 Vincunt wripedes'] Quod Virgi- 
lius ait, ' Fixerit aeripedem cervam 
licet:' dixit ex Gra»corum fabulis, 
qui earn cervam vocanl x<»^«^'^'f"5a, 
quia talem revera eam cervam fingunt 
fuisse Poetae : perperam igitur non- 
nullos Gramn.aticos ctiam veteres 
interpretatos esse ' aripedem,' aepaC- 
iroSa, aut aepiVoSa. At vides liic Au- 
sonium perpetuum epithetum id cer- 
vis attribuere, ut hie n\illus ad fabu- 
las Graecorum perfusio sit locus, cum 
ait : ' Vincunt asrlpedes ter terno 
Nestore cervi.' Sed Grammaticinos- 
tri temporis, qui haec notarunt, non 
rare nugantur. onmes cervos poetae 
XaXfcf^TToSas dicuDt : neque tantum 
cervos, sed omnia, quibus celeritas 
attribuitur. Quare recte Hesychius 
XaAjci^ToSas interpretatur Iffx^pS-rroSas, 
et poeta Tragicus x'^^'^'^irouf 'Epiww 
vocavit : quod interpres exponit,(TT€- 
peai' Koi aKuiriaTov iv r(f iiniva.\. Kara, rwv 
<poviii:v. Scalig. 

17 Radiatus tempora nido] Quid est 
radiatus nido ? Burdigalensis ille, si 
reviviscat, non agnoscat suum. Le- 
gendum nimbo. Nimbum vocabant, 
quam aliter sparsioncm croci tliea- 
tralem. Collum et caput plioenicis 
rutilante fulgoris rubro veluti asper- 
sum indicat. Idem. 

Ales cinnatneo] Amplectitur emen- 
dationem Scaligeri CI. Gisb. Cuperus 
lib. II. Obs. XVI. sed nimbum aliteir 



AUSONM EUYLLIA. 



1177 



accipit, et cumServio liiceni divinam 
exponit, qua Deorum capita solent 
cingi; fiiiamqiie cum rcliquis honoii- 
bus aclulatoies Imperatoiibus snis 
tribuerniU, inter quos Mainertimis in 
Paneg. ad iNIaximianum cap. 3. ' Et 
ilia lux divinum verticem claro orbe 
complectens.' Sed an hunc nimbuni 
cinnanieum dixisse verisimile est, 
cujus ligni, sen potius corticis, ob- 
tusus color, longeque a rutilo fulgore 
diversus ? Uubitavi aliquando an 
CYANEo NiMBo rescribeudum esset. 
ita enim Eustathius Antioch. in Hex- 
aeniero : 'O 5e (poivi^ fxeyeOos fiiv ex€i 
TtMvos, Siacpepei Se ry KaWei tov Taaivus 
TJj XP""?' xeKepaarai yap avTcf XP^^V 
KoX ■irop(pvpa ra Trrepa, iv(pvi7 5e KVK\<p 
ffTfcpduov 7] Ke(paXri avrov KiK6(TiJ.r]Tai 
(pvatKus. fCTTi 5e o kvk\os Kvdveos, Kol 
^65ois iij.(pfpr}s, eueiS-rjs Se &>v t^ 6e'a, Kol 
afrrTcri KOfxicv, Siffirep tJXios i<p' v\povs 
'iffTUTai. Ue nido vero cinnameo prae- 
tcr Plin. Alcimus quoque Avitus tes- 
tatur : ' Hir, quae donari mentitur 
fama Sal)aeis, Cinnama nascuntur, 
vivax <|uae coUigit ales, Natali cum 
fine perit, nidoque perusto, Succe- 
dens sibi quaesita de morte resur- 

18 Tergemina est Hecate'] Ex quar- 
to jEneidos. Caelius Rhodiginus de 
hac niulta. Vinetus. 

Tria virginis ora Diance] Unde rpi- 
fM>p(pos Graecis, et rplyXr] ipsi sacra 
teste Phurnuto, et Apolloiloro apud 
Athenaeum lib. vii. Ovid, lib i. Fas- 
torum : ' Ora vides Hecates in tres 
vergcntia partes.' Adi porro Mar- 
tian. Capellam lib. ii. Servium ad 
jEn. IV. Thtodoretum pag. 47. do 
Graec. Affect, curatione, Pluirnutum, 
Porphyriuni, Apuieiuni, Scliol. Tlieo- 
criti ad Eidyll. ii. Minutium in Oc- 
tavio. de Charitibus Seneca 1. i. de 
Benef. c. iii. 

\'J Tria fata] Tres Parcae, 'Fata' 
ctiam appellantur Fulgentio in My- 
tiiologicis. Vinetus. 

Tria /ata\ Apuleius de Mundo : 



' Sed tria Fata sunt : numerus cum 
ratione teniporis faciens, si potesta- 
teni earum ad ejusdeni similitudiiiem 
temporis referas : nam quod in fuso 
perfectum est, praeteriti teniporis 
liabet speciem: et quod torqnetur in 
digitis, momenti prajsentis indicat 
spatia : et q\iod nontliim ex cole 
tractuni est, subactiimque cura digi- 
tornm, id futuri et consequentis sae- 
culi posteriora videtur ostendere,' 
&c. Adi Isidoruni lib.viii. cap.ult. 
A. Gellium lib. iii. rap. 16. Theodo- 
retnm de Cur. Graec. affect, sermone 
VI. Piutarchum Synipos. lib. ix. qn. 
14. Phurnutum de natura Deorum, 
et reliq. 

Triplex vox] Acuta, gravis, media, 
ut ' triplex accentus ' apud Gramma- 
ticos. Vinetus. 

Trina elementa] Alii libri, terna 
elem. Quae auteui elementa vnlgo 
appellantur, lisec quatiior esse con- 
firmat Aristoteles in libris de caelo, 
Terram, Aquam, Aerem, Ignem. 
Quidam tria tantum agnoscunt. Ig- 
nem sustulernnt. In quibus est Lau- 
rentius Valla prime de Dialectica. 
Idem. 

20 Tres in Trinacria] Memini in 
veteri libro me ilium versum ita le- 
gere : Tres in Trinacria Siredones : 
omina trina. Ergo quas alii l,(tprjvas, 
ipse "StipTjSSvas vocat. Et vera est 
ilia lectio. Alioqui cnim inconcinna 
erat. Diclae enim sine dul)io Seipr;- 
Sdvis quasi treipaTjSJves. Amplector 
etiam : omina trina. Ominandi sci- 
entia a Veterum superstitione dili- 
genter culta fiiit, quam K\7]doi'i(TTiK^v 
vocabant. Quod Ausonius ait ejus 
tres species esse, non dubito, quin 
liiK t'uerint : irTapfxhs, iroX^bs, et tinni- 
tus auris. Dc sternutatione niuiti, 
ut Propertius : * Aridusargutum ster- 
nuit omen Amor.' Cujus ominati- 
onis sollicitudinem quum depreca- 
bantur Gricci, dicebant ZcC awaov: 
In Epigrammate : ovSe J^fya, ZeO 2£« 
aov, '6rav irrap^. De palpitatione au- 



1178 



NOTM VARIORUM IN 



tem Theocritus : aKXerai 6(p6a\ix6s fiev 
& hi^ios' ?i pa. y' iS-fi<T(ii Avrdv ; Plautus : 
• superciliiim milii salit.' Unde Sa- 
lissatio iraAfxhs dicitur a veteri Glos- 
sario. Suidas : TlaXfitKhv oldiivia/jLa,'6irfp 
ffvveypa\pe TlocreiSdvios, olov, eav TrdWy]- 
rai 6 Se^ihs ocpOaXixhs, rSSe a-rifxaivfi. 
Rabaniis : * Salissatores vocati sunt, 
quia dum eis menibronim ciiia-ciim- 
que salierint, aliqnid sibi exinde 
prospenini seu triste significari prap- 
dicunt.' De tinnitu auris Pliniiis, et 
Epigrammatiini GraBcaniconim liber 
Septimus meniinerunt. Et nOAAHS 
scfipsit iudSiov oldiviafjia '. sed et ele- 
gans illud vetustissimi poetee Epi- 
graiuma, quod nos pritiii pnblicavi- 
mus : ' Garrula quid totis resonas nii- 
hi noctibus auris ? Nescioquem dicis 
uunc meminisse mei. Hie quis sit, 
quaeris ? resonant tibi noctibus au- 
res, Et resonant totis Delia te loqui- 
tur. Non dubie loquitur me Delia: 
mollior aura Venit, et exili murmure 
dulce fremit. Delia non aliter se- 
oreta silentia noctis Summissa ac 
tenui rumpere voce solet.' Scaliger. 
Nunquam lego lioclepidissimum Car- 
men, qnin alteram mihi distichon 
parum videatur emendatum. Veram 
namque lectionem semper arbitratus 
sum : Hie quis sit, qitaris ? resonat 
tnihi noctibus auris Et resonat totis, 
Delia te loquitur. Ipse sibi respon- 
det Poeta quum interrogasset au- 
rem : et ita quidem, ut conjecturam 
siiam minime fallacem esse videri 
velif. 

Tres in Trinacrin Sirenes] Partlie- 
nope, Ligia, Leucosia, tres Sirenes 
in mari Siciliap, quae Trinacria. Jo- 
annes Tzetzes liistoria quartadecima. 
Vinetus. 

Tres in Trinacria Siredones"] Oninino 
scribendum, Sire^iides. Scopuli sunt, 
sive petva?, quas inhabitaverunt Si- 
renes. Sic appellatas fuisse lias in- 
suias testantur cum alii, turn prae- 
cipue Servius, agens de Sirenibus : 
* His respousiun erat, tamdiu eas 



victuras, quamdiu cantantes eas ne- 
mo esset prastervectus. Quibus fa- 
talis fiiit Ulysses. Astutia enim sua 
cum priv ternavigasset scopulos, in 
quibus commorabantur, praecipita- 
verunt se in mare. A quibus locus 
Sircnides appellatur, qui est inter 
Sicilian! et Italiam.' Is. Vossius. 

Tres in Trimtcria] Vide Isidor. lib. 
XI. cap. ult. D. Augustinum in Dia- 
logis p. 7G. Scliol. Lycophron. p. 116. 
Sidonium Apollinarem Carm. x. Si- 
redones autem potius, quam Sirenides, 
salvo Viri Incomparabilis judicio, 
legendum existimo : non tamen Sej- 
p7]S6ve9, quasi creiparjSSves dictas esse 
arbitror, uti Scalig. censet : verum 
potius sicHt a KAe'os fit K\eriSwv, ita 
qiioque a creiphs fffipriSoov formari, non 
secus ac '2,eipr)i'. Sic derivatur ab 
&Kyos, aAyTjSwv ; ah &os, a7)Suv; (quod 
malo, quam ab del et dSw : hinc enim 
arjSciiv scribendum esset) ab &v6os, 
o.vQt]Zuiv, apis ; a (pdyos, (payridilov, cujus 
femininum (payeSaiva, morbus medicis 
cognitissimus. 

Et omnia trina'] Nam Sirenes sunt 
' tres volucres,' quae partem inferi- 
orem gallinaceam habebant, inquit 
Hyginus, et alas, ut vult Ovidius 
quincto Metamorphoseon. Suntetiam 
* tres semideas,' et ' tres semipuellae,' 
et in earum fabula ad ternarium nu- 
merum alia spectantia. Veins tamen 
codex habebat, omina terna : et ita se 
Silvius in quibusdam exemplaribus 
reperisse quoque monuit : sed men- 
dum esse putavit, quod sic a praece- 
dentibus sequentia disjungerentur, 
quum totus hie versus atque tres in- 
sequentes de iisdem sint Sirenibus. 
Verum quid verbi est Siredones, quod 
pro Sirenes hoc modo habuit idem 
exemplar ? Tresintrinacriasiredonesomi- 
naterna. Vinetus. 

Omnia terna] Recte se hal)et vul- 
gata lectio, neque immutanda est, 
* Omnia terna,' id est, nihil in Sireni- 
bus est, quod non sit ternum : mox 
enumerat. Sic supra, ' omnia in istis: 



AUSONII EDYLLIA. 



1170 



Forma hominis coepti, plenique ex- 
actio partus,' Arc. 

21 Tres voluars] Cogor Iianc fabii- 
1am exponere, quia Fr. Silvius, qui in 
banc Eclojjam Commenfarium imma- 
nem, et verbosum reliquit, nihil, quod 
ad reui facial, in liunc locum scripsit : 
sed omnia sunt aegrorum somnia, ac 
merae nuga?. Ausonius intelligit de 
certamine Sireuum cum INIusis com- 
misso ad "Airrepa oppidum Cretae. 
Inter ipsum oppidum "Airrepa, et 
mare, locus fuit, cni nomen MovaeTov : 
quia in eo contendernnt Musae cum 
Sirenibus de cantu. Sirenes victae, 
doloris impatientes, alas ab humeris 
suis removerunt, atque abjecerunt, 
et in mare sese pra^cipites dederunt. 
Unde a pennarura amissione oppido 
nomen "AwTfpa. Hinc vides ' tres 
volucres ' esse Sirenes ipsas. Scaliger. 

22 Tei- tribus Camaenis] Cum novem 
Musis Sirenas dicunt a Junone per- 
suasas, cantu certavisse, Musasque, 
quuui vicissent, Sirenibus evnlsisse 
alas, et ex eis sibi coronas fecisse. 
Auctor Pansanias in Bceoticis, et 
Stephanus in verbo "Anrepa. Vinetus. 

23 Ore] Voce ; ' manu,' fide; ' fla- 
tu,' buxo. Vide, quas scripsimus in 
versum septuagesimum septimum hu- 
jus Edyilii. Idem. 

2 1 Tz-es sophicc partes] Philosophia 
dividitur in Moralem, et Naturalem, 
et Logicam, Diogeni Laertio in Prap- 
fatione, Seneca; in principio libri 
qnartidecinii Epistolarnm ad Luril- 
linm, et Plutarcbo Probl. Symp. lib. 
IX. pr. 14. Idem. 

20 Tergemini vigiles] Ita intelli- 
gendumputo: nt, omi sint quatuor 
vigilia;, in singulis terni vigiles sint : 
ut unusqiiisqiic pro sua bora excii- 
bet : tres enim boras babet una vi- 
gilia. Neqnc abler sententiam bu- 
jiis loci sibi constare posse piitem. 
Scaliger. 

Ter clara inslantis Eoi Signa, Sfc] 
Galium Gallinaceiim (<\m ' cantibus 
oris evocat Auroram,' ut Ovidius ait) 



hoc involucrosignari,ex Lucianipra'- 
sertim Dialogo, cui titulus, ovetpos, f) 
a\eKrpvdiv, baud bercle indignum vi. 
detur. Cnm vero nesciani, a quo- 
quam traditum adliuc, eos ter ma- 
tutino cantu Solem advenfantem nun- 
ciare : sciam quoque nullum esse 
tempus (velnt indicat in Divin. M. 
Tullius) quo illi non cantent, velnoc- 
tnrnum, vel dinrnum ; ac praeterea, 
Democritum causam quidem expli- 
care, cur ante luceni cantent : est 
aliud, quod admoneam, ac fortasse 
etiam quanto minus omnibus mani- 
festum, tanto griphi obscuritate, 
poetaeqne ingenio magis dignum. 
Corvum itaque significari crediderim, 
quod Sidonius ad Domicium ita scri- 
baf, * Oscines corvos voce triplicata 
puniceam snrgentis Aurorae facem 
consalutantes.' Est quidem Corvns 
ales Soli dictus sacer, ideoque ejus 
vocat hie satellitem Poeta, astutis- 
sime praesagiens animo futurnm, ut 
complusculos deciperet, qui pro bello 
* Martem,' per metonymiam, potius 
acciperent, qnam subsignatum scite 
Martis Venerisque' adulterium sus- 
picaturi forent. Quod autem * se- 
rum ' eum dixerit, qni sit etiam Au- 
rora ipsa solertior, nequaquam im- 
pedit. Quin ' serus ' accipienduni 
non utiqiie alias, sed ' deprensoMar- 
te.' Tanqiiam qui Apollini obsequu- 
turus, tardius tum quidem cantarif, 
ne amantesDi, cantus signo excitati, 
deprehendi in furto non possent. 
Hcfic enim contrarietas praecipue rem 
exornat, atque auget. ' ter' videlicet 
ilium ' canere,' et priusquam dilux- 
erit, qui tunc aut silens fuerit, aut 
serus cecinerit. Acctirsius. 

Ter clara instantis Eoi] Nihil hie 
mutandum. SicTlieocrittis Eld. xxiv. 
''OpvtdfS Tp'iTOv &pTi rhv fffx^'rov vpOpoy 
&€t5ov. Vid. I'lin. 1. x. c. 21. 

27 Dcprenso Marie satelles] Vefus 
Ubvr depcvsn : quod verum est. Pri- 
mus Pan basins, cumque scquutiis 
nugHtor ille, qui commentarium in 



1180 



NOTiE VARIORUM IN 



hoc opiisculiim edidit, interpretantur 
de fabiila Maitis depiehensi cum Ve- 
nere : et galluni gallinaceum satelli- 
tem ilium, de quo hie fit mentio, esse 
vohint. Ego sane commeutiim lau- 
do, tamcn veium non puto. Peiidet 
enim a pracedente versus iste : niliil- 
que aliud innuit, qnam quaitam vi- 
giliam, in qua tubicen instautis Uicis 
ter signum tuba canit. Propeitius : 
' Et jam quaiia canit venturam buc- 
cina lucem.' ' Venturam hicem ' dix- 
it Propertius, ut hie, ' instantem 
Eoum,' hoc est, imminentem. Ita 
igitur apud Romanos vigiliae corni- 
cine aut tubicine distinguebantur. 
Nam apud Graecos eadem quidem 
videtur divisio noctis, puta in qua- 
drantes : ut Theocrito : re^parov xd- 
Xos "araro vvktSs. Sed tameu tuba 
tantum principium et finis noctis de- 
signabatur. Undo, ut testantur Gram- 
niatici, Sophocles in Tragcedia Arj/u- 
vlais vocavit aadXiriyKTOv iopav, tempus 
quod est inter crepuscuhim et diiu- 
cuium. katrepas yap, inquiunt, koI 
opdpuv fffdXiTi^ov. Wihi haec verior 
interpretatio videtur. Nam in veteri 
codice, ut jam monui, non deprenso, 
sed depenso legitnr, hoc est, examina- 
to. Martem enim, hoc est, castra 
Martia depensa vocat, in quibus li- 
bratis et exarainatis aequaliter qua- 
tuor partibus noctis vigiliae consti- 
tnebantur. Depenso igitur, ad exa- 
men, et ajquaiiter partito : aequalibus 
enim et exacte tributis partibus con- 
stant vigiliee. Sic etiam in Epistola 
ad Thtonem, dependere, non depi-en- 
dere recte habet vetus liber: 'Quas 
tamen explicitis nequeas dependere 
chartis :' hoc est, quanlumvis exa- 
mines, ac dependas, non tamen po- 
teris explicare. Non est igitur du- 
bium, quin ilia Parrliasii sententia, 
ut longe petita,explodenda sit, Scali- 
ger. 

29 Adfixit opima] Varro apud No- 
niiim : ' Ideo fuga hostium Graeca 
vocatur Tpoirj]. Hinc spolia capta 



fixa in stipitibus appellantur tro- 
pspa.' Apuleius lib. i. Miles. * Fru- 
atur diutius tropaeo fortuna, quod 
fixit ipsa.' 

31 Tris solas quond<im~\ Tn vet. Cod. 
soils, ut Phcebi Apollinis sit epithe- 
ton, pro piiro, impolluto, nee non 
vatidico : ut apud Virg. ' Mihi PhcE- 
bus Apollo Prsedixit.' Accursius. 

Tris solas quondam temiiQ Servius 
ad ilia Virgilii, • Nymphaa noster a- 
mor Libethrides,' Eelog. iv. ' Sane 
sciendum,' inquit, ' quod Varro tres 
tantum Musas esse commemorat : 
Unam, quae ex aquae nascitur motu : 
alteram, quam aeris icti efficit sonns: 
tertiam, qu* in aerea tantum voce 
consistit.' Vide porro de hisce Phur- 
nutum de natur. Deorum, Plutar- 
chum Sympos. lib. ix. qu. 14. Pausa- 
niam in Bceoticis, Augustinum lib. ii. 
Doctrin. Christianae, c. xvi. Constan- 
tinum in Excerptis e Vita Nic. Da- 
niasceui, &c. 

32 Sed Cilheron'\ Quasi Gra?ee Kt- 
OfpcDi' esset: quod ne quis falsuni pu- 
tet, eodem modo dixit, Clytemestra, 
quasi non KKvTaip.vr)arpa, sed KXirre/i- 
r^CT/ja diceretur : sic enim in Heroi- 
bus : ' Vindieem adulterii cum Cly- 
temestra necet.' Quod hie vult Au- 
sonius de Musis, explicatur diserte a 
Pausania in Boeotiis. Inde pete. 
Deinde satis vulgatum est. ' Toties 
ternas,' hoc est, ter ternas. Tres 
solae primum fuerunt. Eum enim 
numeruni primi omnium Aloidae con- 
stituerunt. Eodemque numero primi 
omnium eisdem rem divinam fece- 
runt Otus et Ephialtes. ' Tres' igi- 
tur tantum eo tempore. Sed primus 
' ter ternas' constituit Pierus Mace- 
don, longo post tempore. Quod Au- 
sonius in Cithaerone contigisse vult, 
Pausanias autem Thespiis, vicinitas 
loci diversitateni judiciorum aut sen- 
tentiarum excusaverit. Quod ait: 
' tenuit quas dextera Phcebi :' Vi- 
dentur simulacra Apollinis ita fieri 
solita, ut dextra manu novem Musas 



AUSONll KDVLLIA. 



1181 



sustineant. Sic in niultis signis si- 
Diuiacra Victoriolanini manu dextra 
sustinebantur. In veteri libro legi- 
tur : qui sex pvabuisse timehunt. men- 
dose, ut apparet. Ego lego, prtemisse: 
qui, inquit, nietiiebant prteniittere, 
et in vulgus edere sex Musas : hoc 
ait Ausonins propter ternarii reAeiJ- 
TTTTtt : nam ant tiia, aiit ter tria, per- 
fecttis numerus. Ita Veteres aut tres, 
ant ter tres Musas esse dixeruut: 
nam sex dicere illis religio fait. Sca- 
liger. Qui postea margini sui libri 
adscripserat : Qui sex sprevisse time- 
bant, cui lectioni, ut verissinr*, candi- 
dum calculum adjicio. 

Sed Citheron tuties, Sj-c] Sic Parisi- 
ense novum, et Lugdunense vetus 
exemplar. Sed Citlieron sic corripit 
secundam syllabara, quae naturaliter 
longa est, ut apud Virgil, in. Georg. 
' Kiimpe moras ; vocat ingenti cla- 
more Cithaeron.' Scribitur enim suis 
Graecis KidaiptLv. Aldus Manutius, 
quod Silvius monuit, edidit : Sacravit 
toiiens ternas ex cere Cithceron, et Li- 
lius Gyraldus in priore Syntagmate 
de Musis castigabat : Sed Sicyon to- 
tiens ternas ex are sacravit : qui lege- 
rat apud Plutarclunn nono Symposi- 
acorum problematum, Sicyonios, 
quum tres tantum Miisae essent, unam 
ex iis I'olymatheam vocasse : varum 
potest Ausoniusex diplitliongo voca- 
lium alteram sustulisse hoc loco, sic- 
ut fecit in ' solicismus' in Epigram- 
mate centesimo et tricesimo octavo, 
syllabac corripiendev gratia: et Ci- 
theron, quoniodo liber antiquus habe- 
bat, pro Cithtcron, scripsisse. Est 
autem mons et saltus Boeotia; Citlia;- 
ron : et in Bceotia multa sunt loca 
Musis et Barcho sacra: quare Citliae- 
ronem forlasse posuerit Ausonius pro 
aliqiia BoeotiiE civitate. Scribit Pau- 
sauias, in ea Graecia" proviticia fuisse 
ternas trium insignium artificum sta- 
tuas Mnsarum. Vinetus. 

33 Qui sex sprevisae] Quum lodo- 
cus Badius pro sex sprevisse, sc spre- 



visse edidisset, Michael Humelber« 
gins scxperiisse emendandum pntavit. 
Sed Lugdunensis vetus codex sp.t pre* 
buisse habebat: quod ad illud, sex 
sprevisse propius accedit. Quod au- 
tem hie significatur de * triplicate 
Musarum numero,' id Ausonium le- 
gisse puto apud Marcum Varronem : 
ex cujus libris, qui intercidernnt, sic 
repetit Augustinus lib. ii. de doctrina 
Christiana : * Non audiendi sunt er- 
rores gentilium superstitionuni, qni 
novem Musas Jovis et Memoriae filias 
esse fiuxerunt, Kefellit Varro, quo 
nescio utrum apud eos quisquam ta- 
lium rerum doctior vel curiosior esse 
possit. Dicit enim civitatera nescio 
quam (nee enim recolo nomen) lo- 
casse apud tres artifices terna simula- 
cra Musarum, quaa in templo ApoUi- 
nis dono poneret : ut quisque artifi- 
cum pulcriora formasset, ab illo po- 
tissimum emeret. Itaque contigisse, 
ut opera sua illi artifices aeque pulchra 
explicarent : et placuisse civitati ora- 
nes novem : atque omnes emptas 
esse, ut in Apollinis templo dedica- 
rentur : quibus postea dicit Hesio- 
dum poetam imposuisse vocabula. 
Non ergo Juppiter novem Musas ge- 
nuit, sed fabri tres, ter ternas fece- 
runt. Tres autem propterea civitas 
ilia locaverat, non quia in somnis ea 
viderat, ant tot se cujusqnam iliorum 
oculis demonstraverant, sed quia fa- 
cile erat animadvertere, omnem so- 
nuu), qui materies cantilenarum est, 
triformem esse natura. Aut enim 
editnr voce, sicut est eorum, qui fau- 
cibus sine instrumento canunt: ant 
flatu, siiut tubarum, et tibiarum : aut 
pulsu, sicut citharis et tympanis, et 
quibusdamaliis, quaj percnticndo so- 
nora sunt.' Ha:'c Augustinus. Lo- 
caverant igitur illi novem faciendas 
Musas, sed ex ipiibus tres solum, quas 
pulcherrimas judicassent, eligere de- 
dicarequc constituerant. Ceteruni 
ter ternas illas tres illi artifices quum 
sque pnlcliras reddidisscut, ex iis 



1182 



NOT^ VARIORUM IN 



ties tantnin iletlicare, et sex reliquas 
spernere, leligio fuit. Conseciariint 
itaque illas omnes novem : atque inde 
oiiji;o novem Musanun pro tribns. 
Vinetus. 

84 T7'i7ia Tarentino'] Sic veteres 
nostri codices, et Zosiiniis, aiictor 
Graeciis. alii librl fere Terentino. Ita 
locus ille, Terentus et Tarentiis, sive 
Terentum et Tarentuni in Valerii, 
Censorini, Festi, et aliorum exein- 
plaribiis variatiir, unde dicti fuerunt 
ludi Tarentini. Idem sunt Sa?ciilares 
ludi, qui confecto saeculo, id est, TOO 
quoqne anno referebantur. Fiebant 
autem ter in anno, noctu, et tribus 
noctibus continuatis. Ue iis est ca- 
put LViii. Miscellaneorum Politiani, 
et liber nuper editus ab Onuphrio 
Veronensi. Idem. 

35 Trieterka] Triennalia. Liberi 
enim sacra tertio quoqne anno inno- 
vabantur, quas et noctu fiebant, unde 
Nyctelia sunt dicta avh tjjs vvKrhs^ et 
ipse Bacchus NuwreAios. Idem. 

36 Tres primus T/trrtc] Mirnm est, 
quod ego legi in veteri exemplari : 
Tres primas Pheacum pugnas, 8fc. Non 
enim potest dici commentitia lectio, 
aut ficta esse librario, neque frustra 
a vulgata discrepare. Quare enim 
Thracas vel gladiatores vocat Phea- 
cas ? Sciendum est, duo funerura ge- 
nera apud veteres Romanes fuisse : 
alterum indictivum, alterum simplu- 
dearium. Indictivofuneri ludi adhibe- 
bantur. Sinipludeario non adhibeban- 
tur. Unde dictum videtur a simple, 
quod simplex esset. Imopotius, ut ve- 
rius loquar, indictivo funeri duoadlii- 
bebantur: ludi, etdesultores. Simplu- 
deario ludi tantum. Unde dictum, 
quasi simpliludiarinm. Qua? sane ratio 
et huic rei apta, et vera est. Jam in iis 
ludis omnia exerceri solita Graecanico 
more non dubito, quaecunque apud 
Homerum Pheaces exercent, cursum, 
luctam, et hujusmodi, quos propterea 
Pheacas vocat Ausonius. Eorum 
vero exercitia in munus gladiatiorum 



primnm a Juniadis mntata fnisse nunc 
testatur. Quid si prinium Plieacibus 
ad muniis gladiatorium prius usi sunt, 
ut postea Thracibus? Sed quid nu- 
gamur? a Pliaeacibus tales ad hoc 
munus capi non potuerunt : qui qui- 
dem de se ita testentur apud Poe- 
tam : Ov yap -rrvyfioixoi elfj-ty ay.vfj.oves, 
ovBe juax'jTai. et quae sequuntur. Sed 
Ausonius vult spectacula mollia fune- 
rum, saltationem, et tidicines, quales 
Phaeacum fuerunt, moUium, et remis- 
sioribus exercitamentis fractorum 
hominum, ad cruentum munus tra- 
ducta fuisse : ut qui prius Pliapaces, 
postea cruenti gladiatores fuerint. 
Certe ego tantum illi veteri exem- 
plari tribuo, ut neque melius neque 
fidelius me nancisci posse sperem. 
Erat enim vetustissimis Longobardo- 
rum cliaracteribus exaratum. Porro 
4>e'aKas dixit Ausonius non *otaKaj, ut 
alibi KiOepoii', K\vTeixv7](rTpa. Quod 
multi Poetae eo tempore in ejusce- 
modi diplithongis committebant, adeo 
ut qui hoc facereut, irrideantur sal- 
sissimo hoc Epigrammate Graeco : 
"^n T\^fj.ov, Kvveyeipe, koI tV ^uo'is /col 
aneKdoiy, 'Cls alel kStttt) p^fiaai Kal kottiVi. 
np6a6f fjLiv iv noXifiotcri re^ ireVe fiapvu' 
fjLevT] X«^P} NCj/ 54 ff' ypa/xfiariKhs Kal iro- 
8bs icTTipiaev. Ut enim pedem ana- 
psestum conficeret, abstulit illi pe- 
dem iambum : nam Kwaiynpos dicen- 
dum erat. Sed idem Ausonius aoKi- 
Kiffyhv dixit, ut alibi notanius. Se- 
cundam quoque quare corripuerit, 
alibi canssas reddimus, quia quanti- 
tas hie accentum sequilur: ut ibi 
fusius a nobis disputatur. Ergo Phae- 
aces hie moUium ludorum exercitato- 
res, ut jam diximus, quorum pugnas 
tunc prinuim spectaverunt Romani, 
id est, traducti fuerunt ad cruentum 
gladiatorum munus. Scaliger. 

Tres primas Thracum pugnas] Ita 
praeter Livium et Val. Maximum, 
etiam Servius, nisi quod pro filiis ne- 
potem substituit ad lib. in. yEneid. 
vs. 07. ' Apud Veteres,' inquit, • eti- 



AUSONII EDYLLIA. 



1183 



am homines interficiebantur : sed 
mortuo Junio Briito, quum miiltje 
geutes ad ejus fuiius captivos misis- 
sent, nepos illiiis eos, qui missi eiant, 
inter se composnit, et sic pugnave- 
runt : et quod muneri missi erant, 
inde munus appeliatnm.' 

Tribus ordine bellis] Ita corrige, pro 
sellis : id est, trina editione ludorum 
commisit ternas pagaas Tliracum, vel 
gladiatorum, 

37 JuniadcB patrio inferias misere 
sepulchro] Idem liber: filiiJuniiBru- 
ti, non illius primi Consulis, sed alte- 
rius ad annum ab Urbe coudita qua- 
dringentesimum et nonagesimum. Sic 
enini Vaier. Maximus libro secundo 
de institiitis antiquis : * Gladiatorum 
munus primum Romae datum est in 
foro Boario, Appio Claudio, Quincto 
Fulvio Consulibus : dederant Mar- 
cus et Decimus filii Bruti, funebri 
memoria patris eineres honorandc' 
Hafc ille. Rem narraverat Titus Li- 
vius libro sextodecimo, qui si exstaret 
totus, nou esset hie divinandura, quae 
sint tres illae pugnae, et sellae. Vide 
hunc Ausonii locum libri primi capite 
vicesimo secundo naptpyaiv Alciati. 
Vinetus. 

Patrio misere sepulchro] Ita duo 
scripti. 

38 Ilia etiam'] In hac fabula Suidas 
panllo aliter, quam Diodorus, Hygi- 
nus, Tzetzes in octavum versum Cas- 
sandra Lycophronis. Mirantur au- 
tem novi Grammatici, car Ausoiiius 
syllabam pes in bipes et tripes corri- 
piat, quam Virgilius, et alii produ- 
cunt. Vinet. 

40 Aonimn] Boeotiam,cujus metro- 
polis Thebee. Idem. 

42 Trina in Tarpeio] Tria in Capi- 
tolio numina cellas liabebant, Juppi- 
ter, Juno, Minerva: media erat Jo- 
vis. Hi Dii tutelanrbis erant. Turneb. 

44 Parietibus qui sara] Omnino 
legendnm qua, ars scilicet. Dixit 
enim : ' tcrgenns artes.' Scali{;er. 

45 Et tjui...fucal ttclorial I|)sc tec- 



tor diclus, quiqne tectorio albariove 
opere donium exornat. Vinetus. 

4G Quadrajital] Genus est vasis, a 
forma quadrata dictum, quod pedis 
esset qiiadrati, cubo sen tesserae simi- 
le. ' Capitolinam amplioram' appellat 
Julius Capitolinus: quam vini ple- 
nam bibisse saepe in die, etcomedisse 
libras carnis sexaginta Maximinum 
ilium scribit : et ' Quam, ne violare 
liceret, Sacravere Jovi Tarpeio in 
monte Quirites :' inquit Poeta de 
ponderibus et mensuris. Idem. 

47 Hoc tribus] Quadrantal modiis. 
Volusii Mfeciani Jurisconsulti verba 
suntde Romanorum mensuris: ' Men- 
suraeliquoris, atque grani,expeditior 
et forma, et appellatio est. Nam 
quadrantal, quod nunc plerique Am- 
phoram vocant, habet urnas duas, mo- 
dios tres, semodios sex,congios octo.' 
Idem, 

Hoc geminis tribus] Si gemines mo- 
dios tres, fient bis terni, sex modii, 
quae sunt duo quadrantalia : quot 
capiebat non solum Atticus, verum 
etiam Romanus medininus : sed quern 
nominavit Sicanum medimnum Au- 
sonius, is erat modiorum quinquc 
tantum, ut probat Budsus libro 
quincto de asse. Idem. 

Hoc geminis tribus] Lege : H^EC 
GEMINIS TRIBUS, ut cst in optimis 
membranis : snbintellige, * Sicana 
medimna,' quae singula sex raodios 
capiunt. 

48 In Physicis] &fhs, v\v, iSta, 
apud Plutarchum primo de placitis 
Philosophorum, et in problemate se- 
cundo libri octavi Symposiacon. Fi- 
netus. 

50 Per trinas species trigonorum li- 
nea currit] Membraneus liber, regula 
pro linea. Ceterum Ausonius tara 
hie, quam in Ecloga Deratione puerp. 
et Marcianus Capella, cur in trigono 
tetragonoque sine necessitate syllabam 
natura longam corripnerint, miror. 
Non seinel productam Manilio vide- 
rant, ut libro secundo : ' Et quaecun> 



1184 



NOTvE VARIORUM IN 



que tamen dicnntur signa trigona.' 
Sunt aiitem rpiydvoou, id est, triangulo- 
nim, genera tria, quae et in Praeta- 
tione in Centonem, ex elenientis Ge- 
oinetricis, appellantur la6n\evpov, 
quod ' aequilatus' verlit Ausonius, 
alii ' aequilaternm.' laoOKiKi^, ' crure 
pari,' Ausonio dictum, aliis (juibus- 
dam'jiRquicrurium :' et (r/caATjj'bc, quod 
trium est disparinm lateruni. Qui 
deinceps sequuntur noveni versus de 
numeris, teiiebrae mihi sunt plane 
Cimmeriae. Idem. 

52 Tris coit in partes] Hoc verum 
est, primus ' numerus perfectus,' hoc 
est, senarius, coit in numeros 1, 2, 3, 
quae sunt partes ipsius, ex quibus 
compositus est. ' Componi numerus' 
dicitur ex ilUs parlibus, in quas divi- 
ditur, aut ex quaruin nuiltiplicatione 
conflatur. Sed nuUus numerus coit 
in eas partes, praeter numeros per- 
fectos, qui rarissimi sunt, quales 628. 
Hactenus Ausonius bene, Sed se- 
quentia produnt ilium, quid esset nu- 
merus perfectus, nesciisse, cum illi 
attribuit, quae novenarii propria sunt. 
Non enim componitur ex ' terno con- 
grege,' neque in ' ter tria'resolvitur. 
Hoc enim est proprium novenarii. 
Bis igitur in eodem numero uovena- 
rio peccavit, et cum ' cubum ' su|)ra 
vocat, et cum ' perfectum.' Quod 
sero tandem agnovit bonus Vinetus. 
'Tris primus par impar habet.' 'Tres,' 
id est, 7] Tpias, ut infra ' Unus,' id 
est, fiovas. ' Ternarius,' inquit, primus 
omnium numerorum par, impar ha- 
bet. Nam et ipse totus est impar, et 
binarius, quem comprehendit, est par. 
Habet et medium, id est, ' Unita- 
tem.' * Medium' Ausonius vocat ex- 
cessum Arithmeticum, quod infra 
ofjicpaxhs dicitur, quod 6fji.<pa\hs medius 
in homine. Ternarius igitur, primus 
omnium habet par et impar, et me- 
dium, sive dfJL(pa\6v. Nam unitas dis- 
tinguit eum binario. Sequentia abs- 
que ope veteris niembranae non as- 
secuti essemus: 'Sed ipse, Ut tris, 



sic quinque et septem quoque dividit 
unus.' Sed ' ipse Unus,' id est, ipsa 
unitas, quae medium est, sive 6fj.(pa\hs 
ternarii, et binarii, est quoque me- 
dium quinarii,et septenarii. 

A ' Et numero in toto po- 

B C D situs.' Et si ex toto 

EF GH I numero, nenipe nove- 
nario, fiat triangulum Isopleuron, 
A B C D E F G H I, ita ut A unitas 
sit in centre, id est, vertice trianguli, 
distinguet omnes ternarios in pro- 
gressu Cubi. Legendum enim ex 
V. c. Cuba pergente. Sed ' Cubum,' 
ut dixi, perperani vocat, qui est 
quadratus. Unitas, inquam, dirimet 
omnes ternarios A B E, A C G, A D I. 
Dirimit, ut medium, koI 6fx(pa\hs ip- 
sorum, cum unitas sit, ut diximus, 
medium binarii et ternarii. Dividit 
enim in jequipares partes, hoc est, in 
binaries, et se ipsam. Ex impare 
enim ternario resolvitur par Hume- 
rus, nempe binarius, et unitas, hoc 
est, quod dicit, ' dirimere aequipa- 
rem partem ' de singulis ternariis. 
'Et paribus triplex spatium,' in ver- 
su 59. non solum, inquit, ' triplex' est 
' spatium ' sive medium omnium di- 
gitoruni iuiparium, sed etiani om- 
nium digitorum parium. Nam qnem- 
admodnm ex unitate terna dirimun- 
tur intervalla in his iraparibus 3, 5, 
7, 9, ita etiam ex Binario totidera 
sunt intervalla inter omnes pares di- 
gitos, nempe hos, 2, 4, C, 8. Horum 
enim binarius est idem 6fj.(paX6s sive 
medium, ut imparium unitas. Vides 
quani clai'a sunt, qua; ante Sphinga 
implorabant. Et tamen pueriiia sunt, 
neque in his subactum habuit inge- 
nium. In versus coujecit, quae non 
intelligebat. Nunc quia plana sunt, 
et obvia, non dubito quin omnibus 
ludibiium debeant. Sed tamen erant 
intelligenda : in his omnibus, quae 
Cimmeriae tenebrse erant, nihil aliud 
vult, quam ternarium esse interval- 
lum numerorum imparium, ternarium 
item intervallum parium, cum unum 



AUSONII EDYLLIA. 



1185 



idemque onfaXhs sive medium sit, et quinque, et septem quoque dividit 

honim, et illonim. Scaliger. uniis.' Haac itti capio : unitas diri- 

Tris coit in partes] Quanquam se mit ternarium a hinario. Nam nnum 

intelligeie dicat Scaliger, et lijEC esse et duo faciunt tria : eadem unitas 

puerilia, non tanien omnibus plana dividit quinque : nam duo et tria fa- 

sunt, aut ita perspicua, ut ncn cum ciunt quinque: eadem distinguit sep- 

antiquis judicibus pronunciare liceat, tem ; quia ex ternario et quaternario 

* Amplius, non liquet.' Nescivisse combinatis resultat septenarius. Ex. 

putat Ausonium, quid esset ' cubus :' gr. 



non credo : criasse itidem in eo, quod 
novenarium numenmi perfectum dix- 
erit : non dixit. Videamus igitur, 
utrum et nos aliquid huic obscuris- 
simo loco lucis conferre possimus. 
' Tris coit in partes,' inquit, ' nume- 
rus perfectus.' Non, ut putavit Sca- 



ili. iilii. iiiliii. iriiliiii. 

3 5 7 9. 

' Et nuraero in toto positus sub acu- 
mine centri,' id est, unitas autem ilia 
coilocata in centro novenarii numeri 
inter duos quaternarios, 'distinguit 
liger, de senario hoc dicere censendus solidos,' sive congreges ' trientes,' cu- 
est Poeta, verum de ternario, qui bo pereunte, non pergente : nam octo- 
item ac senarius ' perfectus name- uarius est primus cubus ex binario 
rus' Iiabetur. Capella : ' Trias vero bis bino, sive in quadrangulum du- 
princeps iniparium numerus, per- plex multiplicato : qui cubus interi- 
fectus(|ue censendus. Nam prior bit, si unitas inseratur binariis con- 
initium, medium, finemque sortitur: junctis, etefficiat novenarium nume- 
et centrum medietatis ad initium fi- rum, qui cubus non est. * Acumen 
ncmque interstitiorura a:qualitate centri' hie est medium spatium inter 
componit.' Clarius Plutarch. Pro- duos quaternarios, quod verum cen- 
bleui. Convival. iii. 1. ix. Kai ixt\v b trum novenarii. ' iEquipares diri- 
■n6.vT(tiv apL6/j.S)v irpSnos re\(ios, i] fiiv mens partes ex impare terno,' id est, 
Tpihs, ois apxWi «"' iJ.icrov exovaa, Koi ter seu tribus vicibus divideus nume- 
TtKos. Tide f|os, ais tarj rots avTov rum parem, ' triplex paribus medium: 
/if'peai yiyvu/xfvri, ZtjKou iari. 'Coit' quum quatuor, et sex, Bisque quater- 
autem ' in tris partes,' ex quibus con- norum secernitur omphalos idem :' id 
stituitur, et in quas iterum rcsolvi est, quando niedius tanquam uuibiii- 
potest. Hanc esse consularis viri cus distinguit et disjungit duo et duo, 



mentemsequentiademonstrant: ' Tris 
prinms par, impar habet, medium- 
que.' H<B sunt, ut dixi, partes ter- 
narii, quern ' numerum jjcrfectum ' 



quibus insertus unitatis uumerus con- 
stituit quinarium : tria et tria, quis 
imniissus conficit septenarium : qua- 
tuor et quatuor ; quae conjuncta cum 



appellavit. ' Ut idem Congrege ter media unitate novenarium efficiunt. 

trino per ter tria dissolvatur,' id est, Psellus in Compendio de Ariihmet. 

ut idem numerus ternarius (qtii per- ' Primi numeri sunt, quos sola meti- 

fectus est) si ter multiplicetur, et no- tur unitas : id genus sunt tria, quin- 

venarium constituat, rursus per ter que, septem, (sola quippe unitate 

tria possit dissolvi, unde confcctus metiri eos possumus) eorumque assi- 

crat novenarius. Hinc non sequitur, miles.' Quid igitur P blandiarne mi- 

Ausonium novenarium 'numerum hi, an auimi falsus diiitius peudebo? 

perfecliun ' appellasse, sed, ut jam puto tauien mo vidissc verum, et eru- 

dixi, ternarium. ' 'J'ris primus par, ditum poi'tam ab ignoranti<e macula 

impar liabct, mcdiumque :' Nihil hie vindicassc. Non negabo tamen, c«Ao 

salebrariim. '.Sed ipse Ut tiis, »ic ycrf^enie posse defcndi ; ita nempe, 
Delpk. et VuT. Clui. Auson. 4 F 



1186 



NOTiE VARlORUiM IN 



ut a pel fecto cnho niimcri binarii bis 
bini transeal ad iinperfectnm ciibutn 
novenariuni. Nam ut quaternarius, 
qui constitnit simplex quadrangulum, 
cubus, sed impropiie, solet appellari : 
ita et novenarius, latione figuiae 
quadrangularis, cubi stppissime appel- 
latione insignitur : sed ut dixi, ini- 
proprie. Omnis enini cubus sex su- 
perficies habet, teste Maitiano Ca- 
pella : vel, ut Euclides ait, ' veins 
cubus est, qui sub tribus trqualibus 
luimeris continetnr:' sive, qui eequa- 
lis est in latitudine, longitudine, alti- 
tudine. At quaternarius et novena- 
rius superficiem tantum spectant, 
quum in cubo tertium intervallum 
requiratur. Ergo duplex quaterna- 
rius, sive binarius bis binus, perfectus 
cubus est : item ternarius ter ternus 
(inde Noster in initio hujus Carmi- 
iiis : ' Imparibus novies ternis con- 
texere cubum,' et D, Augustinus lib. 
XVIII. Civ. Dei, cap. 23. ' Et sunt 
versus 20. et 7. qui nuraenis et qiia- 
dratum ternarium solidum reddit.Tria 
enim ter ducta fiunt novem : et ipsa 
jiovem si ter ducantur, ut ex lato in 
altum figura consurgat, ad viginti 
septeni perveninnt :') ut et quaterna- 
rius quater quateruus ; quinarius 
quinquies quinus ; et sic porro reli- 
qui multiplicati in infinitum. Vide, 
quae de cubo Geometrico, sen cor- 
pora Matliematico, Macrobius 1. ii. 
c. 11. in somn. Scip. Conimodius, ut 
arbitror, et facilius hoc aenignia in- 
telligetur, si per quadratum schema 
demonstretur, ex. gr. 
. . . Hie in prioie ternario est 
. o . Humerus par, nempe binari- 
. . . us ; impar, qui totus terna- 
rius ; et niedius, sive unitas ipsa, quae 
nee par nee impar dici potest, quo- 
niam revera numerus esse non puta- 
tur, sed numeri principium. Ilia 
igitur unitas, sive rh Ij/, (nam fxovas 
confuse diceretur,) dividit tris, quin- 
que, septem, ut superius ostendimus: 
et in toto numero positus sub acu- 



mine centri, ut ex quadrato hoc sche- 
mate liquet, distingr.it solidos irien- 
tes, &;c. omnia vero nunc plana 
sunt. 

53 Covgrege'\ Ita legend nm est, 
non Cum grege. Sic in Epist. ad Pau- 
Inm : ' Et congrege volgo Angustas 
fervere vias.' Idem error hactenus 
in Horatio animadversus non est, ne 
ab ipsis quidem ejus poetaa anxiis 
interpretibiis : ' Dum Capitolio Re- 
gina dementes riiinas, Fiiniis et impe- 
rio parabat, Contaminato congrege 
turpium Morbo virorum.' Male enim 
hactenus legitur, Cum grcge. Atqui 
intelligit morbosos, hoc est,f'ffenuna- 
tos et contaminatos viros. ' Morbus 
virorum,' morbosi viri, ut ' scelus 
viri,' scelestus. Morbosis igitur ac 
contaminatis viris ex omni colluvie 
collectitiis, hoc est enim ' congreges 
viri,' funus imperio parabat Cleopa- 
tra. Notum enim male audire hoc 
vocabulum, ' Morbosus.' Catullus : 
' Morbosi pariter, gemelli iitrique.' 
At vulgatam lectionem quis sanus 
volet tueri ? Quoniodo inde bonuni 
sensum efficiet ? Miror ergo niinutos 
istos, KoL aKavdoKoyovs interpretes hoc 
non vidisse. Scaliger. Mi homo, tua 
vineta cecidisti. 

Cum grege ter trinol Vetus liber : 
Congeret et Irino. Lege : Congrege 
ter terno: ut in Episfolze decimae ad 
Paulum versu vicesimo, ' congrege 
vulgo.' Si ergo nunierum perfectum, 
ut puto, hie appellet Ausonius nu- 
merum ternarium, hujus loci sensus 
essepoterit, ex ter ternis fieri novem, 
et novem in ter terna resolvi. Vine' 
tus. 

Co7}grege] Invenias eam quoque 
dictioiiem apud Terluilianum de Pce- 
nit. c. XI. et in Pervigilio Veneris : 
' Congreges inter catervas ire per 
saltus tuos.' Ausonius item ultima 
Periocha Odyss. ' congregem densi- 
tatem ' dixit. 

55 Qui medius quinque et septeni] 
Vetus exemplar : Ut tris sic quinque 



AUSONII EDYLLIA. 



1187 



et septem. Vinetiis. 

61 Tabula ter qnaterncB] Id est, diio- 
decini : iinde Leges duodecim tabnla- 
riim dictne : de qnibiis Titus Livins 
libro tertio, et Poinponiiis Juriscon- 
snltiis in Justiniani Pandectis. Idem. 

62 Et populi commune] Piibliciim. 
Alii aliter j'.is dividnnt, ut Uipianus 
lib. 1. institutionuni, in duo nienibia, 
in jus publicum et privatum. Pub- 
licum, quod utililatem Reipublicaa 
spectat : et in sacris, in sacerdoti- 
biis, in n)agistratii)us consistit. Pri- 
vatum vero, (juod ad utilitatem sin- 
gulorum pertinet. Quod ct dicit tri- 
partitum esse, nen)pe collectum ex 
naturaiibus praceptis, aut gentium, 
ant civilibus. Idem. 

63 Inferdictorum'] Prater Siivium, 
est liunc locum interpretatus Andreas 
Alciatns lib. x. cap. 7. Parergon. 
Sunt auteni ilia Interdictorum gene- 
ra, Kecuperandas possessionis, Reti- 
uendaR, et Adipiscendae. Idem. 

Unde repidsus vifuero'] Sic Vet. Cod. 
Nimis vero, quam inscite atque in- 
consulte immutatum/ur<o legitur pro 
fuero. Nimirum ut e trino in qua- 
ternum genus Interdictadiscindantur. 
Jureconsultorum sane Digestorum 
XMii. atque Instit. iv. diligens est 
liujus rei Dissertatio, quec ut strictim 
referatur, Interdictorum quifdam ad- 
ipiscendae possessionis causa compa- 
rata esse asserunt, qua>dam retinen- 
da;, qiiaedani etiam recuperandae. 
Adipiscendae quidem possessionis 
causa interdictum accommodari bo- 
norum possessori, quod appellatur 
' quorum bonorum.' Retinends, Uti 
possidetis, et ' utrobi,' cum ab utra- 
que parte de proprietate alicujus rei 
controversia sit. Recuperandae, si 
quis ex possessione fundi vel a;dium 
vi dejcclus fuerit. Nam ei ponitur 
interdictum, ' unde vi.' Ait igitur 
Poi-ia, unuin esse genus, * undo re- 
pulsus vi fuero,' hoc est, unde dcjcc- 
tus aliquis vi fuerit. Ilarum vero di- 
visionuin nomina, ' undo vi," utrobi/ 



et ' quorum bonorum ' ex Prjetoris 
verborum initiis sumta sunt. Ideo- 
que intcrcisain Ternario videbantur, 
ac referri uianifestius nee poterant 
omnino, nee debuerant. Accursius. 

65 Triplex libcrtas] Liberi fiunt aut 
Censu, aut Vindicta, aut Testamento, 
nt auctor est IMarcus TuUius in Topi- 
cis. Alia est libertatis divisio in cap. 
V. lib. I. Institutionum Justiniani. 
Vinetus. 

Capilisque minutio'] Capitis dimi- 
nutio est prioris status mutatio. Ea 
triplex appellatur Maxima, IMinor, 
quam quidam mediam vocant, et 
Minima. Tria enim sunt, quce habe- 
nius, inquit Paulus libro ii. ad Sabi- 
num, Libertatem, Civitateni, Fami- 
liam. Igitur cum hsec omnia amitti- 
mus, ' Maxima :' quum vero amitti- 
mus civitatem, at libertatem retine- 
mus, ' Media ;' quum autem et liber- 
tas et civitas retinetur, familia tan- 
turn mutatur, * Minima ' est capitis 
diminutio. Institutionum Justiniani 
libri primi caput xvi. et libri quarti 
Pandectarum titulus v. est de capitis 
minutione. Idem. 

66 Trinum dicendi genus] Quos 
XapaKTTjpas Grjvci vocant ; Ubereni, 
Gracilem, Mediocrem, Quinctilianus 
libro XII. et Aldus Gellius lib. vir. 
Idem. 

67 Triplex quoque forma medendi] 
Serenus Sammonicus : ' Quod Logos, 
aut Methodus, siniplexque Empirica 
pangit, Hoc liber iste tenet, diverse 
c dogmate sumtum.' Divus Hiero- 
nym. ad Paulinuni : ' Taceo de me- 
dicis, quorum scieutia mortalibus 
utilissima est, et in tres partes scin- 
ditur, rb ^6yixa, t])v fj.f9oSou, tV *V" 
TTdplay.' Adi et Isidorum lib. iv. 
cap. IV. Culerus. 

68 Qua logos] Lego : Quoi logos, 
aut, iifc. Scaliger. 

Qua: logos] Fortasse rectius Ctii 
logos, uti ct Silvius etiam existimat. 
Aoyo?, ratio, jUf'0o5or, via brevis : ifn- 
■ntipia, experientia: undo tria niedi' 



1188 



NOTiE VARIORUM IN 



corum genera, ' Logici ' qui et Dog- 
matici, ' Metliodici,' et ' Empirici.' 
De lis Galenus in libiis de sectis, et 
aliis niultis in locis. Vinetus. 

70 Regnata Colosso] Sol erat tutela 
Rhodiorum: testes nnmiTii Rliodii, 
ex una parte Rosa, ex altera Sole 
insigniti. Sol ergo est &val Rhodio- 
rum, Dominus, et tutela : ut Homero 
"IS-nOev ^eSeW. At Colossus ille in- 
gens in foro Rhodio positus, erat 
Solis, non alius Dei, aut honiinis, ant 
Herois : proinde ' regnata Colosso,' 
id est, Soli, Scaliger, 

Regnata Colosso Rhodos] Manil. lib. 
IV. ' Virgine sub casta felix terraque 
marique Es Rliodos, hospitiuin rectnri 
principis orbem, Tumque donius vere 
Solis, cui tola sacrata es, Qtium 
caperes lumen magni sub Caesare 
mundi.' 

72 Tetrica ad subsellia'] Ad judicia- 
lia, forensiaque subsellia, in fora et 
curias. Vinetus. 

73 Numeros imitata chororuin] 
Rhythmum quendam, id est, legem 
pedestris orationis intelligit : quales 
sunt ' numeri chororuni,' ut Pinda- 
rici, qui propterea ' lege soluti ' di- 
cuntur Horatio : nam lex eorum est 
voluntas poetJe. Scaliger, 

74 Orpheus in tripodes: quia sunt 
tria, Terra, Aqua, Flamma:~\ Sic re- 
perit scriptum Silvius : itaque habent 
omnia, quae vidimus, nova exempla- 
ria : sed vetus Lugdunense, hinc pro 
in: et Jlamma, a'lsi fallor, pYoflammw. 
Vix enim potuit legi hnjus verbi finis. 
Orpheus autem ego in genitivum Or- 
pheos mutarem, ut a Tereus est Tereos 
in Vita huniana : ac sic legerem : Or- 
pheos hinc tripodes, quia sunt tria. Terra, 
Aqua, Flamma. Tripodesque pro rpi- 
irtiSrjs acciperem : quemadmodum rpi- 
■jr65r]s, eKTawdSi^s, oKTandSris inveniun- 
tur in Operibus et Diebus Hesiodi : 
pro Tplirovs, firrd'Trovs, okt6.itovs, ut 
tria haec, terra, aqua, ignis, nou 
plures sunt tripodes, sed tripus dun- 
taxat unus. TpiTrows autem quum sit 



idem, quod ' tripes,' et tripus ille 
ApoUinis apud Delphos, aliique tri- 
podes, sive mensa fnit, sive vas, sive 
aliquid aliud, quod tribus pedibus 
sustineretur, non satis video, quem 
vocet Ausonius Orphei poetae vetus- 
tissimi tripodem ; ideone tantum per 
metaphoram quandam ilia rerum 
principia,Orpheo positanumero tria, 
quot in tripode pedes fuerunt ; an 
vero Carmen aliquod Orphei de tri- 
bus illis principiis, vel etiam de ter- 
nario numero. Non enim primus 
fuit inter Veteres Ausonius, qui de 
ternario numero Inserit : et niiror, si 
Tpiaa-fiovs Jovis Cliii et Pliilosophi, 
uiultis Scfculis antiquioris, non lege- 
rat, aut si legerat, quo roodo non 
meminerit : quos fuerunt qui Orpheo 
illi Thraci attribuerent, ut ex Har- 
pocratione et aliis ostendit Liiius 
Gregorius in Dialogis de poetis. In- 
terciderunt autem Orphei scripta, in 
quibus disserebatur de rerum princi- 
piis : ceterum quam memorat Auso- 
nius 'aquam' inter ilia, haec nulla 
est apud Suidam, sed 'Nox' quae- 
dam atque ' Chaos.' Vinetus. 

75 Triplex sideribtis positus, dist.'] 
' Distantia triplex,' longitudo a quo- 
dam puncto in Zodiaco, puta a pri- 
ma Stella Arietis, Latitude ab Eclip- 
tica, Declinatio ab /Equinoctiali, 
utrumque tam cis quam ultra Eelipti- 
cani, et yEquinoctialem. ' Forma,' 
lj.op<p(j)ats. Sunt enim qua:dam in 
formas conjecta, id est, quae formam 
quandam componunt, cujusmodi sep- 
tem forraant Ursam minorem, viginti 
septem Ursam majorem. Unde fxop- 
(paX KoX fiopfpiiciis, Kal a(TTfpicTfj.o\ di- 
cuntur. Reliquae, quae nuilani for- 
mam constituunt, dicuntur aixSp^uroi, 
cujusmodi sunt undecim circa Ca- 
nem. 'Modus' est niensura, ut 
' modus agri,' est mensura et perti- 
catio agri. Mensura igitur stellae est 
Diametrum ipsius. Quare ex magni- 
tudine diametri sex gradus niagnitu- 
dinum in stellis considerati sunt, ut 



AUSONII EDYLLIA. 



1180 



dicerentur primap, secundae, tertise 
maKnittidinis. Scaliger. 

Triplex sideribuspositus'] Gripiis hie 
noil minus milii obsciinis, quam prior, 
' Positns,' ' positio,' 'positiira/ 'si- 
tus,' idem apiid Lncretiiini, Cicero- 
nein, Propertiiim, Ovidium, et alios 
Latinos : verum distantia stellarum 
siquid ad sitiini pertinet, quoraodo 
forma et modus ad eundem ? Ad- 
jectiTura tamen ' Triplex ' ad ' distan. 
tiam, formani,' et ' niodum' aeque 
referendum putem, atque ad ' posi- 
tum,' ut quattuor ilia, singula sint 
triplicia. Primum enim sidera sic a 
posiTU dividunt, ut alia in Zodiaco 
sita dicant, alia citra, alia ultra Zo- 
diacum. Sic enim Proculus in ex- 
tremo commentariolo de Spliaera. 
Deinde ' distautiam' in illis faciunt 
' triplicem,' ' Longitudinens,' a prin- 
cipio Arietis secundimi circulum 
Eclipticam : ' Latitudinem,' ab eo- 
dem Ecliptico : ' Declinationem ' ab 
vEquinoctiali circulo ultro citroque 
versus polos. Ita Ptolemasus et alii. 
Quod anleni ad 'formani' attinet, 
Stoici Stellas asserunt esse globosas, 
sicut Munduin, et Solem, et Lunam. 
Cleantlies, kwvouSus, hoc est, turbi- 
nales, ut Budsiis hoc vertit. Anaxi- 
menes, clavoruni in modum crystal- 
lareo quodani suffixas. Addit qui- 
dem Plutarclius secundo de Placitis 
Pliilosoplioruin, formani quartani, 
quod existimaverint quidam Stellas 
quasi quasdam esse brarteas ignitas ; 
sed istos clavos et bracteas pro eo. 
dem potest accepisse Ausnnius. ' Mo- 
di ' denique, qui Tp6noi rduotqwe Grai- 
cis noniinantur, tametsi septeni plu- 
resque numerantur in Cassiodori, Se- 
verini, Ptolemai, Plutarchi, Euclidis, 
Aristoxeni, Musicis : tamen scribit 
I'tolemapus secundo Harnionicorum, 
tres ill illis fuisse antiquissimos, pri- 
mosqiic omnium obscrvatos, Doiiuni, 
Phrygiiim, Lydiiim. Alii sunt ab his 
facti, llypodorius, Hypophrygiiis, 
llypolydiuB, Mixolydiiis, qiios in sua 
cailesti musica constiluebat Pytha- 



goras, sicut scribit Plinius Ubro se- 
cundo. Vinetus. 

Triplex sideribus, ^c] Quid bona 
pravaque distinctio possit, vel ex hoc 
loco cognoscere est, qui doctissimis 
vlris hactenus, aut non, ant male in- 
tellectus fuit. Sive enim ' triplex ' 
pro trinis, tribusve sumamus, ut sit 
sensHS, ' Tria' accidunt sideribus, 
'positus, distantia, forma ;' sive ha?c- 
ce tria triplicia statuamus ; parum ad 
hujus aanigraatis enodationem referre 
arbitror, cum utroque modo recte 
possit explicari. Verum quid hoc 
loci ' modus ?' nam quod Scaliger 
mensuram interpretetur, in eo frus- 
tra fuit. Ponenda igitur reXeia uiro- 
(TTiy/x); post ' forma.' Est enim sen- 
sus absolutus. Lege porro conjunc- 
tim : Et modus, et genetrix modulurum 
musica triplex. 'Modus' et 'modu- 
lus' Carminis idem est. Ergo et 
'modus' est 'triplex,' Lydius, Do- 
rius, Phrygius : et ipsa inventrix et 
parens modorum * Musica triplex ' 
est, ' mista libris,' Rhythmica : ' se- 
creta astris,' Harmonica : ' vulgata 
theatris,' Crusmatica. 

70 Et genitrix modulorum] ' Musi- 
ca' Cassiodoro definitur, bene mo- 
dulandi numerorumque scieutia : dis- 
tribuitiirque tripartito, in Harmoni- 
caiii, Rliythmicaiii, Crusmaticam, 
Quam Severinus Boethius lib. i. Mu- 
siconim, in'Mundanam' dividit, et 
' Humanam,' et in earn quae in ((ui- 
busdam consistit instrnmentis. Vi- 
jietus, 

77 Mista librisl De qua script! li- 
bri : si hoc inter genera Musicae re- 
ferri debeat. Idem. 

Secreta astris] 'INIundana' Seveii- 
no nuncupata : et quam Pythagoras 
in ccelcstibus splueris audiebat liar- 
moniaui : de qua plura Aurelius Ma- 
crobius in somnium Scipionis. Idem. 

Vulf^nta theatris] Qua per thcatra 
in ludis et fabulis, ac alibi, utuntur 
artifices : et (|uani in quibiisdam in- 
strnmentis consistere dixit Severinus. 
Quorum instrumcntorum tria sunt 



1190 



notje variorum in 



quoque genera apnd Cassiodorum, 
Pulsatilla, Tensilia, InfJatilia. Vide 
veisiiin 23. Idem. 

79 Hoc numero tribus] Tres Tribus, 
tres E(|uitiim tiiriuiP, tres Centiirisi!, 
sunt, Rhaninenses, Tatienses, Liice- 
ies,apiid Titiini Livinin piimo. Idem, 

Sacro de monte Tiibuni] Guum plehs 
Romana ' a patribiis secessisset, an- 
no fere septiniodecimo post reges 
exactos, Tribunos sibi in monte sacro 
creavit : qui essent Plebeii Magistra- 
tiis. Dicti Tribuni, quod oliiii in 
tres partes divisns populus erat : et 
ex singulis singuli creabantur. vel 
quia tribuuni suffragio creabantur.' 
Pomponius Jurisconsultus lib. i. Di- 
gest. Justiniani, titulo de origine 
juris. Porro mens ille, Festo Pom- 
peio, et Tito Livio lib. ii. auctoribus, 
fnit trans Anieneni fluviuni, sacer 
cognoniinatus, quod eum plebs, quae 
eo a patribus secesserat, creatis Tri- 
bunis plebis, qui sibi essent auxilio, 
descendens Jovi consecravit. Idem. 

80 Tres equilum turma'] Vers. 560. 
quincti iEneidos Virgilii est ; ' Tres 
equitum numero turma^, ternique 
vagantur Ductores.' Vide antiquum 
ejus interpretem. Idem. 

Tria numina nobiliorum] Ut Marcus 
TuUius Cicero, Caius Julius Cagsar. 
Vide Politiani Miscell. c. xxxi. Id. 

Trill nomina ■nobiliorum'] Insignis 
locus est apud Artemiilor. Oiiirocr. 
a, o(Sa Se Tiva, ts eSo^e rpia ex^"' ""■^ota , 
5i)i/Aoj &1V, Kol eyeufTO iMvdepos, KoX 
avO^ evhs ov6ixa.Tos rpia ecrxe, 8yo toD 
a,ire\evOepu>(TavTos irpoaXa^iiiv ovo/xaTa. 

81 Nomina sunt cliordis tria'] "TnaTrj, 
fj.e(T7i, vr}Tri, id est, gravis, media, et 
acuta, apud Veteres, qui de Musica 
scripserunt. Vinet. 

Tria nomina mensi] Kalendae, Nonae, 
Id us. Idem. 

82 Geryones triplicis] Inflexio, sive 
metaplasmus Latinus, Geryones, pro 
GeryoniE, ut Euclidis, Orestis, Euripi- 
dis, non autem Euclidce, Orestcv, Euri- 
pidce, quod rectius erat. Scali^er. 

Geryones triplex] Geryones triplices, 



antiqui libri duo, et prima Parisien- 
sis editio. In uno namque Geryone 
tricorpore, trimembri, tricipite, tres 
singulari concordi;i,et eodem nomine 
fratres intelligunt veternm fabula- 
rum interpretes. Grieci quidem, qui 
nobis ista primi tradiderunt com- 
meuta de Geryone et ejus bobus, 
rrjpvSvTjs per primani tantum declina- 
tioneni inflectunt, Herodotus lib. iv. 
Dionysius i. Strabo in. Plutarclius 
in Politicis, omnes denique, quantum 
niemini, Veteres novique, praeter 
poetas, qui, ut etiam monuit Prisci- 
anus lib. yi. ?;$ in evs interdum coni- 
mutant, veluti Hesiod. in Theogonia: 
sed Latini ' Geryones' non solum per 
priniam more Grrecorum, verum 
etiam per tertiam suani decliiiant, 
quod Salustii auctoritate probat Ser- 
vius in versum 6G2. septimi /Eneid, 
qnemadmodnm Veteres ' Orontte ' et, 
' Orontis ' ab recto ' Orontes,' ' He- 
rod*' et *Herodis' ab ' Herodes,' 
• Orestae' et 'Orestis' ab 'Orestes,' 
dixisse scribit Priscianus eodem sex- 
to. Genitivum ego 'Geryonis' legi 
apnd Siliuni lib. m. Est et versa 
ducentesimo secundo octavi ^neid. 
sed et liic legit Geryonce Servius : et 
quern liabeo perantiquum iibrum 
niembraneum, scribit : Tergemini nece 
Geryona, spoliisque superbus. Quod 
autem ad rectum ' Geryon ' attinet, 
quo vulgus utitur pro ' Geryones,' 
luinc in Graecis auctoribus non obser- 
vavi, sed solum in iis Latinis, qui 
nee satis Latini sunt, nee satis anti- 
qui. Vinetus, 

Tiiplex compago ChinKerce] Hujus 
nioiistri tria fuerunt capita Draconis, 
Leonis, Capra?. Fingiint Homerus 
Iliados sexto, Hesiodus inTheogonia, 
et Ovidius sexto IMetamorphoseon. 
Idem, 

83 Scylln triplex commista] Recte 
commissa legitur, id est, conjuncta. 
Virgil. ' Delpliini caudas utero com- 
missa luporum.' Manilius : ' Duplici 
Centaurus imagine t'ulget: Pars ho- 
niinis, tergo pectus commissus equi- 



AUSONII KDYLLIA. 



1191 



no.' Claudianiis : ' Qua piistis com- 
niissa viro.' Accursius. 

Scylla triplex] Scyllam Typhonis 
filiani scribimt siiperioie corporis 
parte inulierem, inferiore pisceni 
t'uisse, et sex canes natos circa iii- 
giiina liabuisse. Fabiila est deciiuo 
quarto Metaniorplioseon Ovidii, apiid 
Hygimim, Serviiun in Virgiliiiin, et 
Tzetzeii in Lycoplironem. Vinetus. 

84 Gorgones] Tres sunt, IMedusa. 
Euryale, StUeno, apud eosdeni auc- 
tores, et Hesiodum, et Fulgentium. 
Idem. 

Harpyia;] Tres et liae auctorilnis 
iisdem, Ocypete, Aello, Celano. 
Idem. 

Erinnyes] Quas et Furia;, tres 
sunt, Megaera, Alecto, TisipLoue. 
Idem. 

85 Et tres fatidicce nomen commune, 
SibylUe] Tres, quia vetustissimi Grse- 
ci, quos et Solinus sequitur, totidem 
dnutaxat, non plures retulerunt. ' No- 
men commune;' quod, ut ait Varro, 
' omnium fatidicaruni mulieruni no- 
men fuit commune 2i/3i/A.A.a.' Scaliger. 
Et tris fatidiciE~\ Inter scriptores 
non constat de numero Sibyllarum. 
Lactautius Firmianus, et Suidas, de- 
cern quideni recensent ex Varrone, 
Eusebio, et aliis. Sed omnes istas 
decern Martianus Capella libro se- 
cundo dnas tantuni fuisse asserit. 
Solinus, et quidam Graci scriptores, 
queniadmodum scribit Lilius Grego- 
rius de poiilis, tres solum noverunt. 
yElianus, duodecimo varia? historian, 
quatuor duntaxat primum numeral : 
sed iis postea sex addit, ut ilia; de- 
cern fiant. His etiam plures invenies 
in coinmentariis Ludovici Vivis in 
duodevicesimum Augustiui de civi- 
tate Dei. Vinetus. 

Nomen commune Sibyllal ' Marcus 
Varro, quo nemo uncjuani doctior, ne 
apud Gruicos (juidem, nedum apud 
Latinos vixit, in lil)ri.s rerum divina- 
runi, quos ad (^aiuni Cacsarcm Ponti- 
ficcm Maximum scripsit, quum de 



quindecim viris loqueretur, Sibylli- 
iios libros ait non fuisse unius Sibylla;, 
sed appellari uno nomine, Sibyllinos, 
quod omnes feminic vates Sibyllje 
sunt a Veteribus nuncnpatae.' Ha?c 
Lactantii verba sunt lib. i. divinarum 
institutiouum. Idem. 

8G Tergemini] Tres libri Sibyllini. 
Habet totidem Gellius. Plinius unnm 
solum, alii novem. Vide Lactantium, 
Idem. 

Fatalia carmind] Qnibus fata Im- 
perii Romani continerentur. Idem. 

87 Quos ter quinoruinl Quindecim. 
Ad eos libros ' quasi ad oraoulum, 
Quindeciniviri adeunt, quum Dii im- 
mortales publico consulendi sunt.' 
Aulus Gellius lib. i. Idem. 

88 Ter Deus unusl Istud ter hoc 
loco mihi semper displicuit. Idem 
vetus codex scribebat tris, pro tres, 
ut ante nmltis locis. Tres sunt unus 
Deus: 'Deus pater, Deus filius, 
Dens spiritus sanctus,' inquit Athana- 
sius, ' ceterum non tres Dii, sed unus 
Deus.' Idem. 

90 Decies ternos'] Liber, cui tltulug 
QeoXoyovfieva rfjs api6fj.iTiKfis, alia da- 
bit de ternario numero, et Caelius 
Rhodiginus libr. vicesimi secundi 
capite IX. Leclionum antiquaruni. 
Idem. 

Deciesque 7iove7ios'] Nonaginta sunt, 
quem nunierum bis posuit : per co- 
pulam vero forent centum octoginta. 
Malim igitur, deciesve novenos. Idem 
peccatum invenias Epist. vn. adThe- 
onem : ' Ter denas puto, quinquies- 
que senas,' repone : quinquiesve semis. 
Levia liasc, non tamen negligenda. 
Sed non ita leve mendum, quod 
Plinii locum liactenus obsedit lib. ii. 
cap. C3. ' Quasi non ad deliciasquas- 
que, non ad contumelias serviat lio- 
niini :' corrige : Quas enim 7wn ad de- 
licius, quasve non ud contumelias servit 
Iwmini I Eadem diversimode legend! 
contcntio in hisce Virgilii exorta est, 
Jib. 11. /F.ncid. vs. 37. 'Suspectaqne 
dona Frnecipitare jubcnt, subjeclie- 



ll{)2 



NOT.-E VARIORUM IN 



que ureie flammis.' Ubi Servius : 
' Que copulativa conjunctio est, ant 
disjunctiva : quomoiio ergo per (lege, 
pro) aut adjiinxit ? ciini non utiiunque 
sed alterutrum fieri poteiat, quod 
siiadebatur. Poetarum est partem 
pro parte ponere, lit torvum pro 
torve, ct volventibus pro vohibilibus. 
Ergo conjunctionem procoujunctione 
posiiit, que pro ve : nam sonantius 
visum est. Antiquatamen exempla- 
ria ve habere inveniuntur : ve enim 
proprium significatum habet, ut in- 
terdum pro vel accipiatiir.' Ita et 
apud Juslinnm lib. in. c. 3. legitur 
in vulgatis, 'quid addendum mutan- 
dumque legibus videretur .' pro quo 
Bellovacensis Vincentius, vel inutan- 
dum leg. vid. Unde olim scriptinu 
fuisse coUigo imitanduinie, pro mutan- 
dunique. Sed conf'uderunt liaec Ve- 
teres. sic Prudentius Hymno viii. 
Cathemer. ' Sive tu niensam rennas, 
cibumque Sumere tentes :' pro ci- 
bumve. 

Majorem laiidetn] Legendum : A/ra- 
nius in Thaide: Mujoretn Imtdem, qumn 
laborcm invenero. Est enim senarius 
ex Togata Afranii, cui titulus fuit 
' Tliaidi.' Sculiger. 

Sed in tenui labor'] Re tenui, ut di- 
cet in Epistola undecima ad Panlnm ; 
in exili et levi materia, gloria inest 
non tenuis, ex propositione quarti 
Georgicon Virgilii : ' In tenui labor, 
at tenuis non gloria : si quern Numi- 
na laeva sinunt, auditque vocatus A- 
poUo.' Vinetus. 

Technopagnii noinen'] Lilius priino 
de poetis : ' Est Technopeegnion apud 
Ausonium Galium, ludicrum quidem 
poema, verum multa arte composi- 
tnm.' Idem. 

No. 338 Misi ad te] Neque in Lng- 
dnnensium, neque in Mariangeli ve- 
tusto libro fuerunt hae litterae, quas 
ad Paulinum scripsit Ausonius, quum 
ei mitteret non totum Teebnopaeg- 
nion suum, sed priorem tautum par- 
tem, earn, quae ab iis inciperet voci- 



bus, in quas et desineret. Potest 
autem hie Paulinus is esse, ad quern 
sunt aliae Ausonii Epistolae, et ipsius 
ad Ausonium. Vinetus. 

Scrupea] Amyfj-aruSrjs. Aulus Gel- 
lius lib. xii. ' Quae Gra>ci dicunl 
aenigmata, hoc genus quidam ex ve- 
teribus uostris scrupos appellave- 
runt.' Idem. 

O pcena] ' Poena ' hie more nostro 
Gailoroniano, laborem et niolestiam 
significare videtur. Idem. 

Aut dialecticon'] Quod de aliquo 
dissereret et disputaret : nisi forte 
SiSaKruchi/ malis legere, id est, quod 
doceat. Idem. 

No. 339. 7 Furto Veneris] AduUerio. 
Addebat autem praspositionem codex 
antiquus, /urfo in Veneris. Vinet. 

8 Mars nulla de patre] ' Mars ' Deus 
belli, Junonius in Edyllio, cui titu- 
lus est, de Tribus menstruis nien- 
sium, ' Jnnonis filius, sine patre,' 
quincto Fastorum Ovidii: magnum 
Thraciac gentium numen, nt dictum 
fuit in primum Epigramma : quae 
illi homines pro victiniis feriunt, 
ait Pomponius Mela libto secundo. 
Idem. 

12 Lex nalurali] Petrus Faber libri 
primi Semestrium capite vicesimo 
quarto. Idem. 

1.5 Instar] Figtiram. Mundus est 
rotundus, et cor fere rotunduni. Id, 
IG Verum est jocus] Tantum, pro 
verum, vetus codex. Adverte autem, 
quae vocula hos monosyllabos ince- 
pit, ultimum hunc eadem terminari. 
Idem. 

No. 340 Sequilur ver hiemem] Pro- 
verbium hoc subdititium, et adulte- 
rinum est. neque unqnam ejtis in 
raentem Ausonio venit. In illo enim 
pervetere libro plane exaratnm ex- 
stat : Ut in vetere verbo est, Scquitur 
vara vibiam, similium nugarum subtex- 
ero nequitiam. Quod proverbium e 
situ jam primum erutum qui mihi 
explicaverit, magnam a me iniverit 
gratiam. Sed nequid in hoc kpu.f>.l<^ 



AUSONII EDYLLIA. 



1193 



desideraretur, incidi in optimas et ve- 
tnstissinias glossas, qiue nonduni edi- 
taR sunt. In iis ita scriptum inveni : 
' Varani vibia. Perticse du* sunt in- 
ter se coliigatae, quas assereni snsti- 
nent : unde proveibium : Vibia va- 
rani seqiiitur.' Hartenus glossae illae, 
quie melius, nieo judicio, concipiunt 
proverbium, quam codex Ausonianns. 
Nam * Vara' significat perticam ab 
suramo fnrciliatani, ut colliginnis ex 
illis glossis : 'Vibia' autem perticam 
trausversani, quae ftircillae illi impo- 
sita, et colligata est. Quare si' Vara' 
cadat, et 'Vibiam' sininl cum ilia 
cadere necesse est; unde recte dic- 
tum : ' Varam vibia sequitur.' Sane 
' Varam' id significare prasterquam 
quod ex glossis illis cognoscinius, 
etiam Vitruvius coiitirmat libro x. 
cap. 19. loquens de arietis inven- 
tione : ' Ceteras,' inqnit, ' Clialcedo- 
nius de materia primum basim sub- 
jectis rotis fecit : siipraque compegit 
arrectariis, et jugis varas, et in his 
suspendit .arietem.' Ex his videmus 
' Varam,' quae arrectaria statnitur. 
' Vibiam' vero quae transversaria, ut 
jugurii supponitur. Sed unde dicta 
sit ' Vibia,' et quae irvfjiov caussa, et 
utrum bihid, ut in Ausoiiio, an Vibia, 
lit in Glossis, scribendum sit, nescio. 
Mihi sufficit et proverbium, et ejus 
interpretationem ex veteri Gramma- 
tico indicasse. Proverbium quadrat 
in eos, qui cum uni vitio indidserint, 
deplorata omni verecundia, et profli- 
gato puilore, ad alia pracipites fe- 
runtur, quasi omni jacta bonorum 
alea. Cui non absimile Hispanorum, 
qui arguti in his vulgaribus dictis 
sunt. In eodeui enim sensu dicunt, 
' funis secutus est situlam.' Cum 
enim situla decidit in puteum, et 
funis quoque, tjuo ilia apta pendebat, 
sequitur. Sed pra^stitcrit duo nomina 
propria interpretari Vibiam, ct Va- 
ram. Nam Vibii, et Vari, nomina 
gcntilitia Komae. ' Vara Vibiam :' 



hoc est, tI ofjtotou rf Sixolcp (Trerai. 
Sailiger. 

Inarncena] Vetus liber habet : in- 
epta venerem, non inarncena. Idem. 

Aspera lenitatein] Levitatem, scri- 
bebat Joannis Tilii vetus codex. Ft- 
nctus. 

Sed ut quod per'] Praeferenda duo- 
rum optimorum codd. scriptura, 
quam sequutus sum Imeliora : ut, 
quod per] : neque aliter ipse sensus 
postuhit, ut colon praecedens cum 
sequente conjungatur, unaque fiat 
period us. 

Mutuum mull scalpant] Ita vet. liber, 
non scahaiit : quanquam bonuni est 
scabant. Scabo kvw, KVT)dw, Lucil. 
' Scaberat ut porcus detritis arbore 
costis.' Itaque defricatio ilia scabiei 
dicitur iJ/a)pi(rjLto's. Quare emenda titu- 
lum Varronianae Menippeae. Mu- 
tuum muU scabunt, irepl ^cupi(rfj.ov. Quod 
eniendavimusexduabus vitiosisscrip- 
turis, quarum altera habet, acpupicr/jLov, 
altera x^P'^Mo^ : neutrum bono sensn, 
nisi mails xap'CMos. Scaliger. 

Mutuum muli scabunt] Legendum, 
scabant, tempore videlicet quo snpe- 
riora, ' conciliet,' ' finianuis.' Hoc 
nempe petit, ut mutuum muli sca- 
bant. Accursius. 

Mutuum muli scabant] Scalpant pro 
scabant, antiquus liber, qui etiam 
et praeponebat, et mutuum muli scal- 
pant. Huic autem paroeniiae scribit 
esse loctmi Erasmus, iibi improbi et 
illaudati se vicissim mirantur, et 
pricdicant. Qua Symmachus quoque 
usus est in Epistola ad Ausonium 
tertia. Hujus autem Prorsaj fuit 
titulus in eodeni libro : item prjE- 

FATIO MONOSYLLABARUM TANTUM IN 

FINE posiTARUM. In aliis, Pr.'efa- 
Tio QUANTUM AD iMx; MoHosylla- 
barum genera. Neutrius auctor Au- 
sonius. Vinetus, 

I'licato ut studeat labor hie mens] 
Tecimopu'gnion de Monosyllabis non 
Paaliuo uuncupatum, sed Drcpanio 



1194 



NOTiE VARIORUM IS 



Pacato (quod est observatione dig- 
nuui) hie locus ostendit. Qui pra?ter- 
eundiis ab liis etiani non videbatur 
(ni fuissent imperiti) qui in parte 
operis extrema, Pacati nomeii abo- 
lentes, Paulinisupcrscripsernnt. Jam 
eiiim ita legitur : ' Indulge Pauline, 
bonus, doctus, facilis vir, Totum opus 
hoc sparsuni, ciinis velut Antiphilae : 
pax.' Accursius. 

No. 341. 1 Indicat inpiterisi Hip- 
pocrates libro de sepiimestri partu, 
ac alibi, et Aulus Geliius libro ter- 
tic, tradunt primes lioniinis deutes 
cadere anuis septiinis, et alios nasci. 
Vinetiis. 

2 Puhcntes annos] Anno aetatis 
quartodecinio. Ceiisorinus. Idem. 

No. 342. 1 S(xpe in conjugiis] Ita 
vetus liber. &\\i,in covjugibus. Juve- 
nalis lib. ii. ' Intolerabillus nihil est 
quani femina dives.' Est et in Sen- 
tentiis Sapientuni : ' Par pari juga- 
tor conjux. Quicquid im|)ar, dissi- 
det.' Sed lege in banc sententiam 
Epigramma duodecimum libri octavi 
Martialis. Miror autem, quod in eo- 
deni vetere, vox esset pro dos, Vi- 
netiis. 

8 Urbibus in tutis] 'Arx' ab ' ar- 
cendo,' inquit Marcus Varro : * quod 
is locus munitissimns urbis : a quo 
facillinie possit hostis prohiberi.' Cas- 
telluui vulgo dicimus, nisi forte la- 
tius pateat Castelli appellatio. Loca 
namque edita, quia accessu difficili- 
ora sunt, ideo constituebantur in alti- 
oribus urbium locis, quas appellabant 
arces. Solinus, qui arces ab Arcadi- 
bus dictas putat, sic scribit de Roma : 
' Quam Arcades quoniam in excelsa 
parte mentis habitassent, derivatum 
deinceps, ut tutissima urbium, Arces 
vocarentur.' Idem. 

Urbibus in tutis] Asconius in Cic. 
de Divinat. ' Arx vel sedes Tyranni 
dicitur, vel editus in Civitate et nui- 
nitior ad sahiteni civium locus, ut 
VirgilLus : ' Quo res summa loco Pan- 



then? quam prendimns arcem ?' Ergo 
prima spes est in inuvis : secunda in 
arce, si muros hostis irruperit.' 

No. 343. 3 Et Consi gerynanus] 
' Dis,' qui Gra-cis nxovruv, rex Tar- 
tar! et Inferorum. ' Gernianus' fra- 
ter fuit ' Jovis, et Consi,' id est, Nep- 
tuni, ut in Epigraraniate sexagesimo 
nono. Vinetus. 

Turn Jovis, et C] D. Augustinus 
lib. VII. Civ. Dei, cap. 23. ' Ubi erit 
Orcus, frater Jovis atque Neptuni, 
queni Ditem patreni vocant?' 

4 Et soror et conjux fratris, 4'C.] 
Junonem ipsam 'vim Deoruni' ap- 
pellat, Virgiliani illius imprimis me- 
mor, ex lib. vii. ' Ceelestum vis mag- 
na jubet.' Et alibi, ' Vel quie por- 
tenderit ira Magna Deum :' ut notis- 
sinium illud interea pra^teream, quod 
non nihil et hue pertinet : ' Vi supe- 
rum, sffivae meniorem Junonis ob 
iram.' Accursius. 

4 Et soror] Junonem, quje et so- 
ror et uxor Jovis, Deorunique regina 
passim dicitur, ' Deorum Vim' etiani 
appellavit Virgilius, ut post vetustos 
interpretes, Accursius Mariangelus, 
et Nicolaus Erythraus monuerunt, 
ac ' Iram Deorum,' in versu septin- 
gentesimo et sexto quincti iEneidos : 
' Haec responsa dabat, vel quae por- 
tenderet Ira Magna Deum.' ' Vis' 
alioqui, violentiaque, est Stygis filia 
in Hesiodi Theogonia. Vinetus. 

5 Et qui qundrijugo curru] Curru 
quadrijugo vectum Solem metiri caeli 
spatia, gentilium fuit opinio. Pru- 
dent, lib. I. contra Symm. ' Hoc si- 
duscurrum, rapidasque agitare qua- 
drigas Commenti.' Hinc lib. iv. Re- 
gum, c. 23, 11. Josias Rex KUTeKavffs 
robs 'Ittttovs, ovs (SwKav Pa(Tt\e7s 'lovSa 
T^ 'H\i(ii iv TTJ el(T6S(i> oIkov Kvpiov, &c. 
Koi rh a.pfj.a too 'HXi'ou KarfKavffe irvpl. 
Sed ut hoc, ita et illud e Macrobio, 
lib. I. cap. 13. aliisque pervulgatum, 
Solem et Joveni eundem Deum cen- 
seri : unde et Arnob. 1. ixi. ' Nam 



AUSONII EDYLLIA. 



1195 



quid de ipso direnius Jove, quern So- 
lein esse dictavere sapientes, a^itan- 
tem pinnatos currus, turba conse- 
quente Divonini r' Veruni uiide Jo- 
vi currus adsignatus fuerit, non om- 
nibus cognituni est. Docuit hoc 
lies Justinus Martj'r, cohortatione 
1. ad Gra^cos circa fiuem : 'EireJ, 
in quit, Tvodev &Wodev fxefiadriKus 6 TlAd- 
TO!V ■jTTTivhi' apfia iXaweiv rhv Aia \4- 
yei, el /xri Ta7s tuv irpo(p7]Tb;v evrvx'^v 
laropiais ; iyvoi yap airh ruv rov Trpo(pr]- 
Tov ^■77T&)^ wepl twv Xepov^ifj. ovtoos elpr]- 
fxivov, Ka\ i^jjKde 56^a Kvpiov uTrh tov 
oIkov, Ka\ ine^T] em Xepovpifx. koI ayeAa- 
/3e ra Xepov^l/x ras inepvyas avrcov, Koi 
01 TPOXOI exdfievoi avrwv, Ka\ 5o'|a Kv- 
piov Qeov 'l(rpm]\ ^v en' avrols virepdvai- 
Qev. ''^vdev 6piJ.wfj.epos o fxeyaAdcpctiPosUAa- 
rwv fieTo. noAAris Trapprjaias ;8oa Aeyo);/, 
'O nev 5?; /xeyas ev Ohpav^ 7,evs irTrjvhv 
oLpfia eAawei. Quae si legisset Maxi- 
mus Tyrius, non haec Dissertatione 
XXIX. etfutiverat : Ou5e yap UAaroiva 
TfYr\~eov evTervxV'^evai t<^ Att fjPioxovvTt 
Kal (f>epofj.evcj) eirl i:Tr\vov apjxaros, (Trpa- 
Tia ©ei^ KaO' evSeKa ASxovs KeKOCfir]- 
^61^7. Non iuauis sunietur opera, si 
quis citatum a Justino locum Ezeclii- 
elis respexerit. Inveniet c. x. 18. 
19. et gcniinum iiuic c. xi. 22. IVIe- 
niinerat jam ante ' currus Jehovje.' 
Rex et Propheta David, Psal. Lxvir. 
17. Th ap/xa rov Qeov fivpionAdo'ioi', 
Xif^tdSes eh67}vovvTO>v, Kiipios ev ahrols iv 
l,iva., ev T(f ayitfi. nec non Hieremias 
cap. IV. 13. 'ISuv, &s vecpeA-q ava^-i^aerai, 
Kal d)$ KaTaiy\s ra. apjxara alnov. kov- 
(pSre po L aeTuv ol'imroi avTou. A I'latone 
deinceps acceperunt cicteri, inter 
quos Callimaclius hymno in Jovcm, 
Horatius lib. i. Ode xii. et xxxiv. 
Tibuilus Eleg. i. lib. iv. Boctliius 
lib. IV. Pliilosopli. Consol. Quin et 
Apollodorus ad coiicubitum cum Se- 
mele Jovis currnm adduxit. Zeus5€, 
inquit I. III. liibl. fXTj Swd/xevos avavev- 
ucu, ■no.paylvero.i ets rhv ddAa/xov avT-ijs 
i<l> fip/xoToj, aoTpaTTah &tJ.ou Kut ^povra7i. 
Pro quo baud minu:* verc Naso lib. 



IV. IMetamor|)li. ' Nutuque sequen- 
tia traxit Nubila.' Jovis enim, sive 
nt magis pie loquamur, Jebovae cur- 
rus nubes sunt. Patet ex aiiato Hie- 
remiae loco. Notavit et consimile 
quiddam Scholiastes Homeri ad O- 
dyss. 4>. Al yap vecpeAai 'Ittttois eoiKaat, 
ubi fabulam Ixiouis interpretatur. 
Hie enim ' nubi congressus,' quam 
proJunone Jupiter subjecerat, Cen- 
taurum genuit, ra f.i.ev Kardrepa fj.epn 
rrjs /xr^Tphs exovra. Idem porro Scho- 
liastes ad Odyss. M. et hnjus dicti 
Platonici meminit, et opinionis sapi- 
entum. .Aliter tamen accipit Plu- 
tarch, lib. IX. Convival. Quajst. v. ac 
Platonem per hunc currum intelligere 
ceuset TTjv vorjTrjV rov ovpavov cpvffiv, 
T?V evapjjLovioVTov lc6crfJ.ou irepicpupdv. Sed 
fallitur, et est verum, quod diximus : 
quod vel hinc liquet, quia tum Jovi, 
turn 'Soli quadrigas' albas gentes 
assignarunt. Candicant quippe nu- 
bes sereno ceelo. De quadrigis Jovis 
albis illustris locus est apud Livi- 
um lib. V. in triumpho Camilli : et 
vide Freynshemium ad Florum 1. i. 
c. 5. qui ' aiireo curru' triuniphatuni 
scribit. et nubes aureir sunt relu- 
cente Sole, ab Jove namque, sive Li- 
bero patre, tractus triumphandi mos 
est : unde et qui in Olympiis vice- 
rant atliletaj quadrigis, quis albi equi 
adjuugebantui', urbes suas invecti 
sunt. Solis autem equos candidos 
item fuisse habitos vel inde patet, 
quod Apostata Julianus 'ivn-ovs AevKovs 
T€ Kal TTv^povs edve, rohs /xev t<^ 'HAicp, 
Tovs Se Tcf TTvpl Kal rols avefiois, refe- 
rente Cedreno : qui et alibi Solis eVi 
AtuKov apfjaros meminit. Quare rero 
Soli quadrigae potius, quam bigae 
(quibus Luna iuveiiitur) tribuantur, 
ex Isidoro cognosces lib. xvii. Ori- 
giiiimi, cap. 3G. 

9 Nec genius domuum] Scribendum 
Lurundu, (|uanquam in Lara, LaribuS' 
que prima syllaba corripicur. Lares 
(|uippc duo, qui compita domosqtie 
servant, et in nostra semper urbo vi- 



1196 



NOT^ VARIORUM IN 



gilant, ex Mercuric et Lara Naide, 
qaas antea gerainata syllaba nomina- 
retur, geniti fenintur. Ovid, ii. Fas- 
tor. ' Forte fuit Nais Lara nomine, 
prima sed illi Dicta bis antiquum 
littera nomeu erat.' Hanc eandem 
(qua; ' Dea Muta' fuerit) Firmianus 
Larundam, Laram(]»e vocitatam scri- 
bit in primo Diviuar. Instit. his ver- 
bis : ' Quis cum audiat Deani Mutam, 
tenere risum queat ? Hanc esse di- 
cunt, ex qua sint Lares nati, et ip- 
sani Larani nominant, vel Larun- 
dam.' Et Varro in iv. de Lingua Lati- 
na scribit, Tatium Regem vovisse La- 
runda;, Termino, Quirino, Vortumno, 
Laribus, Diana, Lucina;que. Accurs. 
Nee genius domuutn] Apuleius de 
Deo Socratis: ' Est et secundo sig- 
nificatu species Daemonum, animus 
humanus, emeritis stipendiis vitje, 
corpori suo abjurans, Hunc vetere 
Latina lingua reperio lennirem dicti- 
tatum. Ex hisce ergo lemuribus, qui 
posterorum suorum curam sortitus 
j)lacato et quieto numinedomum pos- 
sidet, Lar dicitur Familiaris.' Eadem 
ferme ex Apuleio D. Augustinus lia- 
bet lib. IX. Civ. Dei, cap. 11. Ar- 
nobius lib. iii. ' Possumus, si vide- 
tur, summatim aliquid et de Laribus 
dicere, quos arbitratur vulgus vico- 
rum atque itineruni Deos esse, ex eo 
quod Graeci vicos cognominant Aav- 
pas.' et niox : ' Varro similiter liaesi- 
tans nunc esse illos Manes, et ideo 
Maniam matrem esse cognominatam 
Laram : nunc aerios rursus Deos, et 
heroas pronunciat appellari : nunc 
antiquorum sententias sequens, Lar- 
vas esse dicit Lares, quasi quosdam 
genios defunctorum animis mortuo- 
runi.' ubi fortasse to, animis, sive ani- 
mus morluorum ex interpretatione. 
Martian. Capella 1. ii. ' Verum illi 
Mane«, quoniam corporibus illo tem- 
pore tribuuntur, quo fit prima con- 
ceptio, etiam post vitam iisdem cor- 
poribus delectantur, atque cum his 
tn^nentes appellantur Lemures. Qui 



si vita; prioris adjuti fuerint hones- 
tate, in Lares domorum urbiumque 
vertuntur. Si autem depravantur ex 
corpore, Larvae perhibentur ac Ma- 
niae.' Haud diversa sunt, quae de 
Laribus Censorinus et Servius pro- 
diderunt. 

10 Flum. sulfureus IVar] Septimo 
iEneid. • Sulfurea Nar albus aqua.' 
Vinetus. 

11 Nocticolor Styx] Inferorum, 
apud quos perpetua nox et tenebrae, 
palus Styx, ' Dii cujus jurare timent 
et fallere numen.' Hesiodns in Theo- 
gonia, et Servins in Virgilium. Idem. 

12 Velivoliqiie maris'] Quod velis 
volatur, ut exponit vetus commenta- 
tor in ducentesimum et vicesimum 
octavum versuni primi iEneidos. Sed 
qua significatione ' sternendi' ventus 
' constrator' maris velivoli ? Idem. 

Leuconotus Libs] Venti quondam 
pro Diis etiam habiti fuerunt. Cete- 
rum lege, quae Aristoteles libro se- 
cundo Meteorologicon, Vitruvius pri- 
mo Architectonicon, Strabo primo 
Geographicon, Seneca extremoquinc- 
to Naturalium Quaestionum, Plinius 
secundo Naturalis Historiae, Gellius 
secundo Noctium Atticarum, Vegeti- 
us quarto de Re Militari, de ventis 
scripserunt: et cognosces inter an- 
tiques homines neque de appellatio- 
nibus ventorum, neque de finibus, 
neque de numero convenisse. Idem, 

13 Hominum bona destituens spes] 
Forte nieli\is : hominem bona destituens 
spes. Numerat hanc Plautus quoque 
inter Deos, Bacchid. iv. 8. a-dem 
vero extra Portani Carmentalem ha- 
buit, teste Livio lib. xxv. cap. 7. 

No. 344. 4 Spicea frux] Quae spir 
cis innascitur. Priscianus in extre- 
me libro sexto. Vinetus. 

5 Mox ador] Farris et frumenti 
genus Festo, Nonio, Servio, ' far 
adoreum' apud Plinium : de quoplu- 
raRuellius libro secundo de Natura 
Stirpium. Idem. 

PuUiJkumfar] Ex poUine et farina 



AUSONII EDYLLIA, 



1197 



adori?, pultem faciens. ' Piiltificiim' 
autem quis ante Ausoniiim conipo- 
suerit veteniin sciiptorum, liabeo ne- 
niinem. Idem. 

7 Hinc ci7*?m] Ex adore panis : ex 
eodeniqiie potus, quuni pulti jam di- 
lutiori, plus aquae addebatur. Lucius 
Seneca libro secundo breviarii Ro- 
niani, Plinins in extremo libro vice- 
siino secundo, potionis ex frumento 
fieri solitae meniinerunt, quain His- 
pani Celium vocabant. Idem. 

8 Gith] Hanc herbani alii sine spi- 
ritu scribunt : de qua vide Rueliiuni 
ex Plinio, et aliis. Idem. 

9 Et I'elusiaco] Pelusium oppidiim, 
et ununi ex septeni Nili ostiis. In 
qua yEgypti parte lens optima nasci- 
tur, celebrata libro primo Georgicon. 
Idem. 

10 Quinquegemis ?i«x] Quas qnin- 
que genera sunt Juglans, Avellana, 
Aniigdala, Castanea, et Pinea nux, 
apud Dioscorideni, Pliniuni, Macro- 
fciiim. Idem. 

11 Et potu] Fit ex aqua et melle 
liydromeli; ex aceto et melle oxy- 
nieli : de quibus, et Melitide, Plinius, 
Dioscorides, Galenns et alii. Idem. 

12 Cui summa natat fcex] Cur ' fex' 
in imo subsidat omnium, nisi mellis, 
disputatur scptimo Saturnalioruni 
Macrobii. Idem. 

No. 345. 1 QLbalius fios'] Hyacin- 
thus. Vinetiis. 

4 PerjuTum Lapitham] Cur ' perfi- 
duni Ixionem' appellarit Horatius de 
arte poetica, ex Acronis disce com- 
mentariis. Lapitliae autem et Cen- 
tauri, qui et Hippocentauri, diversai 
gentes Thessaliaa fuerunt : et Cen- 
taurorum pater Ixion: qui sic lioc 
loco Lapitiia pro Centauro dictus 
file fit. Idem. 

Junonia wuis] Concubuisse Ixionem 
cum nube fabulantur, Junonern esse 
qnitm putaret : et ex eo congressu 
Dates esse Centauros, quos Ovidius 
appeliat ' Nubigenas' duodecimo Me- 
tamoipliuiieon. Virgilius autem quuin 



versum decimi j^neidos sexccntesi- 
mum et tricesimumsextum ccepisset: 
* Turn Dea nube cava :' ' Nube cava,' 
inquit Servius, 'erit nominativus haec 
nubes. Naui Nubs non dicimus : 
qnod ait Livius Andronicus : qui pri- 
mus edidit fabulam Latinam apud 
nos.' Idem, 

5 Delphicolec'] Apollinis Delphici, 
hoc est, Delphis persancte culti, et 
oraculum habentis, urbe in Parnaso 
monte sita. Sors autem ilia et am- 
biguum responsum fuit : ' Aio te 
jEacida Romanos vincere posse.' En- 
nii versus apud Quiuctilianum, lib. 
VII. de Amphibolia, et apud Cice- 
ronem secundo de Divinatione. Vi- 
net. 

6 Tltreicium Libycum] ' Libycum ' 
intelligit yEgyptium: nam vulgata 
lectio est Hieronymi Avantii. Hcali- 
get. 

Et furiata (estro tranat mare Cim- 
merium bos] Vetus liber : Tlireicium 
Libycum freta Cimmeriumque seciit boa. 
lo mutata in vaccam ab Jove, libro i. 
Melamorph. Ovidii, apud Hyginum, 
Lycophronem, et alios, ' asilo,' (sive 
'tabanum' dici placet, ait Plinius, 
quod insecti genus ohrpov, id est, 
oestrum, ' Graii vertere vocantes,' 
inquit Virgilius tertio Georgicon) 
concitata, ex Europa in Asiam per 
BosporuniTbracium, vel, ut alii scri- 
bunt, per Cimmerium Bosporum, 
transiit. Indeque tranato mari, quod 
Asiam Africamque, quam Graii Li- 
byen vocant, interluit, in /Egyptum 
pervenit: ubi Dea Isis liabita est. 
Vinetus, 

7 Non sine Hamadryadis fiito'] Qua 
arboribus preeesse creditae sunt, et 
siniul cum suis arboribus et nasci, 
et |)erire. Servius in Gallimi Vir- 
gilii. In ' arborea ' autem iiltimam 
natura brcveni producunt (lu;e pri- 
orcs consonantesmonosyllabi ' trabs.' 
Idem. , 

H Quo generata Venus] Epigramma 
XXXIII. Idem. 



1198 



NOTvE VARIORUM IN 



9 Sicca inter rupes'] 'Sicca' loca 
dicuntnr, lit alibi notamus, tVigida. 
Scaliger. 

ScEva] In Caiicaso, monte Scythiae 
Asiatics, obligati Piomethei renas- 
cens subinde jeciir exedit aquila. 
Hesiodus, jEscliyliis, Hyginns, Luci- 
aniis, Servius, Aiisonius de Anibi. 
guitate vitae. Pro Scevu autem Sicca 
scribcbant veteres membranae : quod 
si rectins est, qiuim dixit Virgilius 
V. jEneidos : ' siccaque in rupe re- 
sedit,' aridam et sine luimore rii- 
pem exposiiit Nonius Marcellus. Vi- 
netus. 

11 Et dira aconital Alia de Aconito 
fabiila apiid Ovidium vii. Metamor- 
plioscon. Sed lege Pliniiim de Aco- 
nito hcrba praesentis veneni. ' Cos ' 
autem et ' Cautes' idem lapis duris- 
simus. Idem. 

12 Ibiciis ut periit] Scribe Ibycus. 
"IfiuKos. Fult is poeta, a lationibus 
interemptus. Cujus necis quomodo 
gines postea ultrices oi)tigeiint, in- 
terfectoresque arguerint, et unde ve- 
tus verbum, ' Grues Ibyci,' in Suidas 
commentario coUigitur. Fit quoque 
Ibyci ejusdem mentio in Epigramma- 
tis. ' Ibicns ' pauperis nnmeuest Ho- 
ratio, et impudicae vetulze mariti. 
Accursiwt. 

Ibycus] Hie inter poetas Lyricos, 
qui novem fuere, baud uliimus fuit. 
Qui a latronibus in media solitudine 
jugulandus, eis praedixit grues suas 
cffidis testes ultricesque aliquando 
fore. Illi ergo quum in media urbe 
essent, et supervolantibus forte grui- 
bus, susurrarent per jocum inter se 
in aurem, 'I5e al '1I3vkov iKSucoi, qui- 
dam ex circumstantibus id forte au- 
divit : ad niagistratum detulit : capti 
latrones, et tornientis subjecti, fa- 
cinus confessi sunt, et pcenas luerunt. 
Ita grus fuit vindex mortis Ibyci. 
Fuit autem index : nt index pro tin- 
dex liabuit vetus codex, sed vindex 
malini ex Grzeco. Plura de hoc 
Poela apud Lilium Ferrariensem, et 



Erasnium inproverbio * Ibyci grues.' 
Verbum autem ' altivolans ' primus 
non finxit Ausonius. Ennius apud 
Ciceronem primo de Divinatione : 
♦Quaerit Aventino: servat genus alti- 
volantum.' Vinetus. 

Ibycus . . . index fuit (dtivolans grus'] 
Ita in veteri libro non vindex. Quod 
sane veriim est. Nam ' index ' fuit 
'grus,' non 'vindex.' Scaliger. 

13 jEacida] Ad sepulcbrum A- 
clnllis immolata fuit a Graecis, capto 
Ilio, Polyxena, * glos Andromacbae,' 
id est, soror mariti Andromaciia", 
Hectoris. Fabula est in Hecuba Eu- 
ripidis, apud Hyginum, et Servium 
in III. yEneidos. Vinetus. 

14 Carcere in Argivo] Apud Titum 
Livium,Plutarcbum,Pausaniam, Jus- 
tinum tricesimo secundo, Pliilopoe- 
men, nobilis Achaeorum imperator, 
quum grave jam vulnus in capite ac- 
cepisset in transitu fossae equo prae- 
cipitatus, a Messeniis Graeca gente 
captus fuit, ab iisque in carcere et 
vinculis veneno sublatus. Idem. 

15 Tertia . , . Aremoricus Lars] Quia 
obliqui, Lartis, Larti, non Laris, Lari. 
Neque aliter fecit in nomine ' glux :' 
quia apud Veteres obliqui, gluctis, 
glucii. Ait enim : ' Tergora die cli- 
peis accommoda quid faciat ? glux.' 
Nam gluctis, et glucti dicebant in ob- 
liquis, ut puto, ue confunderetur cum 
glutus. Cato: ' LUique locus bene 
giutus siet.' Scfdiger. 

Tertia picna dedit] Hoc vel aliud 
mihi prorsus ignoratum continetur, 
vel opima M. Claudii Marcelli parta 
spolia significantur. Ut pro picna sit 
opima corrigendum. Caetera h2BC 
ipsa cas'tigatio liEerentibus planeque 
nescientibus monstrat iter primo, sed 
tenebricosum, atque etiam in lapsus. 
Sunt enim autiiores Livius, Valerius, 
Propertius, Ciecilius, Florus, Plu- 
tarcbus, Servius, cateri. Post pri- 
ma Romuli de Acrone Rege Ceninen- 
sium opima spolia Feretrio Jovi lata' 
alter fiiisse A. Cornelii Cossi, de 



AUSONII EDYLLIA. 



1199 



Larte Tolnmnio Fidcnatium Diico. 
Qui tamen sit in recto Lar non Lars 
apiid Liv. lib. iv. Serviiimiiiie : tcrtia 
denique IMaicelli de Insubiium Gal- 
loriini llese Viridoniaro, qiiem Plu- 
taiclius ' Britomartcm ' vocet. Hinc 
et Maro, in sexto .Eneidos, Anchisen 
prajciuenteni longeque in posternm 
ventnra monstrantein ita ioducit: 
'Tertia(|Hf arma patri suspendet 
capta Qiiirino.' Nuraisnia quoqne 
nobis est argenteum egiegie ca-lattim, 
cujus altera pars archetj pam (nt con- 
jectari licet) ejus vultiis imagineni ex- 
pressani habet : altera vero totitis 
corporis de moreiinagnnciilani,spolia 
ipsi teniplo consecrautem, manibus- 
que snis snspendentem, donoqiie fi- 
gentem, inscriptam titiilo, ' jNIarcel- 
his Cos. qiiinq.' Secnnda ergo 
'spolia' cum ' tertiis,' et ' Lartem ' 
cum Galloruni Diice, confundere vi- 
detur Ausonius. Quod eniui ' Are- 
nioricum,' id est, Aquitanuni, vocet 
eum, qui Insubris fuerit, aHjuiore 
animo przetereundum videtur, quani 
ut Lartis ei nomen fuisse putetur. 
Nisi quis ' Lartem Aremoricum' ac- 
cipiat pro Viridomaro, qui Lartem 
alterum retulerit seseque gesserit, in 
eo videlicet, quod opima singular! 
certamine spolia et ipse Jovi dedit 
Feretrio. Poiitae siqnidem consueve- 
runt nomen ex vicino suinere, tuui et 
f'abulas, liistoriasque miscere : ut pro 
Augnsto, Quirinuni, pro Dardano, 
Teucrum, pro Ampiiimacho, Antilo- 
chum ponant. Accursiiis. 

Tertia opima] ' Opima spolia,' quae 
dux populi Komatii duci liostiuni de- 
traxit : ut definit Festus. quorum 
prima fuerunt Homnli regis de A- 
crone rcge Caninonsium : sccunda 
Cornelii Cossi triljuni niilitum deTo- 
luuinio Veientium rege : tertia Mar- 
ci Marcclli Consulis de Viridomaro 
(luce Callorum : quem 'Lartem Are- 
nioricum' Ausonius appellat. Are- 
moricum (piidem, id est, Cialiuin : 
quia Areniurici gens Gallia^ fuit. 



Lartem vero, quia Tolumnius ille 
Veiens, de quo retulit opima spolia 
Cossus, ita vocaretur, Lartis nomine 
regem, ducemve etiam forsitan signi- 
ficante. Nam Porsenani Etruriaj re- 
gem ' Lartem ' quoque appellant 
Livius et Dionysius Haliearnassensis. 
Ceterum quem liic habent libri pm- 
ues rectum LARs,et apud TitumLivi- 
um in extremo libro iv. legere nicmi- 
nimus, miror quod is Lar sit sine S 
apud Carisiuni, nbi sic Icgitur: 'Lar 
si familiaris erit, genitivo Laris : si 
Tolumnii, vel Porsenae, Lartis.' Idem 
et apud Priscianum legitur libro 
quincto, sed non suo id loco praeci- 
pitur : et omnia veterum Latinorum 
Grammatica quam fa?de contaminata 
corruptaque sint, scio. In principio 
nonae Pliilippicaj Ciceronis nee Lar, 
nee Lars, sed Lnrffs Tolumnius sem- 
per legi. Et quod ad auctores Grie- 
cos attinet, rectus est Adpos Uopaluot 
apud Halicarnassensem libro quincto, 
sed obliquus casus K\apau Tioparivav in 
Plutarchi Publicola. Adpras appel- 
latur TzetzaB. Vinetiis, 

IG Sera venenato] Annibal Cartha- 
ginensis, patria pulsus, in Bithynia, 
ne vivus in Romanorinn nianus veni- 
ret, venenuni, quod secum semper 
habere consueverat, sumpsit anno 
ajtatis septuagesimo, ut scribit illmi- 
lius Probus. Idem. 

17 Res Asia;'] Virgilius tertium 
TEneidos exorsus : ' Posfquam res 
Asiae, Priamique evertere gentem 
Immeritam visum superi*..' Pro hoc, 
* Res Asia; quantas leto dedit imme- 
ritas fraus,' habebat vctus codex: 
Fallaces Lignrcs. Nvllo situs in prctio 
Car. Sic Ligures, quorum metropolis 
Genua, 'fallaces' dixerat Virgilius 
nndecimo iEneidos, ct Marcus Cato 
secundo originum. De Caribus (Asia? 
provincia est Caria) lege Krasnuim 
in adagio : ' In Care periculum.' 
Idem. 

IH Vllrix] Nauplius Palamedis 
pater, ([uum Ilio rcvertentes Gracos 



1200 



NOTiE VARIORUM IN 



tempestate laborare vUleret, is, ut 
filii mortem ulcisceretur, qiiem ut 
proditorem occiderant innoceiitem, 
Capliareum Eubceas promontorium 
ascendit, et face ardente eo loco 
elata, ubi saxa acuta, et locus peri- 
culosissimus eiat,signtim dedit vicini 
portus: qua re decepti illi acerbissi- 
mas poenas naufragio dederunt. Hy- 
ginus, et Servius in undecimum iCnei- 
dos. Idem. 

19 Stat Jovis ad cyathum'] ' Stare,' 
proprium verbum pocillatorum. Adi 
Lambinum et Torrentium ad Hora- 
tium, et Ouzelium ad A. Gellium. 

22 Barbarus] Est Lydus psedago- 
gus in Plauti Bacchidibus : qui quum 
Pistoclerum adolescentem objurgans, 
rogasset, an Deus esset uUus Suavis- 
suaviatio, statim audiit : * An non pu- 
tasti esse unquam ? o Lyde, es bar- 
barus. Quern ego sapere niniio cen- 
sui plusquam Thalem, Idem stultior 
es barbaro Potitio, Qui tantiis natu 
Deorum nescis noniina.' Vinetus. 

Barbarus est Lydus] Mirum, ni ab 
Ansonio ad proverbium aliusum, 
* Lydi Barbari,' quo praeter cjeteros 
Plaiitus usus. Douzn. 

Servus Geta] Lege ex vet. libro : 
pellax Geta. Post eum versum ex 
fide veleris codicis versum fugitivum 
retrahimus : Fallaces Ligures, nidlo 
situs in precio Car. Notum ex Home- 
ro eV Kaphs a'iffri. item vulgatum illud : 
eV Kopi KivSwos. Scaliger. 

Servus Geta] Pellax Geta, vetus ex- 
emplar. Estautem 'pellax,' qui indu- 
cit, et per bianditias, inquit Servius, 
elicit acdecipit: ut servus Geta in 
Phormione Terentii, et alii servi in 
aliis conioediis. Unde antem Servi 
Atlienis Davi, Getae, Lydi, Syri, di- 
cerentur, tradere voluit Strabo Geo- 
graphus libro septimo. Vinetus. 

Servus Getal In duobus membra- 
naceis pellax Geta. Vix induci pos- 
sum, ut Lie de servo e Comoedia quo- 
piam loqui Poetam existimem : legam 
ergo lubentius bellax Geta: hiuc oppo- 



situm, ' femineus Phryx,' id est, 
imbellis. Getas autem bellicosissi- 
mos semper fuisse nemo nescit. Of- 
fendit scilicet librarios non nimis 
frequentata, tametsi proba vox. Pris- 
cianus in Periegesi : ' Hie sunt Ger- 
manique truces, et Sarmata bellax, 
Atque Get*.' ' Rigidos Getas' dixit 
Horatius 1. III. Od. xxiv. Melal.ii, 
r. 2. ' Qiiidam feri sunt, et ad mor- 
tem paratissimi, Getae utique :' quod 
si tanien cuiquam rh pellax magis arri- 
deat, ille in Propertio 1. iv. Eleg. v. 
quo se tueatur, babet : ' Sed potius 
mundi Thais pretiosa Menandri, Cum 
ferit ASTUTOS comica Moecha Getas.' 
At statim sequitur in nostro, Fallaces 
Ligures. Possit et vulgata defendi, 
quod servis ab ipsis gentibus nomina 
fuerint imposita : atque id in conioe- 
diis Inprimis usitatum. Schol. Tlieo- 
criti ad Eidyll. v. EldlsOaat yap oj 
Tra\awl toiS SovXois ovS/xara riBefai anb 
Twv iQvwv, 'S.vpov, Kapiwva. ovtco koI rhv 
AdKwua. Helladiiis apud Photium, 
pag. 1588. "Otj ol Kccy-iKol tovs olKiras 
rh fxtv TrA.eoj' ottJi toD yevovs fKaXovv, 
oTou ^vpov, Kapicaya, Mi'Sai' (forte MfSov,) 
Tirav, koX Sfioia. Vide et quae Mo- 
destinus de vocab. rei niilit. circa fi- 
nem. Sed banc observationem hie 
locum habere vix putem. 

Femineus Phryx] ^Eneam ' Phry- 
gem' cum suo coniitatu, ' semivi- 
rum ' appellat Hiarbas quarto ^uei- 
dos, et ejus gentis moliitiem quis 
veterum scriptorum non notavit ? 
Vinetus. 

24 Vestijluus Ser] De Seribus et 
Sericis vestibus Mela, Plinius, Soli- 
nus, Epigramma vicesimum sextum. 
Novum atitem mihi verbum * vesti- 
fluus.' Idem. 

Vestijluus Ser] Vide Bonrdelotium 
ad Heliodor. lib. iii. pag. 65. Tertul- 
lian. de hab. mulier. Lucanus : ' Quid- 
quid ad Eoos tractus,mundiquelepo- 
rem, Labitur, emollit gentes demen- 
tia caeli. lilic et laxas vestes, et 
fluxa viroruni Velamenta vides.' Pru- 



AUSOMI KDYLLIA. 



1201 



dentins in Hamaitig. vs. 286. ' Ge- 
miiua leves nt robora solvant, Vel- 
lere iion oviiini, sed Eoo ex orbc pe- 
titis Ramonim spoliis fliiitantes sh- 
niere aniictns Gaiulent.' In Pria- 
peiis : ' JMedis laxior Indicisqiie 
braccis.' 

26 Nota et 'parvorum cunis, muliebre 
scelus Strix] ' Strix ' avis ; qua; noctu 
in ' cunis' ubeia labris infantiiun im- 
nmlgeie credita est, atqne ita vitali 
cxhaiisto liiimore enecare parvulos : 
quod tamen fabulosum arbitiatur 
PJinins, Inde appellantur ' striges,' 
niulicres, qiiiB visu, spiritii, contactu, 
lactis niunerumqueoblatione, pueros 
fascinare putabantiir. Vide Sextiim 
Pompeiniu, et fabulam sexto Fasto- 
rum Ovidii. Vittet. 

Nota et parcorimi cunis] Vide Notas 
Kpuchenii ad Sammonicum pag. 288. 
et Saiisberiensem in i'olycratico lib. 
II. cap. XVII. Dcsciibit et Statius 
lib. I. Thebaidos : ' Monstium infan- 
dis Aclieronte sub inio est Concep- 
tum Eumenidum thalainis, cui virgi- 
nis era, Pectoraqne, aeternum stii- 
dens a vertice surgit Et fenugineani 
frontem discriniinat anguis. Hcec 
tani dira lues noctnino squallida 
passu Illabi tlialamis, animasque a 
stiipe recentes Abripere altiicum 
greniiis, morsuque ciuento Devesci, 
et mnltiim patrio pingucscere luctu.' 

No. 346. 1 Quum Jioriparumi Flo- 
res pariens ver. Veibujn autcni taui 
novum mihi hie ' floriparus,' quam 
' oviparus' in versu centesinio et tii- 
cesinio tei tio Moseliic. Vindus, 

.'j Libani] In Syria est liic mens. 
jMeniinerunt Geographi : celebrarunt 
etiani sacrac Hebraeorum litteia?. 
'J'huris est feracissimus, undo nonien 
liabet. Nant Graticis \i/3ai/os est thus, 
arbor, cujus thus quoque lacryma, 
Ai^avwris. Idem. 

No. 347. 2 Quis cum lis fueriti 
Ms. codex: Quid si lis fuerit num- 
tri'via, Sfc. Accursius. 

Quis cum lis] Vetus exemplar Lug- 
Delph. et Vnr. Clut. Au 



dunense: Quid si lis. Vinetus. 

3 Quis liJirmilloni] Gladiatoruni 
nnns Mirmillo, alter Tiirax, ut qui e 
Tlnaeia primiim csset, appellabatur : 
alioque hie nomine Retiarius, Mir- 
millo vero Secutor. Festns. * ^qui- 
nianos' autem dixit Ausonius Gladia- 
tores, qui a^qua mann, paribus armis 
et viribus, siugulari certamine pug- 
narent. Idem. 

JEquimanus Thrax^ /Equimanus is 
videtur esse, qui ' ambidexter ' a non- 
nullis dicitur. Isidorus lib x. cap. i. 
' /Equimanus appellator, qui utra- 
que nianu gladio incunctanter uti- 
tur.' Turnebus. 

4 Nomen Meixuriol fur] Egregia 
vero virtus. Boves ille furatur libro 
secundo Metaniorpboseon Ovidii. Le- 
ge Horatii libri primi Oden decimam, 
et Luciani lepidissimum de illo Apol- 
linis et Vulcani dialogum. Vinetus. 

5 Thuribulu] Thiiribulo, patera, et 
lance utebantur Veteres in sacrifi- 
ciis. Idem. 

7 3Tinoid(i] Uxorem Minois Pasi- 
phaen. Idem. 

8 Quid prater] Phasacia insula, 
postea Corcyra. Plia?acum naves, ut 
fabulatur Homerus Odysseve octavo, 
gnbernatores non habebant, ut aliae 
naves, nequc opus erat: quoniam ho- 
minum consilia et mcntes noverant : 
omnium urbes, et agri honiinum, ubi 
essent, sciebant. Incredibili celeri- 
tate per mare ferebantur, aere et 
nube tecta;. Ilia antem, qu£e Ulixem 
in Itbacam patriam vexit, quum in 
Plia,'aciamrediret,haud procul Pliala- 
cro insula; promunlorio in scopulnm 
mutata est. Homerus tertio decimo 
Odysseae, et Pliuius, et Solinus de 
Phalacro. Idem. 

10 aius] Cuncti codices nostri im- 
pressi glut: quam voccm nemo nou 
statim sentit esse positam pro co, 
quod est gluten, sen glutinum. Quod 
utrumfiuc quum ncutri sit generis, ct 
in l tcrminata, ncutra et e t quoque, 
quoniydo convcniet istud (jua; glut! 
sun. 4 G 



1202 



NOTyE VARIORUM IN 



vetus vero Lugdiinensis codex non 
glut, sed glux, x pro t, sciibubat : 
fjiiae vox monosyllaba tani insolens 
est qiiam glut. GIus nialim ex Ti- 
liaiio exemplari iionien feininiiiuni : 
quod apiid Flavium Carisiuin legitur, 
Grammaticura Prisciano autiquio- 
rem : ' Feminini generis Iiecc, arx 
cLKpSiroXts, ars Te'xi'ii, calx, cos, cotis, 
crux, dos, fax Xaniras, fjex, falx, 
frons frontis, fraus, glaas, gens, glos 
avSpa^f\<p7] gloris, gliis glutinis. Alii 
lioc gluten dixerunt. lanx, lex, lens.' 
Idem. 

Glus] InExcerptis Pithoeanis, Gli.s, 
glitis, huinus tenax. Luge : glus, glu- 
tinis. 

11 Sponte] Hie ablativus, et geni- 
tivus ' spontis,' quo usos observavi- 
nuis Auluni Gelliuin, Coiumellam, 
Cornelium Celsuni, Marcnin Varro- 
nem, ab inusitato sunt nominativo 
' spons.' Cujus etiam iiieminit Fla- 
vius Sosipater. Vinelus. 

12 Qnadrupes . . . au!<piciis~\ Hoc 
etiam testatur Plinius lib. ix. ' So- 
ricum,' inquit, ' occentu dirinii au- 
spicia, annales refertos habemus.' 
Quare, nt videtur, ita mures aiit so- 
rices osciiium auspiciis junguntur, ut 
anspicia vitient, non ut ipsi aiispi- 
cium faciaiit. Nam et alia quoqne 
vitium auspiciis faciebant, ut morbus 
Comitialis, et, quod ridicuhini est, 
crepitus ventris. Cato : ' Domi cum 
auspicamus (honorem Deuiii immor- 
talium velini habuisse) servi, ancillae, 
si quis eorum sub centoue crepuit, 
quod ego non sensi, nullum niibi vi- 
tium facit. Si cui ib.deni servo, aut 
ancillas dormieiUi evenit, quod Comi- 
tia prohibere solet, ne is quidem niihi 
vitinm facit.' At Grepcis idem ac 
sternutamentum poterat, boc est, bo- 
nuni omen faciebat. Quod in Hymno 
in Mercurium canit ita Hoinerida 
quidam : 'Zhv 5' apa (ppacradjxwos TtJre 
8t) Kparvi 'Apy^KpOfTris Olccvhv Trpoerj/cei', 
a€ip6fievos neTo, x^P"'^? 1Ki]fxova yacTTphs 
tpidov, ardcr6a\ov ayyeKiwr-qv, 'E(Tcrv/j.4- 



va>s 5e fteV avrhv a-n^nrape. Quare 
Apollo illis ominibus fretus bene spe- 
rat de bobus. Ait enlm : Eup'/jo-w krI 
tTreiTO ^oiov i^Gi/xa Ko.p-qva TouTOis oico- 
vols. Scaliger. 

Quudrupes oscinibus] Hie versus ex 
vetusti codicis fragmento additur, 
cujus prater elegantiam, quae Poelai 
stylum referat, ipsum qnoque argu- 
mentum dextro genio coniprebensum, 
facile orcnrrit, vel eo solum, quod 
scribit Plinius lib. viii. ' Cum can- 
didi provenere, Itetum faciunt csten- 
tum. Nam soricum occentu dirimi 
auspicia,' &C-. etiam si non tratiitum 
ab eo foret. Hand spernendum in 
ostentis etiam publicis animal, quod 
arrosis Lavini clypeis argenteis Mar- 
sicum portendere bellum : Carboni 
Imperatori apud Clusium fasciis,qui- 
bus in calceatu utebatur, exitium : 
et quod minis immiuentibus prtemi- 
grant, quodque eorum jecusculis ti- 
bnv. ad nnmerum Lunas dierum in 
mense congruere dicuntur, totidem- 
que et inveniri, quotum lumen ejus 
sit, priKterca bruma increscere. Ac- 
cursius, 

Quudrupes'] Oscines aves sunt dic- 
ta?, quae apud augurem ore auspi- 
cium facerent, ait Varro quincto de 
ling. Lat. De auspiciis caput est 
apud Valer. Maximum libro i. qui 
auctor primo capite libri primi me- 
morice prodidit, occentum soricis au- 
ditum, Fabio iMaximo dictaturam, 
Caio Fiaminio Magisterium equitum, 
deponondi causaui praebuisse. Inter 
piodigia babitum apud Titum Li- 
vium libro vicesimo septimo, et tri- 
cesimo, quod Mures in aede Jovis 
aurum et coronam auream arrosis- 
sent. Plinius extreme libro octavo 
Naturalis Historiae. Vinetus. 

13 Quid Jluitat pelago] Quis legen- 
dum : dixit enim quis gcnere neiitro. 
Accursius. In secuudo Vossiano fuit, 
Quisfluitat pdago, qui nonnatat in fi. 
pix. errore e scriptura per compen- 
dium orto, ut apud Phaedrum 1. iii. 



AUSONII EDYLLIA. 



1203 



Fab, de Gallinaceo et margaiita : 
' Ego qui te inveiii, potior ctii nuilto 
est cibiis, Nee tibi prode^se, nee luihi 
quidquam potcs.' logi',quod te iiw. et 
potest. 

No. 348. 1 Dux clementorum'] 
Haec lit erant, quo loco, et titiilo, in 
Liigdunensi libro, ita edenda censui- 
nins. Sunt autem litteraruin Latina- 
luin noinina Mouosyllaba ciincta, at 
Graecoriini pars tantnm: ex quibiis 
Mouosyliabicis appellationibiis versus 
ill vigiiiti septeni effect! fuerunt. Vi- 
nctus. 

3 Ufa quod jEoUdum] Mens lii:jus 
Carniinis, E Latinum a'quii)arare 
"Hto et E Gra?caniciim. Et Tereiitia- 
nus iMaurus, ' literani namque E vide- 
niiis esse ad ^Hra proximum.' Adde 
Capellain ; ' E vocalis duarnni Gra- 
canim vim possidet. Nam cum cor- 
ripitur E Gra?cum est, ut Ah hoc 
lioste : cum producitur, Eta est, ut ab 
hacdie.' Lipsins. 

5 Negat Attica gens 6] Respice, 
si operai pretium est, quae ad Epist. 
XXV. notata sunt. Turnebus 1. xxiii. 
c. 30. legit : O. Hinc il!o fortassis 
errorapudTlieodoretuin sermon, vni. 
de Cur. Graec. aff. ubi quuin o pro 
« esset scriptuni, librarii 6 dcscrip- 
serunt: Ovx 6 'Pa^taito;', inquit, Trtpi- 
<pavi<naroi (npaTTfyoX, ov ^Kiiriasv u -npui- 
rus, oil Bpovros, oiiK tKeivov S/xwvvfjLos, ov 
KcLTUiv, oil 'XvWas, oh Mapios, oil Vlofi- 
TTTjios, oil Kaia'ap avTSs. Tta enini le- 
gendus locus, ut ft-rme vidit Sylbur- 
gins in Notis. Sed et 6 npuros niihi 
suspectum est, qiium alter Africanus 
priore non minus notus fuerit : forte 
scripserat Tlieodoretus, oii 2Kiniwv(s, 
oi) BpovTos, 

G CI quod el OT Crcccum'] Quibus 
verbis allnsuni ad verba Nigidii apud 
Gelliuin,qui inscilio; arcessebat Grac- 
cos, quod a ex o et u fecissent. Sca- 
ligci: 

Cl quod ct O Gracum] In Iritis li- 
bris alittr, qui T Grtcciini ingeruiit, 
sciiptura inccrta; iino vero ex vi et 



potestate literarum falsa. Nam quis 
T cum O comparavit umquam ? mi- 
grant interdum, scio, altera in alte- 
ram : sed non hoc evicerit, ejusdein 
cas soni. Lugdunensis codex liabef, 
n quod et eoij. ex quo Scaliger, ii 
quod et ov. me tamen lente appro- 
bante. ncn enim verum plane O La- 
tiare valere, quod ov Hellauicuin. 
Malim, quod et O G)VfcM?n; quoniam 
ea constansGraiiimaticorum velerum 
dictio, O nostrum aequiparare dupli- 
ci Gra'coruni niagnoet miniito. Ver- 
sus tantuni Tereiitiani Mauri firman- 
diB totius rei addam hosce : ' n gra- 
jugenum longior altera est figura : 
Alter sonus et nota temporum nii- 
nori. Compendia nostri iiieliora ere- 
dideriint :...Una quoniam sat habitum 
est notare forma, Pro teniporibus 
qu£B geminum ministret usum.' Lips. 

7 Iota: similis] Quae litterarum sua- 
rnni noniina Graaci non decliuant, 
declinavit hoc loco Ausonius, perpri- 
mam inflexionem Latinoruin, lota 
Iota?, et Beta Betap, et Delta Deltae : 
vocaleuiqiie /in* Jota,' consonanteni 
fecit. Est enim trisyllabum HHra 
apud Griccos, qui consonanteni J non 
habent, ut Latini : sed vocalein tan- 
tum. Vinetus, 

8 Cecropiis ignota notis] Si anti- 
quiores Roniani idcirco scripsere oti; 
quia V prout simplicis vocalis signuni 
est, soimni ilium bisonum niinime 
expriineret ; illi autem, qui j)ostea 
ejus loco u scripserunt, id eo consilio 
fcccrunt, <[uod <iuibus locis illo ute- 
rentur, crassiorem quidem quani in 
Y, liaut ainplius tamen (uempe mu- 
tata jam Veterum pronuntiatione) 
vcraj diplUhongi soniiin exaudirent : 
liqueret, Kliterae sonum Gritcis esse 
ignotum ; sin vero ineptum videtur, 
aljndicarc liunc sonum ab u, cum 
j)ra;ter alios INIarius Victorinus diser- 
tini scribat, u |)oni pro O et V : nee 
id magis absurdum sit, quam quod I 
longuui sonueiit, ut l-^I : illud saltern 
extra contioversiam omncin ponen- 



1204 



NOT.E VARIORUM IN 



(Itim esse rcnseam, male a virls doc- 
tis diphtliongi OT sonnm tribiii V 
vocali, cum diceie debuerint, ut O 
veteriliiis Gra;cis, iia V Latinis non 
vocalis semper, sed etiam diphtliongi 
fuisse notam ; quodque Ausoniiis ait, 
GiEPois V ignotnm esse, ideo facere, 
quia eisi vetustiores Gisvci O pro 
or (•ollocaiint, Ausoiiiano tamen'.evo, 
ac miilto etiam ante, nullam Giaci 
litteram habiierint, qua? pro dipli- 
tliongo OT sola poneretur. Itldem, 
quod ad I longum attinet,non putan- 
dum 1 vocale interdum sonuisse ut 
EI ; sed dicendum I nunc simplicis, 
nunc geminae fuisse vocalis notam. 
G. Jo. Vossius, qui multoplura etiam 
eodem capita 13. lib. i. Art. Gram- 
mat. Miratur Scaliger (Julius CaRsar) 
hoc ' Cecropiis ignota notis' de V 
litera Ausonium dicere ; eumque re- 
felli ait tum Farnesiana columna, in 
qua est MAPTVS; turn nummo Au- 
gust!, in quo est ATT. KAI2AP AT- 
rv2T02. verum cum Graeci libertate 
amissa sub Romanorum degerent po- 
testate, solent Romanas interdum 
literas Greecis miscere : unde eas 
GrjEcas esse minime consequitur. 
Sane antiquiores caruisse figura lite- 
rze V satis indicat mystica ilia Py- 
thagoras interpretatio, quee soli figu- 
rae T convenit. Sed utcunque Gra?ci 
non habuerint V, est tamen V ex 
Grseco T factum reciso scapo. 

Ferale sonans F] * Ferale' vocat, 
quia ab eo ' Ululare' verbum incipit. 
Lego item : Imitata vagor |. Scaliger. 

Ferale sonans'] Sic ex Lugdunensi 
libro, qiu Uzhehai ferali rcsonuns, pro 
furiale sonans. V vocalis, diplitbongi 
ou Grjcca?, id est, nostrse Gallicae ou, 
fionum habet, ut scribit Priscianus 
Jib. I, Vhietus. 

9 Pyihagora bivium] Persius Saty- 
ra tertia : ' Et tibi, quae Sauiios di- 
duxit littera ramos, Surgentem dex- 
tro monstravit fiiiiite callem.' Inter 
minora Virgilii Carmina exstat, quod 
iucipit ; ' Littera Pythagoroi discri- 



mine secta bicorni.' Littera autem 
T non ideo Pythagora; dicitur, quod 
Philosophi Pythagorae sit inventum. 
Palamedes enim invenit, ut pauUo 
post dicetur: sed ea sic vocitata est, 
quod magnus ille vir, qui per allego- 
rias, symbola, et signa, suam fere 
doctrinam tradebat, in ejus litterae 
figura duas se cernere vias dictitaret ; 
unam virtutis, alteram voluptatis : 
ibique ninlta de utraque disserere 
soiitus esset. Idem. 

12 fliceandntm] Eluvium Asiae, si- 
nuosum flexuosumque. Erasmus in 
Adagiis. Idem. 

13 Dlvidunm Belce] Ideo 'divi- 
duum,' quia media illius et prima 
parte effertur Be. Nam cum habeant 
hoc consonantes, ut solitariae sonum 
efficiant, luctenturquc, ut sic dicam, 
intra claustra oris, subveniendum 
adjuncta vocali est, quae velut ob- 
stefrix educat. Sed Grsci aut He- 
brrri pluribus id fecere : compendio 
magis nostri, qui unam omnibus lite- 
ram dederunt, et eandem. Lipsius. 

14 Non formam, at vocein] Ita hie 
at scripsi, pro ant. Delta littera 
Grasca et D Roniana Latinave dif- 
ferunt figura. A, D, sed non voce et 
sono. Vinetus. 

15 Hostilis qucB'] T. Livius 1. iir. 
' Tribus hastis jugum fit, humi fixis 
duabus, superque eas transversa una 
deligata. Sub hoc jugo dictator /E- 
quos misit.' Idem. 

Hostilis qua' forma jugi] G. Cante- 
iMs, Hastilis: sed acute nimis. Fes- 
tus, ' Jugum, sub quo victi transi- 
bant, hoc modo fiebat : fixis duabus 
hastis super eas ligabatur tertia : sub 
iis victos discinctos transire coge- 
bant.' Ideo ' hostile,' quia ab hoste 
victi ea ignominia affici solebant. 

10 Ausonium si P scribas] Lego: 
Atis. si Pe scribas. Nam Latini pro- 
nuntiant Be, Ce, De, Ge, Pe, Te. 
Scaliger. 

19 Spirilus hie flatus] Flatu liber 
Lugdunensis. Quaj vulgocum Pris- 



AUSONII EDYLLIA. 



1205 



ciano aspiratio dicitiir littera H, 
vivificat, fiiiiiat, roborat, et vocein 
intendit. Vide A. Gell. I. if. Vinct. 
20 Hcec tribus in Latio taiitum addit 
nominibus, A'] Hire de litteris K, C, 
G, Q, an sint satis emeiidata, nescio, 
sed ea quid sibi veliiit non satis intcl- 
ligo. Uiiinctilianus lib. i. ' K qiii- 
dem in nullis verbis utendnm puto, 
nisi quae significat, etiani ut sola 
ponatur. Hoc eo non oinisi, quod 
quidani cam, quotiens A sequatur, 
necessariani credunt, quum sit C lit- 
tera, quae ad omnes vocales viin suani 
perferat.' Terentianus : ' K simili- 
ter otiosa ceteris sermonibus, Tunc 
in usu est, quum Kalendas annota- 
mus, aut Kaput. Sirpe Ka3Sones no- 
tabant liac vetusti littera.' Marcia- 
nus Capella lib. iii. 'K vero nunc 
nota putatur esse, non [ita Lipsius 
eniendat] littera. Nam ejuseffectus 
C integrare non dubium est, absque 
his, Kapita, Kalendaj, Kalumnia;.' 
Quod autem ad C et ad ■yd/xfj.a, hoc 
est, G pertinet, fuit, cum C Latini 
pro G ponenles, Cabino pro Gabiuo 
dicerent, Lece pro lege, Acna pro 
agna, ut scribit Marius Victorinus in 
capite dc Ortliograpliia. Idem. 

Taiitum addit nominibus^ Malim : 
tanium addita. Lipsius. 

22 At<iue aliuin pro se fitulo] Lego : 
litulitm. C, inquit, replicata et con- 
versa novum pro se ' titulum' sive 
indicem literae dedit Q. Inspice 
eniui, ex duplici C, recto et inverse, 
illud Q aptissime compinges. Possis 
el legere : atque aliain pro se tilulo. 
Lipsius. 

Al'jue aliain pro se tilulo repl.~\ Ita 
scriplum fuit in Lugdunensi libro. 
Explicatur a Quintiliano lib. i. cap. 
1. Instit. de Uteris redundantibus : 
' Et Q,' inquit, ' cujus similis effcctus 
speciesque, nisi quod pauluin a nos- 
tris obli<|iiatur, Kajjjia apud Graecos. 
Nunc tautuin in nunicro manct:' 
' replicata' igitur, id est, cbliquata, 
' dedit aliuin ' pro se literam ' titulo ' 



tenus : nam similis ntrinsque K et Q 
species elTectusque est, utraque vero, 
teste Prisciaiio, siipervacua. De ea- 
dem Martianus CajJcUa lib. m. ' Q 
quidani literam non putant; et vln- 
cerent, nisi in equo et <quitatu ap- 
pareret expresse. Constat autem ex 
C et V ; ideoque duplex et composita 
dicitur, nee geminatur.' Sic in No- 
nio ' Quaihifa' iani,' ' Quis,' ' Quere- 
la?,' 'Quatere,' .ic, sub literam C 
digesta, et ' Cuadrifariam,' ' Cuis,' 
' Cuerela?,' ' Chiatere' scripta repe- 
rias : unde et in Ausonio saepius in 
dativo Cut erratum fuit, pro quo Qui 
scriptum a librariis aliquoties osten- 
dimus. 

23 An si cinctii] Ansis cincta, legit 
Turnebus : quod littera ita media 
per transversam lincam secetur (un- 
de ' sectiiis' dicta in Epigrammate 
cxxviii.) ut infra supraijue quasi 
ansas exhibere videatur. Vereor ta- 
men, ut ne sit hie vitii quippiam. 
Finitur enim versus non monosyllabo, 
sed dissyllabo : nisi forte Thet Auso- 
nius prouunciarit Hebra?orum Phoe- 
nicumque more, qui primi litteras in 
Graeciani intulisse feruntur: aut carte 
nomen Tlicta sic dividas, ut prior 
ejus pars suum versuin fiuiat, altera 
sequenteui incipiat per Synala'phen, 
Vinettis. 

23 Here gruis] Hac crucis effigies 
Pahimcdica porrigitur *. habet idem 
liber. Nam inferiora ejus literie ve- 
ram cructni etiitiunt, non giuem. 
Imo potius literam T excogitavit Pa- 
lamedes ex gruumordine: invenisse 
et eundem *, testes sunt Veteres. 
ScaJiger, 

Jhec gruis effigies'] Palamcdem has 
quatuor litteras 0, H, *, X, Trojano 
bello invenisse scribit I'linius scpti- 
mo Natiiralis Historian. Philostratus 
in Hcroicis tres tantum, T, *, X. De 
quo suo invento (juum ali(ju;indo in- 
ter principes Graros gloriaretur Pa- 
lamcdes, Ulixes de T gloriam deberi 
non ipsi, sid gruibus dixit, quni eain 



120G 



NOTiE VARIORUM IN 



lilteram ipsse invenisseiit, non Pa- quente c in x. Idom, 

laniedes : et volando illam f'acientes 2 Frivola condcinnans] Pio nequam 

hominibus nionstrassent. Lucanus ijuoqtie seciuuUis Yossianus exliibet 



lib. V. ' Stryniona sic gelidiun bninia 
pellente, lelinqnunt Polmae te,><ile, 
grues : prinioque volatii Effingimt 
varias, casii monslrante, liguras, 
Mox iibi peicnssit dcnsas notus altior 
alas, Coiifusos temere immistie glo- 
merantur in orbes : Et tnrbaia perit 



ncqiiaquam : qnaie hosce versus ita 
conigendos censeo : E logodadalia, 
strides modo qui nimium iriix Frivola 
condemnasl nequaquam: quuvi pretio 
est merx, Ennius ut mcmorat, replet 
te IcBtiJicum Gau. Livida mens Iwini- 
nam, Sfc. Sermonem vero ad Gram- 



dispersis littera pennis.' Inde ergo niaticum diiigi vel sequentia evin 



non solum Palamedis littera est nun- 
cnpata T, vernni etiam ipsa; grues, 
qua3 T suo agmine refernnt, Palame- 
dis aves fuenint appellatae. Valerius 
Martialis libro tertiodecinio de Grui- 
bns : ' Tiirbabis versus, nee littera 
tota volabit, Unam perdideris si Pa- 
lamedis aveni.' *vero inveutum et- 



cunt : ' Die,' &c. Sensus est, tu 
Gramniatice, qui nimium saevus et 
asper jam modo stridere incipis, 
condemnasne qune in Granimatica 
frivola videntur? ininime : modo 
* frivola' ilia nummos tibi adferant : 
tunc enim cor tuum exhilaratur gau- 
dio, ' rumpantur' licet ' ilia Codro :' 



iam Palamedis, ut dictum est, non posset etiam legi strides modo qua 

agmine progredientes grues refert, nimium trux, id est, qua cum stridore 

sed solam grnem. Vinetvs. eiFers. Turneb. 1. xxin. cap. xxx. 

H^cgTuise^'g-ies] Negat vir maxi- legit: Frivola condemnas? nequam 

mus in suis ad Eusebium Animadver- qvoque quum pretio est merx. Concisa 

sionibus, capere se mentem Ausonii. ilia distinctio sspe est causa vitii. Sic 

Ego auturao, Potjtam eo respexisse, in Petronii Halosi Trojae ea de causa 



quod referat gruem unico pede in- 
sistentem, uti solet, quum excubias 
agit. G. Jo. Vossius. 

No. 349 Grammaticomastix^ Est 
judo-Til flagrum flagellumve, undo 



aliquantum turbatnm est : quod ut 
liqueat, versus hie subjungam, ut 
illos corrigendos arbitror : 'Hie ti- 
tulus fero Incisus. Hvec ad fata 
compositus Sinon Firmabat. Est 



'OjUTjpo/iao-Til vocitatus,qui Homerum, mendacium in damnum potens.' 

poetarum omnium saecnlorum facile 

principem, insectaretur, Zoilus Am- 

phipolita. Ita ' Grammaticomastix,' 

qui Grammaticis negotiuro facessc- 

ret: veluti qui quserit, quid Tau, 



Dixerat eiiim Virgilius : ' Talibus 
insidiis, perjurique arte Sinonis, Cre- 
dita res.' Item paulo post : ' Mox 
reducta cuspide Uterum notavit: 
fata sed tardant nianus. Latus re- 



quid Gael, Sil, Min, et alia, quae hie sistit, et dolis addit fidem.' Itidem 
sunt Grammatica. Vinetus. 

1 E logodadalia] Est K6yos oratio, 
sermo, ratio : SaiSaKos peritus, inge- 
niosus. Logodaedali poliendae ora- 
tionis artifices, verborum fundita- 
tores inanium, et qui venustatem 
verl)oruni, non sensunm acumen con- 
sectaiitiir. lude AoyoSaiSaXia in Au- ciipido, qtiarum spes ex turbatione 
sonii etiam Epistola xiv. ipsum illud Rcipublica; ; Antouium ultiones de 
artificium. Stridoris autem,fragoris, his, qui se hostem judicassent : Cae- 
asperitatisque causa est in voce sarem inultus pater et Manibus ejus 
' trux,' cauina ilia littera r, consc- graves Gassius et Brutus agitnbaut.' 



in Floro lib. iv. c. vi. ' Quum solus 
etiam gravis paci, gravis reip. esset 
Antoniiis, quasi ignis incendio Lepi- 
dus accessit. Quid Ceesar contra 
duos ? Necesse fuit venire in crueu- 
tissimi foederis societatem. Diversa 
omnium vota. Lepidum divitiarum 



AUSON!! KDYLLIA. 



1207 



Aliter si legamns, et nt in vul<ratis 
liic locus exprimitur, nee pes totius 
scnsns nee caput apparebit. Tci 
inci'ndia scloli aliciijiis coiriimntuiii 
esse nianifeslum est, qui vola pro 
rota in suo exeniplaii invenei'at ; 
pra'cessit enim paiilo ante ivcendiu, 
Ctesaris autem nonien excidisse ex 
Velleio liquet, qui lib. ii. rap. lxvi. 
' Repngnante Caesaie, sed frustra ad- 
versus duos :' etiam exercitus a libra- 
rio est. 

5 Die quid significent'\ Repone : 
Die quid significcjit Cataleela 3Iurouis 
in hig, Al, Et quod Cdtariim posuit non 
Lucidius Tau, Et quod germano viisiuni 
mule leti/erum Mill? Ifa eniin et le- 
gendus ex correetione nostra, ct sup- 
pleudus ex veteri libro Ausonius nos- 
tras, Poeta post tempera Doniitiani 
omnium eruditissiuuis, et in cujus 
lectione nemo operam suam luscrit. 
Si'd quod ipse ignorat, aut, quod ve- 
rius puto, sciscitabundiis quverit tam- 
quani fenigma proponens, non tani- 
• (juam a-nigmatis ignarus, illud nos 
igitur in Notis nostris ad Virgilii 
Catalecta fusius explicanius. Seali- 
ger. 

7 Imperium, Uiem, Vtnerem, cur una 
nolet res'] Unum vocabulnm ' res,' 
lia;c tria significat. ' Imperiuu),' ut 
in principio tertii vEneidos ; ' Post- 
quani res Asia?, Prianii(|ue cvertere 
gcntein Imnieritam visum Supeiis.' 
' Litem,' veluti in ix. prioris Sermo- 
nuin Horatii, auctore etiam Porpliy- 
rione : ' Dubius sum, quid faciam, 
inquit; Tene reliriquam, an, rem.' 
' Venerem' denique, quoniodo in Eu- 
nncliiTerentianiE actu primo loijuitur 
nierctrix: 'Ego cum ilio, quo cum 
turn uno rem babebam hospitc, Abii 
hue.' Vinet. 

8 Sit nej Est tie, vetus liber. Hoc 
«(7 liujus sj/is, terra; vel pigmenti ge- 
nus : cujus meminerunt Vitruvius et 
Plinius. Vide Hermolai IJarbari 
Cdstigationes. Idem. 

II Vox sulH(i\ Quod lioc ' lac' bo- 



die dicimus, id et hoc 'lacte' olim 
dictum, Carisio, Prisciano, et aliis 
auctoribus. 'Lactis' ergo, ' lacti,' 
et * lacte,' obllqui ab isto 'lacte' 
recto facti videntur. Idem. 

12 Lact] Mart. Capelia 1. iii. 'Qul- 
dani cum lac dicunt, adjiciunt T, 
propter quod faiit laetis. Sed Vir- 
gilius : ' Lac niilii non estate novum, 
non frigore defit.' Quippe cum nulla 
apud nos nomina in duas mutas ex- 
eant, ideo Veteres lacte in nominati- 
vo dixerunt.' Idem de Mntis: 'T 
finit nentra, caput, sinciput, Lnct.' 

14 An Libyal 'Seps' scrpentis 
genus est: cujusmodi feracissinia est 
Libya Africacpie universe. Grseca 
vox (r?;if a verbo a-ijirw, quod est pu- 
trefacio, Lucanus nono : ' Ossaque 
dissolvens cum corpore tabificus 
seps.' Vinetus. 

16 Jove de Stygio Dis] Ex IMs. cod. 
Accurs. 

17 Unde Rudimts ait, Divum domus] 
Obscuritateni in bisce quatuor versi- 
bus mendEP, mendas ipsas Ennii, 
quje amissa sunt, poiJmata attulerunt. 
' Rudinus' igitur appellari ' Ennius' 
videtur, ab Rudiis Pediculorum urbe, 
in qua ortus iile traditur: et unde 
idem ' Rudius' a M. Tul. pro Arcbia 
dicitur. Quanquam Eutropius et 
Eusebius Tarentinum euni dicunt. 
Pompon. ' Post Siptmtuui, Barium, 
et F.gnatia, et Ennio cive nobiles 
Kudia?.' Plinius : ' Rudia,' inquit, 
' Egnatia et Barion, Pediculorum 
op|)ida.' Eodem quoque numero 
Ptolemaeus, 'Poi;5i'ct. Strabo vero : 
^EKfidvTfs 5e (inquit) irefeuoucrt ffwro- 
^iwTfpov i-jrl 'VccSlav n6\eos 'EWrjvlSos, e| 
fjs iju 6 TToiTjTTjs "Ei'j'ios. Scd quod in- 
dicari primum convcnit, turn in plus- 
culis vurum illud est, quod velut in 
nostram omnino colouiam concesse- 
rint, syllabaruni a>que ac scriptura; 
ratione Orxcorum amplius non tenc- 
autur, turn pra'sertini in ' Rudia' 
sive ' Rudiis.' (}uic pnctcr()ua aspi- 
ratione dempta noslris scribi non 



1208 



NOT^E VARIORUM IN 



video. In < Rndino ' vero non ea 
lege primara corripi videri debet, 
qua in deiivatis primitivi interdum 
ratio coiTumpitnr. Qiiando Siliiis 
principale ipsiini coiripueiit lib. xii. 
de eo loqiiens : ' Rndiae genueie ve- 
tiistac, Nnnc Rndiae solo memorabile 
nomen aluniiio.' Enninm itaqtie 
iionnullis dictionibus, pev extienia; 
syliabae abjectioneni, in Carmine 
usnm esse aibitramnr. Qiias nnnc 
perite paiiter ac subobscnie inniiat 
Ausonius, 'Coel' videlicet, 'Do,' 
' Gail.' QiiEerit itaqne, ex cujns 
dixerit consnetndine, qnenive imi« 
tatiis fnerit poeta Enniiis, cnni talia 
Kara airoKOTTT]!/, quae propiia est Do- 
riensinm, posnerit. Noverat eniin 
Poeta doctissinius (nt ego arbitror) 
lion temeie illnm, neque iiidi peni- 
tns, sa^culiiine ejns alias pecnliari 
arte sic locutnm ; sed ex consnetn- 
dine tnni Homeri, qui persaepe Au 
pro Sw/j.a, quod domuni significat, po- 
snit, et Kpl pro KpiOri, turn Hesiodi, 
Soplioclis, Arati, ac prasterea nuilto- 
runi. Hinc in Epigr. VpaixtxaTiKws 
'yap Ovli TiXos Kpidri, Kpl 5e fxovov Kiye- 
rai. P orro friais jegenduni credinius, 
non frovs: qua voce Enninm quoqne 
nsum fuisse, manifestnm est, quod 
ita dictum censet a Veteribus Lu- 
cict. 1. I. ' Ennius ut noster cecioit, 
qui primus aniceno Detiilit ex Heli- 
cone perenni frunde corouam.' No- 
nius Marcellns, frons pro frunde. 
Virg. II. Georg. ' pracipue dum frons 
tenera :' quod enarrans Servius, * Ve- 
ra,' inquit, ' lectio est Fruns.' Lu- 
cretius: ' Fruudiferasque domos avi- 
um.' Hodie vero et a fronte et a 
fronde unus est nominativus frons. 
Ita enim in utroque Grammatico 
emendandiim duximus, qua; indigne 
depravata circumferuntur. Petit 
igitur Poeta, unde Ennius ' Gael,' pro 
Ccelum, ' Do' pro Domum, 'Gau' pro 
Gaiidium dixerit. Idem. 

Unde Riidimis] ' Rudius ' apud Ci- 
ceronem pro Arcbia. Rudia urbs 



Apuliae, Ennii patria. Vinetus. 

18 Et cujus, Sfc] Pro, quod adsfruit, 
liber membraneus habebat, quod ad' 
didit. * Do' autem, pro donium, dixit 
idem Ennius, ut praeter Ausoniuni 
meniinerunt Grammatici, Diomedes, 
Victorinus, Carisins, Homerum sci- 
licet iniitatus : qui Si, id est domum, 
pro SiiJ^a dixeral. Sed niultas ejus- 
modi apocopas apud Homerum, He- 
siodum, et alios poetas Graecos legc- 
rat Ennius : quarura magnani turbam 
recenset Aristoteles in Poiitica, et 
Strabo libro octavo. Endo pro in, 
idem Ennius, aliique Veteres, ac in 
iis Lucretius, frequenter dixerunt. 
Unde sunt apud Festuni, ' Endoiti- 
um,' ' Endoplorato,' ' Endo procinc- 
tu,' pro, initium, implorato, in pro- 
cinctn. Marius Victorinus de apo- 
cope in versu fieri solita : Endo sun 
do, id est, in sua donio. Idem. 

19 Ant de fronde loq. c. d. pop. frons] 
Vro frons, fruns legeret Mariangelus: 
sed frus absque n inscribebat codex 
Joannis Tilii, sicut legitur apud Ca- 
risiimi : ' Frus, hujns frundis, quod 
sic ab Ennio est declinatuni Annalium 
libro scptimo. ' Rurescant frundes,' 
non frondes.' Idem. 

Cur dicit populea frons] Carisius 
ait frundes et frundibus Veteres per 
U dixisse: cujus exemplum ponit 
Ennii ex Annalium libro septimo, 
' Rurescant frundes.' Mutatum vero 
U \n O monet Plinius : et nominati- 
vuni absque N litera in utroque lo- 
qui, * Frus,' ' Fros ;' nam ' Fros ' rh 
p-iTuvov. Pierius Valer. ad Virgil. 
Ita et Nonius, ut viri docti volunt : 
sed ex exeniplo Virgiliano, quod 
cilat Nonius, vix probare poterunt ; 
ad ilium namque Virgilii versuni haec 
anuotavit Servius : ' Apud antiquio- 
res,' inquit, ' singularis nominativus 
esiit, frondis : hodie vero et a. front e, 
et a fronde, unus est nominativus 
frons: sicut etiani lens a lente, et a 
leixde capitis breviore pediculo.' Sed 
et Fros ego semper pro frons in an- 



AUSOMI l'lJ-\ LLIA. 



1209 



tiqiiissimo, ct Longobardicis Uteris 
fcxarato Seieni Saiiinionici exeniplari 
scriptuin reppeii : quare qniii ita 
scril)i debeat niillus diibito. 

21 Indulge PacaU] Ita vetiis cod. 
lion, lit in excusis, Pauline. Nam 
hoc Teciinopitgniiim Pacato dedica- 
tura est, sed Paulino missum. Sca- 
liger. 

Indulge Pacate, 8jX.] Non aiisim 
sciibeie Indulgef. Sunt cnim hi vo- 
cativi casus, bonus, doctus, facilis 
vir, anliqua forma : nt apud Lucret. 
' Vacuas auiis niihi Mcmniius, et te 
Semotuni a curis, adhibe verain ad 
lalionem.' Liviiis: ' Audi Juppiter, 
audi pater pafratc populi Albani, 
audi tu populus Aibanus.' In novis- 
sinio autem veisu, Terentianani An- 
tipliilani Poeta signat, veuiisteqiie 
ac coiicinuiter quae sunt in He.inton- 
fiinornmeno verba hue transtulit : 
' Capillus passus, prolixiis, circiim 
caput Rejectus negligeiiter : pax.' 
Accurs. 

Indulge Pacate] Sic Pacate hie le- 
gendum ut habet vetiis codex, non 
Pauline: postquaiii hoc Edyllinm ini- 
tio est ' Drepauio Pacato' dedica- 
tiiin. ' Indulgere ' autem hoc loco 
non video, quid aiiud sit, qiiam ig- 
noscere, et veuiam dare ; quaiii sig- 
iiificationem in hoc verbo non satis 
probabat Laurcntiiis Valla. Julius 
Capitolinus de Antonino Pio ; ' His, 
quos Adrianus daiiiiiarat, in senatu 
indulgentias petiit.' F.odein verbo 
usus eadem fere significatione Au- 
sonius in Gratiarum Actione. T'i- 
netus. 

22 Tut, o]ius . . . vc'lut Antiiih. yax] 
Dici non (lotest non solum, quam in- 
geniose, sed etiaiu quam festive opus 
hoc concliidat ex Heaiitontimornnie- 
no Terentiana : turn ut opus suiim 
claudcret, turn ut monosyllabo terini- 
naret. Nam ' Pax ' semper inter- 
poncbatiir ad interpcllaMdum vel 
triincandum scruionem, ut licet coUi- 
gere ex I'laiito infinitis prope locis : 



qui eiiini admirantis esse dicuut, non 
mihi persuadent, et cum id miier ab 
illis dici, eo lanien non utar iu ea ad- 
niiratione. Sed cousulant Plautum, 
qui toties eo usus est. Quin, quod 
iiiai^is admirentur, non est vox Ro- 
mana, sedGra^ca: eaqiie utebantur, 
cum sibi silentiuin imponebant, oppo- 
site ad OS digito. At(iue id ita esse 
vero vincam ex Diphilo, cujus \wc 
verba sunt : Aenrm re /faroSus (tt&js 
5oK€7s) AaKwviKu's. "O^ovs 5e KorvKr}v. 
■?ra|, Tt 7ra| ; An non satis constat turn 
Gra2cum esse, turn etiamsilentiiesse, 
non admirationis ? Cum enim sibi 
silentium imponebant, tanqnam ulte- 
rius sernionem procudere vererentur, 
autcum quae dicta erant, indicta vel- 
leut, aut cum ex sermone pra^sentes 
diniitterent, tum Tra| dicebant. Hesy- 
cliilis, Tral, eVl T(J5 rb t4\os exeii', 
Qiiomodo jam nsurpat Poeta noster. 
Sed antea wa^, im68rifj.tt evvTruSrjTov, 
sunt Baxeae Plauto. Scaliger. 

Totum opus hoc] Technopa;gnium 
hoc meum sparsum est et passum, ut 
coma Antiphilae. Est autem Gra- 
cum adverbium 'pax' auctore Pris- 
ciano libro quincto decimo: qui * tan- 
tiimuiodo' signilicare dicit. Legitur 
ill Hesychii Lexico, sed non satis in- 
telligo quid sibi velint ilia na|, vno- 
OTJixa euuTToSriToy . ^ reAos ex«'^' Usus 
est rursus ea vocnla Terentius in ea- 
dem fabula per eundem Syrum : 
' Unus est dies dum argentum eripio, 
pax, nihil am[)lius.' sed pluiibus loeis 
Plautus, ut in Milite, Pcenulo, Ru- 
deute, Triunmmo. Vinetus. 

No. 350 Ad Faulluiii] Qui Paulinus 
Achilli Statio ad Catullum, et Lilio 
Gyraldo in. liistoriie Poetarum.iS'tri- 
verius. 

Si opera est] Quum dixit Ennius 
apud Persiiim : ' Lunai portiiin esse 
operaecognosceiecives :' 'Opera^est,' 
opera; pretium est, exposnit vetns 
commentator. Vinetus, 

^2 Qui ]iri>Hi] Centones, qui Grae- 
cis KeVrpwi/es addita p littcra dicun- 



1210 



NOT/E VARIORUM IN 



tur, ex Homero et Virgilio haudduni cet, cogit.' Vinetus. 

villi antiquiores, riuam qui ile rebus Folentiss. imperandi genus]PossiA\nn 

Ciiristianis Eiidocivr, et Prob* Fai- Calainensls Episc. in vita D. Angus- 

conijE iiisciil)iintiirsiib Tiieodosio ju- tini : ' Et illnd niliilominus siium ad- 

niore conscripti, at Bcrf^onieusis An- dens, qnoniam plerumqne potestas, 

gnstinianns, Trittenhemiiis Abbas, et qnas petit, piemit.' 

Lilins Fenaricnsis audierant, et sic Imperator Valeittinianus'] In codem 

post defnnctnm Ausoninm. Idem. libro, sc. Imperator Valenthiiunus. qnae 

Sola] Solins. Nam noniina ilia, milii verba valde in initio fuere sns- 

quae secundum pronominum deciina- pecta, ac pene visa spuria: postqiiam 

tionem a Gramniaticis nostris iuflecti vero in Ugoletti perantiqua editione 

dicuntur, Vcteres plerosqne per scriptuni offendi, S. Imperator, suc- 

primametsecundam nominum inflex- currit e vestigio rh S notam esse rod 

ionem declinasse, docet mnltis exem- sacratissimi, quo bonoris cognomento 

plis Priscianus bb. VI. Idem. dim Principes comppllati sunt. Fron- 

Per Sigillaria} Erat boc nomine lo- tinus de re Agraria : ' Intervenit cla- 

cus Roma?, ul)i libri, resque aliae pro- ra sacratissimi Imperatoris nostri ex- 

niercales venibant, et anctiones fie- peditio:' in eodem mox libro rh qui 

bant. Turneb, lib. xxvui. cap. 28. deerat. 

Gellius lib. v. ' Apud Sigillaria forte § 4 Inter liturarios meos] Et in ti- 

jn libraria ego et Julius Paulns, tulo Epistolae serundae Ausonii, ea- 

Poeta, vir menioria nostra docti si- deni significatione ' liturarii :' quod 

mus, consederamus.' Vinetus. Stlio- vocabuliim, nescio quani sit anti- 

liastes Juven. ad Satyr, vi. vs. 152. qnuni, sed eas chartas significat, in 

'Romae in porticu Trajanarunj Ther- qnibus primum scribimus, quitquid 

marum tempore Saturnalioruni Sigil- sit orationis, quod componimus : a 

laria sunt. Tunc niercatores casas multis lituris, quibus ea in re uti so- 



de linteis faciunt quibus pictura* 
obstant. Ideo anteni di< it mercator 
Jason : quoniani antea in porticu 
Agrippinarum Sigillaria proponeban- 
tur, in qua porticu bistoria Argonaut, 
depicta est.' 

Nee stichim suum'] Alter Vossianus, 
nee ccecum suum : recte igitur Lipsiiis 
lib. I. Epist. II. nee cicum suum: no- 
tum illud Plautinum, quo Noster al- 



lemns, (jueniadniodum in extrcnio 
Carmine ad Tiieodosium idem niemi- 
nit Ausouius. Vinetus. 

§ 5 Thyonianum'] Redivivus Bac- 
cbus, malrique fulminatae superstes, 
Thyonianus vocatus est, vel potius 
ilium dilaceratum reducem sospitem- 
que vitffi redditum boc nomine sacra 
canebant arcana. Turnehus. 

Thyoniamim] Hie etiani ' Tbyoneus,' 



Insit : ' Cicnm non interduim.' Fes- id est, euoovevs, cognominatur Hora- 
tus, nee non Gloss* Isidori: 'Cicum, tio, Ovidio, et aliis Latinis a>que 
mail Granati membrana.' Varro 1. 
VI. de L.L. ' Cicum dicebant niem- 
branam tenuem, quag est in nialo 



Punico diserimen : a quo etiam Plau- 
tus dicit : ' Quod volet densuui, ci- 
cum non interdnim.' ' Plura de ca 
voce Vossins in suo Etymologico. 
^ 'i Qnodque est potentissimiim'] Ma 



atque Grtecis poetis : sed quod idem 
etiam ' 'Ibyonianus' pro ' Thyoneo ' 
sit nuncupatus ; boc vero noraen apud 
solum Ausoninm legere nieniini, et 
Catulluni in Epigranimate ad su\ini 
puernui, siquidem ibi recte Tliyonia- 
nus legit Lilius Gregorius octavo 
Syntagmate de Diis : ' Migrate, hie 



crobius secundo Satnrnaliorum de nicrus est Thyonianus.' ubi mens li- 
Osare, et Laberio : ' Potestas non ber babet Thyonicus. Sed nee Pbur- 
solum si iuvitet, sed ctiani si suppli- nutus, qui Dionysium a Gigautibus 



AUSONII EDYLLIA. 



1211 



cliscerptnm, ct ab Rliea rostitutum 
fiiisse niemiiiit, noviiin nomen in al- 
tera vita accepisse refert. Vinetus. 

AiU Thyouiiimun mireris^ Apiid Ca- 
tulhim veteies intcrpretes Palladius 
Fiisciis, Antonius Palladius, et alii 
retincnt Thyonianum, et accipiiint 
lueri villi liquoreni Baccliicum. Mn- 
reto est Thyoniamis nomen Liberi 
patiis, a Tliyone matre ipsins, qux et 
Seniele dicitur. Bacchus fcitur, 
Jove patre concedente, matiem Se- 
nielen ab Inferis ednxisse, et imnior- 
talitatc donatam, Tliyonein, a sacris 
quae illi attribuit, denoniiuasse : nam 
6via, ' sacra facio' dicitur, inde ipse 
Liber ex materno nomine Tliyoneus 
appellatns est, ut scribit Uiodorus. 
Scriverius. 

Aid Virbium'l Hippolytuni in vitam 
revocatum ab /Esculapio ' Virbium ' 
Diana, quasi bisvirum, jussit vocari. 
Fabulain babes apud Ovid. lib. XV. 
Melauiorph. et Virgil, lib. vii. ^d. 
vs. 7G1. Persium Sat. vi. vs. 55. 

Cento quid sit] Metaphorica liaec 
significatio. Nam KevTpov, et ' cento,' 
quern miror veteres Latini si non 
'Centronem' dixerint, quemadmo- 
dum in quodam anticpio puerili colio- 
quio Latinogra-co scriptum reperi, est 
pvopric, crassum, vileijne straguluni, 
et vestis ex panniculis variis coiifcc- 
ta. Eustatliius in '^'Iliados, Erasmus 
in adagio ' Farcire centones,' et 
Lilius Gregorius dialogo prime de 
poetis. Vinetus. 

^6 Nmnduos junctim locare incptum 
est] Quod tamen aliquot locis fecisse 
videtur. Idem, 

Diffundituv auteml Lege ; Diffm- 
dunlur ex ]\Is. Cod. i. e. dividuntur. 
l'ri>cianus in Libello de xii. Carmin. 
' Uividitur in cwsuras, per cola qui- 
dem in noveni, per commata vero in 
diias, scmicjuinariam, ct semiseptena- 
riam, per pedes in quinqiie,' &c. 
Versus porro hcroici ca,'sura', quze et 
sectioncs et mansiones dicuntur, qua- 
tuor suiit, Peulhcminicris, quae ct Sc- 



miquinaria, Catatriton, Hephihemi- 
nieris, quje et Semiseptenaria, Tetra- 
podia, qua? et Bucolice. Accursius. 

Diffunditur] Omnino rcctius cum 
Mariangelo Accnrsio opinor, Diffin- 
duntur. Scriverius. 

Aut penthemimcres] Pro pcnthemi- 
vieris scribo lioc loco TrfvBrnxifxfp^s, 
aut certe Latine pcnthemimeres : nee 
id sine auctore facio. In antiquo 
illo Lugdunensi libro desiderabatur 
hoc Edylliuni, sed is in phald?cio ad 
Theonem penthemimeres per e, et non 
per i pcntliemimeris, scribebat : in eo- 
demque Carmine penthemimeren, ubi 
omnes novi penthemimerim vel penthe- 
mimerin. Idem Aldus quo loco pro 
hephlhemimerin, k<pd7}fnfiepi] legendiua 
censuit apud Terentianum, ibi noster 
codex k<pQriHi.(i(frijv habet, quisquis sic 
ibi scripseritj id est, heplithcmimeren. 
Vinetus. 

Aut trochaice cum posteriore segmen- 
io] Ut in hoc primi Bucolici : ' Ille 
meas errare boves,' post duos pedes 
dactylum, ' Ille me,' et spondeum 
' as er,' duae syllabae 'rare' verbum 
finientes, trochaeus est. Unde rpo- 
XatKJ;, Trochaica dicta est hffic cajsu- 
ra. Idem. 

Aut septem scmipedes cum anupasiico 
chorico] Septem seniipedes, ' tres 
pedes cum semisse.' Abs <|uo ' sep- 
tem semipedum' nimiero, efpO-qixL/xep^i, 
hoc est, 'semiseptenaria,' ut Diome- 
des et Priscianus intcrpretantur, 
' tome ' dicta Caesura, quum post tres 
pedes remanet syllaba dictioneni ler- 
minans : ut in versu Ceutonis secun- 
do : ' Anibo ani, mis am, bo insig, 
nes.' Et in quincto : ' Auspici, is 
mani, festa fi, des,' ex tcrtio /Enci- 
dos. Unde (piod remanet, ' quo ju, 
slior al, ter,' ex priuio /h'neidos, id 
facit metrum, quod auapa-sticum cho- 
ricuni monoiiietrnm liypcroatalecti- 
cum vocat Serviiis in (^intimetro. 
Cujusmodi est et hoc in octavo vcrsn, 
' niea maxima cm a.' et in quinctode- 
cinio : * oncrant(iuc caiiistris.' Idem. 



121J 



notye variorum in 



Aut post dactyluin alque semipedcm] 
Vt in Centonis versii quarto: 'Tu- 
que prior,' et in vicesiuio quarto : 
' Sacra canunt.' Idem. 

Ludicro quod Grceci] Multis niendis 
dcfonnala sunt verba Ausoiiii in re 
scitu dignissinia: adeo, ut rnendosa 
editio Itono viro et ertidito Brodao 
iinposuerit : queni et alii qnoque se- 
quuti sunt. Non enini ullus lusus 
est ossiculoruni, ut ipse putat. Ne- 
que nnquam tale quid Veteres liabu- 
ernnt. Hoc enini a niente Ausonii 
alienissiniuni. Neqiic animadvertit, 
quid interesset inter lusum, et ' ludi- 
crum :' hoc est, inter ivaiSiav, Koi irai- 
ymov. Sed fefellit lioniinen), ut dixi, 
lectio rnendosa, Icrro^axi-av, pro <nojxa.- 
Tiop : et ossicida pro oscilla legentem. 
Ac ne liaec quideni tantuniuiodo rnen- 
dosa, sed et sequentia male ab inter- 
pnnctionibus accepta sunt. Qua; pri- 
ns ita, uti legcnda sunt, proponam : 
deinde ad eoruni interpretationcni 
aggrediar. Nam ita et emendandum, 
et interpungenduni : Simile ut dicas 
ludicro, quod Graci cTTOfxdrLov vocavere, 
Oscilla casunt. Ad sicmmam qualtuor- 
decimfiguras Geometricas hahent. Sunt 
cnim aquihitera : rcl triquetra : , exten- 
tis lineis : aut rectis angulis : vet obli- 
quis : isoscele : vet isopleura : orihogo- 
nia quoque : vel scahna. Harum reiti- 
hularum variis coagmentis simulantur 
species mille formarum, Elefantus bellua: 
aut aper bestia : anser volans : et mir- 
millo in urmis subsidens: venator: et 
latrans canis : quiyi et turris : et can- 
tharus: et alia hujusmodi imiumerabi- 
Hum figiirarum, quce alius alio scientius 
variegant. Ha^c verba ita proculdu- 
hio legenda sunt, et distinguenda. 
Nam quin recte (nofxanov, et oscilla 
emendaverimus, praeter conjecturam 
certissimam, qua usi sumus, fidem 
fecerit vetus Glossarius, in quo scrip- 
turn legltur: Oscillum arufxaTiov. sunt 
enini larvas, et irpocrtoiTita, ut ex Ma- 
crobio cognoscimus, quaj in aldpats, 
et jactationibus ludicris Rustici ori 



opponebant, ut essent niagis ridicnli. 
Virgilius: ' Oraqiie corticibns su- 
niunt horrenda cavatis.' Intelligit 
enim ' Oscilla' ex cortlcibus arbo- 
runi : quem morcni Athenlensiuni 
tangit et Maurus Terentianiis. A 
quo jactationes ipsas, et ceriniationes, 
quas Gra?ci vocant alu>pas, etiam ' Os- 
cilla* appellarunt. Idem : ' Oscilla 
ex alta suspendunt mollia quercu.' 
Hlc autem apud Ausonium nostrum 
et ipsas larva; sunt, seu personte, 
quae sic aptse, et coagmentat'JE erant : 
nt artlculi ejus, vertibulaeqne, quibus 
conimissae erant, iu oninem partem 
flecterentur, et figuras onine genus 
exprimerent. E* in conviviiun me- 
dium jaciebantur, et illis eas liguras 
Rex convivii exprimebat, ut mutati- 
onis et brevitatls vitne commonef'a- 
ceret: et propterca bibendum esse, 
ut nihil de fructu hujus vitiB pereat, 
diceret. Id omnino plane, ac diserte 
ex Petronio cognosces. Cujus verba 
adposui : ' Potantibus ergo, et accu- 
ratisslme lautitias nobis niirantibus, 
larvam argenteam attulit nobis servus 
sic aptam, ut artlculi ejus, vertebra;- 
que locata; in omnem partem llecte- 
rentur. Hanc cum super niensam 
seniel, itcrumque abjecisset, et cate- 
natio mobilis aliquot fignras exprinie- 
ret, Trimalcio adjecit : Heu, hen nos 
miseros ! quam totus honiuncio nil 
est. * * * Sic erimus cuncti 
postquam nos auferet Orcus Ergo 
vivamus, dum licet esse bene.' Pli- 
nius lib. vii. cap. 53. ' Cum populo 
admodum placuisset, et natali die 
suo convivium haberet, edita ca;na 
calidam potionem in pultario popos- 
citjSimuique personam ejus diei ac- 
ceptam intuens, coronam e capite 
suo in eam transtulit.' Ubi de per- 
sona quje in conviviis circnmtereba- 
tur intelligendum. Ex quibus pri- 
nium mentein Ausonii ita aperiuius, 
ut nihil potuerit melius excogitari ; 
et soranium Brodrei de ' ostomacliia,' 
et ' ossiculis ' exnlodimus. Deinde 



AL'SONII EDYLLIA, 



1213 



indicaliir iisiis eanini lai varum. Qnod 
iis in conviviis praesentes celcris niu- 
titionis vitie conimonefacerent. Nam 
alioqui semper in conviviis mortis 
nientioneni injiciebant, et caput mor- 
tiii, ubi ejus larvae copia non erat, 
vel in mensa apponebant, et manibus 
veisabant, vel e triclinio seu stibadio 
suspendcbant : nt eo iiterentur ad 
eandem rem, ad quam et larva ilia : 
hoc est, ad hortandiim ad bibendum. 
Quod novimus ex Epigranmiate Giae- 
€0, in quo non solum caput mortni, 
seu cranium idem facit, quod apud 
Petronium larva; sed et ea exhor- 
tatio pro cumulo subjicitnr, quam 
addidit Trimalcio in Epigrammate 
suo. Epigramma Grsecum hoc est : 
'H 7rTft;%a}j' xap'scca iravowXlr] aproKayv- 
vos AuTt], Kal dpoaepwv (K irfTaAajz' <rT6- 
(pavos, Kal tovto (pOi/xsvow npodaTiov U- 
phv 6(rrevy 'EyKf<pd\ov, \l'vxris (ppovpLov 
aKporarov, TXlve Aeyei rh yXvujxa, Kod 
e(T6ie, Koi TTepiKiKro" AvQio,. ToiovToiyiv6- 
fjifQ' i^anivrjs. Quae omnia ad verbum 
interpretantur Petronium ipsum. 
Quin et ipsa verba quaa yAvfJixaTos 
nomine liic intelliguntur, aliter con- 
cepta vidcntur in triclinio marmoreo 
Lateraneu'^i uno versiculo senario : 
'HSvs /Si'os. rh ^tjv rax"- tJ) davelv {nroy\/ta. 
Quo significatur vivcndum esse : nam 
vitam properare : mortem imminerc. 
Proptcrea tanquam jam niorituri bi- 
bebant, et tanquam nunquani id fac- 
turi. Plautus Sticlio : ' Volo nos pro 
summo bibere : nulii relerimus post- 
ea.' Ita eniui legcndum : non, Nolo. 
Horum (jvix-kotikwv iirKpuivqiidrdov pleni 
sunt libri Veterum, prascrtim INIar- 
tialis, et Gra^corum. Neque dubium 
est, quin in coenatione seu stibadio 
Doniiliani Ca?saris, quod propter 
cxi^iiitatcm ipse vocavit ' Micam 
auream,' a tliolo penderet cranium 
inortui, quod mortis admoneret. Id 
Martialis videtur velle hoc in Micam 
auream Epigrammate ; ' Mica vocor : 
qua; sinijCernis : ccenatio parva. Ex 
me C.vsarcum suspicis indu tlioium. 



Frange toros: pete vina : rosas cape : 
tingere uardo. Ipsejubet mortis te 
nieminisse Deus.' Videtur enim in 
tholo ipso larva ilia, aut cranium 
fuisse. Hunc autcni morem homines 
in convivio mcntione mortis ad hila- 
litatem provocandi ab .-Egyptiis ac- 
cppisse vidcntur. Herodotus lib. ir. 
Scaligcr. 

'S.TOjj.a.Tiov'] De ludicro offToinwriMV, 
quae ossieula sunt, noli dubitare quin 
vere divinarim. Legenduni apud An- 
scnium : Simile ut dicas ludicro quod 
Gra'ci offToixaT'uev tocuvere. Ossicta ea 
sunt: perperam hodie osci/Zaibi legas, 
et ffTondTtov. Nee moror Glossas, 
qua> aTOfidriov etiam scribunt, nenipe 
pro 6(rTQ;fj.dTtov. Sic crxieia K6iJ.ixaTa vo- 
cant qua; sunt la-xUia. et Schiadicos 
puto reperiri apud Marcianum Ca- 
pcllam pro Ischiudicis. Inde Scliiali- 
cam vocanuis hodie hunc morbum, 
sive dolorem, pro iVxiaStw^. 'Oarwirai 
est ossiculare. Inde oo-rtiS^oTo et 
ocTToiixdria.. Hiec in Scheda CI. Sal- 
niasius. INIagnus Felix Ennodius, 
Episcopus Ticiuensis, in Epigramma- 
tis, De StOxMATio Eelrneo : ' SolH- 
citata levi marcescunt corda virorum 
Torniento : fas est ludere virginibus. 
Frangimt, INIarniaricis elephas quod 
misit ab arvis, Pt-r micas sparsum 
niox solidatur opus. ]^e Poeno te- 
nerai discunt cumfraudejocari. *Nani 
ridere necis munere, femineum est. 
Augusta norunt res mille includere 
capsa: Omne ebur hoc, mulier, pec- 
toris area tui est.' Quo Epigrammate 
hoc ludicri genus graphice, et picnius 
quam ab Ausonio describitur. Pri- 
mum ostendit ossieula haec eburnea 
fuisse, (juai frustillatim sparsa, in 
ununi coagmentarentur, mille formas 
et simulacra, quod et Ausonius mo- 
iiet, variegata concinnatione roprae- 
sentautia. Delude videtur Antistes 
Ticineusis, non sine alicpio niorsu et 
sale in sequiorcm sexum, innuere hoc 
ludicrum Poenis deberi, atfjuc ox 
Africa in Europam transiatum : si 



1214 



NOT.E VARIORUM IN 



qiiiilcm me, viilgatas cditiones casti- 
gautem, aiidias : in qnibus legitnr: 
De poena tenerce, et niendosius De poe- 
na temercB. Quod si einendandum ita, 
nt dixi, lion sit ; teutabunt alii me- 
lius, et exponent quid blc et seqnenti 
pentamelro, sive aiictor, sive librarii 
velint, quod equidem cum ignarissi- 
mis solo. Quis autem ignorat, ' Pii- 
nicam fidem' proverbiisnobilitatam ? 
quai 'Pana fides' Ausonio Epist. X. 
De fluxa niuliernm fide nihil attinet 
dicere. Povio, appaiet ex hoc loco, 
ossicuia hipc capsula recondi solita, 
' ad res mille,' nt ait Ennodius, indi- 
dem promendas, cum aninii lelax- 
andi causa puellae hac arte vellent 
ludere. Doctissimns Sirmondus, in 
Notis suis ad ilium auctorem, inter- 
pretatur 'Stomatio eburno,' oscillo : 
etGlossarii locum adhibet: putatque 
eodem spectare larvam argenteain Pe- 
tronii Arbitri, cnjns catenatio mobilis 
diversas figuras exprimebat. Qui cinii 
liunc errorem cum Scaligero, quem 
geqnitur, communem habeat, refuta- 
tione alia non indiget. Hac scripse- 
ram, cum iterato de hoc ludicro cum 
amico meo CI. Salniasio loquutus, ac- 
cepi ab illo locum Atilii Fortunatia- 
ni, qui de Metris scripsit, et locum 
quidem emendatiorem quam in edi- 
tionibus ; capite de Hendecasyllabo 
Phaljecio : ' Nam si locuhis ille Ar- 
chimedius qu#uordecim eborcas la- 
mellas [ecce totidem agnoscit Auso- 
nius] quarum anguli varii sunt, in 
quadrata forma iuciusas habet, com- 
poncntilins nobis aliter atque aliter, 
modo galeam, modo sicani, alias co- 
lumnaiu, alias navem figurat, et innu- 
merabiles efficit species : solebatque 
nobis pueris hie locnlus ad confir- 
niandam memoriam plurimum pro- 
desse; quaiito majorem potest nobis 
afferre voluptatem,quantO(jue plenio- 
rem utilitatem Cannina inter manus 
habentibus metronim varia tractatio, 
cum subinde apud Poetas ea, quaj 
fallunt imperitos, metra inserta nu- 



meris, ct intermixta Carminibus de- 
prehendaniusf'' Distorta vulgo hive 
verba, et interpimctione laborant, 
etiam in Putsciiiaua editione : quundo 
et quandoque perperam legitur, pro 
quanta et quantoque. Jam quadrata 
ilia forma, in qua inclusie lamellae 
angulis variis, ipse loculus est : 'cap- 
sam' vocat Ennodius. Scriverius. 

§ 7 Quatuordecim figuras] Atqui enu- 
merat tantum quatuor. Ita vero hie 
locus distinguendnsest : Sunt enimce- 
quilatera triqueira, vel exlentis lineis ; 
aut rectis angulis ; eel obliquis : Isoscete, 
vel isopleuru, orlhogonia quoque vel sca- 
lena. Ut isopleura ad aeqnilatera tri- 
quetra ; isoscele ad triquetra extentis 
lineis; orlhogonia ad triquetra rec- 
tis angulis ; scalena ad triquetra 
obliquis angulis referantur. Cen- 
seam igitur rescribendum, quatuor 
figuras Geometricas, non quatuordecim. 
Ut haec a tironibus percipiantur, tri- 
goni divisio subjungcnda est. Ejus 
tria genera sunt, * a;quilatus,'t(r<$7rA.eu- 
pov, vel ' crure pari ' laoo'KeAis, vel 
'in omnibus impar,' quod Graeci CKa- 
\7)vov vocant. Tres ibidem sunt an- 
guli trigoni, * rectus,' yuivia opB^, ex 
jequalitate et similitudine constans ; 
' obtusus,' dju/3A.eta, et ' acutus,' o^eia : 
quorum hie superat, ille superatur, 
sive ut Graeci loquuntur, hie vntpexft, 
ille, non obtusus, {nrfpexerai. 

Sunt enim cvquilatera vel triquetra, 
exlentis lineis, ant rectis angulis, vel 
obliquis. Isosceles ipsi, vel Isopleura 
vocant, orlhogonia quoque et scalena] 
Sic legantur. Non sequitur autem 
ordinem quo proposuit. Nam ' wqui- 
latera' (quod ait) vel ' triquetra,' per 
' isopleura' cbmprchenduntur. Quaa 
in Ternario ' ffquiiatus' Latine dixit. 
Sic A extentis lineis, per isosceles, 
quibus dnae tantum sunt asquales 
linere, tanquam crura, qua2 (r/ceAect 
dicuutur, iioc schemate /\ . Rectis 
angulis, per ' orlhogonia,' ubi imus 
tantum ex his omnibus fit rectus an. 
gulus in hunc moduni [\^ . Obli- 



AUSONII EDYLMA. 



1215 



qiiis vero, per ' scalcna,' ijuibiis tiia 
ipsa latera sunt iiiirqiialia hac figiira 
^i:\^. Non negaverim etiani, quin 
jiotitis ciediilerini, posse fieri, ut 
Isoscele defondatiir. Dumniodo no- 
mina ipsa Gra?co et liic ledilantur, 
ut legatiu- : 'la-offKeXrj ipsi vel 'IcrSirKev- 
pa vacant, 'Opdoyiovia. etqiioque ^kuKij- 
vd. Euclides : TwvSeTpnrXfvpcci' a-xv- 
Haruf, 'la6iT\€vpov fitv Tpiywvdv eVriy 
t5 Toy rpeis laas ex'"' fAeupaj. 'Icro^Ke- 
\is Se rb TOLS 5vo fj.6yas firay ex"" ir^ev- 
pds. :S,Ka\rivbu Se rb ras rpeTs aviaous 
iX°v T'^fvpd.s. (Ti T6 ruv TptirXeipaiv 
cXVIJ-aTuv 'OpOoywvioy fiiv Tpiyaivdv icr- 
Tiv, rb ^xou opdlav yoivlav. 'Afx^Xvyw- 
viov 5e rb ^xof afi^\e7a!/ yccuiav, 'Oliryoi- 
viov re rb ras Tpe7s o|eias ex*"' 'yt^fias. 
INIemiuit hoium etiani Latinus Boe- 
tliius et Marcianus. Has autem ipsas 
quatuor triangulonim figuras, ac duas 
alias, Amblygonii videlicet et Oxy- 
gonii, (sex enim trigonorum genera 
reddit piaeter Eiiclideni vel Boethius, 
et summatini Jul. Pollux) in Terna- 
rio quoque numero aptissime expies- 
sit his versibus : ' Per trinas species 
trigonorum linea currit, iEquilatus, 
vel cnire pari, vel in omnibus impar.' 
Quorum intellectus est, ' trina linca- 
runi specie' triangulos signari omnes 
posse. Nam linea si sit ' trqiiilatus,' 
id est asqualiiiiu latprum in triangulo, 
nt omnes dMpiae lineee ducantur, tiet 
Isopkuron, atque Oxygonium ; si 
'crura pari' fiierit, tarn isosceles 
quani oriliogonium et amblygonitnn 
dcsignabilur. Tria liac enini (quan- 
quam diversa notatione) eequas duas 
liabent liueas quas Poiita ' crura' 
vocat. Postremo, si ' in omnibus im- 
par' existat, scalenum complcctetur. 
Accursius. 

Sunt enim aquUalera, vd triqiuira 
extentis lincis, uut reclis anffulis, vel 
obliquW] '\ao(TKf\r) ipsi vel ia6Tr\fvpa 
Kocanl, op9oy<iivia quoque et aKoKrivi. Sic 
habet locus hie in cuiictis nostris 
codicibus : itaqiie |)l(na videtur ora- 
tio, ut nee deesse quicquam, nee re- 



dundare videatur : celerum lia:c non 
milii minus sunt obscura, quam ilia 
alia qua; suo Gripho inspersit Anso- 
niiis Geometrica. Ibi appellavit ' tri- 
augnlnni a^quilatus,' quod Gr^ci di- 
cunt l<j6TT\ivpov, cujus omnia latera 
sunt inter se ^Kqualia: hie ' a>qnila- 
tus' dicit, quod latera tantum duo 
hiibet aeqnalia, et iVoo-«eAey Gr;pci vo- 
caiit. Qiiie n;imque subjicit Grtvca, 
laoffKiXri ipsi vti la6n\evpa, &c. an non 
iis exposiia voluit, qua? praemiserat 
Latina.' Ita ' triqnetrum,' tWTrAeu- 
pou accipit : sed quis nostrum earn 
triquetri significationem unquam esse 
credidit? quod ad me attinet, 'Tri- 
qnetium,' Triangulum, Tplyarov idem 
valere semper autumavi : et Siciliam 
Britanniamque esse ' triquetras ' die- 
tas a ' triangnia specie,' ut inquit 
Plinius terlio Naturaiis Historiap,non 
quod earum latera forent inter se 
aqualia, ut certe non sunt. lUud 
'extentis lineis,' pro rectis lineis ac- 
cipio. Euclides enim quae in primo 
elemento definit triangula, haec ivQi- 
ypa/j-ixa vocat, hoc est, ' rectilinea,' 
ut nostri homines jampridem dicere 
creperunt: sed quic in sphaera fiunt 
triangula, ut quum inter se secantes 
coluios ffiquinoctialis circulns medios 
secat, h*c rectilinea non sunt, et 
quod seqnitnr, < aut rectis angulis,' 
hoc interpretatio verbi Graci opeo- 
ydviov, quod ' rectangulum ' vulgo 
dicimns: sed quod snbjungitur, 'vel 
obliqnis,' id, qui conveniat cum sca- 
lenis ? Angulornm alii recti appel- 
lantur, alii non recti, sive ut hie di- 
cnntur, ' obliqui.' Recti anguli, quos 
et'Normales' nuncupavit Quincti- 
lianus in extrcmo libro nndecimo, 
sunt quos pra'stat qui Gra-cis yvwpLoiv, 
Latinis Norma vocitatur. Obliqui ve- 
ro, qui rectis illis vel niajores sunt 
vel minores: quos ' obtusos ' et ' acu- 
tos ' nominant. "ZKaXTjubv antem tri- 
angulum delinitur Euclidi, (jnod tri.t 
habet in.icpialia latera, non quod 
rectos liabeat vel obliquos angulos ; 



121G 



NOT^ VARIORUM IN 




recipitqiie triangiilum scaleniiin ciinc- 
ta genera angnlonnn. Et tiiangiiluni 
ilhid Pythagor. Vitnivio descripttim 
lib. IX. scaleniim est, et tamen idem 
etiam oithogoniiim, et rectanguluiu 
triangulum. Vbietus, 

Harum verticularuin] ' Veiticulas ' 
quiim dixit Lucilius vetus poeta, 'ar- 
ticiilos' intelligi voliiit FesUis, quid- 
quid hoc loco sint. Idem. 

Qum et turris, et cantharus] Exem- 
plar Ms. Turturis : videtiir enim lo- 
cum Plauti recordatus cum liepc pro- 
deret Ansonius, qui est in Bacchid. 
' Ubi ego capiam pro machaera tnrtn- 
rem, iibique imponat in manu alius 
inihi pro ctpstu canthanim.' Ex ejus 
autem vocis insolentia, in turrem 
coniniutasse turtiirem ciedatnr quis- 
piam, proportionis salteni imnienior. 
Itidem in recto sane turluiis usiirpes, 
\eh\t vii'diiris, qnod et M. Tullius et 
Ennius dixerunt, licet sit in nsu vul- 
iwratque turtur. Accursius. 

Et iuiris'] Etiam turturis pro turris 
scriptum invenit Mariangelns : et 
possunt Antiqui turturis pro turtur 
dixisse, qneniadmodum vulluris pro 
vultur est in versu Ennii apud Pris- 
cianum libro sexto : ' Vulturis in 
silvis misernm mandebat homoneni.' 
Vinetus. 

Variegant] Hoc verbum pro vari- 
are, et varie exornare nescio quani 
vetus sit : quo ntuntur primi Biblio- 
rum interpretes. Idem. 

Quod ego posteriorem imitalus swii] 
INInlini : posteriores, nt refcratur ad 
' imperitos :' id est, videbis junctu- 



ram seu concinnationcm mei Carmi- 
iiis esse ridicnlam. 

(^S /Ere dirutuinfnciesi Quos ' quas- 
satos ' nunc dlciuiiis, inquit Budieus 
in annotationibiis, antiqui Latini ' a;re 
dirulos ' vocabant. Festus : ' /Ere 
dirutum militem dicebant, quod as 
diruebatnr in fiscnm, non in militis 
sacculum.' Sed vide caput sextum 
libri duodevicesinii de lionesta dis- 
cipiina Petri Criniti. 'Procedere' 
ergo militi ' stipendium,' it militem 
' sere dirutum ' esse, lieec inter se 
contraria. Vinet. 

Rideunt versus] Ad snum Poetam 
Virgilium. Idem. 

No. 351. 1 Accipite hac animis] 
Ad Valentinianum et Valentem fra- 
tres Caesares hac. Vijietus. 

4 Tuque priori O Valentiniane. 
Idem. 

7 Puerque ttius tnea maxima ci/ra] 
Filius tuus Gratianus : quern milii 
in disciplinam tradidisti. Id. 

9 Nomiiie avum re/eretisl Aviis 
Gratiani Augusti, Gratianns, ut dix- 
imus in Epigramma tcrtium. Idem. 

10 No}i injussa'] Jusserat Impera- 
tor Valentinianus, ut dixit ad Pau- 
lum. Idem. 

No. 353. 10 Ornatus Argiva'] In- 
venio et in Imniinutione versnm inte- 
grum, quo loco vnlneris impatiens 
virgo, ' ter sese attoJIens,' ter etiam 
'rcvohita toro est?' Sed quod eum 
spuriuni omninopufaremus, ne refer- 
ri quidem curae fuit. Nam et veren- 
dum quoque videbatur, ne nostro 
quandoque exen)plo, si minus mani- 
festo testimonio egissemus, quispiam 
fortasse alios e Virgilio (qnod facile 
fit) redactos confingerel atque adde- 
ret. Ilhid vero monuisse, leviuscu- 
lum fortasse fuerit, quod in Nuptiali 
coena scriptum est: ' Per lumina laj- 
ta frcquentes Discurrunt.' Cum sit 
scribendum limina. Postquam vero 
in ciibiculum ventum est, Carmen 
ante Imminutionem soluta oratione 
intercipitur, cui titulus, Parechasis, 



AUSONII EDYLLIA. 



1217 



inimntattis postea, parechuasis impni- 
deiiter. Est quippe Grapca vox Trap- 
(Kpaffis. Qiiintil. lib. IV. ' irapeK^aa-tu 
vocant Grrpci, Latini egressum vel 
ejfrcssionem.' Transgreditur autem 
Ausoniiis ab ingressn in ciibiculiim, 
ad Praffationem iu nuptiali niystei io. 
Accurstus. 

No. 360 Liisciva PauleJ Lasciva o 
Panle, pagina, Tilianiis codex. Vi- 
netus. 

Ut PUnius dicit] Qneni Plinio at- 
tribnit Ansonitis versiculiim, hiinc in 
qiiincto libri primi Epigraniinate Va- 
lerii iNlartialis invenies, sive nienioria 
lapsus sit Aiisonius, quod hie non 
puto, sive ab amico fuerit Martialis 
mutuatus. Sed vide caput septimum- 
decinium libri tertii decinii Noctium 
Atticarum Auli Gellii. Caius autera 
Plinius, cujus exstant Epistolarum 
libri novem, et Panegyi'icus Trajano 
Augusto dictus, Carinina etiam edi- 
disse se niultis locis comnieniinit, ut 
in Episfola iv. lib. vii. qure post Au- 
soniuni intercidisse possunt. Quorum 
petulantiani lasciviamque excusat in 
libri IV. Epistola quarta decima, ct 
in quincti tertia, sicut et suorum Ca- 
tullus in hendecasyllabo in Aiireliiini 
et Furium, ac suorum Ovidiiis Naso 
in prima Eiegia sectindi de Tristibus : 
' Crede niilii, distant mores a Car- 
mine nostro. Vita verecunda est, 
Musa jocosa mea,' Idem, 

Sulpitii] Nos SidpicicB excudi jussi- 
mus : ut poetriam innuat, cujus Mar- 
tialis niemiuit : cujusque Satyra ex- 
Stat, et apud Juvenalis interpretem, 
obscaeni, ut videtiir, operis fragmen- 
tum : * Ne me Cadurcis destitutam 
fasciis Nudam Caleno concubantem 
proferat.' Scriverius. 

Prurire opusculum Sulpitii] Alter 
scriptus: Prurire op. Sulpitiivefrontem 
caperare. Quern Sulpiliorum Noster 
innuat, mibi non compertum. Sed 
(|uum lascivum satis de Caleno Siil- 
pitia^ Carmen, sen poiius Carminis 
fragmentum iegcrim, non me conli- 
Delph. el Vur. Chts. A 



neo, quin rescribam, Prurire op. Sul- 
piti(E,frontem caperare. Sidonius carm. 
IX. ' Non quod Sulpitiai jocus tha- 
lia; Scripsit blandiloquum suo Ca- 
leno.' 

Esse Appuleiuni] Hie est Lucius 
Appuleius Madaurensis, philosophus 
Platonirus, cujus exstat ' Asinus 
Aureus,' et alia pauca ex multis, quae 
scripserat. Interciderunt inter alia, 
ista ejus ' amatoria :' quorum ipse 
meminit in priore Magiae apologia. 
Virielus. 

EpylUa] De hoc verbo jam ante 
in Pra?fationem in Griphum monui- 
mus. Idem. 

Amiiayii fescenninos] ' Fescennini 
versus,' inquit Festus, * qui caneban- 
tur in nuptiis.' Interciderunt autem 
isti Anniani Fescennini : qui poeta 
fuit aequalis Auli Gellii, ut cognosces 
ex libro nono, et vicesimo Noct. At- 
ticarum. Idem. 

14 Anniani fescennini versus] De 
eo, quem ct prienoniine Titi insignit, 
sic Gyraldus in Historia Poetaruni 
Dialog. IV. ' Ab Ausonio Gallo facta 
est mentio Anniani : tuit vero Poeta 
comis et perurbanus, A. Gellio ami- 
cus : de quo et sic lib. \x. Noctium 
Atticarum : ' Annianus,' inquit, ' poe- 
ta in fundo suo, qurm in agro Pha- 
lisco possidebat, agitare erat solitus 
vindemiam hilare atque amceniter. 
Ad eos dies me et quosdam famili- 
aies vocat.' ' Citatur et a Gramma- 
ticis. Fescenini versus. Unica n scribit 
Festus, ex urbe Fescenina (alias FeS' 
cenia) allati : sive ideo dicti, quia 
Fascinum putabantur arccrc.' Ubi 
Lipsius festive acuere, Scriverius. 

Lcevii'] Perperam legitur Livius, 
cum sit LcfiKs. Nam Livius Andro- 
nicus est primus ille, qui fabulam 
Romac docuit. Lavius est is, qui 
poenia 'Io' scripsit: item ' Eroto- 
I)apgnia.' Quae lascivissima poema- 
tia fuisse indicat turn titulus, tuni 
etiam Ausonius ipse. Sed molles 
ex illis adfcruntur versiculi isti, de 
Hion. 4 H 



1218 



NOTyE VARIORUM IN 



corona plectili : ' Andioniaclia per 
)udum manu Lascivula, teuellula Ca- 
piti meo trepidaus, Inbens Insolita 
plexit munera.' Apud Gelliiim in 
veteribns codicibus uon Navio attri- 
biiitur Alcestis, sed Lcevio: qui est 
iste, de quo jam loquimur. Quid 
quod Apuleius in Apologia LcElium 
vocat? ut videatur piopius accedere 
ad Laviutn. Itaque alius est Livius 
Andronicus, qui Odyssean vertit, 
fal)ulas multas docuit: aVius LcBvius, 
qui ' Erotopjegnia' et ' lo' composuit. 
Nam semper ita scriptum apud Gel- 
liuni invenio. Quod si et hie quoque 
Livius vocatur : alius tamen est ab 
Andronico: neqiie obstat, quod ab 
Ausonio antiquissimus vocatur. Apud 
Macrobium quoque Navius falso pro 
Leevius citatur in his versibus : ' Hac, 
qua Sol vagus igneas habenas Immit- 
tit propius, jugatque terrae.' Est 
enim idem noster Lamus. Idem 
Lavitis seripsit Cypriam Iliadem. 
Ejus quoque mentio est apud Por- 
phyrionem Horatii interpretem Ode 
prima libri tertii : Carmina non 
PRivs AVDiTA. Romanis utique non 
prius audita. Quamvis Leevius Ly- 
rica ante Horatium scripserit. Seal. 
Livii] Errat in nomine Poetas 
Vinetus. apud Festura vero V. Redi- 
via, Lavius, non Livius legend um. 
Saepe citatur Livius et Navius, cum 
sit LcEvius, qui seripsit ' Erotopaeg- 
nia.' Item Poema 'lo:' ex quo est 
iste Scazon : 'Scabra in legendo, re- 
diviosave oifendent.' Nam ex eodeni 
Poem, de lo scribit : ' Seseque in 
alta maria in prscipitemmisit Inops, 
et aegree sanitatis Herois.' Et in V. 
Petranim non Livius, sed Lavius in 
Centanris, legitur in Schedis. Quod 
autem niemoriee prodit Vir Doctissi- 
mus, banc inscriptionem aemulatos 
postero tempore Naevium et Pacu- 
vium, fallitur. IJtrumque auctorem 
Erotopiegnion citat quidem Nonius 
Marcellus ; sed niendose scriptum 
est in uno loco, et in altero lacuna 



est. Confunduntur saepe Leevius, Nee- 
vius, et Novius apud Grammaticos : 
qui legend! cum judicio: apud Pris- 
cianinn ad testimonium citatur Nae- 
vius II. Iliados : ' Fecundo penetrat 
penitus: thalamoque potitur :' nbi 
Lecviits potius legendum putat Erudi- 
tissimus et Accuratissimus Vir Ge- 
rardus Joannes Vossius iii. de Ana- 
logia cap. 35. quem vide etiam eo- 
dem libro cap. 24. Ubi de * Nunnio' 
sive ' Ninnio Crasso' agit, qui Iliada 
Horaeri vertit, et tecum statue, an 
non et hoc Prisciani loco pro Ncsvius 
scribendum sit Ninnius. Scriverius. 

Quid Evenum] Evenos duos Elegia- 
rum scriptores, et utrumque Pariura 
fuisse, auctor est Suidas. Horum 
versus aliquot habent AthenaE'us,Sto- 
baeus, Epigranimatuin Gra;corum li- 
bri, et alii veteres. Vinetus. 

Quid Evenum] Q. Ennii Fragmenta 
aliquot ex Euemeri sacra historia, 
ipsiusque Euemeri reliquias, coUegit 
Nobilissimus Hieronymus Columna, 
Italus, politiorum literarum, fideique 
ac diligentias pr<Eclarus: qui consu- 
latur. De Eveno poeta Lilius in 
Historia Poetarum Dialogo in. ' Fuit 
Evenus,' inquit, ' Elegiarum poeta, 
ejus Pbilisti niagister qui secundum 
praecepta artis Oratoriae bistorias 
conscripsit. Hujus certe Eveni ver- 
sus citat Aristoteles, cum de consue- 
tudine agit, quam aliam quasi natu- 
ram esse existimat. Exstant in Gni- 
diam Venereni duo ejus Epigram- 
mata, item alia in Myronis vaccam. 
Duos tamen Eveni nomine fuisse re- 
perio apud Suidam et Val. Harpocra- 
tionem, et ambos quidem Elegiogra- 
pbos. Id quod Harpocralion com- 
probat ex Eratosthenis in Chronogra- 
phiis auctoritate, eosdemque ait fu- 
isse ex Paro insula. Meuiinit et 
eoruni alterius Divinus Plato : etsi 
in vulgatis codicibus inverse atque 
praepostere aliquando legitur. Me- 
minit et Max. Tyrius in quodam ser- 
nione de Socrate loquens, quem ait 



AUSONII EDYLLIA. 



1219 



ab Eveno poeticam comparasse. Est 
et apiid Ausonium in quadain Episto- 
la hiijus poi'tae nomen perperani, iit 
piito, scriptiiin. Ita enim legendum 
existimatiir. Quid Evenum, qiieni 
Menander sapientem vocavit ? Cita- 
tiir et Evcnus ab Artemidoro lib. i. 
'OveipoKpiTiKwv, in Amatoiiis ad Eu- 
nomitim,' I've. Scricerius. 

Quid Evenuui] Euhemerum lego; 
is eteiiini scriptor IMessenius patria, 
libidiiies obscoenas, spurcosqiie Deo- 
lum amores Carmine evnlgavit, ab 
Enuio postea in Latiuam lingiiam 
conversns. Unde sic quoqiie apud 
Sext. Pompeliim legendum est : 
* Quam rem in medio (quod aiunt) 
posit am Varro et Etiemerus, (non Eu- 
merus) ineptis jxvQois involvere maiue- 
runt, quamsimpliciterreferre.' Hadr. 
Junius lib. vi. cap. 13. Animadv. 
Arnobins lib. iv. ' Et possumus qni- 
dera lioc in loco omnes istos, nobis 
quos iuducitis atqne appellatis Deos, 
homines fuisse monstrare, vel Agra- 
gantiuo Euhemero replicato, cujus 
libellos Ennius, nlarum ut fieret cunc- 
tis, sermonem in Italum transtulit.' 
Non tamen emendationem banc Junii 
probaverim : uterque enim Menan- 
der et ' Euhemerus' sub Ptolemaeo 
Lagide vixcrunt: at 'Evenus' tri- 
ginta circiter Olympiadibus antiquior 
est. 



Partheniam] nap^tVos, virgo, puella. 
Vide Virgilii Vitam per Donatnm. 
Hinc ayvhu, id est, castum, appellat, 
puto, Virgilium GrcPcus poeta in 
Epitaphio Didonis. Vinetus. 

Qui octavo JEneiilos] Ejus sunt ver- 
sus : ' Optatos dedit aniplexus, pla- 
cidumque petivit Conjugis infusus 
gremio per membra soporem.' Au- 
lus Gellius libro nono. Idem. 

TMffxpoaepLviav] Idem fere men- 
dum [Primam partem liujus Nota? 
Accursii in Not. Delph. invenies quas 
sic incipit, ' Comnuitatione,'&c.] (sed 
quod in Mathematicis, indignius, mi- 
nusque ferendum) apud Proclum os- 
tendimus : ubi, quantum intelligi da- 
tur, A scriptum legitur pro A. de colu- 
ris namque circulis ha;c ait, Tpacpovrai 
5e ovToi ol kvk\ol Sia tSiv TpottiKuv ar\- 
ixiicov, Kol 6iy ix^pi) A iaa diaipovffi rhv Sta, 
/xecraij/ tuv ^ooUoov kvkXov, Quippe con- 
stat, eos ipsos circulum, qui per me- 
dia Signiferi ducitur, in partes qua- 
tuor dividere, absurdumque esse ab- 
horrereque a sphaerae ratione, cum 
triginta partes A nota denotentur. 
Accursius. 

r\i(TXpo(retxv(av] TKiaxpos, lubricus, 
lascivus. fff/JLvos, pudicus, gravis, ho- 
nestus. Mariangel. tamen alcrxpocren- 
viav mavult, id est turpem pudici- 
tiam. Vinetus. 



DOCTISSIMO ATQUE ORNATISSIMO JUVENI 

JOANNI DE DIEMERBROUCK, 

J. U. D. ET IN CURIA TRAJECTINA CAUSARUM PATRONO 
DISERTISSIMO, 

JACOBUS TOLLIUS S. P. D. 



Et ipsa res, ct exemplum Poeta», 
quem ci-mulatussum, me non invitiim 
moniiit, mi Uif.merbroucki, ut in- 
noxio liisui contra malignos obtrecta- 
tores patronum quaererem, in cujus 
sinum nigro dente inipetitus confuge- 
ret. Non dccruut euim, quamvis 



dedita opera Gra;cum milii scripto- 
rem legerim, et aliqua, quae non mi- 
nus lepide, licet minus severe intexi 
potuissent, omiserim, qui lasciviam 
carpcnt, quam nee ipsi f'ortassis in- 
telligent : melius potuisse collocari 
tempus objicient, et alia ejus argu- 



1220 NOTiE VARIORUM IN 

menti, quae mea nescit innocentia. dendis versibus aliquantum mihi in- 

Veruni ut illi siio, ita nos iiostro vi- dulserini, cum Giitca poesis, inpri- 

vimus ingenio : quod si tibi, tuiqtie inis autem Theocritica, non tantis, 

similibiiA bonis ac dortis hominibns qnantis Latina, caesuris abundet. 

placuerit, quid malevoli dicant, non Stultus mihi labor videbatur ineptia- 

dicant, pili non faciemus, rumores- rum : qnumque lassatum seriis ani- 

que senum severiorum omnes unius mum vellem reficere, morosae anqui- 

assis aestimabimus. Ad haec si tu sitionis taedio refngiebam fatigari. 

causam meam susceperis, triumpha- Vale, Amice Jucundissime, et hoc 

bimus : sed, quod nee tute negaveiis, rude cari sodalis opusculum lubens 

triumphum castellanum. lUud tamen suscipe. Vale, 
merito quis rcprehendat, quod in cae- 

rAM02 "AFAMOS. 

CENTO THEOCRITICUS9 

EDIT. CRISPIN. (}<t>o. AD IMITATIONEM CENTONIS 
AUSONIANI. 

8 AA*NIA1 T<j) x^P^^*^' arvvfjvreTo, * ras ttot' (KviffOr], 4 

5 'AcKTjTo ireTr\(f> Koi &httvki, * a TaXddeta, 6 

15 KaWicTTa TraiScov * iroriSe'v, airaXwTipa S' apvhs, 11 
7 Tlav iir' aKaOeici ■netrXao'nivov e'k Aibs epvos. 

6 TIpaiTOS 5' &p^aTO Ao^wj, * ex'*'' viroKap^iov %\kos, 11 

16 QapcTTicras' * x'^^^'"'^^ 7"P ^""^ ®^°* ^irap i/xvcrffev 13 

18 Xalpots, S)* x"'?^^^'^"- ff^pa" tIvos ovvfKa ^evyeis; 11 
1 1 ^iir/eis S" &(nrep bis iroXihy Xvkov a.dpi\(Taaa, 

28 Aa.<pvis ^70), AuK/Sas 5e iraT^/p, M'^Trjp Se Noftaii;. 

1 AaipViS * iTTiardnivos \iyvpav avafieXipai aoiSay, 17 

3 'ttvi 5e' Toi SiKa fxa\a (pfpcc, * fj.4ya XPW°- AaKatvav, 18 

11 ''n AevKit. TaXddeia, * rh irav \i6os, Si Kvav6(ppv, 3 

14 npoTTo/ufs ovx ^s XwffT. * tjUe yap Sc'os ^fx*' 0KVf]p6v' 25 

1 4 "hXKos rot yXvKiuv inroK6\iTLos. * aWa Kal ovtus 24 
3 T\v (JAos eyKei/j-ai' tv Sg fxev \6'fov oiSeVa iroi^. 

17 KaAAej apianvoiaa QeoMV' * i\ pa tot ^aav 12 
Xpiffeioi irdXaL &y5pei, '6k' oi'T€<J)iAo(r' 6 (j>t\adiis. 

9 TfTTtl juev TfTTiyt cpi\os, fxvp/xaKi Se ixvpfia^, 

"IpriKes S' 'IpTj^tv * iyw 5' eVi tiv fi.eiJ.iivriiJ.ai. 10 

3 ©Sffai ftov eu/uoAYes e'/U'"' ^X"^' * ^ pdye Kivcrans ; 4 

24 Oil ^vvafxai ^yv, * eiVi 0£o2 voeovri irovTjpdv. 25 

19 O^/uoj 4701 /ie7a Si^ t» Svadfifjopos, * eSpo^ aYwra, 22 
3 iivv iyvwv thv tpura. * Kal us ovk iffTiv dAu|at 25 

'Avdpcoirots, lirt fj.o7pa Kara KKuarripos iirtlyei. 

15 ''n 0eoJ, * ef/ce fj.6vov rh KaXhv CTdfja rev i(pi\aaa. 2 
1 Xcb jnev Ti^irff' etVojv aTrcTroytraTo. rhv 5' 'A<ppoSira 

"HdeTJ avopOwaai, * rd of iJTrari Treble fiiXinvov 11 

19 'H 5e jueTeKrTp€<^0€r(ra' * 7e'A«s Se'of eTx^ro x^*^*"*' "^ 



AUSONII EDVLLIA. 1221 

12 '^Kvdfs, 3i (pi\f Kovpe. * rh Si) fiiKa Qvfihv lalvfi 7 
'A/ueVepov. * Kaixvovri rh Kaprtphv ai/Spl ioiKcos. 1 

16 Ti'j Tuy vvv ro7oaS' ; * ws KoiriKa ^Tj/uara (ppdcSets ; 21 
1 ITAT/pe's To( fiiXiTos rb KaXhv ffrSna, * o5y rb irvevfia. 8 

11 'AAA.' acpiiiev tv ttot' dyue' * rd roi Kol KepStov avT<f' 26 

1 Aivp' virh rav TrreAfav eadw/xida. * wSe irf(pvKei 5 
rio/o, x' a cTTijSos aSe, Ka\ aKpiSes wSe \a\evvTi. 

5 'AAAo yap epcp'' * dya^Jj tis ineirTapev fpxofievq! roi, 18 

15 T\v 5e X'^P'f^Mf'''''' * /'**•' dAafle'a ttoct' a/yopivu. 5 
28 IloXAoi /ue jjLVooovro, v6ov 5' e/ubv oCiTts taSe. 

4 Qaptxe7v xp^V * Thu epuTU KaTevxeo,Adcpvi,\vyt^i7u' 1 
"^^Ap' ouK curbs (pCiiTOS vn apyaheai 4\vyixdris ; 

23 Tojs eAe7ei'' * K«v(|>as 5e SiSo? TroStoi'Tj ^ep^;u^'ay. 17 

2 Xerpoj fcpa-if/aixivri, * iroTiSepKeraj ii;'5pa 7£Aor<ra, 1 

17 'Ek dvfiov arepyoiaa. * 'N6<f> S^ Sye Trol^Ka fj.evolua. 26 
11 *AAAd rb (papfxaKov tvpe, * to /cal (xaKapiaaiv a.ya(n6v. 1 

26 'Hjuaros ^i* rb fieffrjyh, * KaXhf Qepos avlKa (ppinrei, 
7 'Av^/ca 5?; /cal aavpos i(p' alfj.affiai<n KaOevSft. 

23 "AfKpQi ipf]jx6.^ecTK0v airoTTKayxOfVTes fTalpuv 

22 OiiSeis 5' iv fieiTiTcp yeirwv. * Xdpeacri (plXyai 17 

] 9 Elpvev ovK asKovirav. * Att' (xpdaKjxQiv Se Kanhv irvp 25 

*EpxofJ.ivots \dfxiTe(rKe. * (cai oi Ae'xos et/fluvoi' '^Hpoi 19 

27 'Ev KaQap(f XeifiSivi' * rb 5' iyyuOiv Uphv vSaip 7 
Nuu(J)aj' e^ Hvrpoio Karei^6fxevov Ke\dpvffSev. 

13 "ErSer fiovrofiov o^u, * Ka\ eiKtTfv^s &ypu(Tris, IS 
15 XAoipal 5e (TKiaSes. * juopuerai u>|/(^6j /ci(r(r($j. I 
10 nSs 5' uTrb KoATToy x**/"*^ *X'^'' * 5(o6pv7rT6TOi ^Sr;. 15 
17 'H 5e' of evfievfovcra ■nap'i.ara.ro. * efx^ Se SeTfia 22 
25 'AvSpby ope'locflai, ^Kpeuu t' avexi<T6ai dyuux/u.bj', 

15 'OKT&i/caiSfKeTrjs. * fienaeu 5e' /uij/ f^fpeeffdai, 26 
*A>|' 5' ^/fv^) ttot) x**^"^ iXd/x^avf fivdov I6v7a. 

16 'AAA' icrox 7dp 6 fjiSxOos. * opivdri 5e vKiov fj irpiv. 23 
19 '0|/e 5e 5?; ^({a' tTretr' aviveiKaro irapdivos avSriv. 

5 M^ ffirevS', ov ydp rot Trvpl 6d\ir(at. * eJeXe X^'P"- 28 

15 "fl/wi SeiAoia' * rb kokSs Tjpiaaao viKUs, 4 

I Ov GeV'Jj ^ TTOiixdv. * riv 5" ou /xtAei, ou /ud AT oiiSev. 11 
3 ''n.iJLOi fyw, Tt ■n-d0<u ; ti 6 Suffcroos ; * tpp' an ffxtlo' 21 

22 Oil yap viKa^fj kotcI rbv v6ou. * oiSa rh fxtWov. 24 
7 'AjU/Uif 5' dcri/x'O' Te /ueAoi. * TiV tx^'' M* So/ctls ;'ow ; 14 

19 *fls €iTroDff' d»'(5puucr€. * ird\iv Se juji' djo-ec dnlaao). 26 

30 'AAAo ire'pi^ * KpareprjffL ^la^o/JLfva TTa\dixiJ(ri 19 

23 "Ttttios e'l/ (pvWoiai ri6a\6<nv i^erauvadri. 

26 'EfSo Koi li.i]l)riKT6v irtp ex""' ^^ fT^Ceci 0viJ.hu, 

3 Tdi" /3ciiTav aTToSus, * /3oiVfi Ae'xos t$ <?'iAeoufr7)s. 17 

17 '2,r(L$6fjL(i'os Kodvirtpde, * koI eis ?»' ttoiSI KaflfuSf , 21 

14 ricii'T' ^fieAaJV Kord Kwprfc. * eTros 5' ^76 toToi' I'ftTrej'' 26 

II 'Hiiv fiaVySi KipiQv, * t( /uo< tTpf/iies ; is judAa 5€iAo. 28 



1222 NOT^ VARIORUM IN 

19 &dpffei irapdiviHi}, * ■jreipa Gtiv irdma reXurai. 1 J 

22 Kal (TV ye ^l^] rpfcrffrjs' * r6 ye ixhv Tehv oSu rervKrat, S 

18 ''n KaXa, 5 xap^fff <*• * koXws fidAa tovtS y'tcrafii. 5 

26 ^H pa.' Kol icraofifvcos * inh rav ixiav ^x^'^o x^^^^'^^- 1^ 

2 'ETTpdxdv TO. ixeytcrra' Koi * eh evl x^ '/"^s &eipov, 2S 

18 XloaaX ireptnKeKTOis, * <p6vov aWdKoicrt, irviovTes. 2$ 
2 Ko2 raxy XP^^ '""^ XP'^ ■n-eiralvero, koI to, irpoauna 

@epfx6rep' -fiv 7) irp6a6'. * a'iBav r eh eaxo-^ov iXQwu lt> 

22 'Hvvct'' i^iiiv rhv &edXov, * eireX Kaiirpocros epia'Sev. 6 

23 'KepcA. ri.rv<TK6fj.evos. * W Se /caWwi' bi/So/ Kei/ €t?j ; 17 
1 Tavltca /fe/c/xa/ca^s a^Trauera: * i/tti'oj' lava>v, 3 

26 rtavca/ieros epyoio, to ol /uera x^P"'^'' eiceiTO. 

19 'H 5e /uw ctjU(/)a(f aecr/ce, * Kai o/nfiacn \o^a fiXeTrottxct, 21 
26 ''n irt^TTOj, orov TovTo ; * t^ j/i/j' S ^vpe ireTr6i>6eis ; 16 

Oi/T€ rou oyfxov &yew opQov Suva, ws TOTrp)v dryes. 

22 M^ Xa66ij.-r}v ; r/rb XP'JM* ? * KareZpades , S> <pcXe yauPpe; 18 
8 Ou XP^ Koi/xao-0at fioBeuis * ^ajuoc eKreXhravra. 25 

26 EiV, ^76 cu:', * ou yvvvi% ewv KeKX-fiaed' 6 TruicrrjS ; 2S 

25 Nal 7ap epihv yXvKh <peyyos, * exets itdXai wv eireBvfjieis. 10 

8 MvKTjTav enloupe Po€>v, * \xir\ (pelSeo Tex>'V^' 2S 

24 Ov de Ke tws fffieffirw rhi> efj.hv ttSBov, * aXXa fj-dxev juoj. I 

18 "OX^ie yafj.$p', * &fifies yap iplaSofies, '6aTis apeCaiv. 5 

21 TolaSe fiudl^oiaa * Pape7 iveSrjffaro Se<TixiS, 25 
15 ST^SetTi (paivofievois, * Koi aZv ri iroinrvXiaerSei, S 

1 TldvTa SSXov reixoica. * rh 5' e^oxov SiTO/re Supou. 26 

19 "Offffe S' vwoyXavKeffKe, Si' 'ij-iepov acrrpdnrome. 

23 "EvOa jJ-dxr) 5pifji.e7a trdXiv yeveQ". * ol 5' eKexwro. 7 
11 'AAA.' avrbs rotovros * dnh CTTepi>(av irXarvs ^pws 25 

22 OvTTCii rhv (ieaarov Sp6fj,ov &uvev. * eK f^eydXov Se 23 
AI^' oXiyos yever avSpSs. * avecrx^ ts ve7Kos cnravBsev 23 
'A/xcporepas S,fia, x^^P<^^i ^""^^ Oavdrov ffxeohv ^ev 

20 'HeXios fA-iv enecra ttotI ^6<pov erpawev 'linrovs, 

AeieXov ij/xap dyaiv. * o 5e eh x^^va Ke^To veveviais. 2S 

6 TavTu 5' iaws eaopwda * troSwv eKfjiaffaerai <x»'»j, 17 

19 'Aiu.(pi e waTT-pvaffa * ttot &VTpa. -re Kal worl iroipwots, 6 

19 TlaXXojj.ei'T] KpaSiav, * x^ I3wk6Xos e^eyeXaffffey. 4 

28 'Us ol fj.ev x^ofpoiCiv latuSfj-evoi ixeXeeaaiv 

'AAA^Aois Mvpi^ov, * e-ni <T<pi(n yavpiouvres, 26 

2 Xaipere tol tpiXeovres. * X'^'V^^ iroXXdKi fjLotaai, 1 
Xalper, eyw S' v/xfMiv Kal eh varepov aZiov daw. 

T E A O 2. 

No. 361 Rosa] Hoc Eciyllium, feruntnr poematia, cum iis piimiim 

et quae ' Vir bonus,' Nat Koloi', * yEta- excusa sint ; veium Hieronyiuus 

tes animalium,' ' Musarum inventa,' Aleander, et Mariangelus Accursius, 

et ' Herculis labores' inscribuutur, Ausonio asseruerunt, qnuni ea repe- 

Virgilii Maronis esse diu credita rissent inter Ausonii scripta, quern 

sunt, quod reperta inter ejus quae referrent auctorem potius, quam Vir- 



AUSONII EDYLLIA. 



1223 



gilinm. Vinetus. 

1 Vcr erat : it blando] Recte : nam 
ut in Catalectis Vctt. Poett. 3Iaxi- 
niianiisait: ' Veris honos tepidi flo- 
les, vere omnia lident :' ubi vitiose 
script! aVtqwotJlorenl, editi Jloret ex- 
hibent. Sic et capillos ' eximium ca- 
pitis iionoreni' vocavit Samnioniciis. 

3 Strktior Eoos] Lenis qusedam au- 
ra, nnde Aurora dicta putatur, et 
ventus friaiidulus, cjiialis in Aurora 
flare sole t, an teccsscratorienicse(]uos 
Solis, atque invitabat exire ad earn 
captandam ante diciaestum. Vin. 

5 Per quadrua compita] Quad rata 
seu qnadrangula, veluti cum ambula- 
tioues dii£e, quasi viiE dn^, inter se 
secant in medio horto. Idem, 

10 Caleslis aqua] Roris pondere, 
qui noctu e ccclo et aiire decidit. 
Idem. 

11 Vidi Pastano'] P^STUM oppi- 
dnni Lucania; : ubi in anno bis pro- 
duci rosEe dicuntiir, magna copia. 
' Biferique rosaria Psesti,' dixit Vir- 
gilius. Idern. 

13 Rata gemtna] Guttnlas frigore, 
ut dictum est, concretae, albescebant 
rarae, ncc frequentes. Idem. 

14 Ad primi radios] Quum primum 
Sol orirctur, quod est diei principi- 
um. Die itaque liic pro diei, ut iibro 
primo Georgicon : ' Libra die, somni- 
que pares ubi fecerit lioras.' Dii 
in Edyllio de ratione Librae. Aulus 
Gellius Iibro nono, et Piiscianus in 
extremo Iibro septimo. Idem. 

Ad primi radios interitura die] Lege : 
Dei. Deum vero pro Sole dixit, uti 
saepe kot' t|oxV dicitur. liarthivs. 

17 Rosunus] ' Madidas divini roris 
et nectaris' rosas dixit Apuieius lib. 
IV. Miles, et lib. iii. ' in quo rosic 
virgines matutino rore fluebant.' 
Restituan)us porro Bucolics N'eneri 
suiim decus ac nitorcui : nee rorem 
desiderari, vel a cursu diiilius averti 
ainamus. Inter relifpia 'I'heocriti E- 
dyllia iilud pervcnustuni est, quo 
Mcnclai et Helena: nuptias cclebrat. 



In eo puellas corollas nectcre novse 
nuptae pollicentur, bis verbis -."Aixfits 
S' 4s Sp6fxoP -^pi Kal (S Xeifiwyta (pvWa 
'Ep\podfxis, aTe(pdvu>s Spitpevixevai aSv 
iTViovTas, Repone is SpSaov. Nos ad- 
ventante vere in ' rorem' ibinuis, in- 
quiiint ; sive potius, nos eras mane 
decerpentes fiosculos plantas rore 
commadefacienuis. Hie enim ^pi, av- 
piov siguificat. Nee dubitabit quis- 
qnam hnic emendationi album calcn- 
lum adjicere, cui ha-c ejusdem Tlieo- 
criti lecta fuerint, e Carm. xv. 'Aa>6iv 
S' &fi./j.es viv a/xa SpSacfi aOpoai e^co OiVeD- 
fj.es ttotI Kvfxar' eV q.'l6vl itrvovra. Ve- 
nus ad sorores lecturas flores, apud 
Claudian. lib. ii. de Raptu Proser- 
pinap, vs. 119. ' Nunc ite sorores, 
Dum mens liumectat flaventes lucifer 
agros Roranti praevectus equo.' Or- 
pbeus in bynnio ad Horas : UenKovs 
kvvvfjLevai Spoaeovs avduv iroXvdpiirTwv. 

Duornm] Rosae et Luciferi, seu 
Aurorje ipsius, cum qua Lucifer ori- 
tur. Vinetus, 

Et unum mane duornm] Auctor Per- 
vigilii : ' Mane virgines papillas sol- 
vit humenti peplo : Ipsa jussit mane 
ut udse virgines nubant rosaa, Fusee 
aprino de cruore, deque amoris os- 
C(do.' Qui milii ultimus versus ad 
Eidy Ilium Theocriti aliudit, qiiodAna- 
creonteis versibus in Adonidis mor- 
tem lusit. Idem, ni fallor, Lucianus 
ajmulatus est in Encomio muscae, 
quam matronarum casta delibare os- 
cula fingit, non exsngendi sanguinis, 
sed amoris ergo. 

18 Sideris et Jloris] Fulgentius Ii- 
bro secundo Mytliologicoin rationem 
rcddere conatur, cur in Veneris tu- 
tela Antiqui rosas posucrint. Eas 
Auiorae consecrarnnt, quam l>odoSdK- 
rvKov Homerus, id est, ' roseis digi- 
tis,' et ejus ' quadrigas roseas' Virgi« 
lius, ejusdemque ' atria, rosarum ple- 
na' Ovidius secundo Metamorplio- 
seon dixit. Vinetus. Anacreon Ode 
1,1 II. 'A(ppobi(Ttoi' &9vpna rosam vocat. 
Valerius autcni Cato in Diris, ' Ve- 



1224 



NOTiE VARIORUM IN 



neris stipendia flores.' 

20 Diffiatur : spirat"] In scriptis 
fiut : Diffluil : et spirat. Credo gemii- 
num esse, Diffluit : exspirat proximus 
iste magis. Catullus in Nnptiis Pelei 
et Tlietidis : ' Quam snaves exspi- 
rans castus odores Lectulus in niolli 
compiexu matris alebat.' SoHnus de 
Nilo: ' Jam illud palam est, solum 
ilhim ex amnibus universis nullas ex- 
spirare auras.' 

22 Unius muricis] Ejusdem coloris, 
purpurei. Quod genus piscis disce 
ex Piinio. Quas autem rosa priiis 
alba erat : quomodo purpurea et rubra 
facta sit, vel Aphthonii progymnas- 
mata fahulantur. Vinctus. 

25 Gnlero] Tegumento. Idem. 

27 Olielisci'\ Obelisco et nietae si- 
milis est rosa, ubi nata est, priusquani 
tota aperiatur. Idem. 

28 Mucronem absolvens] Fastigium, 
verticem, et quasi cuspidem solvens, 
laxans, aperiens. Idem. 

29 Exshmabaf] Quasi sinus facie- 
bat, et explicabat, expandebat. Id. 

31 Ridentis caldthi] Laeti, jucnndi, 
exhilarantis contemplanteni ralyris. 
Rosae enim se pandentis ' calycem' 
videtur dixisse Pliniiis, quern hie 
Poeta ' calathum,' eodemque tropo. 
Est autem Graecum KdAaOos: quod 
' quasillum' Latini dicebant, Festo 
et Servio auctoribus. Hoc vasis ge- 
nus, pro vario usu, non dubito, quin 
ex varia fieret materia : sed in quibus 
lanam, pensum, fusos, glomera, et 
reliqua ad opus suum pertinentia 
mulieres reponebant, vimine fiebant, 
nt et in quibus comites Proserpinae 
flores coliigunt quarto Fastorum Ovi- 
dii : * Haec implet lento calallios de 
vimine nexos.' Quae vero ' calatlii ' 
figura fuerit, ex his cognosci posse 
video. Primum, quod hoc loco Au- 
sonins ' rosam,' quuni primum tan- 
tum se aperuerit, ut quod in ima cro- 
ceum est, videri possit, Diosccrides 
scammoniap, et lilii florem Plinius, 
calatho similem esse dicuut. ' Candor 



ejus eximius,' iiiquit Plinius libro 
vicesimo primo de lilii flore loquens, 
' foliis foris striatis, et ab angustiis 
in latitudinem paulatim sese laxanti- 
bus, efligie calathi.' Deinde ' cala- 
thi' figura ex umbrae Terrae figura 
percipi posse videtur, qua? Graecis 
ut Cleomedi libro secundo Ka\a6oef 
Si]s appellatur, quae est, quam Pli- 
nius libro secundo, turbini recto, et 
inversag metae similem dicit, ut sit 
imum ejus angustum. Est ' qualus' 
sive ' qualum,' aliud vasis vocabulum, 
quod etiam e vimine facit Virgilius 
secundo Georgicorum : ' Tu spisso 
vimine qualos Colaque praelorum fu- 
mosis deripe tectis.' Columella vero 
ex salice, ut niox videbitur. Hoc 
<|ualum Aero prosupradicto miiliebri 
calatho accipit, et fuTarpopiKuis pro 
lanificio, quum dicit Horatius in Car- 
mine duodecimo libri tertii : ' Tibi 
qualum Cythereae piier ales: Tibi te- 
las, operosapque Minervae Studium 
anfert, Neobule, Lipara?i nitor He- 
bri.' Idem facit et vetus alter Hora-- 
tii interpres, hoc etiam addens, mu- 
lieres per diuiinutionem hoc genus 
usurpare solitas, ' quasillum' dicen- 
tes. Columella denique hnjus vasis 
sic meminit libro nono : ' Saiigneus 
qualus, vel tenui vimine rarius con- 
textus saccus, inversae met* similis, 
qualis est, quo vinum liquatur.' Haac 
puto, satis probant, Quali non fuisse 
aliam figuram quam calathi et qua- 
silli : de qua, non video, quid Her- 
molao Barbaro obstrepat Marcellus 
Virgilius in librum quartum Diosco- 
ridis. Idem. 

32 Prodens inclusi] Plinius libro 
vicesimo primo de rosa ; ' Paullatim 
rubesceus dehiscit, ac sese pandit, in 
calycis medio sui stantis complexa 
luteos apices.' Idem. 

37 Coma punica] Pnnicea, purpu- 
rea, rubra. Idem. 

39 Variosqne yiovatus'] Varias et no- 
vas mutationes ac formas. Verbuni 
satis novum * novatus ' verbale quar- 



AtSONII EDYLLIA. 



J 225 



tse inflexioiiis. Idem. 

41 Conquerimur natura] O natura, 
nos conquerimiir, quod flonini piil- 
chritudo est brevis, et nioinentanea. 
Est in libro primo Anthologiae Epi- 
grammatiim Graecorum caput tis 
Xpii'ov, iibi distichon in eandeni fere 
senlentiam invenies. Id. 

43 Quam longa una dies\ Qnintiii- 
anus : ' Cnjus lei inveniri potest 
brevior aetas ? nusquam enini flos est, 
nisi novus.' Piinius lib. xxi. cap. i. 
' Flores vero odoresque in diem gig- 
nit: magna, nt palam est, adinoni- 
tione liominum, quae spectatissime 
floreant, celenime marcessere.' Hinc 
Ronsardus lib. ii. Aniorum : Tout 
ainsi quune belle fleitr. Qui ne tit qu'une 
matinee. 

45 Eous] Id est Lucifer, apud Vir- 
gil, priino Georgicon Servio auctore, 
' Aut cum Sole novo terras irrorat 
Ecus.' Loquitur autem secundum 
vulgi opinionem Ausonius : qui quam 
cernunt stellam ortum Solis antece- 
dere, eandem esse putant, qua ipsum 
occasum niodico intervallo subsequi- 
tur. Fieri autem hoc non potest, ut 
eadem stella eodem die Solcm mane 
anteat, vcsperi ipsum sequatur : sed 
Caneni majoreni, Jovem, et si quod 
siderum iis magnitudine acccdit, pro 
Veneris astro accipinnt impcriti. 
Vinelus. 

4G Vidit anum] Senem, vetulam. 
Idem. 

47 Sed bene quodl Ceterum de rosae 
laudibus qua>dani invenies apud A- 
chillem Statium in principle libri 
secundi de Leucippe et Clitophonte, 
Idem. 

49 Collige, virgn, rosasi Transtulit 
idcu) Ronsardus lib. ii. rami, ad He- 
lenam : Vivez, si m'c« croyez, n'utten- 
dez a demain : Cueillez des aujourd'kuy 
Ics roses de ta vie. INIauilius lib. v. 
'iMunditiae ciiltusque adsiint,artesque 
decora;, Et lenocinium vitae prasens- 
que volu|)tas. Virginis lioc anni 
poscunt floresque corona;.' Horatius 



lib. n. Carra. xi. ' Fugit retro Levis 
juventas et decor, arida Pellente 
lascivos amores Canitie, facilemque 
somnum. Non semper idem tloribus 
est lionos Vernis, neque una Luna 
rubens nitet Vultu : quid aeternis mi- 
norem Consiliis animum fatigas V 

No. 362. 1 Quod vital ^" vetusto 
Lugdunensi libro titulum habuit haec 
Ecloga : Ex Gr.eco Pythagoricon 

DE AMBIGUITATE ELIGEND.E VITiB. 

In quam sententiam non memini 
scriptum quic<juam ab veteribus Py- 
tliagoreis legere, sed in capite tertio- 
decimo libri prinii Antliologia?, ac in 
sermone nonagesimo sexto Stoba;i, 
hoc decastichon exstat, quod imita- 
tus esse potest Ausonius, sive Posi- 
<lippi cujusdam Carmen sit, sen 
Cratetis Philosophi Cynici, ut dubi- 
tat titulus : no/rji/ ti's, <!i;c. [Vid. Not. 
Delph.] Vinetus. 

14 Iras, insidiasque] Legendum po- 
tius videtur, Irasque. Cum autem 
poeta Ausonius e Graecorum Epi. 
grammatis professa imitatione plera- 
que transtulerit, in nonnullis etiam 
dissimulanter versatus, ut judicii fuit 
acerrimi summique, miro artificio 
rem sane prius tractatam absolverit, 
ipsam quoque Eclogam elegantissime 
e nobili Epigrammate Posidippi,sive 
illud Cratetis Cynici est, felicius 
quam cautius effinxit. Ex quo iisdem 
fere verbis suam orditur, clauditqne. 
In eo denique documenta sunt ad 
banc ferme sententiam. Neminem 
vitac iter posse ingredi non pceniten- 
dum. Quandoquidem in foro lites 
sunt, atque ardua negocia, domi 
curap, sat laborum in agris : in niari, 
mctns : limor, si (|uid iiabeas in ali- 
ena terra : triste, si indigcas : uxores 
non sine sollicitudinc : desolatiorcce- 
lebs vita : labores filii : orbitas sine 
liberis vita : insipieiitia; obnoxii ju- 
venes : imbecillitati sencs : cligen> 
duni itaque fuisse deduobus alterum, 
aut natum esse nunquani, aut quam 
ocissime vita fungi. Subditur huic 



122G 



NOT;E VARIORUM IN 



Epigrammati Metrodori altcnim lepi- 
dius, coiitiiiens 6/c tov ivavriov ■rridavd, 
Variani (inqiiit) vltaj viani arripias. 
In foro nempe gloria est, priidentes- 
<jue actiones : cjtiies domi : in agiis 
autem naturae gratia. In niari lu- 
crum : gloria, si quid habes in aliena 
terra: si iiidigeas, solus nosti : opti- 
ma cum conjuge domus ; coelibatus 
levior: amori sunt filii : citra curam 
sine pignoribus vitam : robusti juve- 
nes: pii senes. Non erat igitur al- 
terutruni eligendum, vel natum esse 
nunquam aut emori statiin natum. 
Omnia siquidem vitae munia bona 
perhibenda. Caeterum neque istud 
novum, neque non simimis etiam in- 
geniis jam olim factitatum. Cum 
praesertim (quod Terentianus ait) 
Grajcos Latini imitando, ' fandi pa- 
rarint non secundam gloriam.' Et 
Martialis prinuim quidem Epigramma 
quo minus omnium pensitatissimuui 
perbibeatnr, baud impedit, ex Grae- 
co uno Antipatri, argumenti com- 
paris, totidemque versibus expres- 
sum esse : quod et referendum hie 
putavimus, vel eo, quod invenias, 
qui in versu tertio nipav, aut K-rjirmv, 
non Kdirwv legendum tradiderunt : in 
Dorica scilicet consuetudine, quam 
is adamat, et cujus plenus est Theo- 
critus, nescio quo fato conniventes: 
Kai Kpavaas BajiuXwvos iir'iSpoixov apfxacn 
reixos, Kal rbv iir' 'A\(pfttS Zrjva kottju- 
yacrdfiTiv, Kdrroiy t' alwprifia, Kal rieXloio 
KoKocrcrhy, Kai /xeyav almivav Xlvpafii- 
Swv Kdfj.aTov, Mvafad re Mava'<i\oio Tre- 
Xcipiov. oAA.' 8t' eVeTSof 'AprefiiSos V€<p4- 
av &XP^ 6eovra SS/xov, Kelva fj-fv ■^juavptord 
re, KfjviSe v6(T<j)iv oKvfjLirov "AXios ovSeu 
itoi Toiov ivr]vyd(raTO. Sed neque fue- 
rit hoc indicasse satis, si iliud prae- 
terierim, quod ad r)e\ioto KoKocrcrhi/ 
pertinet. Concelebrat Antipater 
egregia oibis aedificiorum spectacula. 
Quorum laudibus Ephesiae Dianae 
templura antestare gloria affirmat. 
Sed enim inter haec ipsa niiracula 
connumerari Grascis nostrisque Co- 



lossus Solis hactcnus dignatus est, 
qui Riiodi olim fuerit, Charetis opus. 
Strabo vero non Solis hunc fuisse 
tradere videtur, sed Jovis. 'Opti- 
ma,' inquit, ' sunt Jovis Colossus. 
Quem qui iambum composuit, a Ciia- 
rete Lindio septuaginta cubitorum 
fabrefactum dicit.' Animadverten- 
dum autem in Graecis exemplaribus, 
Sulis legi, non Jovis: &Wa flaiv iv 
&KKoLS rdirois' ^purra Se 6 rov r]\iov 
Ko\o(Ta6s. Itaque tam interpretnm 
niiramur errorem (quorum esse manu- 
scripti quoqne cod. indicium faciunt) 
quam id vulgatum esse postea, nee 
animadversum. Licet idem scrijtse- 
rit, Tarentum urbem Gymnasium 
habere ornatissimum, et forum am- 
plissimum, nbi situs sit Jovis Colos- 
sus, ex a;re fabrefactus, eximia; 
post Rhodium niagnitudinis. Accur- 
sius. 

20 Quo vitani] Versus est 80. et 79. 
duodecimi ^neid. Juturnani Turni 
sororem Juppiter immortalitatc, 
erepta pro virginitate, donarat : qua? 
mortem optavit, quum fratrem suum 
ab ^nea caesum iri vidit. Vinet. 

21 Sic Caucaseu] De hac fabula in 
vers. 77. Technop<Kgnii. Inter alia 
autem, quae apud yEschylum Pro- 
metheus de Jove Saturni filio et malis 
suis queritur, Iijec sunt ad lo, quae 
dixerat, Mori statim satius esse, 
quam cimctis vitac diebus ■n-dcrxav 
KO/caJs* ^H SvcnreTois hv rovs i/xovs &d\ovs 
<f>epois, '^Xlf rh Bavelu fi€v icniv ov Treirpa- 
fxivov Ain-jj yap ■^v hv tttj/xotcuv anaX- 
\ayri. 'Nw 5' oiiSev iari repfxa fioi wpo- 
Kuixevov MSxBocv, irph av Ziiis ^Kiriari 
TvpavviSos. Idem. 

27 Adspice et ad pcenas] MoUius op- 
tinius codex : adspidat pcenas. Non 
enim, quia paulo ante ' Respice et 
ad cultus animi' legitur, idcirco eti- 
am hoc loco ita legendum esse sequi- 
tur. Potest enim hie esse personae 
variatio, quae quandoque sensui gra- 
tiam conciiiat. 

28 Vel mollis] Sardanapalus fait 



AUSONFI EDYLLrA. 



1227 



uhiimis Assyrioriini rex, vir mnliere 
corruptior. Herodotus, Diodorus, 
Justiuiis. Vinelus. 

29 Perf.diam] Tribiis bellis, de 
Cartliagiuensiiim et Poenoriim per- 
fidia supplicimn suinsere Roniani, 
eoruniqne ultimo deleta Carthago. 
Idem. 

30 Sed pi-ohibet'] Initio secundi belli 
Pnnici ab Annibale deleta fuit Sa- 
guntiis Hispani<c civitas opulentissi- 
ma, fideique erga Romanos magnum 
quidem, sed triste monunientum : ut 
Lucius Seneca, Livius, et alii retule- 
runt. Unde Saguntina fames adagi- 
um in iaiiibico Epist. xxii. Idem. 

32 Pijlhagoveoruiii] Memoriae pro- 
ditum est, a Crotoniatis domum My- 
loais, iu quam Pythagoras cum amicis 
et discipuiis conveniebat, incensam 
fuisse : egressumque ac fugientem 
ilium captum, et interfectum : sicque 
ex sodalibus, qui turn ibi fuerant ad 
quadraginfa, multos periisse. Dio- 
genes Laertins, Justinus lib. xx. 
Arnobius prime adversus gentes. 
Idem. 

34 Timori] HicravOpanros, id est, osor 
bominiim cognominatus. De quo Sui- 
das, Lucianiis, Pliitarchus in Alci- 
biade, et Antonio, et alibi. Idem. 

39 I'eniox] Continua et perpetua 
cura, cogitatio, meditatio, Quinct. 
extremo lib. mi. ' Nemo expectet, 
ut alicno tantum labore sit disertus. 
Vigilandum ducat, iterum enitendum, 
pailendum.' Idem. 

40 Scd rudis] Qui fuerit iners, 
ignarus, iniperitiis, ejus vita obscura, 
iniionorata, iugloria. Idem. 

43 i:t captatoris] Egenus haeredis, 
id est, qui filios non habet, is praeda 
est captatoris, qui testamenta et lue- 
reditates captat. Bcatus Renanus 
liunc Ausonii locum adduxit in li> 
brum Cornelii Taciti de Gcrmanis : 
quuin dixisset Tacitus nidia orbitatis 
esse pretia apud Germanos. Sed de 
raptatoribus Icpidi exstant apud Lii- 
cianuni, Platonis et Mercurii, Zeno- 



phantae et Callidemidse, Cnemonis et 
Damnippi, Cratetis et Diogenis, dia- 
logi. Idem. 

48 Cuncta tihi adversis] Lego : sibi. 
Gronovius. 

49 Optima Graionim sententia'] Con- 
tra quam disputat Epicurus apud 
Diogenem, et Lactantius Firmianus 
tertio Divinarum institutionum. Sed 
vide iuter Erasmi adagia, 'Optimum 
non nasci.' Vinetus. 

Optima Graiorum] Hue spectat ille 
Caiisianorum nios, quos nascentes 
defleie, niorientes autem beatos judi- 
care solitos Daniascenus retulit, apud 
Constantinum in Excerptis : et con- 
similis alter Troglodytarum apud 
Pbotium pag. 1359. Plura qui deside- 
rat Simocatura consulat Epist. xxv. 
Ennium apud Cicer. Tusc. i. Sene- 
cam de Tranquillit. cap. 3. extremo, 
Clem. Alexandrinum 1. iii. Strom, 
p. 432, Theodoretum Serm. 5. ad 
Graecos ; INIelam lib. ii. c. 11. 

No. 363. Dc viro hono'\ In veteri 
libro : De Viro bono TlvdayopiKri a.Kp6- 
acris. Ut illud vai, koi ov, Pytbagori- 
cum est. Item in Ecloga de vitahu- 
niana titulus habet : Ex Gn^co Py- 

THAGORICUM DE AMBIGUITATE EU- 

GEM).iviT.E. Scaliger. 

Fir bonus. IlvdayopiK^ °-'^P-^ El^ huic 
Curniini titulus erat in eodem vetus- 
tocodice: De viro Bono nT0ArO- 
PIK H 'AKP0A2I5. Est autem aKpoacris, 
auscultatio, discipliua, doctrina, id 
quod a viva magistri voce accipitur. 
Vinetus. 

1 Vir bonus] ' Vir bonus est quis ? 
Qui consulta patrum, qui leges, jura- 
que servat. Quo luulta; niagnjeque 
sccantur judice lites,' &c. Horatius 
Epist. xvi. lib. prioiis. Idem. 

3 Ad unguem] Diligeutissime, ac- 
curatissime, ad amussim. Idem. 

5 Mundi instar habens] Qui vir bo- 
nus et sapiens habet instar, id est, 
similitiidinem, mundi; et mundo est 
aquiparabilis, quippe qui sit pcilec- 
tui rotunditatis, ut Mundus, nullos 



1228 



MOTTE VARIORUM IN 



habens angulo8,nnllosrece8sa9, lacu- 
nas nuUas, in quibiis sordes haereant, 
probra, vitia : sed plane mundns ipse 
est, ' Integer vitae scelerisque purus.' 
Idem. 

Teres, atque rolundus] Atqni Sinio- 
nides apud Platonem in Piotagora 
qnadratum requirit virnni boniim : 
qualeni et Mercurium, qui ipsa Ratio 
est, Veteres effingebant, 

6 Per levia] Ut in levi et perpo- 
lita globi sumraitate. Vinetus. 

Sidat'\ Sedeat, heereat, moretur. 
Iraitatus ergo hie Ausonius Horati- 
um, qui in seimone septimo iibii se- 
cnndi sic scripserat: ' Quisnam igi- 
tur liber ? Sapiens : sibi qui imperi- 
osus : Quem neque paupeiies, neque 
mors, neque vinculaterrent : Respon- 
sare cnpidinibus, contereinere honores 
Fortis : et in se ipso totus teres, at- 
que rotundus, Externine quid valeat 
per leve niorari : In quem manca 
ruit semper fortnna.' Idem. 

7 Hie} Vir bonus, et sapiens, to- 
tara diem noctemque, quantumcun- 
que longa sit, nihil aiiud quam cogi- 
tat,et se examinat, &c. Idem. 

Sub sidere Cancri] Quum sol est in 
principio signi Cancri, dies est totius 
anni longissima. Idem. 

8 Tropica se porrigit] Extendit se 
nox. Sol quum est in principio signi 
Capricorni, dies est brevissima, nox 
longissima: est ibi rpcmr], id est, re- 
versio. Idem. 

9 Trutinae se examine'] Cornutus, 
vetus Persii interpres, Examen defi- 
nit, linguam, vel lignum, quod medi- 
am hastam ad pondera adaequanda 
tenet : Trutinam, vero, foramen, in- 
tra quod est lingula ilia, de quo exa- 
minatio est. Idem. 

Et justo trutincB se exam, pendif] 
Sic infra : ' Tu quoque carta mane 
morum mihi libra meoruni.' Pruden- 
tius in Martyrio Romani : ' Perpensa 
vitae quos gubernat regula.' 

11 Partibus wt co'eat] In his perpe- 
tua est metapbora, et ea interdum 



obscurior. ' Angulus asqualibus par- 
tibus' hie quid sit aliud, non video, 
quam qui Geometris rectus angulus 
appellatur, medius inter acutum et 
obtusum : ut * vir bonus et sapiens' 
omnia recta cogitare et tractare sig- 
nificetur. Vinet. 

Nihil ut deliret amussis] Sen funi- 
culus, quo fabri materiarii sive car- 
pentarii utuntiir, oblito rubrica, aut 
atramento, aut aliquo alio colore. 
Idem. 

12 Nee inania 5«6<ms] 'Subtus'et 
' subter,' hoc differre quidam dixe- 
runt, quod ' subter ' praepositio et 
adverbium inveniatur, 'subtus' ad- 
verbium duntaxat. Vidi alios, qui 
putarent ' subtus ' esse prorsus bar- 
barum, et id a vetustis librariis cor- 
ruptum ex 'subter.' Certe vetus 
liber iioc loco subter haljebat. Idem. 

13 Digitis pellentibus'] AUudere 
videtur Ausonius ad illud Persii Sa- 
tyra quincta ad Cornutum : ' Pnlsa, 
dignoscere cautus, Quid solidum cre- 
pe t.' Idem. 

14 Non prius in dulcem] Cicero in 
Catone cap. xi. ' Pythagoreorum 
more, exercendas memoriae gratia, 
quid quoque die dixerim, audierim, 
egerim, comraemoro vesperi.' Me- 
niorat et Plutarchus in initio ferrae 
Trepi TToXvirpayixoirvvTis. Horatius lib. 
I. Sat. IV. * Neque enim quum lec- 
tulus, aut me Porticus excepit, desum 
mihi : Rectius hoc est ; Hoc faciens 
vivam melius: sic dulcis amicis Oc- 
curram. Hoc quidam non belle. 
Nuniquid ego illi Imprudens olini 
faciam simile ? Heec ego mccum 
Compressis agito labris.' D. Hiero- 
nymus Apolog. iii. adv. Rutfinum : 
' Pytliagorica et ilia praecepta sunt, 
Amicorum omnia esse communia : 
et, Aniicum seipsum esse alterum : 
duorumque temporum maxime La- 
bendam, curam,mane et vesperi, id 
est, eorum quae acturi sumus, et eo- 
rum quae gesserimus.' 

IG Qua pratergressus'] Qua, quo, et 



AUSONII EDYLLIA. 



1229 



qua hie habent nostra exemplaria, 
pro Graeco ttt). Est autem hoc apud 
se sub nocteni repiitantis, quid toto 
die gesserit. Seneca lib. iii. de Ira : 
' Faciebat hoc Sextius, ut consuni- 
mato die, quunise ad nocturnam quie- 
tem recepisset, interrogaret animum 
8uum, Quod hodie malum tuum sanas- 
ti? Cui vitio obstitisti? Qua parte 
melior es ?' Vinetus. 

20 Fracta mente] iNIoUi, non forti 
animo. Idem. 

25 Ortoque a vespere'] Ab orto Lu- 
clfero etSoIe usque ad occasum. Lu- 
cifer, Vesper idem sidus. Idem. 

Ortoque a vespere'] Vesperum Poeta 
pro Liicifero posuit, qua qnidem ilia 
ipsa Veneris stella est, sed pro diverso 
exortus tempore nomen variat. Unde 
Catullus in Epithal. ' Nocte latent 
fares, quos idem sa?pe revertens Ves- 
pere niutato comprendis nomine eos- 
dem.' Horatius tamen Ausonio prie- 
ivit, Ode ix. lib. ii. ' Nee tibi Ves- 
pero Surgente decedunt amores, Nee 
rapidum fugiente Solera.' Videsisde 
60 PUnium lib. ii. c. viii. Nat. H. et 
Lutaiium ad lib. vi. Statii : item Hein- 
sium ad Silium Ital. p. 80. et D. Au- 
gustinura lib. vii. de Civ. Uei, c. 
XV. 'Vespere' porro a recto 'Ves- 
per,' unde 'Vesperis' in secuudo 
casu deduxit Apuleius in Milesiacis. 

No. 361. Nat Kal ou] Est huic E- 
dyllio titulus, Est et non, inter Virgi- 
liana Carmina : sed in antiquo libro 
Lugdunensium et jNIariangeli, Nal Kal 
ov XlvdayopiK6v. In quo val et oii ad- 
verbia sunt, hoc negantis, illud aicn- 
tis, affirmantisque in Platonis alio- 
rumque Grsecorum dialogis : quae, 
Latina, Etiam, et Non, valent. Ci- 
cero in Lucullo : ' Sequens probabili- 
tatem, ubicumque ha;c aut occurrat, 
aut deficiat, aut Etiam, aut Non, re- 
spondere possit.' Ceterum istud Nal 
Kal ov, Pythagoricae sectae potius, 
quam Acadomicje vel aliarum ? nisi 
forte id sit, quod solum eloqui fas 
trat Pythagorx discipulis, toto ^iicu- 



tii quinquennis tempore: cujus ^x<- 
IxvSias meminit Plutarchus de Curio- 
sitate, et Geilius libro prirao. Vine- 
tus. 

I Est el Non'] Carmen hoc vetus 
liber, secundee notae membranaceus, 
Prisciano adsignabat, hoc titulo : Ver- 
sus Prisciani elo(]ue7itissimi, de Est, et 
Non. Pro vol Kal oh, vetus quoque N. 
T. interpresusurpavit Mattiiaei v. 37. 
' Sit autem sermo vester Est Est ; 
Non Non.' Quo alludens Auctor 
Status Religionis Gallii« sub Henrico 
II. et Carolo ix. regibus, scite sane 
et eleganter dixit; 'Religio nostra 
non admittit Est et non, verum tan- 
tnmEst,Est; Non, Non.' S, Basi- 
lius M. de Spiritu Sancto : ThvalKoX 
70 ov avWu^al fxlv Svo, ciA\' b/xus rh 
KpaTKTTOV Tuiv oTyaQSiv 7] a.\T]6(ia, Kal 6 
forxaros bpos Trjs Trovrjplas rh \pivSos, ro7s 
(xiKpols rovrots prifxacn TroAAaKis 6/*7rept«'- 
X«Ta«. D. Hieronymns lib. i. adv. 
Pelagium : ' An ignoras omne, quod 
dicitur, aut esse, aut non esse?' 

5 Sape seorsis Obsistunt studiisl Stu- 
diis hie malim legere, quam dubiis. 
'Seorsis' autem nomen est adjecti- 
vum ab adverbio ' seorsus ' sive ' seor- 
sum,' pro separatis, divisis, diversis, 
dissidentibus, quo nomine non habeo 
antiquiorem Terentiano, qui sit usus : 
' Elementa rudes quaa pueros docent 
magistri, Vocalia qua'dam memo- 
rant, Consona quaedani. Haec red- 
dere vocem quoniam valent seorsa, 
Nullumque sine illis potis est eoire 
verbum.' Idem Terentianus : ' Sed 
duae fieut seorsae syllaba>, per se 
breves.' Et idem rursus : ' Nee da- 
bit per se, seorsam ac residuam no- 
minis Atque diphthongo coactam 
promet.' Vinetus. 

10 Furiosi Circi] In quo qui inter 
se depugnant, et mutuisse conficiunt 
vulneribus, tum qui cum leonibus et 
aliis feris bestiis audent congrcdi, ii 
prorsus furunt. Idem. 

II Cuncati Theatri] Theatri seditio- 
nem appellat strcpitum, clamoreui- 



1230 



NOT/E VARIORUM IN 



que eorum, qui in Tlieatro ' Tuninl- 
tuantur, clamant, pngnant de loco :' 
Ht est in Prologo Heryrae Terentii. 
Idem. 

15 Placitis schola consona discip.^ 
Ejusdeni sectas homines. Id. 

8 Dogmatkas ugitatl Grjpcorum 
Philosophorum Sdyi^ara, Cicero ' de- 
creta ' interpretatur in Academicis, 
eademqne a Latinis ' placita' etiara 
dici probat Budseus, in annotationi- 
bus : unde 'placitas discipliiias ' hie 
dixit Ausonius, seu quisquis sit hujus 
Carminis atictor. Idem. 

No. 365 De cBtatibus'\ Titulus Car- 
minis De atatihus animalium est in ve- 
teri libro: De cetatibus Hesiodion. 
Notissimi enim vers. Hesiodi ex Plu- 
tarciio : ''Evyea rot. ^ci>si yeveas XaKepv^a 
KopdivT), &c. Scaliger. 

De cEtalibus animal.^ Est operas pre- 
tium nunc edere, qui Ausonii poetse 
foetus, IVIaronis titulum mentiti, pa- 
rentem sutim tot antea sceculis igno- 
rai'int. Par est enim, ut qui suppo- 
sititia non perinde excluserimus, ut 
expellerentur, quani utdominis velut 
fugitiva mancipia remitterentur, e- 
tiam deperdita diuque crrantia, suis 
agnitis, recipienda redimendaque vi- 
cissim ostendamus. Pleraque igitur 
opuscula, quas Virgilio, conspiratione 
omnium, attribnuntur, Epigrammata 
videlicet * de ^tatibus animalium,' 
' Vir bonus,' ' Est et Non,' cui Graeca 
etiam inscriptio, Na! koL ou, UvQayopi- 
kJiv, Ausonii lusus esse, non Virgilii, 
fragmenta qusedam Longobardorum 
quandoque characteribus fidem fa- 
ciunt. Quorum inspiciendi, sed et 
invulgandi, publicandique mihi facul- 
tatera fecit Hieronymus Aleander. 
Non sum autem nescius, quam fre- 
quenter fluxa fragilisque vetustiorum 
quoque codicum sit authoritas, quam- 
que circumspiciendum, anteaquam 
liccre quisquam sibi putet iu commu- 
tandis prastantissimorum monumeu- 
tis ; cum sit plerumque inveteratae 
jam opinionis tanta vis, at contra na- 



turam stare videatur, qui proveritat€ 
decernat. Accedit itaque probationis 
ilia etiam ratio, quod Carminis struc- 
turae, mansiones, numeri, colores, 
dicendi figura?, lineamenta, verbo- 
rumque juncturae ita coeunt, ita dif- 
finduntur, ita concitantur ant fluunt, 
ita ca;tera Poiitae hujus opera quan- 
doque referunt, amiceque conjuiant, 
ut Ausonii ea esse vix comnionitus, 
qui non sit hispidis omnino auribus, 
arripiat. Quid, qiiod vel opusculum, 
cui titulus 'Rosa?,' quodque supra- 
dictis junctim legitur, ex quibusdam 
exemplaribus, Ausonii ejusdem, non 
Maronis perhibetur? Notum praeter- 
ea est, quae vatiim maximo tribuenda 
opera Servius opinetur, quantumque 
in termino quotidie obscurae conjec- 
tationis occurrat, an is Priapeii Car- 
minis, aliorumque nonnullorum Epi- 
grammatum putandus sit author. Sed 
et nos in vetusto codice Vaticanae 
Biblioth. quo et INIacrobii Saturna- 
lium dimidiatus liber, et Vegetius 
continentur, choriambicum Asclepia- 
deiini de Fortuna non ad Virgilium, 
sed ad Ca>lium Firmianum Sympo- 
sium relatum invenimns. Neque ve- 
ro solum Epigramma ipsum De atati- 
hus animalium inscriptione Authoris 
non sui legebatur, veruin etiam sep- 
tem versibus conscissimi, atque man- 
cum : Ter binos deciesque novem, Sfc. 
Accursius. 

De atatibus~\ De ^tatjbus Hesio- 
dion. Hie fuit titulus in membraneo 
codice. 'Hesiodion' autem 'HtrtfJSei- 
ov, hoc est, ' Hesiodeum' sive ' He- 
siodium,' ab Hesiodo poeta clarissi- 
mo, qui 'de animantium aetatibus ' 
haec luserat aliquo suo in Carmine, 
quod intercidit. Ex eo quinque tan- 
tum hos versus hexametros Icgerenie- 
niini in Plutarchi libro de Oraculo- 
rum defectu : "Evv4a roi fcofi yevtas 
AaKepv^a Kopdvr] 'AvSpuv ti^wvtoov. 
''E\a<pos Se re TerpuKSpuvos. Tpels S' 
4\d(povs 6 K6pa^ yjipdcTKerat. ainap d 
^o7vi^ 'Evvfa Tovs K6paKas. Se'/ca 5' vfneTs 



AUSONII EDYLLIA. 



1231 



rovs ^oivtKas N^/u^oi ii/ir\6Ka(ioi, Kovpai 
Atbs aiyi6xoto. Vinetus. 

1 Ter binos deciesque novem'] Nona- 
giuta sex annos. Alii vitae hnniauJE 
ntodiim centum annis definiverunt, iit 
nieniinit Pliniiis libro undecimo, et 
Cains Jiiriscon^nlttis libro vii. Diges- 
toruni : alii centum et octo, ut nie- 
inorat Demetrius in eodem Phitarciu 
libro : sed vide Censoriniim. Hem. 

2 Justa senescentiun] Hie interpres 
in Hesiodo legeiat, 'ArSpoDi/ "yripwvToov, 
id est, vironim senescentiiim, non 
av^pHiv T}^wvrti3v, hoc est, viroruni ado- 
lescentiiini, sen pnbescentium. Utro- 
que enini modo hie legi, Demetrius 
apud Plutarclinm raeminit. Idem. 

3 Hos novies] Cornix vivit novem 
hominis seecula, id est, novies nona- 
genos senos annos, qui fiunt octin- 
genti et sexaginta quattuor anlii. 
Idem in Griplio. Idem. 

4 Et quater egreditur'] Qnater oc- 
tingeni et sexageni quaterni anni, 
fiunt tria raillia quadringenti et quiu- 
quaginta sex anni. Idem. 

5 Alipedem cervuml Cervus vivit 
ter terna niillia quadringenos et quin- 
quagenos senos annos, id est, decern 
niillia et trecentos et sexaginta octo 
annos. 'Alipedem Cervuni' Lie di- 
cit,queni 'afripcdem ' pro 'ai-ripede,' 
in Carmine De laboribus Herculis, 
et in Griplio, quasi ' alatis ' et ' aeriis 
pedibns ' propter velocitatem. Id. 

Et ilium 3Iulti])licat] Hoc significat 
Plioenicem vivere nonai;inta tria niil- 
lia et trecentos et duoderim annos, 
qui sunt tantum ' mille ' in Epistola 
Aiisonii vicesinia. Id. 

G IleparabUis ales] Quomodo repa- 
retur, et ex se renascatiir Plicenix, 
Lactantius, Claudianns, Soliniis, Pli- 
nius, Ovidius libro quinctodecimo 
Metamorplioscon,et alii meniorarunt. 
Cornel. Tacitus libro (juincto, in JE- 
gypto earn volucrem aliquando con- 
spici non ambigit, sed tie ilia tradi 
multa fabulosa putat. Idem. 

Quam vot] Decies nonagena terna 



millia et treoeni et duodeni anni, 
suninia immensa. Plinius Hesiodo 
hie non credit, ciijus ascribani verba 
ex lib. VII. Natur. Historiae : 'De 
spatio atque longinquitate vita; ho- 
niinuni, non locorum modo situs, ve- 
lum exempla, ac sua cuique sors 
nascendi, incertum fecere. Hesio- 
dus, qui primus aliqua de hoc prodi- 
dit, fabulose, ut leor, multa de homi- 
niim a-vo referens, Cornici novem nos- 
tras attribuit iietates : quadruplum 
ejus, Cervis : id triplicatum Corvis : 
et reliqua fabulosius in Pluenicp, ac 
Nympliis.' Sic Plinius ilia Hesiodi 
accepit. Cleombrotus vero in eodeni 
Plutarchi libro yeveav hominis non 
esse aliud apud Hesindiim quam an- 
num unum probare conatur, ut Cor- 
nicis vita fiat annorum novem tan- 
tum ; Cervi, triginta sex : Corvi, 
Centura et octo: Phtiinicis nongen- 
toriini septuaginta duorum : Nympha- 
runi vero novem niillium et septingen- 
torum, et viginti annorum. Idem. 

8 Nympha Hamadrijades] Erit Nym' 
phcc Ha, dactylus, correpta diph- 
tliongo ante vocalem, et nulla syna- 
Irepha. Id. 

9 Hac cohibet finis'] Legitur et, Ui 
cohibent fines. Idem. 

1 1 Stilbon] 2tiA)3co, luceo, corusco : 
unde p;nticipium cnix^wv: et Stella 
Mercurii, una ex septem errantibus, 
anno fere vertente Zodiacum Ins- 
trans, ut scribit Cicero. Id. 

QucE sacula Phceion] TpiavWafiov 
quideiu Phaethon in Suv^Aa^ov Phce- 
than, per ffweK(poovr)(nv, avvaipeciu, 
(Twa\ol(prjv , cogi posse scio, sicut 
fecit Varro Publins apud Quinclilia- 
iium libro I. et Victorinnm : ' Quum 
te flagranti dcjectum fnlmine Plia?- 
thon.' sed ^a4Qwv apud Aristotel. de 
Mundo, et Ciceronem secundo de 
Natura Deoruni, et Plutarclinm se- 
cundo de Placitis Philosoplioruni, 
* Stella Jovis ' est, quam cur hoc loco 
bis nominaret Ausoiiius ? Phannn ita- 
que, pro Pliaton omnium veterum 



1232 



NOTiE VARIORUM IN 



novorumque codicum, legl debet turn 
hie, turn in Epistola septima Ausonii, 
qui ^aivuy (est et hoc participium a 
tpalvoi, liiceo, et splendeo) ' Satiirni 
Btella' est apud eosdem Aiistotelem, 
Ciceronem, Pliitarchum, Cleomedeii), 
cursnm suum triginta fere annis coii- 
ficiens. Idem. 

12 Quos Pyrois] ' Mars,' riUiliini 
et horribile terris sidus apud eundein 
Ciceronem, ac ' Hercules ' in Aristo- 
telis libro irepl KSfffiov, tertio Saturna- 
liorum Macrobii, et ii. Naturalis 
Historiae Plinii, aunis fere duobus 
orbem signiferum conficiens. Id. 

Quos Juppiter igne henigno] Cicero 
in somnio Scipionis hunc planetara 
dicit prosperum et salutarem homi- 
nura generi: at secundo de Natura 
Deorum, et Plinius, 12 signorum or- 
bem annis 12 conficere. Id. 

15 Donee consumto'] Cicero lib. ii. 
de Natura, de vagis stellis disscrens : 
* Quarum ex disparibus motionibus,' 
inquit, ' magnum annum Mathcmatici 
nominaverunt, qui turn efBciatur, 
qunm Soils et Lunae, et quinque er- 
rantium ad eaudem inter se compa- 
rationeni, confectis omnium spatiis, 
est facta conversio: quae quam longa 
sit, magna quaestio est : esse vero 
certam, et definitani necesse est.' 
Ita illic Cicero et in Scipionis somnio 
detinivit 'magnum annum.' Quera 
putaverunt quidam esse eorum, quos 
vulgo vocamus annorum, mille qua- 
dringentorum et sexaginta unius : alii 
quinque millium, alii decern, alii cen- 
turn, alii plurium etiam millium an- 
norum, sicut in idem Scipionis som- 
nium ex Tacito, Solino, Censorino, 
Firmlco, Macrobio scripsimus. Idem. 

No. 366. 10 Genjone extincto deci- 
mam dat Iberia palmam'\ Ita vertit, 
e^'Epvde(T]s. Quam insulara Geryonis 
iu Oceano fuisse Stephanus author 



est, sed in quo Oceano non satis om- 
nibus constitutura. Sicut etiam am- 
biguam ei regi patriam plerique fa- 
ciunt. Hinc est quod Solinus alibi 
itascribit: 'In capite Baeticae, ubi 
extremus est noti orbis terminus, in- 
sula a contlnenti septingentis passi- 
bus separatur. Quam Tyrii a rubro 
protect! mari Erythream, Poenl lin- 
gua sua Gadir, id est, sepeni nomi- 
naverunt. In hac Geryonem aevum 
agltasse plurimis monumentls proba- 
tur. Tametsi quidam putent Hercu- 
lem boves ex alia insula abduxisse, 
quae Lusitaniam contuetur. Aecur- 
sius. 

No. 367. 1 Clio gesta canit] Aliter 
hosce versus expresses inveni in scrip- 
to papyraceo, qui Juvenalis Satyras 
continebat, margini adscriptos a Pe- 
tro Joannis de Gouda, anno 1478, ad 
quem et Erasmi Epistola exstat a 
Merula edita, ubi hujus codicis facit 
nientiouem: adseribam igitur illos, 
qui diversi sunt : Clio gesta canit 
transaclis tempora rebus. Dulciloquis 
calamos Euterpe flatibus implet. Dul- 
cia Terpsichore cithnris mod alumina 
miscet. Cum pleclris Erato saltat, canit, 
ambulat, et stat. Rhetoricos dictat 
Polymnia 3Iusa colores. Uranie canit 
calos et sidera tangens. In editione 
Veneta, et Vossiano quodaui papy- 
raceo, ultimus hie versus legebatur : 
Uranie poli motus, pro vulgato cali. 
lidem vero et Prosa oratione Musa- 
rum inventa tanquam metris contine- 
baut, hoc pacto: Clio histnrias inve- 
nit, Melpomene tragcedias : Thalia co - 
madias : Euterpe tibias : Terpsichore 
Psalterium : Erato geometriam : Cal- 
liope lileras : Urania astrologiam : Po- 
lihymnia Rhetoricam. Est et aliud de 
Musarum inventis Carmen inter Pe- 
troniana Catalecta, quod describere 
piguit. 



AUSONII ECLOGARIUM. 



1233 



ECLOGARIUM. 



No. 3C8. ) Iiigentiamundi Corpora] 
Qi\x ' elementa giaudia' dixit Ovi- 
dius Metainor[>lioseon primo ; ' Den- 
sior Ills lellus, elementaqiie grandia 
traxit.' Terrain ipsain niagnaii), deii- 
sani, et graven). Vinett(s. 

2 Gyro] Circiilo, orbe, ambitu. 
Idem. 

4 Tenuissiina Principia] ' Corpiis- 
cnla ' Ciceroni, et 'corpora indivi- 
dtia:' Qiiinctiliano vero libro tertio 
<le partibus Rlietorica;, ' insecabilia 
corpora :' quu; Epicurus post Leu- 
cippum et Deinocritnni rcrum om- 
nium esse principia dixerit. Cicero, 
Lactaiitius Firmianus, Plutarchus 
primo de placitis Pliilosophoruni, et 



dus as, desinit etiam esse Dodrans, 
qui sic vocabatur respectu assis. 
Gronovius. Recte. sic Fannius Pa- 
Icemon de poiideribus : ' Dodranteni 
reliquum vocitant, quadrante retrac- 
to.' 

23 iSi prima revcllus] Malleni, sep- 
toia rcvelkts, per intcllcctum toD si, 
quod solct cleganter sublircri; ut 
apiid Propertium : * Ilia velit, pote- 
rit magnes non ducere ferruni.' ' Sep- 
tena,' scpteni uncias. Gronovius. 

24 Et semis, cid semis erit] Dcest 
nunicrus partiuni assis, quo detracto 
semis esse desinit. Cogitabam : Et 
semis, cui semis, tot pereuntibiis assis 
Partibus ? nam rii cui semis repeten- 



Laertius de Leucippo, Democrito, et duni intellectu ostendit ex praece- 

Epicuro. Idem. denti versa rb erit. Tot ' partibus 

6 JEternaque rerum Mobilitas'] Ato- assis pereuntibus' vel deiractis, quot 

nioruni awctores dicunt apud Lactan- habet * semis.' Idem. 

tium in libro de Ira Dei, eas per Semis cui semis erit] Possunt haec 

inane irrequietis motibus volitare, et simpliciter capi, ' semisscm' non pos- 

huc atque illuc ferri, sicut pulveris se semisscm dici ' partibus assis,' 

niinutias videmus in Sole, quuui per scil. reliquis, * pereuntil)us :' nee ex- 

fenestram radios ac lumen immiserit. jjressisse numerum Poetam, ut et 



Idem. 

18 Si dcfuil uncia] As, sivc libra, 
qui ex duodeeim constat unciis, si 
vel unam amiserit uuciolam, ut ato- 
mou (juandam, nulius amplius erit 
As. As autem, ut solidum, totum, et 
integrum, quomodo vulgo appellatur, 
si e medio sit sublatus, certe partes 
ejus una cum eointerierint. Idem. 

19 Numenque deunx jam cassus ha- 
bebil] Id est, ' deunx' tunc appella- 
bitur et nomen inveuiet, jam ' cassus' 
ct inanis ; cujus enim assis dici deunx 
potest, qui nulius est, et uncia dcmta 
jam intercidit ? 

21 Quadrante satus] Lego: qua- 
drante carensauclore carcbit. IJodrans, 
si demtus sit ({uadrans, carcbit auc- 
tote, qui cum tacit dodrantem, id 
e»t, assc. Ubi enim dc&iit case soli- 



' septunci' conveniret, ita construen- 
do : Et cui semis erit semis, et cujus 
librtc septunx erit pars septima, par- 
tibus assis pereuntibus r Sic quoque iu 
' quincunce' non expressus numerus 
est,' si prima revellas,' id est, qua? su- 
persunt ad couficiendum ex quin- 
cunce assem. ' Septima pars,' pro 
septem partibus, durum. Sed tamen 
ita libri : ({uid quod ita Martialis lib. 
vin. Ep. XV. ' Uat populus, dat 
gratus eques, dat lliura senatus, Et 
litant Lalix tertia dona tribus :' ubi 
' tertia doua,' pro tribus, vel ternis 
capiau). 

25 Pars septima] Septem partes, 
qua: dicuutur iinciif. Vinclus. 

Et cujus libra: pars sept. seplu7tx'\ 
Hoc vero insanum et iiitolerabile. 
Quis cnim illc 'a^,' cujus ' pars sep- 



Ddph, el Far, Clas. 



Auson. 



4 I 



1234 



NOTiE VARIORUM IN 



tinia' est ' septunx r' Novem et qua- 
draginta unciariim foiet as, cujus 
pars septima iincia; septem esseut. 
Gordius hie nodus, et Alexandri gla- 
dio indiget. Veniebat in mentein : 
et si cut pars una et tertia septunx : Iioc 
est, et septunx nullus erit, si cui pei- 
ierit ' pais tertia,' hoc est, triens, 
sive quatnor unciae, ' et una,' uncia 
scilicet: quae junctae faclunt qnin- 
cuncem. Ex septunce auteni et quin- 
cuuce constat as. Gronovius. 

26 Totum si nulla in parte vacillef] 
Si totins nulla desit pars. Vinet. 

27 Et aquarum Lilii'a'] ' Librani 
aquariam' appellat Vilruvius libro 
octavo, qua librabant illi, cognosce- 
bantque, quas perducebant ad liabi- 
tationes niceniaque aquas, quantum 
fastigii haberent. Idem. 

28 Nee est modulus'] Omnem mo- 
duni in rebus, niensurani, numerum, 
ordinem, legem, regulam, poteris /xe- 
racpopiKus librae nomine significare. 
Idem. 

29 Tetluris medio} Fannius Palae- 
jnon: ' Pondus rebus natura locavit 
Corporeis : elementa suum regit om- 
nia pondus : Pondere terra nianet ; 
vacuus qnoque ponderis aether Inde- 
fessa rapit volventis sydera mundi.' 
ubi malini, vacuus neque ponderis ather, 
legere. 

30 Et Solis Lunaque'] Sol, Luna, 
ceterique Planetae viam in cselo ha- 
bent libratam, certam, definitam, Zo- 
diacum. Vinetus. 

31 Libra dii] Sic habuerunt vete- 
res membranae, dii pro diei, hoc loco, 
sed in iis ' Rosae ' non fuerunt, in 
quarum versu quarto decimo, die le- 
ginius : quum in versibus Quincti Ci- 
ceronis, ac in illorum secundo, diei 
ipsae scriberent : at in Edyllio de 
Diebus anni vertentis, utrumque dii, 
et diei. Idem. 

32 Libra Caledonius sine littore con- 
tinet eestus] Britannus aestus maris ita 
libratus temperatusque est, ut quam- 
vis suo littore sit altior, id tamennon 



egrediatur nee exundet, sed sua se 
sponte intra suos fines contineat. 
Hunc esse sensum loci hujus puto : 
quanquam non video, quid sibi sic 
velit Ausonius. An illud Plinii libro 
secundo Natur. Hist, sic intellexerat 
Ausonius? ' Octogenis cubitis supra 
Britanniam intuniescere zestus, Py- 
theas Massiliensis auctor est.' Py- 
theae Gra>ca honiinis Galli nescio an 
legerat Ausonius, in quorum amissi- 
one magnam jactiiram fecenmt litte- 
rae Geographicse: ceterum in Plinii 
oratione illud ' supra Britanniam,' 
nihil necesse e'-t, nt significet mare 
altius siiblimiusque illic esse aliquan- 
do suo littore, et terra ipsa Britannia 
insula, sicul dixit Cicero secundo de 
Natura Deorum, Mare supra terram 
esse situni : sed ' supra ' hie accipi 
potest pro ' ultra,' quomodo in iis 
CVsaris sexto Comnientario de bello 
Gallico : ' His constitutis rebus paul- 
lum supra eum locum, quo ante exer- 
citum traduxerat, f'acere poutem in- 
stituil.' Idem. 

No. 369. 1 Omnia, qua'] ' Ante 
omnia igitur dicunt actum, vitamque 
nostram, stellis tani vagis, quam stan- 
tibus esse subjectam : earumque va- 
rio multiplicique cursu genus huma- 
num gubernari,' Censorinus de die 
Natali, unde haec Chaldaica ' de par- 
tus tempore' descripta videntur. 
Vinetus. 

4 Sed prcesidet ollis] Sic vetus liber 
ollis pro illis. Idem. 

6 Nee Sol] Non solum dum sumus 
in vita, sed etiam antequam nasca- 
mur, astra in nobis dominantur, ut 
illi dicebant. Hinc Achinapolus apud 
Vitruvium libro nono, non e nascen- 
tia, sed ex conceptione, geuethlolo- 
giae rationes explicat. Idem. 

Nee Sol in nobis] Imo diversum 
sentit, nimirum Solem moderari vi- 
tam nostram, ut liquidissime decent 
sequentia. Hinc citra controversiam 
legend. Nee non in 7iobis mod. tempora 
vitcB. Explicatio Vineti non potest 



AUSONIl ECLOGARIUM. 



1235 



ex verbi? PoetJe elici : nee enini viv 
•Jeo, illnd no7i solum, et scd etiam, Ne 
jam dicam rh Sol incommode hie et 
invenuste repeti, cum niodo przeces- 
serit. GrcBvius. 

Nee Sol, Ifc.} Quamdiu qiia?so no- 
bis imponet vetns scribendi consne- 
tiido ? Lege : Sec sola in nobis tnode- 
ralur tempora titce. Ergo synaloeplia 
nianifesta est, ut in veteii qiioque !i. 
bro voces istae conjimctini cfFeruntur 
soUn,\iYO solain. Jam Vinetus, jam 
nos superiiis nionuiirus, id in optimo 
libro ubique fernie accidere, ut voces 
per elisionem coadiinenftir. Non 
animadvertisse earn Veternm scri- 
bendi rationem videtur A. Gelliiis, 
qiiando lib. vii. cap. 20. vitiose eirios 
in corrnptis exemplaribus Catulii legi 
scribit, pro ebriosa. Versus Catulii 
est : ' Ebriosa aciua ebriosioris.' ve- 
teres ilii, qiios culpat, codices ha- 
buere : Ebriosacinaebriosioris. 

8 Occultosqtie satosi Sattis pro satos 
fegendum. Cicero primo de Divina- 
tione. * Quaedam etiam ex hominuni 
pecudunive conceptu et satu.' Vinet. 

1 1 Genitali infuderit alvo'] Possunt 
haec ferri. Videtur tamen Ausonius 
scripsisse, genitali infuderit arvo, ad 
cxemplnm Virgilii : * Nimio ne liixu 
obtusior usus Sit genitali arvo.' Lu- 
cretius dixit ' nuiliebria arva.' Grce- 
vius. 

Genitidi ins. alco'] Ingeniose Vir 
Celeb, conjecit, arvo forte Poetam 
scripsisse ad exemplum Virgilii Lu- 
cretiique. ita et D. Augustinus lib. 
XIV. cap. 22. Civ. Dei, ' arvuni niu- 
liebre' dixit ; et Prudentius in Apo- 
theosi : * Sed niox ut gravido jussa 
est innnctier arvo :' et mox : 'Cum 
vas componeret arvo Nondum visce- 
rco :' potest tamen vulgata rctineri, 
quod apud eundeni Prudentinni sex- 
centios reperias alvum pro utero. Fes- 
tus : ' Alvus, venter feminae, ab alen- 
do dicta est.' Statins lib. ii. Sylv. 
' Raptam sed protinus alvo Suslulit 
exsultans.' Cicero lib. i. dc Divin. 



cap. 20. ' Cum praegnans hunc ip- 
snm Dionysium aivocontineret.' Fio- 
ridns de qualitate vitas ; ' Qui mail 
sunt, non fuere matris ab alvo niali : 
Sed malos faciunt malortim falsa cou- 
tubernia.' Attiusin Annalibus: ' ]\Ia- 
la manu retinens gravida concepit in 
alvo.' Sidonius Carmin. ir. ' Exci- 
pit lios uatos glacies, et matris ab 
alvo Artus infantum moUes nix civica 
durat.' 

12 Cidcimque] Alicui signo, quod- 
ciiuque sit ex duodecini signis Zodia- 
ci. Censorinus : ' quo tempore par- 
tus concipitur, Sol in aliquo signo sit, 
necesse est.' Vinetus. 

14 Transfundit lumen in ortus'] Ita 
lege ex ipso Cod. et ex ipsa Matliesi. 
Item : Stiadet et iiifusus: hoc est, Sol. 
F.t, qiiinti qui cardine signi: qui, hoc. 
est, aspectus. Et, incutit attonitam. 
nam de matre intelligitur. Scalig, 

16 Terlia siderd] Signum Zodiaci, 
tertium ab eo, in quo erat Sol tem- 
pore * ortus,' satus, conceptus, con- 
ceptionis. Censorinus : ' At quum in 
tertio est signo, hoc est, uno medio 
interposito, turn primum ilium locum, 
unde profectus est, videre dicitur, 
sed valde obliquo, et invalido lumine.' 
Haec ille. Qui Graecis ' Zodiacus,' 
Latinis ' signifer,' appellatur, circu- 
lus, via Solis, Lunap, et aliorum pla- 
netarum, in duodecim partes dividi 
solitus aequales, qua; fc«5ia et signa 
dicuntur. Ponamus Solem fuisse in 
primi signi principio, quo tempore 
quis conceptus sit : qiioniam Sol to- 
tum circulum peragrat uno anno, ex 
duodecim mensibus constante, ct sic 
in unoquoque signo nnum mensem 
nioratur, post duos exactos menses 
erit in tertio signo, inter ciijus, et 
primi signi principiuni, quia sexta 
Zodiaci pars interest, ' sextilem as- 
pectnm' appellant. Signa enim, ct, 
qui in iis sunt, planetas, inter se 
aspicere dicunt gonethliaci : ac ex 
iis aspectibus, quos Censorinus ' con- 
spectus' et * visus,' vocaf, niulta se 



i23G 



NOTiE VARIORUM IN 



pr*noscere futuia profitentiir, Qimm 
ergo sexta Zodiaci pars inteijacet, 
' Aspectnm Sextilem,' uti dixi, vo- 
cant,et Graece etiam e^aywuiov. qniim 
vero qiiarta, ' Quadratutn,' et mpd- 
yuvuv. quum tertia ' Triniim,' et rpi- 
yuvov. quum dimidia Siajuerpoi' Julius 
Firmicus, vulgus ' OppositLouem.' Et 
ad istos designandos in circulo con- 
spectus lineas ducunt rectas. Vinet. 
[Has lineas rectas videsis in figura 
ad paginam 615. exsculpta.] 

18 Tenues per inertia] In eo quod 
in utero forniari coeptum est. Scribit 
Plinius libro septinio,niareniin utero 
moveri incipere quadragesinio die a 
conceptu,feminaninonagesinio. Hip- 
pocrates vero de natura foetus, de 
cujus iibri auctore dubitat Galenus 
de fetus formatione, marem tertio 
mense, feminam quarto, et interduni 
citius. Vinetus. 

20 Infusos] Infusus legereni : nt 
sit infusus Sol, aul fulgor Solis: quo- 
niodo et hie aspectu pro aspectus. 
Idem. 

21 Fulgur tetragono adspedus'] Le- 
ge : Fulgor, ex veteri libro : sic et 
adspectus in adspectu cum Vineto mu- 
tes. Ut infra : ' jEmulus octavi con- 
spectus inutilis astri.' Sol, inquit, 
cum a conceptu quartum signum oc- 
cupaverit, qui' tetragonus adspectus' 
est, uberiori luce, vivificamque vim 
adspirante, fetum fovet, quae ex tri- 
gone contuitu parum fuerat efficax. 

Vitcde coritscat] ' Vitale' pro ' vita- 
liter,' ut in versu sequent. ' clarum' 
et *lene' pro ' clare' et ' leniter.' 
Vel ' vitale coruscat,' vitam sua luce 
et conspectu praebet, et ostendit, sic- 
ut Virgilius decimo iEneidos etiam 
active dixit de Turno: ' strictunique 
coruscat Mucroneni.' Vinetus. 

23 Attonitam parentetn'] Matrem 
gravidam. Ita fuit legendura in ex- 
emplari, non attonittim. Censorinus : 
' Qnap. duae visiones, reTpdyuivoi Kal 
rplycofot, perquam efficaces in incre- 
mentum partus multum adminicu- 



lant.' Idem. 

24 Tuendi] Intuendi, aspiciendi. 
Idejn. 

25 JEquuli lateris] Censorinus : 
' Ceterum a loco sexto conspectus 
omni caret efRcientia. Ejus enim 
linea nullius polygoniae efficit latus.' 
Idem. 

20 Ast uhi signifer media in regione'^ 
Sic fuit in exemplar!: sed signiferi 
scriberem pro signifer, hoc sensu : 
Postquam vero in media regione sig- 
iiiferi Zodiaciqne circuli, confectis 
scilicet jam sex signis et sex mensi- 
bus, quae Zodiaci pars est dimidia, 
sepliuiHs limes et septimum a con- 
ceptionis loco signum acceperit So- 
lem : cujus igne locus ille septimus 
coUucet, ut castra ignibus, qnos noctu 
crebros accendunt milites. Idem. 

28 Recto situ] Per diametrum. 
Idem. 

Turgentis fcedera partus] Ipsum fce- 
tum in matris utero turgentem, gran- 
dem jam, ct pcene perfectum Sol 
conspicit plena luce, qualis Luna cer- 
nitur in plenilunio : ipsumque fovet 
toto igne et fulgore coronae ac orbis 
sui. Idem. 

31 L\icina] Dea in lucem produ- 
cens, ut ait vetus Terentii interpres, 
sive Juno sit, sive Diana, et Luna. 
Cicero secundo de Natura Deorum ; 
' Luna a lucendo nominatasit : eadem 
est enim Lncina.' et paullo post : 
' Diana dicta, quia noctu quasi diem 
efficeret. Adiiibetur autem ad par- 
tus quod ii maturescunt, aut septem 
Donnunquam, aut, ut plerumque, no- 
vem Lunae cursibus. Qui quia mensa 
spatia conficiunt, menses nominan- 
tur.' Idem. 

36 Posterior nequeat, possit prior] 
Hie aliquid fortasse intelligerem, si 
poscit pro possit scriberetur, hoc sen- 
su. Poscit et postulat prior aspec- 
tus, ut posterior nihil efficere queat. 
Sunt sex, septem, oclo mensium par- 
tus, quorum medius Septimestris, in- 
fantes maturos edere potest, sed nee 



AUSONII ECLOr.ARIUM. 



1237 



qui prjecedit semestris, nee qui se- 
qullur octo raensium partus, potest. 
Ceiisorinus, quum de septiniestri par- 
tii disseruisset : ' At si intra hoc spa- 
tiuni,' inqnit, ' niaturescere uterus 
nou poterit, octavo niense non edi- 
tur. Ab octavo enini signo, ut a sex- 
to, inefficax visus.' Idem, 

Posterior nequeafl Ita crediderunt 
Veteres : undo et in passione S. Fe- 
licitatis, conjunctis sanctorum pre- 
cibus divina gratia impetrata, octavo 
niense vivam puellam eiiixa legitur 
beata martyr, quani sibi quaedam 
soror in filiam ediicavit. Quod quam- 
vis singulari Numinis benignitati me- 
rito sit adscribenduni, vitaieni tamen 
esse octimestreni partuni medici pro- 
barunt. Vid. Casl. Rhodiginuni lib. 
XX. lect. Antiq. cap. 1. et lib. xxii. 
c. XIII. et Sclienckii Observationes 
Medicas lib. iv. de partu. de tempore 
partus antem, Gellium lib. iii. cap, 
XVI. et Schol. Honieri ad Iliad. T. 
unde caput hoc plurimum illustretur. 

40 Trigono viris socialite sequenti^ 
Ita fuit in vetusto libro. Censorinus : 
' Sol enim a nono Zodio parliculam 
conceptionis rursum conspicit Kard, 
Tp[yo)vov, eta decimo Kara TiTp6.yu>vov : 
qui conspectus, ut supra jam dictum 
est, perquam eflicaces sunt.' Vineius. 

No. 370. 1 Ail Boreoi partes Arcti] 
Hi versus in veteri quadani scheda 
Ciariss. viii Dn. Jacobi Cujacii Sena- 
toris Gratianopolitani tacito nomine 
Atisonii legebantur, i)ost alios versus 
non inelegantes de septem Planetis, 
de duodecim Signis : qui versus vi- 
dentur ex justo opere deccrpti fuisse. 
Nam Prsfatio (|uo(|uo illis pra'fixa 
erat. Quorum lectione studiosam ju- 
ventutem fraudarc nolui. Ea igitur 
erat Praefatio: 'Me legat, annalcs 
capiat qui nosccre menses, Tempora 
dinimieraiis sevi, vita,(|ue caduca*. 
Omnia tempus agil : cum tempore 
cuncta trahuntur. Alternant ele- 
nieota vices : et tempora mutant. 
Accipiunt augmenta dies, noctesque 



vicissini Tempora : sed florens reti- 
net sua tempora messis. Sic iterura 
spisso vcstitur grauiine campus. Tem- 
pora gaudeudi, sunt tempora certa 
canendi. Tempora sunt vits, sunt 
tristia tempora mortis. Tempus, et 
hora volat : niomentis labitur aetas. 
Omnia dat, toUit, minuitque volatile 
tempus. Ver, iEstas, Autumnus, 
Hiems, redit annus in annum.' Quem 
ultinuim versicul. citat Hieronymus 
in Couuuentariis in Ezecliielem: 
quod deprehendit idem Ciariss. vir 
Jacob. Cujacius : ut possimus agnos- 
cere satis antiques esse lios versus. 
Sequebatur postea de xii. signis ad- 
versis in Zodiaco : ' Exsurgens Che- 
las Aries demergit in ima. Scorpion 
aurati submergunt cornua Tauri. Turn 
subit Arcitenens, Geminis surgenti- 
bus, a?quor. Dum surgit Cancer, Ca- 
pricornus mergitur undis. Portitor 
urceoli formidat terga Leonis. Virgo 
fugat Pisces : redit et victoria victis.' 
Qui versus sane mihi non videntur 
aspernandi. Subjiciebatur postea de 
Planetis, deque eorum circulis, et 
spatiis annorum, quae in ambitu suo 
conficiendo impendimt: ' Bissex sig- 
niferiE numerantur sidera Sphaerze 
* Per quas Planetae dicuntur currere 
septem.* PoUucis proles ter denis 
volvitur annis. Fulmiua dispergens 
duodenis lustrat aristis. Bellipoteus 
genitor mensum pensare bilibre. In 
medio mundi fertur Phaetontia flam- 
nia. Ter centum Soles, bis denos, 
addequadrantem : Tersenas partes* 
his Cytherea retorques, Lustrando to- 
tum pra^claro lumine mtnidum. Ter- 
que dies ternos puro de vcspeie tol- 
leus Scmonis dii compietur circulus 
auno. Horas octo, dies ternos ser- 
vato nnvenos, Proxinia tcliiiri dum 
curris Candida PlKtlic.' Post versus 
deinde secpiebautur isti : ' Ad IJoreae 
partes Arcti junguntur, et Anguis,' 
&c. ut neccsse sit cos non esse Auso- 
nii, siquidem ejusdem Poiitae sunt 
cum superioribus. Supcriores auleni 



1238 



VfOTJE VARIORUM IN 



Ausonii esse non credam, propter 
still (liveisitatem. In quibiis postre- 
mis aniniadvei tendiim Saturmiin dic- 
tum PoUiicis prolem. Quod explica- 
tur a Fulgentio doctissiino Mytiio- 
logo ita de Satuino loquente. ' Pol- 
lucis,' inquit, ' filius : sive a pollendo, 
sive a pollncibilitate, quam nos hu- 
nianitatem dicinius. Uiide et PlaiUiis 
in Comoedia Epidici ait : Bibite, per- 
giaecaniini pollucibiliter.' ' Semo' au- 
teni vocatur Rlercnrius : quia fere 
in intiniis coilocatus est: quemadnio- 
dum Semones vocabant eos Deos, qui 
in infimis censebantur: majores sci- 
licet hominibus, minores Diis. quod 
et idem Fulgentius vere exponit in 
libello de vocibus antiquis. Marian- 
gelus videtur lios versus legisse in 
exemplari suo. Tamen cur eos Pris- 
ciano adscribanius, non video : cum 
sint antiquiores Hieronynio : utjani 
supra admonuinuis. Scaliger. 

Ad Bore<B partes Arcti] Duodecim 
hos versus, quibus duo et quadraginta 
mundi signa nominatim comprelien- 
duntur, cum egiegia quoque inscrip- 
tione De nominibus Stellarum, non 
siderura, ant signorum, Prisciani 
esse, non Ausonii comperimus, re- 
latos in quibnsdam Bedee volumini- 
bus, quae in publica Vaticana Biblio- 
theca convisuntur. Reperimus et 
cum diniidiatis Macrobii Saturna- 
lium, et Vegetii Renati Codicibus, 
in eadem Bibliotheca. Quibus statim 
(utiqne apud Bedam) subjiciuntur 
alii de duodecim Signis, nee non de 
septem Planetis,ac de Dierum nomi- 
nibus. Sunt et alii sex, apud Auso- 
uium, eodem loco, de mensibus et 
quatuor anni temporibus, quibus an- 
imus orbis perficitur ejus generis, 
qui Scholici vulgo ridentur, quos 
equidem Grammatico verius, quam 
Poetae tribuerim. Quoniodo et illos, 
dicet aliquis, latinitale donatos, qui- 
bus singulis septem Sapientum apo- 
plithegmata, noniinaque et Urbes re- 
texuntur. Carmina praeterea quin- 



que ac viginti, quibus lemma qnoqne 
(si Dis placet) additum ' Ausonii 
Carmen imperfecttmi/ avulsa sunt, 
et mendis xvi. commaculata ex his- 
toria Evangelica Juvenci poets, 
apud quern propositionem operis, in- 
vocationemque constituunt. Sic ple- 
rumque aliena multo avidius quam 
cousideratius, parunique recta aesti- 
niatione inculcantur, quod sine certo 
cujusque titulo iuventa fuerint. Ac- 
cursius. 

Ad Borece partes] De Carmiuis hu- 
jus auctore, facit, ut dubitemus, pri- 
mum, quod id inter alioruni multo- 
rum scripta sine Ausonii nomine re- 
perimus. Delude, quod nos monuit 
aliquando Franciscus Daniel, in ve- 
tere Hygino reperisse se, hoc titulo: 
Epitome Phj^nomenon Prisciani 
Grammatici. Sed et Josephus Sca- 
liger scripsit legisse se in veteribus 
quibusdam schedis Doctissiuii viri 
Jacobi Ciijacii, ubi pars majoris Car- 
minis de Sideribus esset, sine aucto- 
ris nomine, ceterum cnjus ununi ver- 
siculum citet Hieronymus in com- 
nicntariis in Ezechielem : nt Pris- 
ciani nostri opus videri non possit. 
Vinetus. 

2 Genuque prolapsus'] "Ev ySvaffi 
Graecis, ' Nixus genibus ' Ciceroni in 
Arato: 'Nixus in genibus,' ' Geni- 
culatus.' ' Ingenicnlatus' Vitruvioli- 
bro nono. ' Ingeniculus,' Julio Fir- 
mico libro octavo. ' Nixus genu,' 
' Nixa genu' et ' genibus, species,' 
Ovidio, Manilio, et aliis poetis. 
Idem. 

3 Cassiopeia] KacrcieVeto, id est, 
' Cassiepea,' apud Aratum, Ptole- 
niaeuin, Proculum, et alios Grscos. 
Idem. 

6 Bis sex] Bis sena, duodecim sig- 
na complent Zodiacum. Idem. 

8 Libra, Scorpius] Ita exemplaria 
omnia: neque debuit quidam addere 
conjunctionem post libra, libraque : 
quoniam syllaba ilia natura brevis 
produci potest propter sequentes 



AUSONIl ECLOGARIUM. 



1239 



duas consonantes, ut in Carmen de 
Atlienis annotavinius. Idem. 

No. 371 A7ini vertentisi ' Annus 
vertens est natura, duin Sol perciir- 
rens diiodecim signa, eodem, iinde 
profectiis est, redit,' Censorinus. Vi- 
net us. 

2 A trnpico in tvopicum} Dnm Sol 
ab ^qninoctiali puncto, ut dicemus 
in veisuni quinctuni decinnim.ad jEs- 
tiviini tropicunigraditur. earn Zodiaci 
partem quartam, quae est inter piiu- 
cipia Arietis et Cancri, peragiat 
'nonaginta quatnor diebtis, et seniis- 
se.' Sic docet Ptoleniajus libro ter- 
tio jMagnae Syntaxeos. 'Octipedim ' 
autein ' Cancrum,' signiun cjeleste, 
dixit Ovidins primo de Fastis. Sic 
KapKiyovs oKTairoSas etiam Honierus 
ante vocaverat, quod Cancris anima- 
libus marinis pedes octoui sint, om- 
nes in obliquiim flexi, ut scribit Pli- 
nius nono Naturalis historiae. Iliud 
autem • Phryxeo ab Ariete ' sine sy- 
nalcepba prounnciare oportebit, o 
bievi ante vocalem a. eritque pro- 
celeusmaticns, pes exquattuor sylla- 
bis brevibus constans ' Ariete,' sicut 
apud Virgilium versu centesinio et 
septuagesimo quincto septinii ytnei- 
dos, et alibi. Idem. 

4 Hoc spatio cestivi] Leg . hoc spa- 
tium cEstivcE. Dies enim, quuni tem- 
l)us adsignificat, foeminino genere 
usurpatur : bic autem pro trimestri 
tempore snmitur. 

Pulsusque'\ Infra, in Trocbaico de 
4. anni cardinibus, et in Precatione 
Calendar. Januariarum. Vinetus. 

G In Chdas] Usque ad principium 
signi Scorpii. ' Cbelas ' definiunt 
Scorpii brachia vetusti conimenta- 
tores. Idem. 

7 Cursu alfero] Est versus iiic liy- 
permeter, ut vicesimus quartus ' Viri 
boiii.' Idem. 

12 Quincto nnno'\ Quarto potius. 
(^iiattuor (jiiadrantes dici, id est, 
(jiiatfM- sen-* boras aiciuinoctialesqua- 
ternuui annorum, dies unus : qui 



quarto quoque anno intercalatur, id 
est, interseritur, extremo Februario, 
sexto Kal. IMartias. Unde Bissex- 
TUM fuit vocatum. Januarius autem 
et Februarius, Numjc regis Romani 
menses dicuntur : qui eos ad annum 
Romuli adjecit. Id. 

13 Embolimai] 'Efj.$6\ifji.os et e'^u/So- 
AiyuaTos, intercalaris, intersititius dies: 
et in^oXuxfjihs intercalatio. Solinus, 
Macrobius, Budaeus. Idem. 

15 Tropicum Astnun] Quod Latini 
Solstitium dicunt, qnum Sol est in 
principio Cancri, et Brnmam, qinim 
in principio Capricorni : Graeci Tpovas 
nomiiiarunt : quas Cicero secundo de 
Natura Deorum, * Reversiones ' in- 
terpretatur : ' Et modo accedens [de 
Sole loquitur] tum autem recedens, 
binas in singulis annis reversiones ab 
extremo contrarias facit.' Hoc vero 
loco quod etiam 'Tropicum astrum ' 
dicatur Aries, pro ^quinoctiali, id 
quo auctore dictum sit, nescio, nisi 
quod Proculum in libello de Sphaera, 
quatuor puncta, per quae duo Coluri 
Zodiacum secant, tam /Equinoctialia 
quam Tropica, Tpo-mKo. arnxua dicere 
memiui. Idem. 

18 Ter centum'] Fiunt trecenti et 
sexaginta quinque dies et quarta diei 
pars, ut in decasticbo de diebus sin- 
gulorum mensiuni : qui quadrans sex 
hora; sunt ^quinoctiales. Tantum 
esse ' annum vertentem,' qui vulgo 
sine ulla adjeclione 'annus' vocita- 
tur, putavit Calippus, et quidam etiam 
paullo majorem apud Ptolemaeum : 
tantumque nos ab Julii Caesaris con- 
stitutioue adbuc observavimus : qui 
quarto quoque anno ex istis quadran- 
tibus diem Februario intercalamus. 
Sed Ptolemaeus Astronomiac auctor 
diligentissimus, maximusquc, mine- 
rem depreliendit. Quadranti nam- 
que ilii scrupuia liorae prope quinque 
dctraxit cum scrupulis non plenis 
quinquaginta sex. Minorem etiam 
quidam se Arabes post Ptolemaeum 
observasse scripserunt. Adeo anni 



1240 



notjE variorum in 



Solisque motiis ratio est prope inex- 
plicabilis. Vinet. Veium Gregorius 
XIII. Pontif. M. de sententia celebeir. 
siii tetiipoiis astrologonim annum Jn- 
liannm castigavit, anno prapced. sae- 
culi 82. X diebus intercalatis, qiios 
XI. sciiipuli confecerant, qui ad con- 
ficiendas sex boras quotannis dc(i- 
rinnt. 

No. 372 De nominibus'\ Titnlns rst: 
Eclogarium de nominibus septcm die- 
rum : ntappareat iK\oyr}v esse, etex- 
cerpta qusedam ex jnsto opere Aiiso- 
niano, turn hoc, turn alia de Libra, de 
Mensibus, et ejiismodi Carniina. Sea- 
liger. 

1 Nomina qucc septeni] Huic dodc- 
casticbo titnliini praetixit Lngdiinen- 
sis typograplnis : De septeni dicbns: 
qnum in exemplari asset, Incipit 

EGI.OGARUM DE NOMINIBUS SEPTEM 
DIERUM. In quo istud EGLOGARUM, 

Eclogarium esse debere arbitror, ut 
sit Tt) €K\o7£ipioi/ parva Eclog'i ; sicut 
rh yXocTcrdpiov parvani glossani et lin- 
guani, rh Kwdpiov parvurn canem Grae- 
ci dicunt, Vindiis. 

Vertcntibus apta diebus'] Sicut An- 
nus VERTENS dicitnr, id temporis 
spatinm, quod peragitur, dum Sol ad 
illud Zodiac! signuni se denuo vertit, 
ft redit, ex quo digiessus est, et 
MENSis id teinpus, quod inter duos 
Lunae cum Sole coitus iutercedit, ut 
in Somnium Scipionis docuimus, ita 
hie 'Dies septimanae vertentes' di- 
cnntur, quod subiiide • revertantur,' 
et sappins etiam quani annus, et men- 
sis. Sol autem cum anni vertentis 
auctor sit, et Luna vertentis mensis, 
isti septem dies vertentes quem ha- 
beant auctorem, quzeritur. Dies oni- 
nes, aeqne ac annum vertentem, Sol 
facit, in quibus quid Planetap, unde 
coguominantur, efficiant, equidem 
non video : sed hujus lj85o;ua5os, quam 
Galli, Itali, Hispani, septimanam 
vulgo appellamus, quod vocabuluni 
Latuium etiam apud Priscianum in 
libello de Nummis et Numeris Icgi- 



tur ; auctores non comperi alios quam 
Hebrapos, quos ct Judaeos vocamus. 
Hanc enim Syriae genter.i, sua osten- 
dunt antiquissima scripta, ab ipso 
rerum principio septenarium dierum 
numerum semper observasse. Pos- 
snnt vero vicinae nationes hoc Judae- 
orum institutum probasse tandem, 
esseque consccutap ; sed Chaldaei, et 
qui Chaldaicam, quap dc motu, posi- 
tnque stellarum, ut Gellii verbis utar, 
' dicere posse futura' protitetur, pri- 
mi sectati sunt ; non dubito, quin 
hanc Septimanam propter septenarii 
numeri quas praedicant virtutes, po- 
testatesve niultas, ac varias, et prop- 
ter planetas eo numero comprehen- 
sos, unice probaverint, et dies ab iis, 
quos etiam singulis horis imperium 
variare volunt, nuncupaverint potius, 
quam quomodo Judaci vocitabant. Ce- 
terum quibus temporibus id fieri coep- 
tum sit, ignoratur. Nulla exstat iu 
cujusquam vetustiorum hominum La- 
tinorum Griecorumque mentio die- 
rum planetarioruni. Angehis Poli- 
tianus, qui de hac quoque re ante nos 
quapsiit capite octavo Miscellaneo- 
rum, Tibullum meminisse dixit, in 
Elegia, ni fallor, tertia libri primi : 
' Aut ego sum causatus, Aves dant 
omina dira, Saturni sacram me te- 
nuisse diem :' qui poiita sub Cai^sare 
Octaviano Augusto floruit cum Ovi- 
dio, Propertio, et aliis. Julius Fron- 
tinus, (jui, in libro de aquas ductibus 
Urbis, sub Nerva Augusto vixisse se 
testatur quando, sic scribit capite 
primo secimdi aTpa-ryiyriixartKui', ' Di- 
vus Augustus Vcspasianus Judapos 
Saturni die, quo eis nefas est quic- 
quam seriae rei agere, adortus, super- 
avit.' Saturni diem vocat, quem Ju- 
dapi diem Sabbatlii. Idem cum Fron- 
tino facit et Dio scriptor Graecus, 
libro tricesimo septimo rerum Ro- 
manarum : ibique tradit ista diebus 
nomina a planetis jEgyptios imnosu- 
issp, nndeunde id ipse comperisset : 
ceterum non multo ante sua tempora 



AUSONIl ECLOGARIUM. 



1241 



earn rem in omnes homines fuisse 
vulgatam : qui Consul itenim fuit 
cum Alexandre Augusto, annis circi- 
ter ab excessu Octaviani Cassaris 
ducentis et viginti. Idem. 

2 Totidein] Grjpci Tr\avr)Tas, Nigi- 
dius Figulus ' Errones ' appellat 
apud Aulum Gellinm, alii ' Erraticas' 
Stellas, Cicero ' Errantes,' ' vagan- 
les,' et ' vagas ' Stellas : qui sccundo 
de Natura Deorum ita falso esse vo- 
catas tc docebit. Idem. 

No. 37C. 3 Martins'] Romulus, pri- 
mus Homanorum rex, annum ex de- 
ceni tantnm mensibus constituit, in 
eoque primuni Martium esse volnit, a 
Deo Martc, quo se genitum credi 
volebat. Januarius autem et Febru- 
arius postquam adjecli fuerunt, anni 
principium Januarius fuit. Vinetus. 

y Pomona] Pomorum Dea: in alio 
vetere libro legi, pomisque suum. 
Idem. 

No. 377. 1 Jane nove] Ita fuit in 
vetusto libro. In 'nove' autem po- 
sterior syllaba natura brevis, produci 
videri potest ob insequentem mutam 
cum liquida : ut et paulo ante monui- 
mus. Vinet. 

3 Post superum cultus] Diis superis 
alii menses, inferis Februarius. Id. 

9 An major cetas] Romulum quidani 
perhibuerunt, quum populum in ma- 
jores et in minores divisisset, a ma- 
joribiis IMaimu, a minoribus Junium 
mensem appellasse. Idem. 

13 Dionao astro] Atcij'r;, Dea Ve- 
nus, 'Dionacus' est Julius Cat'sar 
vocatus Virgilio in nono Bucolico : 
' Ecce Dionaei processit Caesaris as- 
trum.' Et hie ' Dionajum,' id est, 
Caesareum astrum, stella, qua; ejus 
fnneribus ludis Roma; medio die ap- 
|)aruit, mense Quinctili: qui ex eo 
Julius transnominatus est. Idem. 

17 Numerum(iue ex ordiiu] Septem- 
ber dictus fuit in anno Romnli, qui 
Septimus esset a Martio : October, 
qui octavus : November, qui nonus : 
December, qui dccimus. Sic Scxtilis 



Augustus, qui sextus foret : et Ju- 
lius, qui quinctns, Quinctilis. Idem. 

23 Gemalia fcsta] ' Genialis hiems ' 
dicta est in Eclogario, de Mensibus ; 
quemadmodum et primo Georgicon : 
' Invitat genialis hiems, curasque re- 
solvit :' qunm exposuit convivalem, 
et voluptuosam vetus commentator, 
Ita flic et in Eclogario, de 3. men- 
slruis, ' genialia festa ' fuerint, qui- 
bus agitantur convivia, et genio in- 
dulgetur : ut dicit Persius, qualia 
fuerunt Saturnalia, quse mense De- 
cembri septem diebus Romae celebra- 
bantur. Idem. 

24 Ut a Bruma] Post Brumam sta- 
tim incipiat Januarius, novi anni 
principium. Bruma est, quod viilgo 
Solstitium hiemale vocatur, quum 
Sol primam partem signi (^apricorni 
ingreditur. Hoc fit nostris tempori- 
bus 12. die mensis Decembris : olim 
tardius. Eudoxus tamen, et Meto, 
veteresque alii Astrologi, si Columel- 
las hie credimus, jEquinoctia Solsti- 
tiaque non primis sed octavis parti- 
bus signorum confici voluernnt. quo- 
rum auctoritati quum plus tribuerent 
Columella et Plinius, quam Hippar- 
chi, Brumam ad octavum Kalenda- 
rias Januarias, hoc est, ad vicesimuni 
quinctum diem Decembris adscripse- 
runt. Idem. 

No. 379. 1 Luciiia] Juno. Ovi- 
dius primo Fastorum : ' Vendicat 
Ausonias Junonis cura Kalendas. Idi- 
bus alba Jovi grandior agna cadit. 
Nonarum tutela Deo caret.' Macrob. 
primo Saturnaliorum. Sed de Idibus 
quasdam in Genethliaco. Vinetus, 

3 Nonarumque diem, faciitnt infra 
octo sccnndi] Hie nihil prorsus video. 
Sunt autem in duodenis anni mensi- 
bus duodenae Nona', quotenae Kalen- 
dx, aut Idus. Idem. 

5 Cetera per iiumeros] Dicunt cnim 
pridie, tertium, quartum, quinctum 
Kalendas, Idus, Nonas. Idem. 

No. 381. 3 Dum rnrsumquc] Ver- 
sus hie mutilus in scripto Codice ; 



1242 



MOTiE VARIORUM IN 



nam caetera sunt Conectoiis Lugdii- 
neiisis. Scaliger. 

Duin rursumque] Siippleo, Dum rur- 
sumque, iterumque sequeiiti a meme vo- 
cantur: ut infra: ' Ter qninis cieris.' 
et ad Ursiihini : ' Et nonas decimas 
ab se nox longa Kalendas Jugiter ac- 
ciri celebranda ad festa jiibebat.' 
Gronovius. 

4 Frocednnt temp, orhc] Lege, ortus. 
Optaii temporis et anni novi, sive 
Kalendanini Jannar. Idem. 

Procedant temporis ortu] Forte : 
ortus. 'optati temporis ortns,' opta- 
tos dies expliouerini. 

5 Ter senis, vnoque die] Decem et 
novem diebus. Sunt autem hi dies 
Kalendarum Janiiariarum, a qiiarto- 
deciaio scilicet die Decembris usque 
ad ipsum primum Januarii. Sic enim 
Kalendarum primus dies, mensis ejus 
primus est dies, ex quo niense Kalen- 
da; appellantur : ac reliqui earum 
dies, in mense priori. Ita in iis, si- 
cut et in Nonis, ac Idibus numerandi 
ordo inversus ; quum a majore nu- 
mero ad niinoreni devenitur, ut, a 
decimo ad nouum, a quarto ad ter- 
tium. Vinetus. 

7 Hoc numero] Decem et novem. 
Februarius, et September. Idem. 

Hoc numero'] Scribimus enim xix. 
Kalend. Februar. xix. Kal. Septemb. 
qui dies est xiv. Januarii vel Augus- 
ti. Sic Julius, Mains, December, 
October, die uno tardius revocantur; 
notamus namque xviii. Kalend. Mai- 
as, Julias, Octobreis, Decembreis. 
Junius autem, Sextilis, Aprilis, et 
November uno item die ultra hosce 
tardius redeunt, quoniam xvii. Kal. 
Junias, Augustas, Apriles, et Novem- 
bres exprimimus. 

10 Die tardius uno] Sunt decem et 
octo, pro decem et novem. Vinetus. 

11 Inde dies redeunt] Quocumque 
modo hie scripsit Poeta, hoc voluit 
significare, quattuor hos menses Au- 
gustum, Junium, Aprilem, Novem- 
bremque paeuultimum anni mensium, 



dies Kalendarum habere septenos 
denos. Idem. 

Inde dies redeunt] Lege : Inde die 
redeunt minus uno : sic praeced. versu : 
' Octoberque die revocatur tardius 
uno.' 

No. 382. 1 Principium Jani] Haec 
non ita accipienda, quasi primis ipsis 
mensium diebus in signa ilia Sol in- 
tret, sed Solem tunc in illis esse sig- 
nis, quae nominantur, in quae sit in- 
gressus aliquot etiam ante diebus 
mensis prioris. Hoc autem dode- 
castichon memini invenisse sine titulo 
inter Carmina et alia scripta Fortu- 
nati Episcopi Pictaviensis, et in libro 
Bedae de temporum ratione. Vinetus. 

1 1 Scorpion hybernum] Lege : Scor- 
pion hybernus prceceps jubet ire Novem- 
ber. Supra enim : * sidera praecipi- 
tat pelago.' sive, ' solemnia signa 
salo mergit November,' quod hie 
vocat, ' praeceps jubet ire Scorpion:' 
et qui hie ' hybernus,' illic * intera- 
pestus' appellatur. 

No. 383 Q. Ciceronis versus] In 
Lugdunensi libro fueruut hi versus : 
nee alibi legere memini. Titulum 
autem habuerunt. Quincti Cicero- 
nis HI VERSUS EG PERTINENT UT 
QUOD SIGNUM QUO TEMPORE ILLUS- 
TRE SIT NOVERIMUS QUOD SUPERIUS 
QUOQUE NOSTRIS VERSIBUS EXPEDI- 

TUR. Hoc autem Carminis majoris 
fragmentum, inter Edyllia Ausonii 
repertum, nee Ausonium ex Cicerone 
in medium suum librum transcrip- 
sisse autumo, nee tali titulo praesig- 
nasse. Eximium autem ilium ora- 
torem Marcum Tullium Ciceronem, 
cognoveramus ex ejus ipsius et alio- 
rum veterum scriptis, multa con- 
scripsisse Carmina, quae intercide- 
runt : de quibus quaerit Lilius Gre- 
gorius in historiae poetaruni Dialogis: 
ejus fratrem Quinctum Ciceronem, 
cujus exstat liber ad fratrem Marcum 
de Petitione, non ante audivimus in 
poetica quoque versatum esse, quam 
iios ejus versus inter Ausoniana 



AUSONII ECLOGARIUM. 



1243 



sciipta servatos Lugdunenses ruiper 
edidenint. Viyietus. 

1 Obscuro luminc'} Stellre, quje istos 
' Pisces ' deforniant, sunt omnes par- 
vse, nulla earum primee magnitiidinis, 
ner secundae. Hyginus, Ptoleiuzeus, 
Alfousiis. Idem. 

2 Noctisque diique'] Diet erat liic in 
exemplari : dii rectius in versti tri- 
cesimo primo Edyllii de Libra, et 
alibi. Idem. 

3 Curnua quern condunt] Ita lege : 
nam couditur Aries veniente Tauro. 
Scaliger. 

5 Loiiga luminal Dies longissimos. 
Vinettis. 

6 Languijicus] Languores et moi- 
bos apportans Leo niense Julio et 
Augusto, ex calore immodico. Ali- 
bi hoc verbum legere non nieniini. 
Idem. 

7 Post modicum quat tens'] ' Modi- 
cum ' quid hie sit non video. Post 
* modicum tempus ' dici non potest, 
nee post ' modicum vaporem :' sed 
quicqiiid nominis hie fuit, ad ' qua- 
tiens' aetivae significationis partici- 
pium pertioebat. Quae pro ' modi- 
cum ' convenire existimarem, sunt 
'modicum' et ' spicum :' ut 'post' 
ad ' Leonem' referatur, quern sequi- 
tur ' Virgo.' Virginem namque illam 
caelestem, nonnulli Cererem f'rugum 
Deam esse crediderunt. El ' mo- 
dius,' genus est mensurae, pars ter- 
tia qnadrantalis sive amphorae, apud 
Volusium Mfficianum : unde ' mo- 
dios tritici,' et' modios saJis' Marcus 
Cicero dixit. Eadcni 'Virgo' iu 
summa sinistra manu stellam habet 
claram, qnx ffraxvs, hoc est, ' spica,' 
cogiioriiinatur. Spicam autem Ve- 
teres etiam 'spicum' ncutro geuere 
dixisse, Nonius Marceilus scripsit. 
Marci Ciceronis versus est ex Arato 
libro secundo de Natura Doorum : 
'Spicum illustre tenens spleudenti 
corpoie Virgo.' Idem. 

10 Kl fetos ratno.s] ALilim Effetos, 
id est, quorum fructus jam dccerpti 



sunt, vel deciderunt, vel, qui jam 
viribus carent ad aleuda tblia. 

Flamma Nepiii] Ipsa flammans et 
splendens suis stellis Nepa. Vinet. 

11 Sagittipotens] ToIJttjj, 'Sagitta- 
rius,' 'Arcitenens' Ausonio in Edyl- 
lio de Signis Ccelestibus. ' Sagitti- 
potens ' quoque Marco Ciceroni in 
Arato. Idem, 

15 At dextra] Zodiacus, qui et 
siguifer, cnjus duodecim signa receu- 
suit Cicero, Circulus est obliquus in 
INIundo, Solis, Lunae, et aliorum Pla- 
netarum via, sic ab /Equinoctial! cir- 
culo sectus in duo aequa, ut ejus dimi. 
diuui ad Septentriones pertineat, di- 
midium alterum ad Austrum. Mundi 
autem dexteram partem Septentrio- 
nalem, sinistram, Australem plagam 
facit pocta Lucanus tertio Pharsaliae. 
Sed quam rem non probat Aristoteles 
libro secundo de Coelo. Idem. 

18 Hunc i7iter /ulgentcs athera sep- 
tem] Haec, et quae reliqua sunt: 
Magnaqualitstellansquamservansserusin' 
alia Conditoroceaniripascumlucebootis, 
sic iudiguis modis corrupta et manca 
habuit vetus illud exemplar. Ubi 
Guilielmus Canterus, quemadiuoduni 
ex Pulmanni annotatiuncula cogno- 
vimus, cEthere pro athera legeret : 
Stellas pro stellans : Condilnr pro Con.' 
ditor: ripa pro ripas : et Bootes pro 
Bootis. Ursarum altera major est, 
altera minor. Major, seu, ut hie 
appeliatur 'Magna,' eadem o/^a{a 
quoque dicitur Homero et Arato, id 
est, Plaustrum, ex stellis septem 
constans. Id ergo sidiis, cui Ursae 
nomen est, quod aliud sidiis juxta 
eam sedet, ab hoc ipsam servari cus- 
todirique dixerunt: et apKTo<l)v\aKa 
nnncupaverunt. Ursam namque sig- 
nificat ApKTos, et (pvXdrTu custodio. 
Quod nomen invenies, in Ausonii 
Carniine de Signis ca^lestibus. Qui 
vero Plaustrum pro Ursa, ii et custo- 
dis illiiis nomen mutant : ac Bowttip, 
hoc est, liubulcum appellant. Idem. 

No. 384. 1 Sol ptofedus] Carmen 



1244 



NOTyE VARIORUM IN 



est trochaicimi tetrametrum catalec- 
ticiim, mendosum, sicut et cetera, 
niiitilumque. Vinetus. 

A teposo'] A teporo legenduni, ut 
fiat a tepore teponis, siciit hono- 
lus ab lionore, canorns a canore, 
odonis ab odore. Idem. 

3 Pulsum astivum cuiificit^ Quid est 
' pulsum conficere ? ' Lege : cursum 
cestivujn, Graevius: sed ita supra. 

5 Octo et octoginta goerisl 'Goerus' 
est ' gyrus,' librariorum ejus saeculi 
scriptura. Non alia ratione in Ter- 
nario 'coebus' legitur pro ' cubus.' 
'Gyros' vocat dies naturaies, quia 
' gyro ' conversionis universi intra 
XXIV, boras fiant. Scaliger. Sic apud 
Nonium in ' Circus' optimi libri ha- 
bent teste Mercero : Circus dicitur 
omnis ambitus, vel gariis. 

7 Inde floridum'] Miruni,ni quid hie 
deest de Hieme et Bruma : a qua 
Brunia in vernum iEquinoctium dies 
n6naginta nunierantur in Edyllio 
quartodecimo. Pro reflexit autem, 
reflexis legit Canterns, sicut annotavit 
Pulniannus. ' Oreas ' vero scribit Fe- 
stus, fraenos esse dictos, quod ori 
inserantur. Vinetus. 

8 Additis ad hos priores goeros'] Ad 
octoginta octo illos gyros, orbes, dies 
in versu quincto memoratos, geminis 
orbibus, hoc est, diiobus diebus addi- 
tis, fient nonaginta dies, quos modo 
diximus. Idem, 

No. 385 1 ApoUineos'] ApoUinares 
ludos, qui die incerta prinium, deinde 
ad tertium nonas Quinctiles facti 
sunt, ut scribit Titus Livius libro 
vicesinio septimo. Vinettis. 

2 Et Megalesiacce mati-is] Magnae 
matris, et Matris Deum Cybeles, 
Rheae, Opis, apud Macrobium et 
alios. Quee operta arcanaque sacra 
fiebant nonis Aprilibus, auctore O- 
vidio libro quarto Fastorum. ' Me- 
galesia' autein unde sint dicta, tra- 
dit Varro quincto de ling. Latina. 
Idem. 

3 Vulcanique dies] Vulcanalia, et 



Volcanalia, Dei ignis Vulcani festa, 
apud Varronein, mense Augusto ce- 
lebrari solita, auctore Columella 
libro undecimo. Idem. 

4 Quinquatrusque'] De hoc nos vo- 
cabulo plura in Censorinum ex Var- 
rone. Cicerone, Ovidio, Gellio, Ca- 
risio, et aliis. Deae Minervae festa 
erant in anno bina, mense Martio 
priora potioraque, altera Junio, Ma- 
jores Quinquatrusdictae, et Minores. 
Idem. 

5 El medias Idiis] Quae circa me- 
dics sunt menses. Ovidius quincto 
Fastorum de Maio, sic Mercnrium 
alloquitur: 'Templa tibi posnere 
patres spectantia Circum Idibus : 
ex illo est h^c tibi sacra dies.' De 
Dianas sacris Angusti idibus, aliud 
legere non memini. Idem. 

7 MatroncE quce sacra] Matronalia 
in Romulo Plutarch!, quae Kalendis 
Martiis fieri solita scribit Ovidius 
tertio Fastorum. Idem. 

9 Festa Caprotinis] Nonis niensis 
Julii dies festus fait ancillarum : 
nonaeque illae Caprotinae sunt dictae : 
quo die liberae pariter et ancillae 
sacrificabant Junoni Caprotinse snb 
arbore caprifico. Varro de lingua 
Latina quincto, Macrobius Saturna- 
liorum primo. Idem. 

13 Nee Kegifugium] Ovidius se- 
cuudo Fastorum de Februario : 
'Nunc milii dicenda est regis fuga. 
Traxit ab ilia Sextus ab extremo no- 
mina mense dies. Ultima Tarquinius 
Romanee gentis habebat Regna, vir 
injnstus, &C. Idem. 

15 Vis et Opale sacrum] Erat in ex- 
einpiari : Visneopesantesacrum. Re- 
stituendum arbitror, Visne Opis ante 
sacrum, hoc sensu : V^isne, ut vel 
Saturnalia, vel Consualia dicam et 
celebrem ante Opalia? Fuerunt O- 
PALiA, Opis Deae, uxoris Saturni, in 
Gripo et Technopaegnio memoralae, 
festa : quae Opalia et Saturnalia con- 
jugis et mariti festa eodem die quar- 
to decimo Ralendarum Januarii, id 



AUSONII ECLOGARIUM. 



1245 



est, iiono deciino die Decembris initio 
Romae agitabaiitur, atque eo solo die 
utraque: sed plures tandem Satuinali- 
orum dies, ad septenarium usque nu- 
merum : quum Opalibus unicus, lUe 
quem communem Opis cum viio ha- 
l)ueiat, remanserit semper inter Sa- 
turnalia. Macrobius libro i. Satur- 
naiiuni. Idem. 

16 Fcstaque servorutn] Saturiialibus 
domini siiis servis, Nonis Caprotinis 
raatronae ancillis faniulabantur. Id. 

17 Et nunquam certis] Compitalia, 
quffi in conipitis peragebantiir, ut 
scribit Festus, inter ferias recenset 
IMacrobins ' Conceptivas,' hoc est, 
qnse quotannis vel a magistratibus, 
vel a sacerdotibus concipiebantiir 
in dies certos, vel etiam incertos. 
Idem, 

Et numquam certis] Forniulani,qua 
festa ilia Conipilaliorum a Praetore 
concipi solita fuere, reperies apud 
A. Gellitim 1. x. c. xxiv. ipsam vero 
illorum institutionem apud Dionysi- 
um Halic. 1. iv. De Consualibus et 
Neptunalibus consule D. Cyprianum, 
Hieronymum, TertuUianum, alios- 
que. Sacra autera Neptuno facta 
sunt Nonis Julii, et xii. Kal. Sep- 
tembr. 

21 Festa luce navigiis'] In istis lu- 
dis varia edebantur spectacula : in- 
ter quae sunt prailia navalia, et cu- 
rulia certaniina apud Suetoniuni, et 
alios. Certamen Curule describit 
Sidonius Apollinaris in Narbone. 
Sed de Circensibus lege Cassiodori 
ad Faustum Epistolam libro tertio 
Variaruni. Idem. 

22 .lungunt Romanos] Consualibus 
suis Romulus virgines, quae Romara 
ex vicinis civitatibus ad spectaculum 
vencrant, rapuit. Hinc belliim or- 
tum. Ciijus duces fa;dcrc tandem 
percusso, uon pacem modo, sed civi- 
tatcm unam ex niultis Romam fece- 
runt. Livius, Uionysius Halicar- 
nassensis, Lucius Seneca, et alii. 
Idetn, 



2-1 Natalem Hcrculcum~\ Hercules 
Gritcanicum numen, quo die natus 
sit, sicubi legi, non niemini : sed iUi 
aedes Romae, aras, sacra fuisse, Var- 
ro, Virgilius, Ovidius, Solinus, Plu- 
tarclius, Macrobius, et alii sunt auc- 
tores. Idem. 

f'elratis Isioccs] liaratis, non bovis. 
Apuleius lib. ii. IMctamorphoseos, 
quod ea Dea cymbium sinistra tene- 
ret. Genus vasis est KVfx^Lov, ut apud 
Virgilium tertio iEneidos : 'Inferi- 
nius tepido spumantia cynibia lacte.' 
et quincto : ' Cymbiaqtie argento per- 
fecta, ac aspera siguis.' In quae loca 
scribit antiquus commentator, 'Cyra- 
bia,' esse pocula in modum cymbae 
navis facta : idemque, ut putatur, 
Servius in extremuni lib. viii. ^nei- 
dos, cynil)ium situlam interpretatur. 
Ceterum, «iuicquid sit id nominis a 
cyniba deniinuti, quiB de Iside ad 
liunc locum spectantia legere niemi- 
nimus in extremis Julii Hygini fabu- 
lis, adscribam : ' Velificia prinium 
invenit Isis. Nam dura quaerit Har- 
pocratem filium suum, rate velifica- 
vit.' Idem. 

25 "Nee non lascki] Quae fuerit 
Flora, unde cognominata Floralia, 
et qnam obscceni isti ludi, quos Ca- 
to spcctare noluit, ut scribit Vale- 
rius in ultimo cap. lib. ir. ; disce ex 
Arnobio, Lactantio Firmiano, et Au- 
gustino. Agitabantur autem Floralia 
mense Aprili et Maio, Ovidius 
quincto Fastorum : ' Incipis Aprili ; 
transis in tempora IVIaii. Alter te 
fugiens, quum venit alter habel.' Id. 

27 ISIunc ctiam veteres] Varro : ' E- 
quiria ab ecpiorum cursu. Eo enim 
die currunt equi in campo Martio :' 
Festus vero : ' Equiria ludi, quos 
Romulus INIarti instituit percquorum 
cursum : cpii in campo Martio exer- 
cebantur.' Idomijue Festus : ' Mar- 
tialis camp\is in Caeliomonte dicitur, 
quod in eo Equiria solcbaut fieri, si- 
quaudo aquae Tyberis campum Mar- 
tium occupassent.' Sunt aulcm Equi- 



1246 



NOTiE VARIORUM IN 



ria bina apud Ovidiiim secundo et 
tertio Fastonim : quorum priori ce- 
labrat 27. die Febniarii : altera quar- 
todecinio INIartii. Idem. 

29 Et Dionijsiacos] Hujus Liberi 
festa, quae Gra?cis ' Dionysia,' vel 
Festo auctore, 'Liberalia ' sunt La- 
tinis appellata, ut Varro etiam mcnii- 
iiit quincto de lingua Latina. Fie- 
bantque Roniae iiiense Martio, ut ca- 
nit Ovidius tertio Fastorum. Idem. 

32 Sacra] Mense Decembri, tertio 
post Saturnalia die celebrantur, auc- 
tore Marco Varrone, quincto de Lin- 
gua Latina. Sed de Sigillaribusplura 
Macrobius. Idem. 

No. 386 De lustralibus agonib.'] 
Lustrales agones vertit irevTaerripi- 
Kois. Scaliger, 

1 Quattiior antiquos] Hoc tetrasti- 
chon Heroicum, ex elegiaco vide- 
tur conversum : quod Archie inscri- 
bitur, in principio Anthologiae: TeV- 
capes eiVij' aywuts av' 'EWdSa, recrcapes 
Ipol, Of 5vo juej' Qv'r)riiov, ol Svo 5' adavd- 
Tuv Zttvhs, ATjTiSao, TlaXaifxovos, 'Apx^- 
fiSpuio- ''ABAa Se ruv, k6tivos, firiKa, 
(TfXtva, -rr'iTvs. De his auteni agonibus, 
certaminibus, ludis, testis Achaiae 
et Grajcia, plura tibi tradent Hygi- 
nuSjStrabo, Plutarchus, Pollux, Pau- 
sanias, Phlegon, Censorinus, veteres 
Pindari, Virgilii,Horatii interpretes, 
Rhodiginus, et alii. Vi7ietus. 

2 Et duo festa hoinimim'] Elegantins 
videtur, sunt duo festa hominum. rh 
sunt repetitum, seinel, ut tit, a libra- 
riis neglectum fuerat : hinc fulciendo 
versui incerta copula: pari fernoe 
niodo Seneca depravatus in Epistol. 
xci. ' Quishoc credat, ubique armis 
qniescentibusjcuratotoorbeterrarum 
diffusa securitas sit, Lugdunum,qnod 
ostendebatur in Gallia, quaeri ?' Lege : 
quod ostend, in Gullia, vi Gallia quceri. 
Liquet ex Cicerone 1. iii. in Verrem, 
0. xviii, ' Sic erat deformis atque 
horridusjUt in uberrima Sicilia2 parte 
Siciliani quaereremus.' Par niendum 
in Priapeiis aniniadverti. Carmen 



ita se habet : * Hie (vel Ecq.) quando 
Teletusa circulatrix, Quae clunem 
tunica tegente nulla Extis aptius al- 
tiusque motat, Crissabit tibi tluclu- 
ante lumbo f' Fuit in V. C. Extis 
saltius aJtiusque motat ; quare ne du- 
bitavi quidein,quin rescribereni : E.r- 
tis altius ultiusque motat : repetitione 
tarn lepida, ut venustateni conferat 
Carniini. Rem ipsam eadeni Priapeia 
aliter explicant, ubi nempe 'Quintia 
vibratas docta niovere nates ' dicitur, 
quae arteni istlianc juvandi virilem 
libidinem preeter ceteras noverat. 
Castigat vero, simul et illustrat hasce 
meretricum nequitias Arnobius, et 
confirniat quoque emendationeni nos- 
tram lib. ii. adv. gentes. ' Idcirco ani- 
nias misit,' ait, ' ut res sancti atque au- 
gustissinii nominis symphouicas age- 
rent et fist ulatorias hie art es, utintian- 
dis bucculas distenderent tibiis,canti- 
onibus ut praeirent obsccenis numero- 
siter, et scabillorum concrepationibus 
sonoris, quibns animarum alia lasci- 
viens multitudo incompositos corpo- 
rum dissolveretur in motus, saltita- 
ret et cantaret, orbes saltatorios ver- 
teret, et ad ultimum clunibus et cox- 
endicibiis sublevatis lumborum cris- 
pitudine fluctuart-t ?' 

4 Serta'] Coronae, victoriae. praemia. 
Quatuor ergo dicebuntur ista sacra 
Graecarum gentium certamina, Olym- 
pia, Pythia, Nemea, Isthmia. Fie- 
bantqne Olympia in Dei Jovis, Py- 
thia in Dei Phoebi ApoUinis : Nemea 
in Archeniori hominis, Isthmia in 
Melicertae hominis, honorem. O- 
lympia astate, Olympiae in Arcadia, 
parte Pelopoimensi : Pythia in Py- 
thone urbe Delphorum, ad montem 
Parnassum : Nemea hienie, in Ne- 
mea Peloponnesi regione, quae in 
Gratiarum Actione niemoratur, inter 
Argos et Corinthum, ubi et leonem 
Hercules interfecit : Isthmia in Isth- 
mo juxta CorintbTun. Corouabantur 
victores in Olympiis oleastro : in 
Pythiis lauro Delphica cognominata, 



AUSONII ECLOGARIUM. 



1247 



luaxiniis baccis, atque e viridi ruben- 
tibus, tit scribit Pliniiis in extrenio 
libro quinctodecimo : in Nemeis apio 
herba : in Isthmiis pinu arbore, et 
aliquando eodem apio : ut scribit 
Pliitarchns in capite tertio qnincti 
Syniposiacon. Vinetus. 

JMalus olival MiiXov, omnem arbo- 
rem omnisqne arboris friictnm dici 
scribit Hesychius. ' INIalum ' ex eo 
Greeco dixernnt Latini : sed hoc non 
tarn genus apud eos, qnam species, ut 
^^.r|\ol' ponius sit et pomuni potius, 
quani mains et malum. Mrj\a ergo 
qnaedixerat Archias, mains liic versa 
est : ceterum quaj yUTjAa ille intellexit, 
et qnam malum interpres i et si lau- 
rus tuit, interpres laurum non dixit, 
qnum posset commode. Sed vereor, 
ut ne Lncianus in dialogo de Gym- 
nasiis, ista Pythiorum /xri\a fructum 
potius qnam arborem acceperit, cn- 
Juscnnque arboris mala t'lierint. Vi- 
net. Vide Palmerium ad Lucianum 
p. 549. 

No. 387. 2 Clario Phwbo] Clares, 
nions et nrbs in Asia, ubi Apollinis 
fiiit oracnlum, ut Delpliis. Virgilius, 
Strabo, Mela, et alii. Vinetus. 

3 htlimia Portuno bimaris dicat acta 
Corinthi] Sic lege. Scaliger. 

Portunus'] ' Portunnns,' ac ' Por- 
tumnus,' est Palamon, qui quum in 
vivis Melicerta diceretur, post mor- 
tem a Neptuno Deus factns, ac na- 
\aifJLwv, et Portunus est nominatus. 
Ovidiusquarto IMetamorplioseon, Hy- 
ginus, Servius, Apollodorus. Fm. 

Bimaris dicata Corinthos] Ita ' bi- 
marem' appellavit ' Corinthum' Ho- 
ratius in septimo primi libri. Quod 
autem linic metro vitium accidit, id 
utro modo correctum velis, videris, 
dicata Corinthos (ut in vet. codicc) an, 
dicat alta Corinthos [Siccorrige in Var. 
lect.] an, dicat Acrocorintlios. Est 
autem ' dicarc,' dedicare, consecrare, 
facere in lionorem et edere. Idem. 
Cicero in Epist. ad Trcbat. 'quae 
Corinthum arcemaltam liabebant.' 



4 Funebria Theba'] Opheltap. infan< 
ti, Lycurgi Nemese regis filio a ser- 
pente occiso, Adrastus, Ampliiaraus, 
et alii Graeci principes quum Tliebas 
Boeotias urbem oppugnatum irent, lu- 
dos funebres institueruut, qua; dicta 
sunt Nemea, Archemorumque trans- 
nominarunt. Apollodorus et Hygi- 
nus. Vinet, 

No. 388. 1 Primus Olympiaccc} 
Vide Pausaniam in Eleis. Vin. 

2 Stadia ad longissima Circi] Qui 
RomtK Circi, in GriEcia stadii et 
stadia dicebantur : quas quum essent 
pedes sexcentenos longa omnia, om- 
nium erat longissimum ' Olympicnm :' 
quod pedibus suis nietatusesset Her- 
cules, omnium mortalium per ea 
tempora corpore niaxinie excelsus. 
Vide Gellii c. 1. 1. 1. noct. Att. Idem. 

Argivis stadia ad longissima Circi^ 
Lege, cum primo Vossiano : Argivi 
stadia. Eadem litera auctior, qnam 
par est, censeri possit Terentius. 
Act. V. seen. 1. in Adelphis Syrus 
rogat: ' Quamobrem ? quid feci?' 
respondet Demea, ' Rogas? In ipsa 
turba atque in peccato maximo. Quod 
vix sedatum satis est, potastis scelus. 
Quasi re bene gesta.' Oratorie dic- 
tum putatDonatus, ' potastis scelus.' 
quum unum ebrium cernat propter 
illud quod ait, ' Exemplum discipli- 
nae :' quasi in omnibus sit, quod in 
uno nunc aspicitur. Posset tamen 
Comicus simpliciter scripsisse : po- 
tasti scelus : niirum namque qnam 
proni in bos errores fuerint librarii : 
unde et in Virgilio 1. ii. 7En. vs. 59. 
dubia lectio, ' Qui se ignotnm veni- 
entibus ultro, 6:c. Obtulerat :' nbi 
Servius alios Quis se legisse monet, 
quibus assentior. 

3 Proximus Alcidcs'] Vide Pausa- 
niam, et vetustos Pindari intcrpretes. 
Vinetus. 

4 Quinquennia sucral Olympia sem- 
per fuisse quinqiiciinalia puto. lsth« 
mia Plinio libro ipiarto Naturalis 
Historian dc Achaia, quinqucnualia 



1248 



NOIVE VARIORUM IN 



quoque sunt, sed ea pnto tiiennalia 
Pindaro, Ode sexta Nenieoium, et 
Statio in extremo quarto Thebaidos. 
Pythia novennalia primuni, deinde 
etiam qiiinqnennalia : venim Nemea 
triennalia faciunt vetusta etiam in 
Pindarum scholia. Dicta aiitem qiiin- 
quennalia, quae tiibus interniissis an- 
nis, quincto quoque instaurareiitnr : 
et sic Olympia Greecis dicta quatei- 
num, quomodo Latinis lustrum qui- 
num annorum tempus : ut in Censo- 
rinum docuimus. 
5 hthmia Neptuno'] Alii Sisyphum, 



alii Theseum Neptuni filiuin, alii 
alios Isthmia instituisse ferunt. Phoe- 
bus antem Apollo ' Instituit sacros 
celebri certamine ludos Pythia per- 
domitae serpentis nomine dictos,' 
apud Ovidium primo Metamorpho- 
seon : sed alii ab aliis institutos vo- 
lunt in honorem ApoHinis. Vinet. 

No. 389. 1 TantaMa] Hyginus, 
Solintis, et alii scribunt, certanien 
Olympicuni ab Hercule in honorem 
atavi materni Pelopis, filii Tantali, 
fuisse editum. Vinetus. 



EPISTOLARUM LIBER. 



No. 390. 3 Accessit grntis super his'\ 
Lego : Accessit (grates superis,medioque 
nepoti, Sfc, Nomine te gemini jam genit . 
amo.) Accessit titulus, tua quo reve- 
rentia crescat : nam illud posterius 
' Accessit' nihil aliud est, quam repe- 
titio TrapevOicrei orationis interrupta?. 
Accessit (Diis sit gratia, et nepoti, 
qui secundum Deos hujus rei auctor 
est) accessit, inquani, litulus. De 
repetitionibus hnjusmodi ad Senecam 
de Ira, i. iii, et Livium ii. xii. dixi- 
mns satis multa: pro g-ewnii posset et 
legi gemino, nempe et quod tibi ego, 
et quod niilii dat nepos tuus: sed et 
alterum satis intelligitur. Gronovius. 

1) Quia pariulus iste] /sfo fortasse 
legendum hoc sensu. Parvulus mens 
filius isto patris nomine honorat 
etiam me : ut jam non soli tibi id 
competat. Vinetus. 

12 Nomine honoraluin] Mallem, no- 
mine honorato, patris nempe : nullum 
certe nomen magis in honore est. 

14 Fratris habere viccm^ In veteri 
illo nunquam satis laudato exemplar! 
fuit : nam supparis cevi Sum tihi ego, 
et possum fratris ahare vicem. Correc- 
tor mutavit fratris habere vice. At 
ego puto verum esse, ' Abare,' et 



esse vvoKopiffTiicui', quo frater aut so- 
ror, fratrcm aut sororem compellat. 
Suidas ; ^Aircpa, aSiKcpris, ^ a.5(\<pov 
v-KOKopKTfia,. 'ATTcpa igitur fratris ap- 
pellatio, ut TeTxa minoris ad majo- 
rem. Sic Latine ' Aba' quo frater 
fratrem : ' Mamma,' quo junior anum 
appellat : ' Tata,' quo junior senem. 
Martialis : ' Mammas, atque Tatas 
habet Afra. sed ipsa Tatarum Dici, 
et Manmiarum maxima Mamma pot- 
est.' ' Tata ' plane Graecum est, 
TETTa. Terra yepoov Homero. Et in 
inscriptione veteri : M. Elpidivs 
Pamphilvs Platoni Tat.« svo be- 
NEMERENTi FECIT. Item: Ti. Clav- 

DIO EpAPHRODITO TATiS; BENEME. 

Item: Flavia Trophime cvmmv- 
Dio evafeti Patrono, et Flavio 

OKESIPHORO TaT^ SVO BENEME- 

rentibvs fecit. In Epigr. in anum 
Anthol. II. BaTTTe Se ras \evKas, Kal 
\eye Tracrt rarci, Ut ergo a ' Lallo' 
puerile verbum ' Lallare,' a ' Pappa,' 
' Pappare :' sic ab ' Aba,' * Abare,' 
quod Isocrates dixit aS^Xtpl^eLv, Pol- 
lux : rh Se a5e\(()6v rwa Ka\e7u, aS€\(pL- 
^eiv 'IcroKparris elirii'. Locus, quern 
intelligit Pollux, est tV r^ AiyivririKc^. 
ilra, inquit, dSeA^i'j'eti' avThv vvv iirixn-- 



AUSONIl liPlSTOLASi. 



1249 



pr](Tuvcrtv. Alioquiu Abba qtioque est 
TiTTa. in Glossario, Abha, Klrra. lege 
Abba, TiTTa. &Tnra irdTep, Callimachiis. 
' Vicem fratris' dictum apxa'iKws, ut 
apuil Plautnm : ' Si tu vis excruciari 
iiieam vicem.' Scaliger. 

Et possum fratris habere rice] Vi- 
cem pro isto rice vetiis codex. Pos- 
sum haberi tibi pro fratre, et frater 
tuns videri, o pater. In eodem ta- 
men exemplar! erat ahare pro habere, 
siquid hoc forte aliud quam habere 
esse debeat. Vinetus. 

Et possum fratris habere vicem'] Non 
probo iUud Scaligeri Abare. Vicem, 
uti in Ms. pro vice, in contextum 
retuli. A. Geliius lib. x. c. 25.' Us- 
que vicem aliaruni ineptiarum vacan- 
temstnpentemque aninuim occupare.' 
Apuleius lib. viii. extremo : ' Fe- 
murque ejus detractuni appone domi- 
no cervini vicem :' quod et Dictyi 
restituendnm. Lib. iii. pag. 73. ' Hinc 
jaculis liastarum vicem fabricatis,' 
vpI fabrefactis, uti est in Ms. in quo 
male ad vicem: posse tanien in vicem 
legi, tanquam si prappositio a prsiere- 
dente lit. m foret absorpta, non diffi- 
teor. Siciit quondam Plinio accidisse 
cogitai)am lib. vii. c. 2. ' Priores,' 
inquit, ' AntliropopliagoSjquosadsep- 
tentrionem esse diximus, decern die- 
rum itinere supra Borysihenem am- 
nem, ossibus Ininianorum capitum 
bibere :' ubi in ossibus bibere legebam, 
non secus ac apud Senccam : ' Vene- 
num in auro bibitur ;' uec non Treb. 
Polliouem in Galieno, et ipsissimis 
verbis apud Florum lib. iii. cap. 4. 
• Litare l)iis sanguine humano : bi- 
bere in ossibus capitum.' Item apud 
llufiun Festum in breviario, et Aiii- 
mianum lib. xxvii. De Scordiscis : 
' Hostiis captivorum lielloiiaj litantcs 
et Marti, liumanum sanguinem in os- 
sibus capitum liumanorum bibentes 
avidius.' I'orro, non videlur signifi- 
catio ToD abare, ut ct Vossius ceusel I. 
I. c. 7. de vit. serm. satis liuic loco 
oonvf-nire : neque abare, sed abhnve 



diceretur ab afifias : quod quoque Sy- 
ris habet 1 dagessatuui. Atque iti- 
dem geniina est consona in &Tnra apud 
Callimacbum. Scaliger maluit expo- 
nere aSe\<pi^fiv: atque esse ab d7r<|)ck, 
quod fratrimr sororumque esse vttokS' 
pKTixa tradidit Suidas : sed sic quo- 
que porrecta esset prima. Vel cimi 
Scaligero dicendum, Latinos ex airtfa 
consonarum alteram extrivisse : neni- 
pe quomodo Syracusis pater, eodem 
Suida teste, et irairas et irdinnxs voca- 
batnr. 

18 Mvum nomina non oneranf] No- 
men patris non facit, ut patris a>tas 
sit multo gravior deteriorque, quam 
filii. Vinetus. 

19 Pulchna juventa siW] Ita illus- 
tris Heinsius legit pro tibi in Notis 
ad Claudianum: et raox utramque da- 
ret : quam non feliciter vero utram- 
que reponat, disce ex Scaligero ad 
Car. xcii. 

22 Utraque'] Hujus vocis secundam 
syllabam ita produxit Ausonius iu 
Epigramm. Vinetus. 

27 Nesciat hoc 7ia<Hs] Non placet 
interpretatio Vineti, quasi ' nati' no- 
mine fiiium suum denotet Ausonius. 
Scribo, hos: nempe annus patris 
quivis pius tilius. ' Properantior,' 
neinpe, quam tilium esse decet. Se- 
quens etiam distichon niihi valde sus- 
pectum : ' Exemploque doceiis,' &c. 
Loqtiitur de liaercde illo non suo, sed 
longinquiore, et ideo minus pio. Ita- 
que riiiiVim,] uvenes sibi 7iatos. Nempe 
suos ipsius tilios. Deinde, patrem se- 
nem: bunc ipsumhaercdem properan- 
tiorem : in quem ait recidere suum 
exemplum, et ei eveutunnn a filiis 
postea, (|uod ille priestitit ei, cui 
tamquam filius successit. Grotiovius. 

31 Primctvo] Prima et juvenili 
setate. Vinetus. 

33 Vtbeo] Duobus nominibus tibi 
*dibeo:' quod pater mens sis, et 
(jiKid filii mei avus. Idem. 

Debco quod nalus : suadet] Tolle 
TcAfi'ai/ imoijTiy}x)iv post ' natus.' Sic 



Delph. et Var. Clas. 



Alison, 



4 K 



1250 



NOT.E VARIORUM IN 



enim cohaeret oratio : quod ego patri 
debeo taniquam filius, id mihi addere 
patri suadet nepos. ' Addere' est 
angere. Sic ' addere gradiira.' No- 
tavimus ad Livium. Alioqui etiam 
scribi posset, Augendum patri. Gro- 
novius. 

37 Exiguum, quod avus'\ Parum est, 
quod sis ' avus :' Faxint Dii, ut de 
nepote tno, filio meo, nascatur, qui 
avum faciat proavum : et ad earn us- 
que aetatem vivas. Vinetus. 

No. 391 Pater adfiliuni] Haec verba 
praeferunt antiquitatem ejus, qui di- 
gessit poemata Ausoniana : qui ea, ita 
ut inveiierat, exscripsit. Sed legen- 
duni, a patre profectusesset, non,ad pa- 
trem. Et liturariis, non, literariis. ' Li- 
turarii ' suut codicilli, iu quibns prima 
concepta seriptionis nostrae perscri- 
bimus, et quae displicent, inducimus, 
ut postea chartae purae commenden- 
tur. Olim vero hoc fiebat in palim- 
psestis tabellis. Ausonius Praefatione 
in Centonem : ' Hoc die uno, et ad- 
dita lucubratione properatum modo 
inter liturarios cum reperissem,' &c. 
Ergo hoc lemmate significatur hoc 
poematium imperfectum fuisse. Sca- 
liger. 

Pater ad Jilium] Hoc Carmen, sive 
Epistola sit, sive quid aliud, quod 
inter Epistolas Ausonii edidimus, id 
auctoris nomen nusquam habuit. Sti- 
lus tamen, et quod inter Ausoniana 
repertum sit, haec duo vel sola ven- 
dicare Ausonio Burdigalensi posse 
videntur. Ejus autem fuit liic tituhis 
in antiquo hbro : Incipit pater ad 
FiLiUM, &c. Ausonii ergo poetae 
Burdigalensis Carmen esto : quod 
luserit ad filiorum aliquem Treveris 
ad Mosellam ubi diu commoratus est 
apud Gratianum discipulum suum, 
ejusque patrem Valentinianum: et 
Carmen scripsitsuorum.quae exstant, 
omnium pulcherrimum, Mosellam. 
Scripsit Treveris Carmen hoc Auso- 
nius, quibus temporibus Maximus, 
occupata apud Bhtannos tyrannide, 



Gratianum in Gallia vicit, cepit, oc- 
cidit. Alia namque non habeo, quae 
hie accipi posse putem ' tempora ty- 
rannica.' Vinetus. 

De liturariis~\ Liturarii qui dican- 
tur, docuimus in Praefationem Cen- 
tonis. Idem. 

11 Non ajinus longior ille] IMulta an- 
norum genera apud Censorinum : 
quorum Metonicus undeviginli annos 
vertentes complectitur. Atheniensis 
fuit Merwv, Medicns, Mathematicus, 
Astrologus peritissimiis, annis ante 
natum Christum quadringentis et 
quinqiiaginta. De quo Joannes Tzet- 
zes, Snidas, yElianus, Plutarchus in 
Alcibiade et Nicia, Ptolemaeus mag- 
nae constructionis libro tertio. Colu- 
mella nono, et Diodorus libro duode- 
cimo. Idem. 

13 Exerceor aris] Ita recte vetus 
codex: Arae sunt margines, se>i cre- 
pidines prominentes earum moliuni, 
quibus flumina, ut loquitur Lucretius^ 
oppilantur. Viilgo Franci Kajos vo- 
cant : qua; antiqua satis vox est. In- 
venio enim in pervetustis glossis : 
'Kai cancelli.' Imo mihi videturper- 
antiqua. Nam crepidines illae sunt 
oppositae fluminibus ad eorum impe- 
lum coercendum. 'Cajare' vero apud 
Veteres erat cohibere,coercere, com- 
pescere. Fiilgentius : ' Cajeta, co- 
artrix atatis. Apud Antiquos enim 
Cajatio, dicebatur puerilis ca^des. 
Unde Plautus in Clitellaria comcedia 
ait : ' Quid ? tnam amicam times, ne 
te manulea cajet?" Sed ad rem. 
Omnes crepidines et eminentias ve- 
teres illi ' Aras' vocabant : ut saxa 
in mari eminentia. Virgilius: ' Saxa 
vocant Itali rae(liis quee in fliictibus 
Aras.' Tertuliianus lib. de Pallio : 
' Soleo de qualibet margine, vel ara 
medicinas moribus dicere.' Mani- 
festo Ara ibi est i^oxri, ut et margo. 
Ait igitur Poeta se solum in molibus, 
autcrepidinibus Mosellae errare,quas 
ipse vocat ' Aras :' quae et moles di- 
cuntur, ct xn^'^- Scaliger. 



AUSONII EPISTOLAS. 



1251 



Exerceor Aris} Nimis qua?situm vi- 
detiir aris accipi, tit ' mediis quae iu 
fiiictibiis aras.' Lego: arvis. Gio- 
noviiis. 

20 Tua me tibi fata parentetri] Si 
quid video, Ausoniiis scripsit: men 
te mihi vota parenti: nam fatonim 
mentionem hie incoimnodam piito. 
Idem. 

21 HcEc ego conditione] Forte : Hac 
ego conditione : sic ut sensus sit : Ve- 
lini ego lubens hac tarn gravi ac 
niolesta conditione, imo vel niorte 
cum fatis pacisci, dum niodo tii milii 
siiperstes sis. Conditio ilia niolesta 
erat absentia filii, qnamferre vix qni- 
bat. 

No. 392 Ausonius Hesperio] Ad 
qiicii) Hespeiium hoc Carmen cnm 
viginti tnrdis et anatibus aliquot mit- 
titur. Hespcrium esse puto Ausonii 
filium, de quomonuimusjin Epigram- 
niata de Fastis. Vinetus. 

1 Qiialis PicencE] Est Picenum Ita- 
lias regio ad mare Adriaticnm, quae 
ab Ancone urbe ' Marca Anconitana' 
vulgo dicitur. Plinius quinctodecimo 
Naturalis Historiae scribit, ' divas 
Picenas,' et Sidecinas, Italicis priB- 
latas iu cibis. Martialis tertiodt'cimo: 
' Hi3ec, qiise Picenis venit subducta 
tiapetis, Inchoat, atque eadem Hnit 
oliva dapes.' Idem. 

3 Lucentes'] Maturas, pingues, f pien- 
dentes. Idem. 

4 Pendet nexus retibus^ In nemori- 
bus, aut si quo alio in loco aliquauta 
.sit altarum arboium series, duae de- 
liguntur inter alias. Hae si forte 
non satis procerae per se videntur, 
ad eas .sunimas praelongae annectun- 
tur pei ticau. Qui iiitersunt utriusqiie 
rami, resecantiir, siqua alia arbor vel 
friitex paulliim exsurgens volatui of- 
ficere potest, abraditur. Fenestras 
id, ut qiias in nostris acdibus habe- 
nius, Ivoiiiaiiogulli vocitamus. Hie 
ergo priiiio diliinilo, et vcspere, ten- 
dilur rete tarn ampliim, quaiii alta 
lata(|ue -sit trauseiina : iu qiiud invu- 



lantes capiuntur Tnrdi,Mernlae,Sco- 
lopaces, palumbi, et aliae aves, dum 
in pascua exeunt, et revertuntur. Id. 

5 Fluitant] Agitantur, moventur. 
Idem. 

Nebulosa] Ut nebulas qnaepiam, et 
quae nebula? potiiis, quam retia volu- 
cribus eo tempore videantnr. Idem. 

9 Crepero sub] Sub crepero lucis 
matutin*, et primo diluculo. Cre- 
PERL'M, Varro, Censorinus, Festus, 
Nonius, incertum, anceps, dubiiim 
significare decent. Unde crepuscu- 
lum appellatum, tempus, quod noctis 
sit an diei, incertum est. Idem. 

12 Anates maritas] Sicut Pliuiiis 
arbores populos ' maritas' vocavit, 
quibus nubunt vites, maritautur, ad- 
junguntur. Idem. 

13 Remipedes] Quse in aqua remo- 
rum loco pedibus utuntur, ut et an^. 
seres, et aliae aves : quas appellat 
' palmipedes' Plinius libro decimoet 
iindecimo. Vide idem verbum in 
versu ducentesimo et primo Moselljp, 
acin tricesimo quarto Epist. v. Idem. 

17 HcEc fercula mensctl Ita fuit in 
vetustiss. libro. Edidit autem Scali- 
ger, defr. mece non sunt hoc /. mensce : 
ut Epist. XXI. ad Paulinuin : ' quam 
quod ut me participes, delicias tuas 
in ipsa primitiarum novitate defrau- 
das :' potior igitur ablativus videtur^ 
ut rb hoc significet, hac turdorum 
anatumqne donatioue seu participa- 
tiune. Si defrudare alicui diceretur, 
procederet antiqui codicis lectio : 
qua; nunc vix admittenda videtur. 

18 Vescente te] Quod edis, id mihi 
prodest magis, quam si ipse ederem. 
Vinet. 

No. 393. 1 Ausonius'] Hauc scripsit 
Ausonius Epistolain, quuin Gratia- 
uum puerum, Valentiniaiii Augiisti 
iil.um litterus docerct in patris co- 
uiitatii, castris, militiae. Sic cnim in 
lambicis : ' Euucleabit protinu.s. 
Quod militantcs scribimtis.' Vinetus. 

Ciijus ferulam] Innuit se Impera- 
turiuni magistrun]; ut infra vocat se 



1252 



NOT^ VARIORUM IN 



* Regiuin magistrum.' Et facete ' t"e- 
nilani ' cum ' sceptro ' comparat. 
Nam ferulae sunt sceptia p-tedago- 
goruni. Martialis : ' Ferulaeque tris- 
tes sceptra paedagogorum.' Scaliger, 
2 Paganum] In veteri libio scrip- 
turn est : Paganum Medulis : non, ut 
iu vulgatis, e Medulis: ut apud Cice- 
ronem, ' Seivius Limonia :' apud 
Plautum, ' hospes Zacyntlio :' apud 
Varron. ' vinum Chio,' ' Lesbo,' hoc 
est, ZaKvvrddey, Aea^dOev. Paganum 
quaie vocet, facile patet ex lis, quaj 
infra dicit : ' Quod militantes scribi- 
nnis.' Comitabatur enim tunc signa 
Augustorum. Opponitur auteni ' pa- 
ganus' niilitanti. ' Meduli,' ut alibi 
moneniHS, sunt tinitimi Boiis, aut, ut 
ego male, pars Boiorum, hodieque 
Medoc dicuntur, pertinguntque ad 
Oceanum, iibi est pronnintoriuni Cu- 
rianum, quod \\oA\ecaput Boiatiim vo- 
cant, vel, ut eorum lingua efteram, 
C(tp de Bulz. li in infelicissinio solo 
habitant, in quo nihil prjeter arenam, 
et saburrcta, ac pineta invenias. 
Unde meiito Ausonius ' cultoreni 
areuarum' vocat. Jam in ' pergula ' 
coluniinibus arundineis fulta, item- 
que arundinibus tecta, ait eum iiabi- 
tare : quo sane pauperrimum homi- 
nem indicat : ut ilia apud Proper- 
tium habitat in pergula : ' Horruit 
algenti pergula curta foco.' At op- 
timns Turnebus confundit pergulam 
pauperum, cum pergula eedificioruni. 
Quod enim ait Crassitium docuisse in 
pergula, sane intelligendum est, de 
pergula, quic erat in ejus aedibus, 
quam vulgo Galeriam vocamus : ut 
Plinius air, Apellem pinxisse in per- 
gula, scilicet, ut ab omnibus videre- 
tur. Nam in publicum spectabant 
ejusmodi pergulee. Unde idem Pli- 
nius ait, nescio quem mnltatum, quod 
cum corona rosacea e pergula sua in 
forum respexisset. Quod autem idem 
Turnebus producit ex Plauto de le- 
none, qui interminatur niulieribus 
suis, se eas expositurum in pergula, 



est ipsius lenonis pergula : qui vult 
eas mulieres venalcs proslare : prop- 
terea eas exponit in eo tedium loco, 
qui omnibus in conspectu esset : quo 
nomine vetus glossarium exponit per- 
gulam, irepi(pdvriv. Deniqne, quantum 
ego colligere possum, putat erndi- 
tissimus Turnebus, ' pergulam ' fuisse 
locum publicum : et in eum tecti ino- 
pes homines se recipere solitos. In 
quo meo judicio,frustra est, quantum 
ex illis, quae jam prodHximus,unicui- 
que notum esse potest. At in Pro- 
pertio, et hie in Epistola ad Theonem, 
pergula est casula, sen tuguriolum 
arundinibus tectum. Nam et in ope- 
re Topiario notimi, quid sit pergula. 
ab ejus similitudine pauperum tugu- 
ria dicta. Idem. 

Paganum] In pago habitantem, rus- 
ticannm homineni, nou militantem. 
Sunt, qui putent, quod ' Paganus ' 
hoc loco pro ' Theonis ' cognoniento 
accipi debeat : quia iu eo IVledulorum 
tractu, quem iu his ad Tlieonem E- 
pistolis habitasse significat Ausonius, 
gens sit Pagana cognomine, quamvis 
pagana prorsus, rusticana et obscura. 
Vinetus. 

E Medulis^ Medulensem. Nulla 
fuit praepositio in vetere libro. Quod 
agri est iufra Burdigalam inter Oce- 
anum et Garumnam in eum intiuen- 
tem, et MeSou/c hodie vocitatur, 'Me- 
dulos ' appellavit Ausonius. Hinc 
' Mednliuus ' in versu vicesimo octa- 
vo insequentis Epistola;. Idem. 

Juheo salvere'\ Salutem dico Tlieoni. 
Sic Fuscmn Aristimn Horatius salu- 
taverat priore Epistolarum libro : 
' Urbis amatorem Fuscuui salvere 
jubemus Ruris amatores.' Cicero 
Attico libro quarto : ' Dionysiuuj 
jui)e salvere.' Ne quis autem forte 
statim, priusquam scilicet totam banc, 
reliquasque Ausonii ad Theonem E- 
pistolas perlegerit, salutationis hujus 
insolentia oft'endatur, sic scito : The- 
onem istum Medulensem, non pror- 
sus illiteratiim, quippe qui versus 



AUSONII EPISTOLAS. 



1253 



faceret, si forte ChfEiileis de Alex- 
andio Magno iion nieliores, illis sal- 
tern, iiti piito, non deteriores, qiiibus 
a pot-ta (|iiodam donatus fiiit Lucius 
Sylla, ut Cicero nieminit in Oratione 
pro Arcliia, facetum alioqui, et ju- 
cuudum, et bene curata cute lioiiii- 
neni, Ausonio familiarissinnim caris- 
simumque fuisse : ad queni quicquid 
scribit Ausoninsjoci sunt, et litterae 
tali honiine et amico dignissinicP, 
couvitiis non abstinentes, quae tan- 
tam fauiiliaritatem non dedeceant, 
ac versus plerumque tales, qnales a 
satis malo versificatore accipiat, et 
in iis etiani forsitan de industria pe- 
jores. Idem. 

3 Extremis telluris in oris] Meduli, 
nti diximus, ad Oceanuni sunt, qui 
ab Occidente terram definitet ternii- 
nat. Idem. 

4 Cui littus arajulum] De Didoue, 
Hiarbas : ' Cui littus arandum, Cui- 
qne loci leges dedimus.' Vide apud 
Erasnium Adagium, ' Arare littus.' 
Idem. 

5 Oceani finem] Versus est quadrin- 
gentesinius octogesiniusque ejusdeni 
quarti /Eneidos. Idem. 

VUis harttndineisl Abundant ha- 
rundine aestuaria, paludesque Medu- 
lorum : de qua solent pauperes sibi 
facere casulas, quas hie appellat 
' Pergulas ' Ausonius. Idem. 

7 Lacrijmosa] Fumus laedit oculos : 
et bine ' lacryniae.' Idem. 

Colonica] Colonia, quaj hie ' Coloni- 
ca,' villam significat, agricolationis 
locum, ut ait Biida-us, aratoris offi- 
cinani et domicilium. Idem. 

9 Musw non Ilelicone sata] Sed Cle- 
mentinus, bonus poeta et eruditus : 
cujus Carmen aliquod, Tlieon poiJta 
mains «t semidoctus sibi attribuerat, 
et Ausonio miserat. Idem. 

10 .S'eJ qua fecundo] Dstcndiint ha[?c 
ei nomen fuisse Clementino. Nam 
alias ait Musas Helicone satas : alias 
Clemcntini. Unde nimis libere, prae- 
ter juii aniicitiae, ut ego quidoni ju- 



dico, jocatnr Ausonius. Ait enim 
non posse vocari Musas Heliconia- 
das, quEe sunt Musffi Theonis. Quia 
et banc snam ad cum Epistolani tunc 
ejus fore, cum incipiet ab eo recitari. 
Notat enim barbaram ejus pronun- 
ciationem. Ait enim : ' Haec quoque 
ne nostrum possint urgere pudorem, 
Tu recita: et vere poterunt tua dicta 
videri.' Quod et Martial. Fiden- 
tino exprobrat : * Quern recitas, mens 
est, Fidentine, libellus ; Sed male 
cum recitas, incipit esse tuus.' Quas 
seqnuntur, omnia tlpuviKus dicta, et in 
contrarian! partem interpretanda : ut 
et illud : 'plana sic junceus alvo,' 
Erat enim contra obesus et praegran- 
dis homo : ut in alia ad eundem E- 
pistolarum : ' Corporis ut tanti non 
moveatur onus. ScaHger. 

13 Proscindere risu] Deridere fureni 
poefani. Vinet. 

14 Hoc quoque ne nostrum'] Scribe : 
lIcEc: carmina videlicet. Accursius, 

HcBc quoque] Haec etiam, quae ad 
te minus accurate ex aula et castris 
Valentiniani August! scribo, ne mihi 
pudori sint, ut me indigna Ausonio 
poeta celebri, et Augustorum magis- 
tro, et ipse, o Theo, recita: et non 
mea, sed tua statini ex barbarica tua 
pronunciatione, videri poterunt. Au- 
sonii verba in extrema Epistola nn- 
decima de Carmine, quod ad Paulum 
miserat : ' Ac nisi h.vc a nobis niissa 
ipse lecturus esses, etiam de pronun- 
ciatione rideres.' 'Seneca tradidit,' 
inquit Donatus de Virgilio, 'Julium 
Montanum poi'tam, solitum dicere, 
ablaliiruni se <|uaedam ^'irgilio, si et 
voceni posset, et os, ct hypocrisin. 
Eosdeni enim versus, eo pronunci- 
antc, bene sonare : sine illo, inares- 
cere quasi mutos.' Sed (juanta vis et 
potestas pronunciationis, disce ex 
Quinctiliano, lib. ii. Oratoriarum in- 
stitut. yindus. 

15 Poterunt tua dicta videri] Mani- 
lius lib. V. ' Externis tamen aptU8 
erit, nunc voce pot'tis Nunc saturo 



1254 



NOT/E VARIORUM IN 



gestii, referetqne affectibus ora, Et 
sua diceiido faciet.' 

17 Leviore nomismate] Minore pe- 
cunia. Vinet. 

18 Insanis'\ Magnis. Idem. 

19 Alheniis sevi globulos] Non tanta 
' sevi ' copia est apnd Mediilos, quan- 
ta cer^e. Abiindat enim apibiis ea re- 
gio: et pecora niiilta in saltibus stiis 
et palusti ibus si alit, ea non sibi, sed 
Burdigalensibus aliisque vicinis gen- 
tibiis alit. Idem. 

20 Naryciamque iiicern] Non Nary- 
ciam, sed Medulicam Boiicamque pi- 
cem. Naiyciani auteni dixit ex se- 
cundo Georgicon Virgilii : ' Et juvat 
undantem biixo spectare Cytorum, 
Naryciasqiie picis liicos.' Est vero 
Napi|, Naryce, Narycium, auctoie 
Stephano, iirbs Locroriim. Idem. 

Scissamque papyrurri] Peregrinam 
merceni, ut arbitror, non quae apud 
Mednlos nasceretiir. Idem. 

21 Fuinantesque] Meduli ac Boii, 
teedani arboiem an etiam habeant, 
milii non est compeitum : sed hoc 
scio, illos taedas vocare quas faciunt 
ex arboribus resinano, picemqne fe- 
rentibus. Fissae namqne ardent prop- 
ter ingenitum ilium succuni, tanquam 
faces candelteqne : quas ex canabino 
filo, cera sevoqne obducto, facere 
solemus. Idem. 

Olidum'i Olidc. gravi odore, ab 
' olendo.' Sic Columella libro duo- 
decimo, ' olida ' dixit, vasa picata. 
Idem. 

Paganica] Pagorum : rusticana. 
Idem. 

23 Postrema] Ultimum supplicium. 
Idem. 

26 Abaclis Biihus] lis, qui boves 
abegerint, ' abigeis ' inde dictis. Ul- 
pianus quadragesimo septimo Diges- 
torum : ' De abigeis puniendis ita 
Divus Hadrianus rescripsit, Abigei 
cum durissime puniuntur, ad gladium 
damnari solent.' Idem. 

27 Dejudice'\ Aliquem gessisse ma- 
gistratum apud sues Medulos Tlieo- 



nem, heec milii significare videntur. 
Idem. 

29 Pinnce'] Pennap. Caplius Rhodi- 
ginus libri sextidecimi capite undeci- 
mo, ex hoc Ausonii loco, et aliis a- 
liorum auctorum non paucis probat 
cervos rubrae pennse aspectn terreri. 
Idem. 

Et multa indagine yinncB'^ E tertio 
Georgicor. Virgilii, ubi de cervis : 
'Hos non inimissis canibus, non cas- 
sibtis ullis, Puniceaeve agitant pavi- 
dos formidine pennae.' Nemesianus : 
* Linea quin etiara magnos circum- 
dare saltus Quae possit, volucresque 
metu concludeve praedas, Digerat 
innexas non una ex alite plumas. 
Namque ursos, niagnosquc sues, cer- 
vosque fugaces Terrificant, Unique 
vetant transcendere septum.' Sene- 
ca de Clementia cap. 12. 'Si feras 
lineis et pinna clusas contineas.' 
Idem lib. ii. cap. 12. de Ira. Luca- 
nus, Seneca Trag. initio Hippol. Ly- 
cophron p. 22. Apulei. in Apol. D. 
Hieronym. advers. Luciferianos : 
' Pavidorum more cervorum, dum 
vanos pennarum evitatis volatus, 
fortissimis retibus iniplicamini.' Vide 
porro, quae Dempsterus in paralip. 
ad Rosinum lib. ii. cap. 7. 

31 Siibsidisque fero] Demissus in- 
clinatusque insidiaris apro. De qua 
subsidendi significatione Servius in 
versuni ducentesimum et sexagesi- 
mum octavum uudeclnii jEneidos. 
Vinetus. 

32 Fiilmineo liosli] Apro. Sic Ovi- 
dius, et alii poeta-. Idem. 

38 Taurinus'] Sic antiqui libri : alii 
Tarrimts, r pro u. De quo nihil com- 
peri, ncfjue de Gedippa, Ursine, Jo- 
vino, honiinibus Medulicis. Idem. 

39 Qualis in Olenio'] "D.Keuos, et 
KaAuSo.'i' urbes /Etoliae, patria Me- 
leagri : qui in ea regione immanem 
aprum iuterfecit. Ovid, octavo Me- 
tamorplioseon, Hyginus, et alii. Id. 

40 Aut Erymantheo] Alium ego 
aprnmex Erymantho non novi, quam 



AUSONIl EPISTOLAS. 



1255 



qui ab Hercule occisiis fiiisse dictiis 
est in Carmine de laboribus Herculis. 
Idem. 

43 Veneri plorandus] Adonin ab 
apro interfectum lanientatiir Venus 
eleganti Edyllio apiid Tbeociitimi. 
Idem. 

44 Sic eerie crinem Jlnvus] Ita 
Theon, Adonidi illi toimosissimo pul- 
chritiidine non cedis. Ironica hac. 
Idem. 

45 Per Candida colla refundis] Stat. 
lib. V. Theb. ' Et te per colla refiisis 
Intacta, Ciena?e, comis.' 

46 Plana sic junceus afi'o] Contra, 
obesiis Theon, nt in extrema Episto- 
la videbitiir proxima. Vinetus. 

Sic junceus] Terentins Eiin. * Red- 
diint ciiratma jimceas.' Pnideiilius 
in Pass. Eiilali* : ' Carnifices geniini 
Juncea pectora dilaniant :' in prae- 
ced. pro nee sis Cin. proles: lege ex 
V. c. ne sis. 

49 Populat. in /Etna .. . Deoida rapt.] 
Proserpinaj rapttini hie intelligi, sin- 
gula plane penlocent, si ' Deoida ' 
Deam ipsam forma patronymica airh 
TTJs £i-n6os, i. e. Cerere non ignorenius. 
Neqiie alibi ulla parte operis inve- 
siio, Ausonium nnqnam commemi- 
nisse ejus fabula?, quae Proserpinani 
ab Jove in serpenteni verso vitiatani 
tradiderit. Ideoque miror in Car- 
mine IMetamorplioseos : ' Varius Deo- 
ida serpens' ad ejus tactinientionem, 
Ausonium plerisque adductum. 'En- 
na ' porro, est qiiidem Sicilia' civitas, 
innumeris semper vernans floribus, 
in cujiis campis raptam fabula? Pro- 
serpinani invulgarunt : quain signas- 
se Balbum quinto ' Argonaut, credi- 
derini, liac periphrasi : ' Florea per 
verni quails juga duxit Hymetti, Aut 
Sicuia subit urbe clioros, liinc gressi- 
bus ha-rens Pallados, liinc clarae Pro- 
serpina juncta Dianjc, Altior, ac 
nulla comiium certante, priusquam 
Palliiit, et vibo pulsus decor omnis 
averno est.' Uiidc factum traditur, 
ut jElna [MO Enna sappe apud bonos 



fuerit inversuni. Preecepti ciijus us- 
que adeo late mox serpsit contagium, 
ut in Papiuii quoque Thebaide simili 
quidam emendatioue versum immu- 
tariut, qui fuerat : Mtnece Cereri ne- 
gat alia Dyme. quod ne saltern in 
Ausonio attentare ausint, utramque 
lectionem custodiri quidem ac tueri 
posse, diibitandum non videtur, quod 
constet, ipsam Cererem tam in Enna 
iirbe, quam in ^tna monte teniplum 
liabuisse, quodque locum raptus ejus 
filiae authores non unum reddant. 
Pomponius sane scribit : ' Famani 
habetob Cereris teniplum jEtna prae- 
cipua montium : Eryx niaxime me- 
moratnr ob delubrum Veneris:' unde 
fit, ut in hac parte quorundam dili- 
gentiam desiderem, qui Ennam in 
Pomponio, non JEtnavi legunt : et 
prcecipua montium, cum sequenti colo 
nectunt. Sententia minime hercle 
spernenda, si pracipua montium: in 
Sicilia prseterquam ^^nt^conveniret, 
qui magnitudine omnes ejus insulae 
monies, etipsum quoque Erycemex- 
superat, ut Polybius affirniat. Aris 
toteles vero ircpl davfiaaluv aKovcrfxaruy, 
urbemne significaverit, aut montem, 
aut aliud omnino, ubi sit spelunca, 
qua emersus Pluto Persephoneiii ra- 
puit,aestimandum relinquiinus ex ejus 
verbis, iv ttj liKtAia (inquit) rp KaXov- 
fj-eiqi Kirvri crTri]\ai6v ri \4yiTai ilvat, 
Accursius. 

Populator in jEtna] Malim : Enna. 
ad Pergum namqueEnnae lacum rap- 
ta Proserpina. Hinc Statins earn 
' Enna:am Juuonem ' vocat 1. v. Sylv. 
in. uti illic legendum esse jam alii 
fortassis ante me viderunt. Immu 
Nic. Heinsius in Notis ad Claudian. 
raptum Proserp. 1. i. vs. 122. ubi de 
Enna, et Enna^adiva plura. 

50 Deoida] Atjoi, Ceres ; unde ira- 
TpuiwiJ.tKws AriiA)7s filia Cereris Pro- 
serpina : quarii Orcus sive Pluto ra- 
piiit, in >Etna monte Sicili-.r, flores 
legenJem. Ovidius quincto Meta- 
morphoscon, Hyginus, et Claudia- 



1256 



NOT^ VARIORUM IN 



nus in poemate tie hac re facto. Vine- 
tus. 

55 Nodosas vcstes] Retia, in quibns 
nodi sunt inniiiuerabiles, et maculae. 
Idem. 

Nodosas vestes] Censeo Ausonii 
manutn fuisse, nodosas pestes. Sunt 
enim retia pernicies piscium, non ves- 
tes aut integumenta. Eandem vocem 
Ovidio et Manilio restituinnis in ter- 
tio Observationum. Gronovius. 

Animantum Nerinoruin] Piscium 
marinorum. Nereus, unum est ex 
maris numinibus. Unde ' Nerinen ' 
Galatheam dixit Virgilius in septinio 
bucolico. Vinetus. 

56 Et jacidal Retis genus: quod 
' rete jaculum' Plauto in principio 
Asinarias, in Truculento, appellatum 
Iradit Turnebus. Idem. 

Et fundas] Primo Georg.f. Virgil. 
' Atque alius latum fundajam verbe- 
rat amnem Alta petens : pelagoque 
alius traliit humida Una.' Idem. 

57 Cnlaque'] Virgilius ii. Georgic. 
'Til spisso vimine qualos, Colaque 
praelorum fuuiosis diripe tectis.' 
Idem. 

Colaque'] Coluin in instrnmentopis- 
catorio est pro retis genere, quod 
quia quadratum est, Galli un quarri 
vocant. Unde ' colare amnes ' di- 
cuntur Piscatores a Manilio : ' Et co- 
lare vagos inductis retibus amnes.' 
Passeratius, 

Insutos terrenis vermibus hamos'] 
Videtur haec proba lectio : elegantio- 
rem tamen censeam : indutos t. v. 
hamos. Sic in Mosella : ♦ Indutos 
escis jacicns niortalibus hamos.' 

58 His opibus confise iumcs] Dixit, 
pro confisus, more sno. ScuUger. 

60 Can-ocol In eodem libro plane 
legilur : Corroco, letalis Trygon. ' Cor- 
roco ' est vox Vibisca. Frustra enim 
conatur id mutare Turnebus. Pla- 
tesscE uomen retinent iiodie in Vibis- 
cis. Ita vocant genus planorum, et 
jacentium piscium. Idem. 

Carroco, letalis, ijX.'\ Oppiano In 



' Trygon ' prima etiani syllaba prodii- 
citur : Tpvyibv t apyoKi-q Koi iTrirvfJ-ov 
oijpofxa NcJpKTj. Possis autem, quoque 
particiila expuncta, scribere : Cor- 
rhoco, letalis Trygon, 7nollesqueplatess<F, 
De Trygone Plautus in Captiv. ita 
lueminit. ' Horaeum, Scombrum, et 
Trygona.' Nam qui Triglam emen- 
dandum censnere, quod illam inter 
venenata Plinius retulerit, quam sit 
uUius hoc momenti, ipsi viderint. Ve- 
nenatam certe eam, non quidem dum 
gustetur, sed pestiferani execrabilem- 
que radio, quod ei telum est super 
caudam eminens minansque intelligi 
voluisse Plinium,pHtandum est. Vide- 
tur autem ca esse, quam nonnulli et 
Latii piscatores vulgo Bruchum voci- 
tant, captffque confestim, ne la?daf, 
radium abscinduut. Plebeia inter 
connumerantur obsonia, velut Raia; : 
quibus fere et magnitudine et forma 
similis nonnihii ostenditur. Accur- 
sius. 

Carroco letalhque trygori] Legitur 
et Corroco, o pro a, et media syllaba 
Graecorum more aspirata, Carrhoco, 
et Corrhoco. Piscis Mcduliei corrup- 
tuni fuit vocabulum : quod nee apud 
alios vetustos scriptores invenio, nee 
ipsius uUum vestigium in ore Aquita- 
norum agnosco, nisi forte sit, quod 
dicam. Quem Galloromani Esturjo- 
nem, j consonante nuncupant, pis- 
cem nobilissinium, Romani vero ve- 
teres, ut quidam putant, ' Acipense- 
rem ' dixerunt, hie Burdigalensibus, 
Medulis, Boiis, et aliis ejusdem Aqui- 
taniae popiilis, Creac appellatur. li- 
dem rursus Burdigalenses Creac quo- 
que vocitant, sed cum adjectione, 
Creac de Buck, id est, creacum Boien- 
sem, qui ipsis alio nomine Martram 
dicitur, scriptoribus Grsecis piVrj, La* 
tinis 'Squatina,' Rondeletio descrip- 
tus capite vicesimo primo libri duo- 
decimi. Vilem ergo piscem, qui in 
INIeduleusi Boiensique mari multus 
capitur, potest Ausonius ' Carroco- 
iiem,' aut nescio quo alio pacto ap- 



AUSONll EPISTOLAS, 



1257 



pellasse, patiio vocabulo in Latinani 
faciem transforniato : quod lil)rarii 
postea pro more depravarint. ' Le- 
talisqiie trygon.' Est Tpvycuv, tiirtiir 
avis, et trygon piscis, sed vetiistiori- 
bus Latinis Pastiiiaca, herbae nomine, 
anctore Cornelio Celso, libro sexto, 
de dentium dolore, et Plinio nono 
Naturalis Hist. Hujiis piscis plani, 
raiaa non nuiltum dissimilis, duo ge- 
nera novit Rondeletius : quae Burdi- 
galensibus, et Aqiiitauis Tare ronde, 
et Tare fraiike, dicit appellari : sed 
ego ista vocabuia hauddum usqnam 
audivi. Burdigalenses et Boienses 
cum Medulensib. Pastenagas tantum, 
quod observaverim, nominant, a La- 
tino ' Pastinaca.' Habet autein 
utrumque genus caiidam longissi- 
mam : in qua media est aculeus, 
quem appellat ' Radium ' Plinius 
nono : qui non solum homines, verum 
etiam ' arbores, infixus radici,necat : 
arma, ut telum, perforat vi ferri et 
veneni malo.' (f. leg. vi ferri ccdente 
ven. malo.) Producit auteni priorem 
Fyllabam Tpvywv apud Nicandrum, et 
Oppianum. quare sine conjunctione, 
que, ut quajdam exemplaria habent, 
Letalis trigon, Ausonium scripsisse 
suspicor. Vinetus. 

Mollesque platessa'] Platessce, unico 
s in vetusto codice. Mihi autem du- 
binm non est, quin sint, quas platuS' 
gas, u pro e, Burdigalenses, Meduii, 
Boil, appellant: alii Galii plezas, et 
plias. Piscis est planus, ut Rhombus, 
et solea, ex passerum genere, anhTov 
■nXarovs, unde et ' plateas ' esse dic- 
tas niilii qiiidem videtur, came pror- 
6U9 molli, satisque insipida. Idem. 

Gl Vrentes iUynni] Tinni in vetere 
libro : sed quid id nominis sit ? Ovi/vos, 
id est, thunniis, quicunque piscis fue- 
rit apud veteres Gracos et Latinos, 
ego hoc loco suspicor Ausonio thun- 
num esse dictum, qui IJurdigala', ac 
apud Mfdulos, Jioiosque, Toi/A voci- 
tatur, piscis oblongus, et fere teres : 
coloris, majore ex parte, cinericii. ac, 



unde ' urentes ' dixerit 'thynno^' 
Ausonius, cute aspera. Idem. 

F-legatis} In eodem libro scriptum 
est : et male terti spitiu ligari. Et id 
quoque puto ex lingua Vibisca, Quare 
ergo mutemus, si ignoramus r Modes- 
tins enim agendum, qiiam fecit Adr. 
Turnebus, vir alioqui sumiims : qui 
censet legendum Etacati. In quo quae 
indigna dixerit existiniatione sua, 
vide. Primum cum dicantur t/Aoko- 
rrivfs, primam, qua- natura longa est, 
corripit : et tertiam contra naturam 
producit. Deinde cum r^XaKar^ves 
sint ex genere thunnorum, et Ceta- 
ceorum, quam inepte dixisset ' spina 
tectos ' esse ' thunnos ?' Adeon' obli- 
tum fuisse sui tantum vinini, ut quid 
esset ^\aKa.r)]v, sen thunnus, et quid 
a spinoso piscedifterret, non aniniad- 
verterit i Scaliger. 

Et male tecti spina elegati'] Legitiir 
et, elegairi, et in vetusto libro Ligari. 
Pert Garumna, Burdigalam et Medu- 
los pra^terfluens, pisces, quos Gatos 
et Gatas vocitant, magna copia sub 
veris finem capi solitos, viles, spino- 
sissimos, alosis, et iis, quos arango.s 
vulgo vocitamus, non dissimiles, nisi 
maximi horum illis minores forent, 
squamis tectos, nt sunt alosaj, sed 
tenuioribus, rarioribusque : quamob 
rem 'male tectos' dixerit Ausonius, 
siquidem hie eum pisceniintellexerit. 
Vinetus. 

C2 Nee duraturi post bina trihoria 
corvi] Idem de fluviatili capitone, 
versu octogesimo septimo Mosellae. 
Hie autem piscis marinus a nigrican- 
te dorso Gra?cis K(5pa|, Latinis *cor- 
vus ' appellatus, Guilielmo Rondele- 
tio dcscriptus capite septimo libri 
decimi de piscibus. Burdigalae Fer- 
lon, Baiona; Pirlon vocatur : uec ibi 
est majore in pretio, quam alii hie 
memorati pisces. Ita Ausonius, dum 
cum piscatore suo Thcone jocatur, 
eum non alios capere (piam pessimos 
quosque pisces scribit. Idem. 

04 Aut tris, aut octo] Tres primum. 



1258 



NOTiE VARIORUM IN 



deinde novem fiiisse Miisas, Jovis et 
Mnemosynes, hoc est, memoriae fi- 
lias, dixit Ausonius in Griplio. CJiii- 
dam qiiattuor immeraruiit, iit memi- 
nit Tzetze.s Hesiodi coinmentator. 
Alii, quinque: alii, septcm. Grates 
etiam 'octo' apiid Arnobiiim libro 
tertio adversus gentes. Corripitur 
autem posterior syllaba in nomine 
'octo' etiani apnd Martialem libio 
XIV. * Octo capit. Veiiiat qiiisqnis 
amicns erit :' qna? naturaliter longa 
est in suo Grajco oktu. Idem. 

65 Si vis agnoscere] Leg. cognoscere. 
Acciirsius. 

68 Nequeas deprendere charlis] Sca- 
liger et Heinsins ex vctusto Codicc, 
depmdere : vide qnas ad Griphum 
ternarinm. Ego niliil niutem, cen- 
seanique librarii vitium esse per ab- 
breviationem supra scriptum j", nti in 
Mss. solet, non aniniadvertentis. 
Idem plane Salliistio accidit, in sen- 
tentia longe omnium pnlcerrima, qua 
ut emendata legatnr, comnumis vitae 
interest. Is igitur de hello Jng. cap. 
3. ' Neqiie illi, quihns per fraudem 
jus f'uit, tuti, aut eo magis honesti 
sunt : nam vi quidem regere patriam 
aut parentes, quamquam et possis, et 
delicta corrigas, tanien importununi 
est.' Corrige et lege : quamquam et 
prosis. Cicero 1. i. Epist. ad Lentu- 
lum VIII. 'Id enim jnbet idem ille 
Plato, quern ego vehementer aucto- 
rem seqnor, Tantum contendere in 
rep. quantum probare tuis civibus 
possis : vim neque parenti, neque 
patriae afferre oportere. Atque hanc 
quidem ille causam sibi ait non attin- 
gendae reip. fuisse : quod cum offen- 
disset popnlum Atheniensem prope 
jam desipienteni senectute, cunique 
enm nee persuadendo, nee cogendo 
regi posse vidisset, cum persuaderi 
posse diffideret, cogi fas esse non ar- 
bitraretur.' Sic et in Horatio de 
Arte variantia nata est quibusdam 
libris : Nee rude quid prosit .. Angc- 
nium, sine dicite vena, aliis contra ex- 



hibentibns : Nee r. quid possit ing. Sed 
minus bene. 

69 Scillilel Hi versus ita leguntur 
in veteri membrana : Scillito decies si 
cor purgeris aceto, Anticipesque tuum 
Samii Lucumonis acumen. Egregie, et 
pervenuste. At quod optimus, et 
Eruditiss. vir Adr. Turnehus legat : 
Scillitico decies si corpus verris aceto : 
non illi adscribendum, qui quidem 
ex fide aliena retuierit ; sed ei homini 
non nauci, vitio vertendum, qui ei 
persuasit, cujusque vaccordiam ipse 
nondum cognoverat. Nam et vete- 
rem scripturam, quod Codex vetus- 
tissimis characteribus Longohardicis 
scriptus esset, assequi non potuit. 
Ait igitur Ausonius : Non poteris ho- 
rum aenigmatum nodos solvere, eti- 
amsi cor purges ' scillite' aceto, 
quod antidoti vice saepe anticipare 
soles : neque etiani si te eo praemu- 
nieris, quod est tibi acumen ad ver- 
sus faciendos, qui es Lucnmo, et iii- 
sanis. Nam, ut ex Festo noviuuis, 
* Lucumones' sunt insani. Et tempo- 
lihus Ausonii tritum erat in ore vul- 
gi illud vocabulum in homines insa- 
nos, et intractabiles. Sidonius : ' Tem- 
perat Lncumonem nostrum Tanaquil 
sua.' Samius autem est acutus. Unde 
samiare est acuere. Et samiator, 
qui acuit cote. Nonius : ' Samiuni, 
acutum ; et samiare, acuere.' Glos- 
sarii : ' Samiator, aKovriT^js.' Quare 
hie ' Samius Lucumo,' est furiosus 
acutus. Notandum vero genus lo- 
quendi, ' tuum acumen Samii Lucu- 
monis.' Nam et ita a multis veteri- 
bus usurpatum niemini : ut a Juris- 
consulto : ' Cum mens mea fuerit 
facientis testamentum.' Et a Thu- 
cydide, aliisque veteribus Atticis. 
Ita enim loquuntur : ut, rifiertpa yvu- 
fxT) oiirw fiovXevovTwv, et similia. Hoc 
igitur modo hie dictimi, ' tuum acu- 
men Lucumonis :'intelligendum enim 
rh aov genitivus secundae personae : 
si enim expressum esset, ignoratione 
hujus locutionis locus corruptus non 



AUSONJI EPISTOLA..S. 



1259 



fiiisset: nt in Plauto recte expres- 
sum est : * Diiormii labori ego honii- 
nnm parslsseni libens : INIei te ro- 
gaiidi, et tiii respondendi luilii.' 
Tanqiiam si diceret, nostio labori, 
iiiei, et tiii. Quid ? quod eodein mo- 
do dicitiir : noster utriusqiie labor ? 
Est ergo et argiitissinie et veniistissi- 
nie dictum ab Ausonio, ' tiium Samii 
Lucumonis acumen.' Cujus rei igno- 
rantia quot, quantas nugas viri boni 
et docti snper ' Lncnmone Saniio' 
eftutiverunt? duni quaMuut, quis sit 
iste Saniius Lncumo : et putant re- 
ferendum ad Historian! quandam, 
non autem esse epitheta in Tlieouem 
ipsum. Non dissiniulabo in veteri 
libro primum scriptum fuisse, ' An- 
ticipesque vivuni :' mendose, ut ap- 
paret ex modulo syllabae. At doctus 
librarius agnovit comiuissum manus 
nimis properantis, et emendavit, An- 
tkipesque tiium. Cujus loci illustra- 
tione est quod bumani viri, et harum 
litterarum intelligentes non medio- 
criter gaudeant. Nam vulgata lectio, 
Anlicyramque bibas, est Hieronymi 
Avantii commentum : qui primus ita 
bunc locum interpolavit. In eodem 
libro scriptum erat Scillito. Palla- 
dius tamen, et Plinius scribunt scHlite 
Greecanice, ut (t/ciAAi'tt) otvu. alioqui 
vitiinn esset in dactylo, si legeremus 
ut Turnebus : Scillilico. Scaliger. 

Scillito dccies] Sk/XXk lierbiE genus 
est, et quasi ciepa agrestis: unde 
vinum et acetum veteres Grapci me- 
dici fecerunt. Vinum ipsis (7/ciAAiTr)s 
dictum fuit, ut a\ptVTlT7ii, /uupriTTjs, 
ffKTap'irr)?, optyavir-qs, genere mascu- 
lino quod eorum vinum, id est ohos, 
bujus sit generis. Cui tamen nomini 
mascnlino Latini neutrum etiam 
suum jungunt vinum, ut Palladius in 
extreme lib. viii. de Julio mense. 
' Hoc mense vinum scillitcn sic faci- 
rnus.' o|os vero, id est, acetum, quia 
tieutruui n(unen est, neutro genere 
acetum e rai'.ice scilln' f'artiiin, appel- 
lant ffKiKKniKhv '6^os, Dioscorides, Ga- 



lenus, et alii medici Graeci : sed 
' scillinuui' Plinius lib. xxiii. 'Ace- 
tum scilliuuni inveteratum magis pro- 
batur :' quod de noniinalivo ipsum 
quoque vinum appellavit Quinctus 
Serenus de bydrope : 'Sa^pe et scil- 
lino pclluntur noxia Bacclio.' Idem- 
que rursus * acetum' idem Plinius, 
'sciiliten' etiam masculine vini no- 
mine, ut lib. XXIV. de pilulis Plata- 
ni : * Tusae auteni cum aceto aeri, 
niagisque scillite :' et tricesimo se- 
cundo : ' Urtica marina trita ex aceto 
scillite :' ' Scillitum' autem id ace- 
timi dixit y^usonius, si niliil bic men- 
di. Posset enim legi scillite e\ Plinio, 
postquam ilia in (ttjs penultiniam 
producunt : et sunt priniae declina- 
tionis. Posset et Scillino, ut apud 
Serenum. Vinetus. 

Scillite decies'l Ita ferme Lucianus 
Chrysippum loquentem inducit, in 
vitarum Auctione : Th K((pd\aiov, ou 
Befits yefeffOai cro(phi', t)v fx.^ Tp\s ecf 6|7)s 
rod iXXffiSpov TTiT/s. de Chrysippo in 
banc rem quaedam Cicero, et A. Gel- 
lius lib. XVII. c. 15. 

70 Avticipesquc luum] Lege tuo, 
cum Douza et Gronovio, sc. Tuo 
acumine acumen Samii Lucumonis 
anticipcs. Anticyramque bibas, fuit 
in papyraceo, nee est Avantii com- 
mentum. 

Samii Lucumonis acumen'] Scribit 
vetus interpres Virgilii in decimi 
yEneidos versum ducentesimum et 
secundum, Tusciam divisam fuisse 
in duodecim partes quibus singulis 
' Lucoinones,' id est, reges singuli 
imperitabant : et ex iis unus omnibus 
pra;erat. Tarquinii autem ejusdem 
Etruria; oppidum fuit. Ubi pater 
Tartiuiuii Prisci quincti Romanorum 
regis Corintbo ob seditioneui profu- 
gus consedit, et ' Lucnmo' dictus 
est : idemque nomcn Tarquinio ipsi 
Piisco fuit. Florucrunt autem apud 
Etruscos littera> ()uondam, et vatici- 
naudi divinandiqiie discii)lina : quare 
dubiuni non sit, quin boc loco alvt-y- 



12G0 



'NOTJE VARIORUM IN 



jwartoScos Ansoniiis ' Lncumonem' vo- 
cet, aliquem magnum in secretiori- 
bus disciplinis virum : quisqiiis ille 
sit. Exstat inter Claiulii Galeni 
scripta, opus incerti auctoris de pa- 
ratu facilibus : nbi celebratur Py- 
thagoras ' Samius,' qui aceti ' scille- 
tici' usu vitam ad annum centesimum 
et decimum septimum produxerit, et 
sic alius a priore illo Pytliagora, 
queni scribunt annis non majoreni 
nonaginta fuisse occisuni : medicus 
forsitan ille Pythagoras, eidera Dio- 
geni memoratus in extrema vita Py- 
thagoras illius prinii philosophi ap- 
pellati. Vinetus. 

71 Aut adsit] Vel si tu sis, quapi 
tibi proponam, explicaturus, ejus ad- 
liibc auxilium, hominis multo erudi- 
tioris : qui itnigmata niea cognovit, 
et tibi aliquando exposuit, quas in 
qnodam ad te Carmine dicerem CaJ- 
mi nigras Jilias, Melonis album pngU 
nam, iSfc. Idem. 

73 Quiim tibi Cadmi nigellas jilias] 
Id est, literas, quas Cadmus intulit 
Graeciar, papyrum Niloticam, (nam 
Nilus olim Meio teste Festo ac Ser- 
vio,) atramentum, quod Afri non e 
fuligine, uti alii, sed e sepiv3e succo 
conficiebant, et calamos scriptorios, 
e quibus Cnidii caeteris praestabant. 
Hanc quideni Ausonii menteni fu- 
isse, indicat ipse Epist. vii. qua 
Theoni scribit. Sed in zenigmate ip- 
so, ubi vulgo est Melonis album pagi- 
nam, plane legendnm puto, Melonis 
album filiam, prout se in Ms. codice 
invenisse refert Mariang. Accur- 
sius : nam pagittam vocare puginam 
non est aenigmatice loquentis, Et 
elegantior omnino futura est avriOe- 
ms inter nigellas Cadmi filias, et al- 
bulam liliam Melonis. Alioqni etiam 
non tarn e trope fuerit hie obscuritas 
quam ex obsolete vocabulo. Priscis 
enim Nilus, ut dixi, vocabatur Melo : 
nenipe ut puto, a ix4\as, non quasi 
jEgyptii Graece sint locuti : sed quia 
Graeci sic nomen ZEgyptium reddide- 



runt. Sane Jeremiae c. xi. vs. 18. 
Nilus vocatur Scichor, nempe a ni- 
gris, hoc est, tuibidis aquis. Origo 
enim a Scackar, id est, nlgrescere, ex 
que Scaclior, id est, uiger, et Lati- 
num sed obsoletuni, ' scurus,' a quo, 
et prsEverbio ob, obscurns. Graeci 
igitur, quia jEgyptiis Nilus dictus 
Scichor, hoc est, niger, sua etiam lin- 
gua vocarunt Melonem, a jueXos, ni- 
ger. G. Jo. Vossius. 

75 Melonis album paginam'] In Ms. 
Codice legimus Melonis albam filiam. 
papyrum quidem ipsam aenigmatira 
ac fallenti tralationc, albam Nili fi- 
liam vocare, tarn decebat, quam lit- 
teras Cadmi nigellas filias, decuerit: 
quibus conjecturam facimus, vocem 
paginam scholion quandoque super- 
indituin, librariis emendationem pii- 
tantibus, mox arreptum. Accursius. 

Melonis album fliam] Aristides in 
serm. sacris p. 602. quum oracul. 
Delphicum accepisset, 'E^oJ /xeXTjffei 
ravra, Koi XfVKa7s K6pais, acceptis ho- 
norificis Uteris, ita illud interpreta- 
tus est, ut per puellas Candidas, E- 
pistolas significari crederet. rets /xti/ 
ouv KSpas ras XevKas, eis tos 'ETriffToXas 

76 Notasque furvce sepice'] Litteras 
nigri coloris. Farvum nigrum vel 
atrum exponit Festus, ffrjirla autem 
piscis e mollium genere, nomen pris- 
cum Graecum Burdigalae retinens, 
atramentum pro sanguine habet, ut 
scribit Plinius none Naturalis His- 
toriae. Unde * sepiani' pro atramento, 
quo litteras pingere solemus, usurpa- 
vit Persius in Satyra tertia. Vinetus. 

77 Cnidios nodos] Arundines et ca- 
lamos : quibus multis locis scribitur, 
non avium pinnis. KvlSos est pro- 
munterium, et oppidum maritimae 
Carias in Asia : ubi probatissimos 
nasci calamos scribit Plinius sexto- 
decimo Naturalis Historiae. * Nodes' 
veto dixit, ques 'nodosos' calamos 
Persius Satyra tertia: ' Inque manus 
chartic, nodosaque venit arundo.' Id. 



AUSONIl liPlSTOLAS. 



1201 



Produlit] Explicavit : interprcta- 
tiis est. Clenienlinus ille fortasse, 
ciijus paulo ante comniendavit fecun- 
dum pectus. Idem. 

82 Nolos Jingo tibi] Carmen hen- 
decasyllabnni, atque id Carmen, quod 
Theoui ntillo modo intellectual iri 
dixit Ausonius. Man. 

84 Modulis tribus] Tribus modis 
et nnmeris. Ponit autem primnm, 
Phaleucnm : secundum tetrametrum 
catalecticum : tertinni, Sappfiicnm. 
Idem. 

85 Istos'] Hos, qnos hie facio : qui 
Phala^cii appeljantur a Phalffico poe- 
taGiapco: cujiis meminerunt Alhe- 
nacHs, et vetusti ScboliastaB Pindari, 
et qui de Carminuni greneribns scrip- 
serunt veteies Grammatici,Terentia- 
uus, Victorinus, Dioniedes : et pedi- 
bus constant qiiinque, spondeo, dac- 
tylo, et tiii)us trocha>is, nisi quod in- 
terduni pro spondeo iambum, et tro- 
chaeum admittunt. Idem. 

67 Et post semipedeni] Ita vetus li- 
ber. 'Semipedem' vocat pentliemi- 
merida ipsana : poi-t earn notuni est 
in Pbalsecio in fine esse iambos duos : 
imo iambi illi duo sunt inter duos 
semipedes : inter penthemimeridaip- 
sam, et semipedeni finalem. Scaliger. 

Et post semipedeni] Affectavit Au- 
sonius in hoc versu obscuritatem : 
quaj aberit, si construas : et post 
duos iambos scniipedem. 

88 Sunt quos] Sunt alii versus hen- 
decasyliabi : qui ex Iiexametris trun- 
catis, et corriiptis fiunt. Hujusmodi 
erit: * At regiua gravi saucia cura,' 
ex hoc hexametro : ' At regina gravi 
jamduduni saucia cura.' Et hie hen- 
decasyllabus : ' Insipiens dives teui- 
nit egenos,' Hexameter plenus erit, si 
ei tempora addideris : ' Insipiens di- 
ves miseros conteniuit egenos.' Hoc 
genere constat Carmen secundum 
libri primi Severini Boetliii de Con- 
solatione Pliilosophiie. Kccipitque 
hoc metrum prima sede spondeum, 
»i tecunda dactylum habeat : aut 



contra, dactylum prima, si secunda 
spondeum : turn semi|)edem, hoc est, 
syllabani Icngani, ac tertio loco dac- 
tylum, et quarto spondeimi. Vinetus. 

90 BucoUce tome] To/xi], cecsura, 
et incisio, ut in Centone Centrone- 
ve. Bucotica caesura, et tetrapodia, 
quum versus hexametri pes quartus 
est dactylus, dictiouem terminans, 
ut in hoc Virgilii : * Sajpe tener nos- 
tris ab oviUbus imbuet agnus.' Et : 
' Nos patrije fines et dulcia linqui- 
nuis arva.' Post queni dactylum^ 
quia reliqui sunt duo pedes, quando 
dicit Ausonius, ut ' penthemimeres 
prior ponatur,' significat istius hen- 
decasyllabi versus partem priorem 
duos habere pedes, et syllabam Ion- 
gam : ut : Insipi, ens di, ves. et quod 
subjicit : 'Turn quod bucolice tome 
reliquit,' hoc significat, post sylla- 
bam illaui solam, et caesuram ■n^vdt)- 
fxifieprj, dactylum, et spondeum esse 
reliquos : ' teninit egenos.' Vijietus. 

Sunt et (juos] Versum hendecasylla- 
bum Sapphicum, dictum a Sappho 
poetria, Grammatici nostri quinque 
pedibus metiuntur, primo trochaeo : 
secundo spondio : tertio dactylo : 
quarto, quinctoque, trochteo : ' Jam 
sa, tis ter, ris nivis, atque, dira;.' Au- 
sonius vero pro quinque illis, eundem 
versum tribus tantuiii,sed longioribus, 
pedibus metitur, Imnicfi, xopidiJ.^ci>, et 
avTi^aKxelcj). Hippius valet trocha;um, 
et spondeum, primum et secundum 
versus pedem. Clioriambus dacty- 
lum, tertium, et primani syllabam 
trocha-i quarti pedis. Anlibacchius 
autem posteriorem syllabam ejusdeni 
trochfei, quit brevis est, et spon- 
deum, postreniuni versus pedeni pro 
trochajo, quod ultima syllaba versus 
cujuscpie haboatur anceps. Primum 
itaque Sapphicum libri primi Oda- 
rum Horatii ita Theoni Ausonius 
metitur, ut sit Hippius, ' Jam satis 
ter.' Clioriambus, ' ris nivis at.' An- 
tibacchius, 'que dirae.' ' Jam satis 
ter, ris nivis at, que dirae.' Mirer au- 



1262 



NOT/E VARIORUM IN 



tem, quod qiuim Graniniatici Hip- 
piinu et Molossuni eiindeni dictum 
pedem tiibus longissyllabis iletiniant, 
hie Ausoiiius ' Hippiiiin secundimi ' 
appellet, quern iili epitritnni seeun- 
duiii vocant, exqiiattuorsyllabis coii- 
stantem : quaruni sola secuuda bre- 
vis est, ut ' verbeiati.' Quod vero 
ad Antibacchiuni attlnet, (detraxit 
unam syllabam etianiTeientianus, et 
ex antibaccliio iniperiti statini anti- 
brachumfecerunt,)euin solum iutelli- 
giiims pedem, qui bacchio fueiit con- 
trarius, adeo, ut si baccliium velis 
esse ex brevi et duabus longis, ut est 
exemplum apud Quinctilian. duorum 
bacchiorum, ' veneuum,' ' timeres,' 
antibachius sit ex duabus lougis et 
brevi, ut, ' Marcellus.' Si vero con- 
tra, bacchinra dicas ex duabus longis 
et brevi, autibacchius sit vicissira ex 
brevi et duabus longis, ut hie, Te- 
rentianus in hunc raodum de illis pe- 
dibus. Idera, 

94 Sedjam 7ion poles, o Stolo, doceril 
Fortasse propter provectiorem aeta- 
tem. Stoto autem quid hoc loco sit, 
paruni compertum, Theonisne cog- 
iiomentum aliquod, an aliquid aliud. 
Marcus Varro primo de Re rustica, 
et Plinius septimodecimo Xaturaiis 
Historiae scribnnt, ' stolones ' (stulo 
est hoc in vetere glossario, et napa- 
^vas interpretatur) esse dictos, qui 
ex radicibus arborum nascerentur, 
fruticationem inutilem. Adrianus 
Tnrnebus putat apud Ausonium ' Sto- 
lonem' significare stolidum et stul- 
tum. Idem. 

Sed jam non poles] Keposui optirai 
libri lectionem: quam si mutare lu- 
het, quin legimus : Sed jam non polls 
es, TheOfdoceri? verisimile saltern est 
fuisse quondam scriptum : Sed jam 
non potis estheo doceri : unde hie error. 
Apuleius in Apologia: * Disce igitur 
versus Platonis Philosophi in puerum 
Astera: si tamen tantus natu potes 
literas discere.' Vid. Erasm, Adagia 
in ' Senis doctor.' 



96 Plebeiam pidpam] Theoncm ple- 
beiuiu hon)ineni, et ignobilem, carnn- 
leutum, et pinguem. ' Pulpas,' adp- 
Kas interpretatur vetus glossarium. 
Antiqui Terentii et Persii commen- 
tatores ' pulpam ' carneui sine pin- 
guedine dicuntesse. Vinclus. 

101 Totam Vacunam] Id est. Va- 
cuum te esse jubeo, liberuni et im- 
munem ab omni dicto et contumelia. 
Turneb. 

Tolam Vacunam'] Vacunam quidam 
dixeruntesse Deam, qua; vacantibus 
et otiosis praeesset: aUi Minervam, 
alii Dianam, alii Cererem, alii Bello- 
nam dixerunt, ut scribunt veteres 
Grammatici in Episfolam Horatii de- 
cimam. Varro vero Victoriam : qua 
maxinie ii gaudent, qui sapientia vin- 
cunt. Lilius de Diis, et Turnebus in 
Adversariis, hunc Ausonii locum ex- 
plicare tentaverunt: sed miror, niem- 
branae illae Lugdunenses quod habe- 
bant, Tortam pro totam, et simuletag- 
nam pro simul Vacunam. Vinetus. 

104 Laverna] Dea fuit Laverna, 
furibus prassidere olim existimata, 
qui et inde sunt ' Laverniones ' dicti, 
auctore Festo : sed Taberna pro La- 
verna erat in eodem vetusto exem- 
plari. Theon autem aliquaudo sibi 
ascripserat Clementini poetee pra?- 
stantis aliquod Carmen, ut ad versuni 
hujus Epistolae decimum dixit Auso- 
nius. ideoqne plagii furtive accusat. 
Idem. 

Carminum taberna] Laverna, scrip- 
tus alter: ea Dea furum : supra 
Clementini versus venditasse Theo 
dicitur : adeoque potest et hie alieni 
laboris fur iutelligi: puto tamen ex 
affinitate literarura b et v errorcm 
natum, vulgatamque lectionem since- 
ram esse. 

No. 394. 1 Ausonius Salve caro,l^c.] 
Haec Epistola nos docet Lucaniaci 
villam ad Pauliacum fuisse non pro- 
cul a ripa Garumnae, ut jam non se- 
mel nionuimus. Item pauca niillia 
interjecta inter Theouem et Auso- 



AUSONIl EPISTOI.AS. 



1263 



iiiiini, lioc est, inter Lucaiiiaciim et 
Doinnotouum. Domnotoniis videtur 
fuisse in eo tractii Mediilorum, ubi 
liodie est caput Bojarnm, Qnorirca 
Tlieoni ad Auson. aestu Oceani delate 
necessarium fuisse ventum IMediil- 
linuin : hoc est, Septentrionalem : 
qiieni tanien ipse vocat Notiini poeti- 
ca licentia, cum potius, ut dixi, sit a 
Septeutrioue. Scaliger. 

3 Teitia Jissipedesl Jam tres sunt 
menses, quum ad me non venisti. 
Fissipedes autem dixit juvencas, qui- 
biis ungulae sunt in duo fissje et divi- 
sa? : qtiod genus animalium * bissulca ' 
appellat Plinius ii. Natuialis Histor. 
Luna vero currum cur bubus tralii 
sit fictum, nt hoc loco, et in Epistola 
undevicesima, quaerit Caelius Rhodi- 
ginus capite sexto libri vicesimi. 
quos tamen ' equos ' dicit Ovidius 
in priucipio quincti Fastorum. Vi- 
netus. 

Renovavit Lunajuvencas'] Tauros ad- 
junxit Fulgentius curiui Luna;, 1. i. 
Mytliolog, ' Astrigeroque nitens di- 
ademate Luna bicornis BuUatum bi- 
jugis conscenderat aethera tauiis.' 
Boves Prudentius lib. i. contra 
Symm. de Proserpina, sive Luna : 
' Et reguare simul coeloque erebo- 
que potentem, Nunc bigas frenare 
boves.' 

G Bis noties denos] Bis adverbii 
l)rimam literam in v mutavi, sic- 
que advcrbium verbum factum volui, 
quum viderem 'bis novies denos' 
esse CLXXX. qui debent esse decies 
noveni solum, quarta scil. anni ver- 
tentis pars, id est, tres menses. Vi- 
netus. 

Bis noviesdaws] Conjicio Ausoniura 
reliquisse : Vis vovies denos dicam, de- 
ciesque notenos Isse dies? Est jocus. 
dixit in pra-cedente versu nimis hu- 
mane et simpliciter, * nonaginta dies' 
praeteriissc. Subjungit : Visne ut 
luuic poi-tice loquar, et dicam ' no- 
vies denos,' aut decies novenos dies 
cffluxisse ? Gravius. 



11 Millia] Caput undecimum libri 
secundi Digestorum Justin. Augusti 
liunc habet titulum. ' Si quis cautio- 
nibus, in judicio sistendi causa factis, 
non obteuiperavit :' ibique haec Caii 
Jurisconsiilti verba: ' Vicena millia 
passuum in singidos dies dinumerari 
Przetor jubet, pra;ter eum diem, quo 
cautum proniittitur, et in quem sis- 
tere in judicium oportet.' Sed Jaco- 
bus Cujacius, et Petrus Pithoeus in 
adversariis hunc ante nos locum Au- 
sonii explicuerunt. Vinetus. 

13 Jam potui Roniam] Usque ab 
ultima Aquitania, et Gallia. Qui 
Burdigala(in agroBurdigalansi scrip- 
ta fuit lizec Epistola) Romam, sacer- 
dotiorum a pontifice Romano peten- 
dorum gratia, frequenter currunt, 
trecentas leucas interesse putant : 
iterque hoc per equos dispositos die- 
bus fere septem couficitur : sed in- 
certus nimiuni istarum leucarum mo- 
dus hodie, cuui millenum et quingen- 
tenum apud priscos Gallos essent: ut 
scribunt Ammianus Marcellin. libro 
quinctodecimo, et sextodecimo, Jor- 
nandesque in Gothicis. Idem. 

15 Scirpea hahitatio] Ut ' arundi- 
nea tecta ' dixit in prioris Epist. ver- 
su quarto. De Domnotinis in Epis- 
tolae septiniiB versum 5G. Idem. 

16 Pauliacus] Vicus est nobilis, 
nomen adhuc retinens Pmiliac, apud 
eosdem Medulos in ipsa Garumnee 
ripa, novem leucis a Burdigala, ut 
vulgus metitur illic itinera. Idem. 

17 Medica pugna notatam'\ Lugdu- 
nenses medico pugnante notatam, re- 
posuerunt. Ceterum mihi quoque si 
quid hie somniare liceret, scriberem 
potius, 3Iedi qua pugna notata: sig- 
numque syngrapha; intelligerem ex 
anulo, et gemma, in qua sculpta ali- 
cujus Medorum regis, ut Astyagis 
cum Persis, vel Darii cum Athcnien- 
sibus, in campo Marathone, pugna 
fuerat : queniadmodum syngraphas, 
Epistolas, edicta, Augustum Ca>sa- 
rt'rn sphinge : Miccenateni rana : 



1264 



NOTiE VARIORUM IN 



Syllam Dictatorein tiaditione Jii- 
gurthae : Intercatiensem, cnjus pa- 
trem Scipio jiilmilianus ex provoca- 
tione inteifecerat, pugnae ejus effi- 
gie signasse, scribit Plinius in priii- 
cipio ti icesiini septimi de Nat. Hist. 
Idem. 

Tabulam medico'\ Arbitror eum di- 
cere, tabellas cautionis, et syngra- 
phain mami invita exaratam fuisse, 
et repugnautibus digitis, qnoniin u- 
nuniiToniinatmedicuin vocatuin. Tur- 
nebus. 

17 An quia per tabulam, ^c.] Scri- 
bo : per tabulam radio pungente no- 
tatam. id est, stilo, vel graphio, quo 
in cera scribebant, fodiente. Grono- 
vim. 

An quia per tabulam'] Cur non sim- 
pliciter, digiio pugnante notatam legi- 
mus? veiisimilis videbitur haec con- 
jectura, cui Fabri Notae ad Phjedruni, 
iibi Lucretiuni emendat, lectaj fue- 
riut, pag. 40. 

19 Bis septem Philippos] Idem rur- 
sus Ausonius in Epist. xviii. ' Ergo 
interceptos regale nomisnia Pliilip- 
pos,' ex Horatii Epist. ad August. 
Vinetus. 

Philippos'] Niimmos Pbilippeos, 
qiios mox Darios, id est, Daricos, no- 
minat. Sic Valeriamis apud Tre- 
bellium Pollionem in Clandio ' Pbi- 
lippeos nostri viiltus annuos centum ' 
dixit, qui mox ' aurei Valeriani' vo- 
cantur. 

20 Nee tanti fuerint] Ne tam care 
illorum repelitio niihi constiterit, 
ut illius nietu me semper fugias. 
Quamvis autem Darios cxcusari po- 
test cxemplo rov Philippos, censeo ta- 
men Ausonium, ut hominem bene 
doctum, dixisse cum priscis, Daricos. 
Gronov. 

21 Interne^ Adverbium ultima vo- 
cali correpta, quamvis hoc rarius 
sit in adverbiis, quae fiant a nomini- 
bus adjectivis secundae declinationis. 
Vinetus. 

Noslris interne mcdullis] Vide, quas 



ad Carmen do Biirdigala. 

23 Pra'dictos rescrihe Darios] Jam 
Darios appellat, quos prius Philip- 
pos. Fuit Aapuus rex Persarum : a 
quo facti, et dicti AapeiKol, hoc est, 
Darici stateres, et numnii aurei. De 
quibus Budaens de asse ex Suida, 
et aliis. Adrianus Turnebus anti- 
quum librum non viderat : sed eum 
fefellit, qui Charinos pro Darios liic 
se legissescripsit. ' Rescribe,' redde, 
renumera. Terentii veteres com- 
mentatores in Act, v. Phormionis. 
Vinetus. 

25 Aut alios a me totidem dabo] Lo- 
cum quidem hunc reslitnit Petrus 
Pithoeus capite tertiodecimo primi 
Adversariorum : ceterum quis ejus 
sensus? an Ausonium libenter alios 
quatuordecim Piiilippeos Tlieoni do- 
naturum, si aliter impetrare ab eo 
non possit, nt ad se veniat, et ejus 
conspectu fruatur? Idem. 

28 Medullini noti'] Venti a Medulis 
spirantis, non veri noti, sed venti 
qui propius accedat ad Zephyrum. 
Idem. 

29 Expositum super'] Placet sub- 
ter pardas. \. e. sub belluatis jacen- 
tem et Babylonicis peripetasmatis. 
Turnebus. 

Expositum subter jmradas^ ' Para- 
da; ' non sunt, quod putat Doctissi- 
mus Turnebus. Immane quantum 
ejus interpretatio discrepat a mente 
Ausonii. Nam ' Parada ' est genus 
navigii Vibisci voluptarii undique 
tecti, quo aesiu ultro citroque reci- 
procante per Garumnam molliter 
ferebantur. Ea?que toris et culcitris 
insternebantur, ne agitatio ulla sen- 
tiretur. Quod cognoscimus ex Sido- 
nio ApoUinari ad Trigrettium : quem 
rogat a portu Alingonis, qui hodie 
nomen retinet, solvere, et paradis 
Burdigalam pervehi. Ejus veibis, 
quae infra posuimus, plurimum lucis 
verbis Ausonianis accedet. * Hie te,' 
inquit, ' aedificatus culcitris torus, 
hie tabula calculis strata bicoloribus, 



A U SON II EPISTOLA.^. 



l-2()5 



hie tessera frequens eboratis rcsiilta- secundum Uordoiiiani, paliides sunt 

tiira pyrgorum gradibiis expectat. et pascua, Condatis nomine: quo 

Hie, ne tibi pendulum tingat vohi- loco portus dim tuit, et habitatio. 

bilis scntina vestigium, pandi cari- De portu testatur hie Ausonius. De 

narum ventres abieguaium trabium habitatioue, vicum appellat Paulinus 

te\tu pulpitabuntur. Hie supei flexo in Epistolae ad Ausoninm piimee vers, 

crate paradarsim sereni biumalis in- cLvi. 'In Condatino diceris degere 



fiila vitabis.' Ex his cognosceie po- 
tts, quale dixerit in paradis eum lec- 
to locatum cestu Oceani Lucaniacuni 
deferii. Sailiser. 



vice' Et post Ausonii Panlinique 
tempora annis plus nongentis, Edou- 
ardus, hujus nominis primus in anna- 
libus Aquitanicis computatus, Angliae 



SfJiter paradas'i ' Parade ' sunt in- rex, Aquitanise dux, Condati niora- 

tegumcnia navigiornm ad arcenduni batur. Ejus exstant duorum diplo- 

Solem, fiigus, et reliquas coeli inju- matuni esempla : in quorum priore 

rias. Sirmondus ad Sidonium. est, ' Datum et acluiii apud Conda- 

31 Uiius Domnotoni] Lego : Units tum prope Liburniam, anno millesi- 
Domnotoni te e littore, Sfc. et in proxi- mo ducentesimo octogesimo nono.' 
mo Epigr. Uniiis massm quis pulet has In altero: 'Datum apud Condat 
species? Turnebns. prope Liburniam, secuudo die Junii, 

t/n«s a DoHJxo^onj] Tametsi poterat anno regni nostri decimoseptimo.' 

Ausonius scribere : Units Domiwtom Quo principe crediderim, nuenium 

tea littore, tamen dum perpetuojo- Liburniee fundaments prinium jaci 

catur cum suo Tlieone, maluit : Units cojpta ; qui earn civitatiin sic insli- 

a Do/ViJio/oHJ, Veternmmore. <Snam- tuit in alio diplomate, 'villani,' hoc 

que apud priscos, sicut et M, vim est, urbcm, oppidunuiue nostro Gal- 

suam plerumqueamittebat, utQuinc- loromano sermone, et portum vocans: 

tilianus, Priscianus, et alii multi do- ' Sciatis nos dedisse, et concessisse, 

cuernut. Spondeus ergo hie erit, in hac pra^scnti charta confirmasse 

Uiia. Vinetus. dilectis et lidelibus nostris Burdi- 

Units Domnotoni] Pra'positio, a, gahe, et villu; nostrae portus de Li- 
quj} in V. r. conspicitur, non videtur burnia, pra.'sentibus, et t'uturis : quod 
esse ab auctoie, sed a librarioi)otius, i[)si communiam habeant in dicta 
utpote non nccessaria ; cum sexcen- villa portus de Liburnia : faciant an- 
tics illam Vetercs, pra-sertim poiita?, no qiiolibet duodecim Juratos: et 
negligant : quin et, si addas, durior dicti duodecim Jurati possint eligere 
versus erit. duos prnbos homines de cummunia 

32 Contlatem ad portum] Obliqui sua in Majorem ; et In crastinum 
' Condatem ' quis rectus erit ? 'Con- sanctae Mariae Magdalenes prsesen- 
dasf' Con DATUM alii secunda decli- tent dictos duos probi-liomines in 
natione liunc locum appellarunt, ut castro liuidigalae Seneschallo Vas- 
ostendeinus. Lii.A a Lemovicibus et coniir, vel ejus locum tencnti, vel 
Petrogoriis delabcns, in Dordomam, (^onstabuiario Burdigala;,qui eligant, 
Duranium dictum Ausonio in Mo- quern volutrint de pra^dictis,' &c. 
sella, inlhiit, supra Burdigalam Leu- INluris itacine portui Liburniensi cir- 
cis (piinquc, ortum a?stivum versus, cumdatis, possunt Condatenses in no- 
Ad confluentes e-.t Liburnia, urbs vum oppidum cum aliis ex proximis 
nova, uti milii qiiidem videtur. Ejus agris commigrasse, quas habebant 
cuim (jui mentionem fecerit, aucto- a>dcs Condati diruisse, materiam se- 
reni non Iial)eo Froessardo anti(|Mi- cimi asportasse : sic porluin vicum- 
orini, Pauiliiin supra banc urbem, que suum desolasse : cujus nunc sola 

JJclph. et Var, C7«», AuKon. 4 L 



1266 



NOTvE VARIORUM IN 



sunt reliquiap, priscaritm fossarum 
vestigium. Vinetus. 

33 Tua fainina] Ventus Medulinus. 
Vel quos flatus Tlieon, homo obesus, 
emitteret e pectoie tautos, ut vela 
etiatn implerent, et naves impellercnt. 
Idem. 

Qiwtiens tua Jlamina] Venfus Me- 
duUinus : nisi * tua ' explices tibi 
faventia : sic enim ventus ' noster ' 
esse dicitur, cum eo secundo utiuiur. 
Sic ' mens Deus ' apud Tibull. Horat. 
Senecam, &c. nam si cum Vineto 
de ipsis Theonis proflatibus intelii- 
gas, vereor nt ipso Borea fiigidior 
jocus sit. 

35 Invenies] Condati. Petoiitum 
autera vox nostras Gallica, vehicuii 
genus quatuor rotarum. Festus, et 
Aulus Gellius extremo libio quincto 
decimo noct. Atticaruni. Vinetus. 

36 Villa Lucani mox potieris aco'\ 
Tmesin banc ait exemplo Lucillii 
fieri. Nam tmesibus Lncillium u- 
sum fuisse cognoscinius vel uno ver- 
sic. ' Illuvies, scabies oculos huic, de 
que petigo Conscendere.' Nam in- 
tegrum erat, Depetigo. Cato : ' De- 
petigini poica; impone.' ' Depetigo ' 
est Ae^x'J''- Eodem niodo dixit Au- 
sonius : ' Matrique cida Nero,' inii- 
tatusLucillium suum: sic enim habe- 
bat vetus liber. Scaliger, 

Villa Lucani] ' Villa Lucaniaco' mox 
potieris. Mox eris ' Lucaniaci,' ubi 
nunc ego. Quani autem hie corripit 
Ausonius ' Lucaniaci ' penultiniam, 
earn producit in iambico vicesimaj 
secundae ad Pentium Paulin. Epist. 
'Lucaniacum liberet :' sicut et in E- 
pigramm. de Libero patre : ' Lucani- 
acns Pantheum.' Paulinus vero con- 
traxit, et ' Lucaniacum,' ' Lucanum ' 
dixit Epistola ad Ausonium prima. 
Vinetus. 

Villa Lucani mox potieris acol Vide 
Gifanium ad Lucret. lib. vi. p. 224. 

No. 395. 4 Unum nomen utrique'] 
Lege : utrisquc. in v. c. fuit, discr. 
utriusque. 



7 Methodus sed ista'\ * Method us ' in 
dialecticis est SeTlu, seu f\iyxos ar- 
gumentorum, qnuni examinantur syl- 
logism! ant rrj avricTTpocp^, aut tjJ 
0x070177; fls aSuvarov, aut rfj efcfieVei. 
Propterea dicuntur Syllogismi /ue- 
BoSevecrdai, cum his modis exiguntur. 
In Graniniaticis autem, ut etymolo- 
giis, verbi gratia, methodus Theonis 
nominis est, disqnirere utrum a ver- 
bo diu, an irapa tovs Qeovs. Theoni 
igitur suum nomen irapa tovs 0€ovs 
IJieOoBevovTi, Ausonius avTiixiOoSeiei ira- 
pa rh 6e7u. Quare nihil mutandum. 
Scaliger. 

Methodus sed is/u] MefloSos. Metoche 
pro Methodus censuit legendum vir 
Doctissinius Joannes Auratus, sicut 
aunotavit Pulniannus : quod Theon, 
hoc est, Qeu'v, sit etiam /xfToxh id est, 
participium a Biw, quod est curro. 
Vinetus. 

Metoche sed ista] Vera haec lectio, 
et frustra ab aliis soUicitata. Sext. 
Empyricus adv. Malhemat. cap. x. 
extremo : Kal Qeoovos fxiv rh ovofiacm- 
k6v. OtovTos 5e ixeroxh icrt. et paulo 
ante : Kal Kara rhy '6fj.oiov rpdirov fj-ivccv, 
64wv, uecav, /neroxiKo ovra Kal ovoixacri- 
Ka, diacpepovaas Xan^dvet ras KK(ffeis. 

No. 396 Qua adolescens temerefu- 
derani] Conjiciebam : quce adolescens 
temere effuderam, jam senior serio re- 
tractavi: sic ad Paulinum : ' Isti ta- 
men, ita te et Hesperium salvos ha- 
beam, quod spatio lucubratiunculae 
uniiis effusi.' 

Notissinuc cantilena;'} Potius vetustce : 
praecedit enim ' Epistola veteri :' 
nee notissima videtur posse dici, quae 
inter ' tineas' consenuit. Gronovius. 

3 Accepi dilecte] Magno flagitio 
correctoris Lugdunensis antea legeb. 
Accipe mi dilecte Theon. cum in li- 
bro veteri recte legatur : Accepi di- 
lecte Theon, Nam Theon miserat tri- 
ginta ilia ostrea Ansonio, non contra 
Ausonius Theoni. Scaliger. 

5 Quot /e>] Beda de computando 
per digitos, et utramque manum, in 



AUSONII EPISTOLAS. 



1267 



libro lie temporiiin ratioiie, sciibit 
(jiioil aiiliqui illiqmiin dtcein sigiiifi- 
care volebant, iiiigiKin iiulicis sinis- 
tra' Tnaniis in medium artnni pol- 
licis li<;ebant. Ter auteni dona, tri- 
ginta sunt ostrca, quae accepeiat. 
Vinettis. 

Cum polUce cotnputat index'\ De 
numerandi per digitos ratione ex 
Hieronynio lib. i. in Jovin. Donato 
inTcr. Adelph. Plinio lib. xxxiv. c. 
VII. Macrobio libr. i. Satninal. Ju- 
venal. Satyr, x. Epigr. Gr. Nicandii 
de anu, Apuleio in Apol. et Beda, 
nuilta egregia Erasmus in Notis ad 
Hieronymum : adi quoque, silubet, 
Lilium Gyraldum Dial. i. et Com- 
nieiitatores in TertuUiannm. 

8 Aut ter ut Molidi mensis tenet 
ignicomus Sol] Innuit, nisi f'allor, sibi 
tot ostrea niissa, quot menses tenebit 
Sol, si ter tot niensibus constet an- 
nus, qnot olini in /Eolide constabat. 
Decern enim mensium, nee aniplius, 
annum apud ^Holas f'uisse tempore 
Honieri veteres Gra>ci testantnr, nt 
et apud Romanos sub Romulo. Ad 
eamque rem ntuntur testimonio ip- 
sius Homeri, apud quern Ncptunus 
Nympham a se rompressam ita allo- 
quitur: Xaipe yvi^ ipiKorriTi, -rrepiTrKo- 
jxfvov 5' iviavTov Te|eir ayXaa, reKva. 
Homcrum autem jEolem fuisse, et in 
yEolidc scripsisse, puto, nemo dubi- 
tabit, qui eum aut Cumacum, aut 
Smyrnacum fuisse mihi concedet, 
nisi avfji^oKiKais koI TivdayopiKuis AhAov 
annum dixerit Ausonius. Nam Py- 
tbagoricis rerpas dicebatur Al6\ov <pv- 
ffis. PuoKov St TO Itoj. Nicomach. li- 
bro secundo. Sculiger. 

I\Jensis tenet] Antique, pro men- 
ses. 

12 Quot numero] Virgincs Deae 
Vesta; sacrac annis decern |)rimis dis- 
ccbant, tolidem ministrabant, decern 
reliquis doceJjant, et post trigiuta 
amies nuJM-n'Ii potcstatem iiabebant. 
Dionysius Ualicarnassonsis libro se- 
cundo. Vinelus. 



13 Durdanius ncpos] Ascanius ex 
octavo ;Enei(lo3. Idem, 

14 Priamida quot eniut] Priami 
Trojanorum regis ex multis uxoribus, 
et concubinis, filios, filiasque fuisse 
quinquaginta vult Ausonius. Ex quo 
numero si ' bis deni,' id est, viginti, 
subducantur, reliqui fient trigiuta. 
Hyginus quinquaginta quatuor nove- 
rat. Idem. 

15 Bisque viros numeres] Hi erant 
' quindecim, ter quini' in extreme 
Gripo. Vinet. 

Fata Atnphrysia] Libros Sibyllinos. 
Servius in versmn Irecentesimum et 
nonagesimum octavum sexti yEnei- 
dos. Idem. 

18 Vel quot kabet] Redam currus 
vebiculique Gallici Gallicum esse 
vocabulum Fabiiis Quinctilianus, et 
Nonius Marcelius sunt auctores. Id. 

21 Ignorat alto] Tbeonem obeso 
corpore fuisse, jam aliquot locis mo- 
nuimus. Idem. 

24 Ter denas] Mutavit genus hoc 
loco Ausonius, ut etin versu vicesi- 
mo secundo EpistolaG nona?,neutrum 
in femininum ; quia quod ri oarpeov 
Graeci, Latini modo ostreum eodem 
genere, modo ostrea fen)inino dicunt. 
Idem. 

36Junctus limicolis] Quae lime gau- 
deant, et ex eo proveniant putrescen- 
te, ut ait Plinius libro nono. Mus- 
cuLus tam fluviatilis piscis quani 
marinus, ex eornm genere, qui testa 
contincntur, Mysclas genere fcuii- 
nino Burdigalenses appellant, Mok- 
K\as mei Santoncs, Parisii MovAas. 
Idem. 

48 Fac campum] In hoc versu non 
ausim asserere mendum esse, neque 
prasstare viiium vulgatae Icctionis, 
cum excusari possit. Non potui ta- 
men, quin suspicionem meam expo- 
ncrem. Intclligo rccte dictum, cam- 
pum papyrium ; sed ' rcplicare cam- 
pum,' (luriusculuni videtur. Suspi- 
cor non eampum, sed scapum Icgen- 
dum esse. Najn ita vocabant char- 



i2()8 



NOIVE VARIORUM IN 



las coniplicatas, Glossarium ; ' Scapi, 
Kav6vis yepSiaKoi, koX x'^P^ov rdfioi.' 
Varro Bimarco: ' Mihiqiie diutiiii 
stilo iiostro, papyiino levit scapo 
scabitio, novo partii poetico.' Glos- 
sae Isidori : ' Scapus certiis nume- 
riis toniormnchaitaB scripta;.' Prima 
autem scapi non dubium est, qiiin 
producatur, aK-q-Khs ; unde aK-qirluiv, 
Adde, quod apnd eruditissimiim poe- 
tam Manilium lib. v. idem error, qui 
hie apud Ausoniiim inolevit. Nam 
hodie legitur : At cum per decimam 
consurgens horrida partem Spica seret 
prasens nascentes campus aristas : 
cum legendum sit : At cum per deci- 
mam consurges horrida partem Spica : 
feret prasex nascentes scapus aristas. 
Quod quam eleganter a disertissimo 
poeta dictum sit, in nostris in ilium 
castigationil)us expouemus. Quas 
edere prius non possumus, quam cum 
valetudine ex gravissimo morbo in 
gratiarn redeamus. Haec enim, ut 
omnes vident, tumultuariis lncubrati- 
ouibus scribimus, Atque litec est mea 
de hoc loco Ausonii sententia. Si- 
quis vulgarem tueri vult, potest id 
non levissiniis argumentis ductus fa- 
cere. Scaliger. 

54 Fulvam'] Furvam repono ex 
iambico Epistolae iii. Est enim non 
ftilvum, sed furvum, et atrum, et 
nigrum, ut puto, atramentum. Vi- 
netus. 

Ftdvam sepiam'] Recte Vinetus, et 
Graevius, Furvam. Sic in Cupidine 
cruci afRxo, ' fiirvae caliginis umbram' 
dixit. Sed videsis Heinsium ad O- 
\id. lib. III. Metam. vs. 272. 

Lacticoloi-'\ Quas adhuc vidimus 
spongias, fuses erant, et flavae. Sed 
Candidas etiam esse, quae cura et 
arte tales fiant, Dioscorides, et Pli- 
iiius sunt auctores. Vinetus. 

55 Dumnotince'] Hoc vocabulum 
varie corruptum inveni in novis ex- 
emplaribus teque, ac in vetere, o pro 
w in prima syllaba : i pro o in secun- 
da, ac pro i in tertia. Sed signifi- 



catio non minus incerta. ' Domnito- 
nis ' enim in versu quiuctodecimo 
Epistolas V. et ' Domnitoni ' in tri- 
cesimo primo, locum significare vi- 
dentur, qui esset non procul Paulia- 
co, qui una meraoratur, et in eadeni 
ripa sinistra Garumnae in Oceanum 
properantis, liabitatio poetae Tlieonis. 
Est illic 'Donissa' vicus Pauliaco 
minor obsciuiorque, et Burdigalae 
propior : siquis hie ' Domnitoni ' 
vestigium uUum possit aguoscere. 
Idem. 

No. 397. 3 Santonicamque urbeml 
Santones provinciam suam Saintong^ 
vulgo appellant, tanquam a Sauto- 
nia efficto verbo, Santonis urben), 
Saintes : Santones scribit Stephanus 
gentem esse Aquitaniae: addit Strabo, 
Garumnae accolas, et ad Oceanimi 
spectantes : horum loca ha?c menio- 
ravit Ptolemajus, ' Santouum pro- 
muntorium, Santoniim portum, Ca- 
nenteli fluvii ostia, et Mediolanion 
urbem.' De Mediolanio Santonum 
non dubito, quin sit Santonum Me- 
tropolis : quam nunc Santonos voca- 
mus. Vocabuli namque Mediolani 
nullae omiiino Santonis reliquite de 
hoc Mediolano agnoscuntur. Sed 
quae abunde testantur loci vetusta- 
tem, dignitatemque, quum in toto 
Santonico nihil hujusmodi aliud os- 
tentetur, lisec sunt. Primum, pris- 
corum mcenium particuhe, aliquot 
locis non tarn invito tempore rerum 
edaci, quam Vandalis, Gothis, Sar- 
racenis, Nortmannis, Anglis, aliis- 
que barbaris, adhuc manentes : de- 
lude extra nicenia, sed non procul, 
ad Occasum, ni fallor, hibernum, 
aniphitheatri Petrogoricensi magis 
quam Burdigaleusi similis nobiles re- 
liquia;. Turn in Carantono praeter- 
fluente, antiqui artificii arcus : in 
quo haec leguntur, duobus versiculis : 
C.EsARi Nep. Uivi Ivui Pontifici 
AvGVRi. At in altera parte, duobus 
etiaui versibus, sed littcris vetustate 
plerisque exesis: C. Illivs. C. IvLi 



AUSONII EPISTOLAS. 



1269 



Otvanevni. F. Rvfvs. C, Ivm 

(Jedomonis. Nepos. epostekoviui 

PRON. SACERDOS. ROM^E. ET. AvG VST. 
...AD. ARAM. QV.S:. EST. AD. CONFLVEN- 
TEM. PR.EFECTVS. FaBRVM. D. PoS- 

tremo, qua Santonis Angeriaciim itiir, 
visuntur non parvae aqtiteductus leli- 
quiiB : quo quondam in Santonos 
aqua perducebatiir. Hoc ergo est, 
quod agnosco Santonum IMediola- 
nuni. Cujus agrnm si aliquando in- 
spexisset geographus Strabo, pro 
arenoso et sterili, pnvpinguem, fru- 
gumque omnium feiacissiiiiuni dix- 
isset : ut de ilio Helvetios ante Stra- 
boneni sensisse meminit Ctesar com- 
mentariorum Gallicoium prinio. Vi- 
nctus. 

5 Petorrita] De ea voce adeun- 
dns Gellius lib. xv. cap. xxx. 

6 Vel cisio ti-ijvgi] Cisium Nonius 
Marcellus, genus esse vehiculi biroti 
scribit. Cicero pro Sexto Roscio 
Amerino : ' Decern horis nocturnis, 
sex et quinquaginta millia passuum 
cisiis pervolavit.' Et apiid Nonium : 
* Delituit in quadam caupona : atque 
ibi se occultans perpotavit ad vespe- 
ram. Inde cisio celeriter ad urbem ad- 
vectus, donium venit :' Ita ad celeri- 
tatem cisiis Veteres nti solitos dice- 
res. 'Trijugi' autem, quod tribus 
junctis equis trahebatur. Viiietus. 

7 Vel celerem manum] Scribe : Man- 
num, quod est equi genus Ovidio, 
Lucretio, Horatio. Et ' mannulos' 
dixit Partialis, et Plinius in quadam 
ad Clemeiitem Epistola: ' Habebat 
puer mannulos niultos et junctos et 
solutos, habebat canes.' Accurs. 

Vel celerem mannum] Veteres Ho- 
ratii interpretes, et Isidorus, scribunt 
' niannos ' esse dictos equos pusillos, 
' burdos' vulgo, ' burricosque' appel- 
latos : qui niansueludjiie ' manuum ' 
familiarius sequantur. Ausonius ne- 
Bcio quam parvos iilos norit, (|ui velo- 
ces esse jubet. Vinet. 

ftuptum tergal Laborc ac insiden- 



tiiim pondere. Corruptum est apnd 
Festum cornm vocabuluin, qui vehe- 
rent redas, id est, ducerent : sed 
teredos, nt arbitror, ibi legerat Bu- 
daeus. Isidorus capite primo duo- 
decimi etyniologiarum : ' Veredos 
Antiqui dixerunt, quod veherent re- 
das, id est, ducerent : vel quod vias 
publicas currant : per quas et redas 
ire solitum erat.' Aurelius Cassio- 
dorns libro sexto, in formula Magis- 
terii dignitatis : ' Veredorum qnine- 
tiam opportunam velocitatem, quo- 
rum status semper in cursu est,' <k'c. 
Ita' veredi' in titulo quinquagesimo 
primo duodecimi, Codicis Justiniani, 
dicuntnr equi publico cursui deputa- 
ti. Unde ' veredarii ' apud Jnlium 
Firmicum et Cassiodorum appellati, 
cursores, qui equis veredis velieren- 
tur. Putat Buda-ns * cursum vehi- 
cularem' fiiisse, qui 'publicus cur- 
sus' dicitur in Codice illo Justiniani : 
scribitque, quod Antiqui non equis 
singulis et expeditis, nt hodie, sed 
vehiculis utebantur. Suetonius de 
Angusto : ' Et quo celerius ac sub 
manum annunciari cognoscique pos- 
set, quid in provincia quaque gere- 
retur, juvenes primo modicis inter- 
vallis per niilitares vias, dein velii- 
cula disposuit.' Ceterum hoc loco, 
et in Epistola xiv. Ausonius pro 
equo sine vehiculo videtur accipere 
' veredum,' ac INIartialis in xiv. E- 
pigrammate libri xii. ad Priscura 
venatorem : ' Parcius utaris, moneo, 
rapiente veredo, Prisce : nee in lepo- 
res tam violentus eas. Saepe satis- 
fecit praidae venator, et acri Decidit 
excussiis uec rediturus equo.' Idem. 
10 Libera nee nobis] Corrige: Li- 
berancc vubis est mora desidice. Id est, 
non licet tibi esse desidi, aut tardo: 
(luod si enim cunctatus fueris, frus- 
Ira veneris, me jam ob instans Pas- 
cliatis festum doiiium reverso. Sed 
rh nobis defendi potest, sic ut hu- 
mane nimis sc quoque culpa videa- 



1270 



NOT.'E VARIORUM IN 



tur desidiae onerare, qua solus tene- 
letur Paulns, nisi in tempore oocur- 
reret. 

12 Vcl falsas lites] Declanialiones. 
Vinetus. 

Vcl falsas lites'] Ficta enim eiant 
certamina Riietorica, ut Priscianus 
ait, iinde et ■nKdcrfxaTa dicta, et fig- 
nienta Sophistarum ; item Auctoii 
Dialogi de Oiatoie argute sane 
* sceenap Scliolasticorum,' et Ennodio, 
' dicendi simulacra.' A. Geliius ' De- 
cursus Indicros' vocavit, et ' simula- 
cra prffiliorum voluptaria.' Rem ip- 
sam mire S. Basilius verbis illis ex- 
posuit lib. II. contra Eunom. irphs 
KaT7]y6povs Te M'^X"" H-h ixpea'Twras, koX 
anoKoyia irphs KaTTjySpiav oh irpopf>T}de7- 
aav, Kol \6yos irphs Stuaa'Ths rovs ovSa- 
fxov (pawofieyovs. Gonzales de Salas. 

13 Nullas, quia liquimus. Eja Vale. 
Valere si voles me, vel vola] Ita fuit in 
Tiliano : cujus distichi posterior 
vers, ianibicus senarius est, una tan- 
tum mutata syllaba, in Epistola quin- 
tadecima ad Tetradium. 'Vale. Va- 
lere si voles me, pervola :' sed in 
extremaxiv. ' Vale. Valere si voles 
me, jam veni.' Vin. 

No. 398. 1 Nepotum] Nepotes, ut 
est apud Festum, luxuriosae vitae 
homines appellati : quibus non ma- 
gis curee sit res sua familiaris, quani 
lis, quibus avus paterque vivunt. 
Hac significatione liicaccipere opor- 
tet, ut et apud Plinium libro tricesi- 
mo secundo de ostreis : ' Nee non 
inter nos nepotis cujusdam nomen- 
clator rpiSaKva appellavit, tanta2 aui- 
plitudiuis intelligi cupiens, ut ter 
niordenda essent.' Vinetus. 

2 Diversoque maris defossa prof undo] 
Reposui ex optiiuo libro defensa: nee 
ausus fuissem, nisiipsajussisset ratio 
et Ausonii mens, quam simili mox ver- 
su clarius expressit : ' Aut Eborum 
niistus pelago quee protegit amnis.' 
Sed et geniinum luiic locum invenias 
in Mosella : ' Heu male defensos 



penetrali flumine pisces !' 

3 Aut scrupea subter Antra] ' Scru- 
peas speluncas' dixit Virgilius versu 
ducentesimo et tricesimo octavo sex- 
ti yEneidos, Vinetus. 

5 Qua dedecor alga] ' Decor' ad- 
jective aliquando nsurpatum fuit, pro 
' decoriis : ' ut poetae Naevii anctori- 
tate probat Priscianus libro sexto : 
' Magnamqne domum, decoremque, 
ditenique Vexarant:' et Sallustii ex 
quarto Historiarum : ' Eqnis et armis 
decoribus ctiltus.' Hinc duo adjec- 
tiva generis communis composita, 
'indecor' et ' dedecor,' meniorat 
idem Priscianus libro quincto. A 
quorum priore, ' indecorum,' et ' in- 
decores' nniltis locis usurpavit Vir- 
gilius, ut undecimo iEneidos : ' Non 
tamen indecorem tua te regina re- 
linquet,' et septimo : * Non erinius 
regno indecores.' In quern locum 
dubitat vetus commentator, an sit 
ullus nominativus singularis istorum 
obliquorum : quum duos inveniamus, 
' indecor' apud Priscianum, uti dixi, 
et ' indecoris' apud Nonium Marcel- 
lum : cujus sui)jiciam verba. * Inde- 
coris,' pro ' indecora.' ' Accius Atlia- 
mante : Cujus sit vita indecoris, mor- 
tem fugere turpem baud convenit.' 
Sic enim ibi legit Henricus Stepha- 
nas. ' Dedecor ' vero nee alibi le- 
gere niemini, quam apud Ausonium, 
et Prisciauum, nee ab eo quicquam 
deflexum, praeter plurale ' dedecores' 
in his Sallustii a Prisciauo adductis : 
' Dedecores muitique terga ab hosti- 
bus caedebautur :' et in vetusto La- 
tino-Graeco glossario : ubi substan- 
tivum ' decor,' TrpeVeia interpretatur : 
adjectivuni illud simplex plurale ' de- 
cores,' eiiirpeirels : 'dedecores' dirpe- 
ire?y, aKOfffiot. Idem. 

7 Qua mutaiu loco] Ita posse sagi- 
nari 'o^t^ea' Aitliiopum exempiuni 
est apud Photiuni, ex Agatliarchide 
pag. 1345. ubi colligi ab iis conchas 
refert, easque reccnti alga, et pis- 



AUSONH EPISTOLAS. 



1271 



cium minutonim tapitibiis, fossis de- 
inersas, nutriri solitas: ut liiKc Epis- 
tola cum fnictn legatnr, caput quo- 
qne vi. lib. xxxii. Plinii, in quo pe- 
culiariter de ostreis agitur, rclegen- 
duin est: ubi quae 'Edula' vocau- 
tur, suavitate conimendata, ' Medula' 
fortasse sint, 'dulci teiieirimasucco,' 
«t Noster ait. 

Qua mntata loco'\ A suo natali solo 
in alium locum translata, Pliniiis in 
tricesimo secunlo Naluialis Historiai 
de ostreis : ' Gaudent et pcregrina- 
tione, transferriqiie in ignotas aquas.' 
Vineius. 

Conditn li)no} Emendo, consJ<a. Nam 
prisca scriptuia habet, consla. Sca- 
liger. 

13 Non Saliure epulum] Salii erant 
Romae Martis sacerdotes. Ab iis ' sa- 
liares dapes,' et ' saliave epnlum' de 
convivio opipavo ac magnifico. Vide 
Erasmi Adagia. Vinetus. 

Non coena dapalis] Sic Lugdunenses 
eniendandiiin putariint, quod in suo 
eiat exempiaii rura dapilis, Primum 
veibum a voce ' coena'multum abest, 
sed ' caenani' illi ' dapalem' lege- 
rant apud Noniuin IVIarceilum, dic- 
tam, quaj amplis dapibus plena esset. 
Idtm. 

Non coena dapalis] In Ms. aiunt 
fuisse, rura dapalis. Conjicio : recta 
dapalls. Habes apud Siietonium, ' coe- 
nare recta,' et apud Martialein : 
' Rectam vocatus cum cucunit ad 
cocnam.' Gronovius. 

14 Qualem Penelope'] Penelopes, vel 
— pee legend. Apud Horalium Epis- 
tola secunda: ' Nos numenis sumus, 
etfrugesconsumerenatijSponsi Pene- 
lopes, nebulones, Alcinoifpie In cute 
curanda plus a;quo operatajuventus.' 
Vineius. 

18 Sed milii pro; cunctis'] Sidonius 
Apoliinaris sciibit in libri octavi 
Epistola duodecima, quod Burdiga- 
1.C quoque fucrunt olini osticarum 
vivaria, sicut in Italia fuisse auctor 
c^t Plinius llbro nuno : sed dc ' Mc- 



dulicis ostreis' sunt hacc Ausonii. 
Sunt antem iNIeduli, ut alibi in Epis- 
tolis notamus, infra Burdigalani, qua- 
si peninsula inter Oceanum et Ga- 
rumnani. Exit autem in id Aquila- 
nicum mare Ganunna quiuquaginta 
fere millibus passuum infra Burdiga- 
1am ; quod ostium ostreorum est fe- 
racissimuni : quse Burdigalenses, to- 
taqne haec Aquitania, omnibus aliis 
preeferunt, Solacensia vulgo appel- 
iantes a Solaco ultimorum Medulo- 
rum vico. EtRcere autem videtur 
aqua dulcis, ut pinguiores, suaviores- 
(jue sint ostreae ex fiuviorum ostiis, 
quam ea interiore niari : ' Gaudent 
duicibus aquis, et ubi plurimi in- 
Huunt amnes,' ait Plinius eodem tri- 
cesimo secundo. Idem. 

19 QucE Burdigalensia nomen'] Ila 
leg. sine distinctione. Est autem 
Graecanice elatnm, ut, avrip tis ovona 
Qioiv. Intelligit igitur de ostreis, quae 
nomine Burdigalensia dicebantur: 
quae et hodie palmam inter omnia 
ostrea oblinent. Scaliger. 

26 Longe proxima multo] Propius 
accesserit ad Virgilium, si legas, sed 
longo proxima tnultum Ex intervallo. 
' Multum longum intervallum,' est 
valde longum. 

27 Qita Massiliensia] Vocitantur, 
aut simile verbum, subaudiendum. 
Una ex clarissimis Galliee Narbonen- 
sis civitatibus Massilia, urbs niari- 
tima: de cuj us osfceis si quid uspiani 
nnquam legi, non memini : sed pos- 
sunt ea esse ftlassiiicusia dicta, quse 
memorat Strabo libro quarto, in Ro- 
dani ostiis reperiri magna copia : 
qnum non longe supra Massiliam 
in mare internum exeat Rodanus. 
Vinct. 

Massiliensia : portum Qua Narbo ad 
Veneris] Ue Narbone, Carmen est 
tertiumdecimum inter Claras Urbes. 
Duodecim miiiia passuum ab interne 
mari distat, auctore Plinio: in quod 
mare procurrcns Pyrenacus, Galliam 
al) Hispania distcrajinans, pronuin- 



1272 



NOT/E VARIORUM IN 



toiia aliquot projicit. Inter quae 
'AcppoSlaiov, Venerem Py rena?am, tem- 
pliim, faimmve "Veneris Stiabo, Pii- 
nius, Ptolemzpus memorant, quein 
' poituni Veneris' appellat Pompo- 
nins Mela. Ceterum neqne de iiis 
ostreis aliud quicquam legere nie- 
mini. Idem. 

28 Ad Veneris'] Notissinia lociitio. 
Plinio tamen ejus ignorantia menduni 
a librariis inolevit: ' Et Ipsum Phi- 
diani,' inquit lib. xxxvi. cap. v. 
' tradunt scalpsisse marmora, Vene- 
remque ejus esse Roniae in Octaviee 
operibuseximieepulcritudinis.' Lege : 
in Odaviec, sc. porticu, opus eximicE 
pulcriludinis : imo et rh opus posset 
pro glossemate haberi. 

Cultuque carentia] Versus hyper- 
meter, dactylicus : qualis ille se- 
cundo Georgicon Virgilii : ' Inseri- 
tur vero ex foetu nucis arbutus hor- 
rida Et steriles Platani.' Quod si 
carentis legeres, pro carentia, signifi- 
caretur, Ausonii teuiporibus dirutum 
jacuisse oppiduni Abydum Leandri 
illius amantis patriam, in Hellesponti 
littore, maris ibi non plus septem 
stadia lati. ' Ostreosior ' autem si 
recte Icgi scirem apud Terentium in 
his versibus Priapeis : ' Hunc lucuni 
tibi dedico, consecroque, Priape, 
Qua domus tua Lanipsaci sita est, 
quaque Priape, Nam te praecipue in 
suis urbibus haic colitora Hellespon- 
tia, ceteris ostreosior oris :' ea intel- 
ligerem ' ostrea,' quae iioc loco voluit 
Ausonius significare: sed non procul 
ab Abydo Cyzicus abest ej\isdeui lit- 
toris Asiatici civitas : cujus ostrea 
memoravit ex Muciano Plinius ti ice- 
simo secundo : et quae inde ' Cyzicos 
ostreosa' dicitur iu quodam hendeca- 
syllabo Phalaecio Priapeor. Virgi- 
lius autem quum dixit primo Geor- 
gicon : ' Pontus, et ostriferi fauces 
tentantur Abydi,' tametsi vetusetiani 
commentator ' ostriferum ' exponit, 
in quo plnrimum ostrearum sit, quem- 
admoduui et in vs. octogesimo none 



viccsimae quartae Ausonii Epistolap 
accipi posset, tamen quoniam quod 
mare fert * ostreuui,' idem fert et 
' ostrum,' id est purpuram, dubito 
equidem, ab ostreisne, an a purpu- 
ris, ' ostrifera inaria ' poetaj dixerint. 
Vinetus. 

29 Qua: protegit aquor Abydi] Du- 
bitat Vinetus, sed suo more etiam in 
re liquidissima, de Abydenis ostreis : 
inter laudatissimos gulonibus cibos 
enumeravit Ennius apud Apuleium 
in Apologia : ' Mures sunt ^ni, as- 
pera et ostrea plurima Abydi:' ex 
Archestrato, qui apud Athenaeum 1, 
m. Tovs Mvs Ahos ex€f neyaAovs, 
6ffTpeta S" "A/SuSos. Clem. Alexandr. 
lib. II. Pa^dagog. c. i. Oi 8e t^v/xvuv 
oiiK alcrxuvovrai ras (Tcpirepa^ 7]Bvira6('MS, 
ras if Tw nop9fj.Q> T(j3 SweAiKy aixvpaivai 
TToAvTrpay/xovovvTes, Kul ras tyx^^ets ras 
MaiavSpdovs, Koi robs iv MrjAcf: ipiipovs, 
Ktxl rovs eV '^Kiddcfi Kearpe'is, Kol ras ITe- 
Aojp/Sas Kdyxas, koI to. vcrrpea ra 'A$v- 
Brjvd. 

30 Vel qute Baianis] ' Baianorum 
ostreorum' etiam mentio in Epistola 
septima. Urbs maritima Baice in 
Campania Italia-, locus anicenissimus 
ob fontes aquanmi calidarum, et alia 
multa, Ciceronis, Virgilii, Horatii, 
omnium veterum scriptis celebratis- 
simus. Vinet. 

Pendent jiuitanlia palis] Quanquam 
palis non improbo, maliem tamen le- 
gere pilis. Virgilius : ' Qualis in Eu- 
boico Baiarum littore quondam Saxea 
pila cadit.' Eap pilae dicuntur x'?^«' 
a Tliucydide. Scaligei; 

31 Santoiiico qua: tecta salo] Ocea- 
nus Santonicus, et (^arantoni, alio- 
rumque omnium in ipsum influen- 
tium ostia, ostreis abundant. Earum 
maxima?, et ' tridacna?' (ut ille ap- 
pellat apud Plinium libro tricesimo 
secundo, ostreas, qua? ob amplitudi- 
nem ' ter mordendae' essent) ex iis 
locis everruntur, quae nunquam aqua 
detegit : et vocitant Santoues ostreas 
ex draga, a reti, quo eas capiunt. 



AUSONII EPISTOLAS. 



1273 



»]nasi (licas tragulatas. Istiul enim 
Santonicnm vcibum ' draga,' ex La- 
tino tiagnla, conuptiiin esse stispi- 
cor. Vivetits. 

QucE nola Geno7ns'\ Genaunos sen 
Genonos, (nam au et o Veteres con- 
fiidenint,) Tllyrici populum reccnsent 
Strabo, Hoiatiiis, aliitjiie. Qtiainvis 
aiitem liic popiilus loca inleriora po- 
tiiis qiiani maritima incoliiisse videa- 
tur, qiiiii tanien hie Aiisonins Illyrica 
ostrea designaverit, nulliis diibito. 
De jls Pliniiis lib. xxxii. c. vf. 'Va- 
riant coloribus, rufa in Hispania, 
ftisca in Illyrico, nigra et carne et 
testa Circeiis.' 

32 Aut Eborum mistus] Ebornni 
amnis mistus pelago sunt ostia Se- 
qnanaf. Nam per Ebnres intelligit 
Ebnrovices, qui interjacent inter Se- 
quanani et Abricanti tractuni : con- 
tinebatqne in se etiam Lexovios ip- 
sos: a qiiibiis totus ille tractus Aider- 
corum dictus fuit Eburovicanus, vel 
Ebruicaiuis. Nam ab ostiis Seqnanaj 
ad Pyrenapos tres tractus fuerunt. A 
Sequana ad Abricantum, quod bodie 
Aurenches dicitnr, Aulercoruni trac- 
tus Ebrnicanus. Ab Abricantis ad 
Brivatem portum, qui hodie conci- 
sum servat nomen vetus, Brest, vel ad 
Ligeris ostia, qua; non multnm ab co 
portn absunt, tractus Aremoricanus. 
A Ligeri ad PyreniEOs usque, Aqni- 
tanicus tractus: omnes sub unius 
spectabilis ducis dispositione. In no- 
titia Imperii Roniani perperani ex- 
cnsuni est : Sub dispositione viri speC' 
tabilis Ducis tractus Armoricaiii, et 
Nervicani: mendum enim manifes- 
tum est. Nam non Nervicani legcn- 
dnm, sed Ebruicani. Neque a Ner- 
viis fit Nervicanns, sed Nervianns. 
Dcinde, qui possunt Nervii in his 
tractibus annumerari, qui sunt remo- 
tissimi, et in Belgis censentur ? qna- 
tuor enim tantum Lugdunenses, et 
utraqne. Aquitania parebat ei Duci, 
non Helgica, ut rccte postca subjici- 
tiir in cadcm Nolitia. Porro, in eo- 



dem loco mancus est locus, cum 
tractus Aqnitaiiici non meminit. Ab 
illo tiactu Eborum etiam liodieque 
Lutetiani devebuntur ostrea decu- 
mana, qua et hodie quoqiie secun- 
dam palmam a liurdigalensibus ob- 
linciit. Nam omnium gula^ proceium 
jndicio, qui utra(|ue gustarunt, longe 
iJnrdigalensia pr.rferuntur. In qui- 
bus me sane adstipulatorcm cum Au- 
sonio quoque habent. De Genonis 
nihil pronuncio. Paulo inferius quae- 
dam ostrea, quae ad Propontida ca- 
piebantur, ' Promotiana' dicta scribit 
a Promote duce tractus Propontidis. 
Sculiger. 

Aut Ehorum] In exemplar! erat, 
Aut Ehore : unde Aut fUwrw, potins 
scriberem, quam, Aut Eborum. I^e- 
guntur autem Eborcr et Eburce ali- 
quot apud veteres Geographos : qna- 
rum una 'E^ovpa, id est, ' Ebura' apnd 
Strabonem tertio, sed eadem "EySapo, 
id est, 'Ebora' apud Steplianum, 
ir(5A(s, hoc est, civitas, apud eosdem, 
sed castellum apud Melani Pompo- 
iiium, ad Baetis ostium amnis His- 
paniae in Oceannm Gaditanum At- 
lanticumve, influentis. Ejus ostrea 
possunt esse, quae hie cclebrat Au- 
sonius. Alioqui nihil apud Veteres 
alios legere memini de Hispanic 
ostreis, nisi quod Plinius tricesirao 
secundo ' rufa ' esse scribit. Vinetus. 

34 Et dulciafarris opimcE'\ Ego istud 
farris quid hie sit, non video : et in 
frugis ant carnis mntarem, nisi vere- 
rer, nt ne fuerit olini/aiTis aliud at- 
que obliquus a recto 'far.' Miror 
enim, quod et ' far,' et ' farris,' rec- 
ti, reperiantur in vetere glossario. 
' Far,' ^€La, aires, v\vpa. et post ver- 
sus ali({uot, ' Farris,' feia, vKvpa. 
Idem. 

Et dulcia farris opima] Forte : sed 
dulcia farris opimo : possit et carnis 
legi, sicut supra ' carnem lacteoli 
visceris ' dixit : et est oppositio inter 
' aspera testis,' et 'sed dulcia opinio 
carnis ' vel /arm. 



1274 



NOTiE VARIORUM IN 



38 Accedunt, qucB fama recens, By- 
znntia] Adjuvi noniiihil sensimi, ali- 
ter distinguendo. Familiare ncn 
poetis tantiim, sed et prosse oiationis 
scriptoribiis, inserere quasdani vorii- 
las, qiias paientliesi includere sole- 
mtis : maxime aiitein in iis ustirpan- 
dis creber Flonis est, e quo loca ali- 
quot addiicam, iiti ea lestituenda 
censeo : libro igitur ii. cap. vi. 
' Quanivis tunc (pudoi) nianu servili 
pugnaret. Nam hue usque tot mala 
compulerant. Sed libeitate donati 
fecerant se viitute Romanes.' Et 
c. XVI. ' Jam et uibeni ipsam tene- 
bat obsidio : sed (fata reruni) qnum 
Metellus dimlcasset, ad victoriam 
Mummiiis venit.' Lib. iii. cap. iv. 
'Itaqueiion ftisus mode ab his aut 
fugatus, sed (simile prodigio !) om- 
nino totus interceptiis exeicitus.' Et 
cap. XXI. * Nam Siilmonem vetiis op- 
piduni, sociiim atqiie amicnni (faciiius 
jndignum) nondiim expugnatiim, (ut 
obsides lebellium et niodo iiiorte 
damnati duci jiibentur:) sic damna- 
tam civitatem jussit Sylla dtleri.' Et 
c. III. ' Venere illi : (qiiam nietus in 
barbaiis nulla vestigia !) diejn pugn* 
ab imperatoie nostro petieiiint, et 
hie pjoxinuim dedit.' Lib. ii. cap. ii. 
'Turn (fceda clades, Romanisque iisn 
incognita) vivus in manus iiostium 
venit fortissimns imperator.' Pliua 
sunt, sed piget adscribeie. Diram 
tribns verbis, omnia ista apiid Flo- 
rum sine exclamationis particulis, o, 
proh, et similibns nominandi casu le- 
genda esse, ut liquet ex animadver- 
sis poetarum locis. Silius Ital. lib. 
XIII. vs. 481. 'At Celtas vacui capi- 
tis ciicuuidare gaudent Ossa (nefas) 
auro, et mensis ea pocula servant.' 
Virgilitis in Ciri vs. 200. ' Daiiliades 
(crudele) venit carissima vobis,' &c. 
Idem in Culice vs. 236. ' Et Tityos, 
Latona tuae memor auxins irae, (Im- 
placabilis ira nimis,) jacet alitis esca.' 
Ovidius I. Amor. Eleg. vi. 'Janitor 
(indignum) dura religate catena.' 



Statins lib. i. Thebaidos : 'Scandere 
quin etiam tbalamos hicimpius hares 
Patris, et immeritce greniium inces- 
tare parentis Appetiit, proprios 
(nionstrum) revolntus in ortus ;' ita 
sane scripti libri, quum in vulgatis 
sit, proprios monstro revol. Idem pan- 
ic post : ' Cni Phfjebus generos(mon- 
strum exitiabiie dictu : Mox ada- 
perta fides) atvo ducente canebat :' 
tibi a-que bene scripti : falo ducente, 
Sfd, Ht sunt SeuTfpai (ppovriSes ple- 
runique ao<pu>Tepai, to laudant taninm 
in laudat mutandum existimo, sic ut 
sit constructio, quae fama recens 
laudat generata subter Byzantia lit- 
tora. 

ao Insana add] In insane littore, 
et quod fcrinnt ' insani flnctus,' ut 
Virgiliano pastori appellantur in no- 
no Biirolico. Usus est rursus Au- 
sonius in Perioclia libri sexti Odys- 
sea>, et Paulinns in vtrsu octoge- 
simo Epist. primae ad Ausonium. 
Vinelus. 

40 Promoti celebrata dads] Promo- 
tiana haec ostrea aliunde non novi : 
neqne scio, quis hie Ausonii tempori- 
bus Promotus fuerit. Prosper et 
Marcellinus comes, et Cassiodorus, 
Promotum niemorant, Consnlem or- 
dinarinm sub Valentiniano secundo 
et Theodosio. Idem. 

43 Quotietis dexlrce invitatio mensct] 
'Dextera mensa 'an hie sit alia, quam 
amicorum, nescio. Idem. 

46 Parasitorum coll. Plautinoruml 
' Collecta ' coena est, quae Graecis 
epavos vocatur, ut sodaliura epulae, et 
accubatio epularis juvenum, ut te- 
tradistarum symbolam conferentium, 
Turtiebus. 

Collegia Plautinorum'] Ita legimus : 
sic Appnleius in Apologetico: ' te- 
mulentum illud collegium parasitos 
tuos.' Nam non sequiniur doctissim. 
Turnebum, (jui legebat collectas Plau- 
tinurum. [Vid. >'oi. praeced.] Atqui 
tantum abest, ut 'Parasitorum ' ullae 
sint collectap, ut ipsi semper arrin- 



AUSOMl EPISTOLAS. 



1275 



$o\oi epnlentur. Scaliger. 

Collegia Plautinorumi Ms. Collecta : 
forte, Collipliia. Habes in versii l*laii- 
ti, iibi Toxiltis parasito coenain parat. 
Juvenalis : ' Comedunt coUiphia paii- 
cac.' Gronovius. 

ParasUurum collegia Plant i nor ttm} 
Id est, quales Plautus desciibit, om- 
nium ctipediarum ac deliciarnni in- 
telligentissiinos helluones. Saiisbe- 
riensis Poljcrat. lib. viii. cap. vi. 
* Epulones convocant, et parasites, 
et collegium nugatorum, qui aliens 
iiidore ciilinae capiuntiir.' Sed Col- 
lecia forte fiiit in libro pro Collegia' 
Hinc factum culkctia et collecta: quae 
quidem literarum consiniilium depra- 
vatio in autiquis scriptoribus hand 
rara. Sic apud Optatum Milevita- 
iium legas, 1. vi. extr. ' Alias aves 
clausas portat in cavea, et visceratas, 
alias ad imaginem viventium olim 
e.vstinctas fallacibus ramis, quasi vi- 
ventes imponit:' corrige : in cavea, 
eeisceratas alias ad imaginem viventium, 
olim exstinctas, Sfc Sequentia indi- 
cant hiijus loci emendatiouem, ab 
aliis frustra tentatani, esse verissi- 
mam. ' Evisceratse aves ' sunt, quae 
desiccatJE extiactis intestinis instar 
vivarum se gerunt, quales exoticas 
divitum curiosorumque hominuni mu- 
sea, familiares et vernaculas coquo- 
rum officinap ostentant. Qua; aiiteni 
Burdigalensis Potita ' Collegia Plaii- 
tina ' nominat, ea D. Hieronynnis in 
Apolog. pro libris adv. Jovinianum 
editis ' Plautinas famiiias' appellavit, 
liomines nenipe ventri et voluptati 
deditos : ' Inventae sunt,' inqiiit, 
'PlautinaE familiae, etscioli tantum ad 
detrahendum,' Sec. 

17 Sed festos quia scepe dies] Mala 
diitinctio feceiiit sensuui obscnrio- 
reni : banc sustuli, nequid inconsulte 
novatum vidcatur. ' Adivi ' rt-ffiren- 
dum ad sequentem vcii^uui ; to ' sed ' 
antem colwiet cuui 'aiidivi,' quod 
est in versu ultimo. 

50 Aut sacra repot ia p(itnim\ ' Kcpo- 



tia,' quae in secundo libri secnndi 
Sermonuni Horatii pro quibuslibet 
testis diebus poni vetus commentator 
scribit, ha^c qua; proprie sint, anibi- 
gitiir. ' Repotia,' legimus apud Fes- 
tum fuisse, quum postridie nuptius 
apud novum maritum crenaretur et 
sic quasi reficeretur potatio. In com- 
meutariis Acronis, * Repotia,' vel se- 
cundum a nuptiis diem, quo virgo 
ad muliebrem babitum coniponere- 
tur : vel septimum, quo soleret nova 
nupta redire ad parentes suos. ' Re- 
potia ' etiam ex eodem Grammatico, 
et ex hoc Ausonii loco, suspicatur 
Turnebus esse dicta, quce celebra- 
bantur liberis uatis convivia, quos 
parentes toUere decrevissent. Sed 
est aliud, quod de hoc verbo mone- 
am. A ' repotando ' namque quum 
deducere videatur Festus : et sic 
repotia recte scribi nemo non putet, 
in vetusto illo Lugdunensi libro re- 
portia erant : reportiaqne legit apud 
Horatium, patrum nostrorum niemo- 
ria, Christophorus Landinus,ac scrip- 
sit a ' reportando ' esse dicta. Vinetus. 

51 Mcminique bono] Cur non bonos? 
Gronovius. 

No. 399. 1 Si qua fides] Cum esset 
in Santonis, in Novero pago, ubs 
villam iiabebat, invitat Axium Pau- 
lum Bigi rritanum ad agrum suum. 
Itaque necesse ei Blavia iter facere. 
Recedenle enini a;stu Oceani, triuuj 
liorarum secundo Garumna evectio 
est Biaviam navigio expedito : tem- 
poribus vero Ausonii ea navigia 
vocabantur Cursoria- : ubi Anto- 
ninus idem iter Burdigala in San- 
tonos docet, mendimi est in no- 
mine 'Blavia-.' Nam legitur iJ/ai'u<o. 
Militarem vocat, quia ibi erat prae- 
siditim niilitum, et liodio quoquc ita 
vocari potest : propter eandeni caus- 
sam. Jubet ipsum I'aulum alVcrre 
secum totam poetaruui et Rlietoruni 
supeliectilem, nun quod non ipse 
habeat, sed (piia, ut colligimus, I'au- 
lus mala fide utebatur libiis Ausonii, 



127G 



NOTvE VARIORUM IN 



neqiie rcd(iebat. Propteroa lego: 
Nobiscum invenies, Karevdnna. si libet 
wti. Non Pa;na,sed Grcccafide. Apiid 
nos qiiidem invenies, inqtiit : sed ea 
lege, lit KUTivwTziov iitarc. Quid est 
Kareuiiirtov ? hoc est, lit non ' P<Ena,' 
sed ' Grzeca fide' utaris : ' Grasca 
fide ' dicitur solvi, quod praesenti 
peciinia solvitur. Qiiare iile apud 
Plaiitiin), qui dicit ' maniis ' siias 
' oculatas esse ' et ' credere quod vi- 
dent' postiilat ut sibi ' Greeca fide,' 
Kol ivciTnov solvatur. Sane possem 
illud KaT€vSir\ta, de poeniate qiiodam 
interpretari. Sed nolo contra animi 
niei sententiain nugari. Quod autem 
Graeca fides in proverbiuni cesserit, 
nbide prsesenti pecunia agitur, patet 
simili proverbio, Shs koI \afie. Quod 
cnm corruptum sit apud Varroneni, 
emendandiiin piitavi. Locus est apud 
Nonium in verbo Fervit. 'Quod leges 
jubent,nonfaciunt,faciant,Doscelave 
fervit omnino.' Legendtim oninino : 
Quod leges jubent , non faciurit : Shs koI 
Aa)3e fervit omnino. Ubi etiam ele- 
gaiiter fervit posuit pro iirnroXa^n, 
hoc est, in frequenti usu est. Minim 
tamen Aiisoiiium hac in Epistola 
praecipere Paulo, ut secum afferat 
libros, quanquani ipse habeat : in ea 
vero Epistola, qua? iucipit, ' JE(\\\o- 
ream,' jubet nulios afferre, quia apud 
se inveniet. Scaliger. 

2 Plasma] Fignientum, et commen- 
tum. Vinetus. 

4 Alumne quondam] Qui ab ill is 
alebaris, docebarisque : qui tunc ea- 
runi quasi filius duicissimus, nunc 
vero pater es potius, vel proavus, ab- 
avus, atavus, tritavus, aut siquid est 
antiquius, ob singulareni eruditio- 
nem. Vinet. 

5 Ut fuit olim Tartessiorum regulus] 
Argautlionium Tartessiorum regein 
indicari, plane constat. Cui centum 
et quinquaginta annos tribunnt A- 
nacreon, Strabo, Plinius : centum au- 
tem et triginta, Asinius PoUio, cen- 
tum et viginti Herodotus, Val. Max. 



Censorinus : trccentosque denique 
Silius Italicus his versibus : ' Argan- 
thoiiiacos armat Carteja nepotes. 
Rex ])roavis fuit humani ditissimus 
a3vi, Ter denos decies emensus belli- 
ger annos.' Quorum imprimis me- 
morem fnisse Ausoninm, duni versi- 
culos meditaretur suos, vox ipsa 
' proavis ' non nihil ostendit. Nee 
praeterea ambigiinus, posse fieri, ut 
cum Anacreonte Silio conveniat, si 
quis ita legerit : Ter quinos decies 
emensus belliger annos. Sed Ovidia- 
num illud meminerimus, ' Exit in im- 
niensum fojcunda licentia vatum : 
Obligat historica nee sua verba fide.' 
Ne quis autem abuti nos authorum 
testimonio existiniet, erratum triplex 
in Val. ac Cens. recognoscat, opor- 
tet : ' Arganthonius Gaditanus,' in- 
quit Val. ' tamdiu regnavit, qnam 
diu etiam ad satietatem vixisse abun- 
de foret. lxxx enim annis patriam 
suam rexit, cum ad imperium r,x 
annos natos accessisset. Cui rei certi 
sunt authores. Asinius autem Pollio, 
non minima pars Rom. styli, in tertio 
histor. suarum libro, centum ilium et 
triginta annos explevisse, commemo- 
rat, et ipse niimerosEe vivacitatis 
baud parvum exemplum, Hujus Re- 
gis consuinmationcm annorum minus 
admirabilem faciiint jiithiopes, quos 
Herodotus scribit centum et trigesi- 
nuim annum transgredi.' Hactenus 
Valer. Legendum vero : Cum ad im- 
perium XL. annos natus accessisset : ex 
Mss. omnibus Codd. (omnes autem, 
quos videre nobis contigit accipi 
voluinus.) Atque ita fiet, ut Hero- 
dotuiti authorem etiam sequutiis ap- 
parcat, cujus in Clio haec sunt: 'Atti- 
KS/xtvoi Se is rhv Tapnffa'hv, irpocpiXets 
iyevovTo T(f ^acnAritToov TapreffO'iaii', rep 
oiii'oij.a f^iv ■/jv 'ApyavBiivios. irvpavvriffe 
Se TapTeaaov oySwuovra irea, iBitccre Se 
irdvTa, uKoai Koi eKa.T6v. Quod autem 
legitur, sciibi ab Herodoto, yEtbio- 
pes, centesimum et trigesimum an- 
num transgredi, emendandum c, et 



AUSONII EPISTOLAS. 



1277 



XX. ex iisdem codicib. nee noii Hero- 
<loto, qui lib. III. erea ixlv, inqnit, es 
eiK0<7'! KUi fKarov tovs ■jroA.Aouj cimuiv 
aviKvhaOcu. Nunc ad Censoriimm : 
' Poeta; quidein inulta incredibilia 
scripserunt, nee minus Histoiici 
Graeci. Quamvis a vero par non 
fiiit decedere. Ut Herodotus apud 
qneni legimus, Arganthonium Tartes- 
siorum legem c. et l. annorum fuisse : 
aut Ephorus, qui tiadit, Avcadas di- 
cere, apud se Reges antiques aliquot 
ad ccc. vixisse annos.' Reponeu- 
dum antem Anacreon pro Herodnlo, 
Nam Plinius ait: 'Anacreon poeta 
Arganflionio Tartessiorum Regi, c. 
et L. tribuit annos.' Et Strabo : ' ob 
banc caiisam Anacreontem bunc in 
modum dixisse, Equidem Amaltbeaj 
cornu nolui, neque annorum c. et l. 
imperium tenuisse Tartessi.' Caete- 
runi Herodotnm, regem ipsum no- 
minatim descripsisse, et Argantbo- 
nium vocitasse. Vel potius in ipsis 
numeris putandus est error, ac scri- 
bendum : c. et xx. nomenque Hero- 
doti custodiendum. Sed vcluti boc 
ipsum diligentius considerandum non 
negaverini ; ita illud longe magis, 
quod Lucianus centum et quinqua- 
ginta Argantbonium egisse annos, ex 
Herodoto, nee non Anacreonte testa- 
tur in Macrobiis : ' Apyavduivios /xev 
oOy Taprecrciuv ^aaiXevs TnvTTjKOVTa koi 
(Karhv ?T7j Biwvai XeyfTat. oos 'HpoSoros 

6 KoyoTTOihs, Kol 6 fJ.i\01T0lhs 'AvUKpiCOV. 

aWa TOVTo ixtv, fxZQ6s riffi SoKei. Accurs, 
6 Tartessiorum regulusi Tapreaahs, 
est urbs Hispania; in Gaditano lit- 
tore, a Huvio ejusdem nominis dicta, 
de qua nieutionem fecerunt Aristote- 
les, Strabo, Stepbanus, aliique multi, 
regem babuit Argantbonium nomine : 
quern poi-ta Anacreon centum etquin- 
quaginta annos vixisse scripsit, auc- 
tore IMinio : sed Cicero de senectnte, 
et Valer. Maxim, libro octavo, ex 
Herodoto, centum et viginti taiitum. 
Vinetus. 
• El si I'ierias] Tametsi suas Mu- 



sas sinit interdum mentiri et fallere, 
nunquam tanien ipse nientitur ncque 
fallit. Lira, et porca est terra elata: 
sive terrffi longus cumulus, et quasi 
agger inter sulcos. Sulcus vero, id 
est, oi;Aa|, unde auAaKa accusativus, 
longa ilia fossa, quai aratro fit per 
terram tracto. Ab iis lirare, por- 
care, sulcare, liras, porcas, sulcos 
facere, et terrani aratro proscindere. 
Lndit autem Ausonius in verbo ' It- 
rare,' ad Gra?cuni \T]p(7v proxime ac- 
cedente : quod significat nugari, men- 
tiri, desipere, et delirare : quod ' de- 
lirare,' unde ' delirium ' fuit in Viro 
bono : estque proprie nou recto sul- 
co lirare, sed deflectere. Erasmus 
in proverbio Nugas agere. Id. 

15 Qua glared] In E()istola ad 
Paulum scribit eruditissimus Poeta : 
' Qua glarea trita viarnm Fert milita- 
rem ad Blaviam.' Notissinuim vulgo 
sane quid sit ' glarea,' notissimuni 
et Vibiscis Saiitonibusque, viam quae 
Blaviam ducit, glareosam esse : non 
tamen id simpliciter in Ausonio acci- 
piendum. Nam eo tempore 'glarea' 
accipiebatur pro aggere, seu militari 
via. Augustinus de Civit. Dei lib. 
XXII. c. 8. 'Sed ista nee similiter 
innotescunt, neque ut non excidant 
animo, quasi glarea, memorize crebra 
leetioue teruntur.' Recte et elegan- 
ter Augustinus. Nam quid trilius, 
quam niilitaris via ? Propterea et 
eadem nietapbora Aristoplianes dixit, 
ovTTu alauiiTou TreTTttxTj/cas. Quippe at 
\fai(p6poi et militares via proprie di- 
cuntur TTanlaOat. Porro non dubium 
est, quin vere a nobis exposita sit 
'glarea' pro aggere publico. Nam 
aini(ppa(rriKais ita dicta est, cum desa- 
bulata potius et ex 'glarea' niobili 
stabilis reddita csset, qualis via Do- 
mitiana in silvis apud Papinium. 
'Desabulare' enim id vocabaut. Var- 
ro Sesquiulysse ; ' Unam viam Zcuo- 
na mcenisse : duce virtute bane esse 
iiobilem. Alteram Carneadem desa- 
bulassc, bona corporis scculuin.' 



1278 



NOT.E VARIORUM IN 



Nam quod Nonius legit * Desubulas- 
se/ et interpietatur peifodisse, in 
hoc more suo nobis fucum facit. Vide, 
num qui viam miinit, is recte dicatur 
eam perfodeie : et qui perfodit viam, 
num lecte subiila id faceie possit. 
Sed ejusmodi sunt Grammaticoriim 
judicia. Quis nescit diversam sen- 
tentiam Zenonis et Carneadis fuisse 
■Ttepl TfAwj/, hoc est, de finibus bono- 
lum et nialoium ? hujus quidem me- 
t<im aperijv: Carneadis autem Tairpcora 
<pv<Tiws. Ha; sunt igitur duae illae 
viEB, de quibus Varro sentit. At ho- 
die, ut leguntur ilia verba apud No- 
nium, quis intelligat ? Monstra enim 
plane sunt ilia : ' unam veniam esse 
amovisse. d. v. h, e. n. a. C. desubu- 
lasse.' Ergo ' desabulare ' recte dic- 
tum de aggere publico muniendo. 
Scaliger, 

16 Militarem ad Blaviani] Quae 
postea Blavia vulgo, delude Blaia 
fuit dicta. Oppidulum est munitissi- 
mum in Garumnee ripa Santones 
spectante situm, leucis sep(eni a Bur- 
digala, duodecim aboslio Garumnae, 
aSantonis quindecim, ut mode dixi- 
mus, vix quadraginta jugera, ut ex- 
istimo, obtinens soli ; custodes vigi- 
lesque habens perpetuos : qui inter- 
diu et noctu non solum locum ilium 
custodiant diiigenter, veruni etiam 
ex ea specula, quid toto late fiat Ga- 
rumnasiirsumdeorsumqueobservent: 
et si qua forte hostilis classis prae- 
terire conetur, prohibeant inde illi 
gnaviter multis tormentis, quantum 
tamen perfluminislatitudinem liceat: 
quae illic est duum niillium et ducen- 
torum passuum. Sic militavis nomine 
semper esse digna pergit Blavia. De 
qua subscribam, qua; iu Notitia Im- 
perii Roniani leguntur : ' Sub dispo- 
sitione viri spectabilis, duels tractus 
Armoricani et Nervicani, Tribunus 
cohortis primue novae Armoricae Gran- 
nona in littoreSaxonico. Pra»fectus 
niilitum Carronensium Blabia. Prae- 
fectus tnilitum Maurorum Venetorum 



Venetis.' ' Blaviam ' vero qui me- 
morarit, antiquiorem Ausonio non 
habeo, nee post Ausonium Gregorio 
Turonensi, Aimoinoque Floriacensi : 
qui ' Blaviam ' istam militarem, ' cas- 
trum' vocant, hie in rebus CaroU 
Martelli principis Franci clarissimi, 
ille in libro de Confessoribus : inter 
quos recenset Romanum ilium Bla- 
viensem, Ausonii poetae, et Martini 
Turqnensis Episcopi coaevum : quern 
scripsit Sigibertus Chronicus mortem 
obivisse anno Christi trecentesimo 
octogesimo quincto : et cujus ' se- 
pulchrum Blaviensi castello conti- 
guum,' ut Gregorius loquitur, et Ba- 
silicam, in qua sepultum fuisse regem 
Charibertum Ado Viennensis scribit, 
civilia nostra bella solo nuper a'qua- 
runt. In Itinerario Antonini Blavia 
Blavidum quidem esse videtur : sed 
de isto auctore nihil comperi : in cu- 
jus libro nullum non vocabulum frede 
corruptum. Vinetus. 

21 Congrege'] Congregato vulgo. 
Idem verbum legimus in versa qitin- 
quagesimo tertio Gripi, et legendum 
suspicamur in Periocha ultimi libri 
Odysseae : sive ' congrex ' ejus fue- 
rit rectus, sive ' congregis ' et ' con- 
grege.' Aurelius Prudentius poeta 
Christianus, Ausonio non major, eo- 
dem obliquo ' congrege,' pro con- 
sentiente, et concordi, usus est, libro 
secsiiido contra Symmachnni : 'En 
ades omnipotens, roncordibus influe 
terris. Jam mundus te Cliriste ca- 
pit : quem congrege nexii Pax et 
Roma tenet.' Apuleiiis veroseptimo 
Metamorplioseos ' congregem ' dixit, 
sed hoc pro eo, qui sit ejusdem gre- 
gis. ' Equinis armentis,' inquit de 
se asino, * namque me congregem 
pastor egregius, mandati dominici 
serus auscultator, aliquando permi- 
sit.' Contrariae significationis est 
' segrege ' pro ' segregato ' separa- 
toque apud eundem Prudentium, qui 
et ' segregem ' dixit in hymno septi- 
mo Cathemerinou de Elia : ' Fragore 



AUSONll EPISTOLAS. 



1279 



ab omiii quein remotum et segregeni 
Spievisse Iradaut criminum frequen- 
tiani.' Sed ' segieges ' etiam plu- 
raie Seneca in Hippolyto, et Sidon. 
in Epist. duodecimaqnincti, et tertia 
noni. Idem. 

22 Noinen plateas perdere'] Plateae, 
et vise nrbis, quantumcnnqne sunt 
7rXaT€(ai, et latae, hde videntur angus- 
ta?, qiium non omnes facile capere 
possnnt homines, qui in eas convene- 
lunt : et sic suuni noaien amittunt. 
Idem. 

24 Tene, feri] Simili t'ernie modo 
qusstiones exercentiuni strepitura 
expressit Ammianus lib. xxix. ' Igi- 
tur,' inquit, ' cum Fraefecto pratorio 
snmmatibus quasitis in unum, qnibns 
cognitiones commissee sunt, intendun- 
tur eculei,expediuiitur pondera plum- 
bea cum fidiculis et verberibus. Ke- 
sultabant omnia truculentse vocis 
horroribus inter catenaruni sonitus, 
tene, claude, comprime, abde, minis- 
tris officiorum tristium clamitanti- 
bus.' 

27 Nee prodest penetrale'] Absurdum 
videtur, vnlgi clamoies, et praeter- 
euntium strepitus per tectum ingredi 
ad aures, praesertim clausa domus 
intimaque subeuntinm, vox enimipsa 
in altitudinem prserepta, inque lati- 
tudineni progressa, resilire per tec- 
tum (iii sint alia sublimiora tecto 
corpora, quae scandenti occurrant, 
atque obstent) non potest. Enien- 
dandum itaque putaveriin, per septa, 
ut intelligantiir non externorura tan- 
turn parietum praecinctioncs, sed in- 
ternee quoque septiones. Ac videtur 
Aubonius intimam Naturae rerum 
quaestionem secutus, ex Lucret. 1. i. 
his versibus : ' Inter septa meant vo- 
ces, et clausa domorum Transvoli- 
tant.' Nee multo post ; ' Transit 
enim fulmen caeli per septa domorum, 
Clamor ut it vocis.' Maro quoque 
in Georgicis, ' Domorum septa ' vo- 
cat. Nequc illud etiam ambigiinu.s, 
futurnm aliquem, qui 'tecta,' loca 



ipsa clausa obstructaque, intellectu 
simplici, protinusque obvio, arripiat. 
Accursius. 

38 Socci et Cothurni musicami Co- 
mcedias et Tragoedias. Vinelus. 

41 Nubiscum invenies nullas, quia 
liquimus, ejo] Corruptus hie videri 
possit versus, neque suis syllabis 
enunciari facilis, non injuria. Gne- 
cum quippe verbuin, more suo, usur- 
passe Poetam crediderim *& quod 
est eo, vado. Eodem modo et in 
Plautino Epidico versus terminatur : 

* Unde lubet, nam nisi illas ante So- 
ils occasum hodie e\a>.' Sic quoque 
baud procul inde dictum Ausonio, 

* Torqnet ouAo/fo,' id est, 'sulcum.' 
' Salaminius JEaa ' pro ' Ajax.' Quan- 
quam GrtEcis potius scribendum Ute- 
ris pntaverim Aifas, non tam uti earn 
soni fugerit asperitatem in Latino 
nomine, quam ut ipsum quoque ge- 
niitum in flore scriptum indicarit. 
Sic et illud : ' Nobiscum invenies uax' 
(vdirMa.' Riiythmi videlicet spe- 
ciem, quem saltarent arma quatien- 
tes. Et ad Probum : ' vacare digna- 
bunt K6pM.' Sed el in Epistola ad 
Paulinum. » literam fuisse illam in- 
nuens, qua Lacedzemonii Philippo 
regi abnuentes responderuut, ab U 
nostra versum coepit. Meminit ejus 
Plutarch, irepl aSoKiffxias, uec uon in 
Aj)oplithegm. Accursius. 

Catenoplia^ Apud Suidam legimus 
' catenoplion' speciem rhythmi Car- 
miuisque fuisse: ad quod saltabant 
Veteres, arma quatientes, scribitque 
Graecus Hephjestionis commentator, 
KanvdivKiov esse unum ex lieroici me- 
tri generibus septem ; (|Uod habet 
duos dactylos et unum spondeum : 
hocque adducit excniplum ex primo 
Iliados : *fls (pa.ro SaKpvxtw, toD5' e/c« 
\ve ■ttirvia. ixijTrip. Cujusmodi fuerit 
hoc Virgilianum : ' Nos patriara fu- 
gimus : tu Tityre Icntus in umbra,' ct 
hiijus Epist. versus .5. Vinelus. 

42 Non Fana] Non Punica fide. 
Poeni namque semper vani et fcedi- 



1280 



NOT.Ii VARIORUM IN 



fragi sunt Iial)iti. Sed Gripca, id est 
sincera fide, et certa. GisBca tamen 
fides eadcm ciim Piinica in ianibico 
Epistolae vicesiniEe seciindae ad Paii- 
linum : sed vide liaec adagia apud 
Erasmum. Idem. 

No. 400 Versus 7neos'\ Sidoniiis 
Apo4l. cap. 23. ' Ciim jam pro nieri- 
tis tais paraiem Consenti, columen 
deciisque nionim, Vestrae laudibiis 
hospitalitatis Cantiim impendeie pau- 
peris ciciitae, Ultro in Carmina tu 
tubani recludens, Converso ordine 
versibiis citasti, Suetum hidere sic 
magis scdalem. Paret Musa tibi, sed 
impudenteni Multo cautius hinc sty- 
lum niovebit. Nam cum Carmina 
postules diserte, Suadesscribere, sed 
facis tacerc :' ad quern plura Savaro. 

Editionis alwna'] Sic malo, quam 
editioni. Gronovius. 

§ 2 AmpUata'] Ampliatio diceba- 
tur in Judiciis, quuni causa esset ob- 
scr.ra,et judicium differebatnr in teni- 
pus. Budaeus in annotationibus ex As- 
nio Pediano. Vinetus. 

Qualis emerscrat mart] Epigranima 
centesinium et sextnm. Idem. 

Et consternavit] Obstupefecit sua 
pulcliritudine, et attonitum reddidit 
forma judicem Paridem pastorem. 
Lucianus in Dearum judicio. Idem. 

§ 3 Delirus] Est Pauli Comosdia. 
Scaliger. 

Delirus titus] Pocmatis nonien a 
Paulo scripti. Vinetus. 

In re tetiui] Ailusio ad Virgilii lo- 
cum, queni indicavinius in Praefatio- 
nem in Technopapgnium. Idem. 

Ut palmes audacior} Qua? ante tern- 
pus germinare festinant, ' secutis fri- 
goribus exuruntur,' Plinius in princi- 
pio septimi decimi Natural. Histor. 
Idem. 

§ 4 Dissonum quem Colonomon, Sfc.^ 
Sphingis aenigma sunt ilia, quaa bic 
Jiodie leguntur : Denique dissvnum, 
quem Colonomon existimo proprie a Phi- 
lologis appellatum, accrevi. Hapc est 
veterum editionum, et quod pluris 



facio, Aldinae Icctionis. Hoc, nisi 
fallor, nihil aliud est, quam si dice- 
ret : Ego malus Musicus obstrepui 
bono Musico. Nam cum Delirum 
suum Ausonio recitasset Paulus, et ita 
ille placiiisset Ausonio, ut vereretur 
suum poema Paulo recitare, ne scili- 
cet Deliri comparatione ilia sorde- 
rent : tamen, inqnit, ego tandem non 
solum ineptiam meam detexi, qui 
post Delirum tuum ausus sim cursim 
poema meum recitare, sed etiani ean- 
dem auxi ineptiam, qui tibi ipsum 
poema miserim. Metapliora a Mu- 
sica : ut si cauente bono Musico, ant 
psallente bono Citharoedo, ineptus 
quis interea obstrepat, et velit ipse 
quoque avTi\\/d\\iiv. Quare t6voi illi 
Musices dicuntur SidcpwvoL, hoc est, 
* dissoni.' Martianus : ' Stdfovoi,' in- 
quit, ' id est, dissentientes sunt, qui 
cum percussi fuerint, invicem discre- 
pant.' Eos igitur tonos se percussisse 
ait Ausonius bene canente Paulo, et 
doctissimum poema rccitante, atque 
adeo omniuo effecisse, vSfxov ilium, 
qui a Musicis dicitur ko'Aos, hoc est, 
niutiius, et in eo ridiculuui se fuisse. 
Utitur autem verbo ' accrescendi' 
apxaXiMs : transitive enim posuit. Lo- 
cus autem ita interpungendus, et cor- 
rigendus : Denique dissonum, quem 
Colonomon existimo proprie a Philologis 
appellatum, adcrevi. Ut jiibebas, recen- 
ti versuum tuorum Icctionc non ausus, ea, 
qucE tibi jam cursim fuerant rccituta, 
transmjtto. Nam cum ex recenti ver- 
suum Pauli recitatione Ausonius ver- 
sus suos prae illis sordcrc putaret, et 
juelius sccum agi,si supprinieiet eos, 
quam si exscriptos Paulo legendos 
daret, ne se apud eruditissimum vi- 
rum traduceret, eos tantummodo cur- 
sim rccitaverat, neque ausus erat 
tradere. Postea tamen rogatu vel 
jussu Pauli cos nunc illi transmittit 
scriptos. Scalif^er. 

Denique dissonum'] Locus hie cor- 
ruptus est : ubi quae leguntur colono- 
mon, et tollenomen, OoKoifxivov, id est, 



AUSONII EFISTOLAS. 



1281 



turbidum, esse debere putat Jacobus 
Fanensis capita tertiodecimo coUec- 
taneornni. Notandiim autem ' ac- 
crevi' activa significatione, pro auxi, 
Vinelus. 

Denique dissonum, quern Colonomon, 
^■c] ' Dissouum' ilium ' Colonomon,' 
ignorare rue fateri malo, quam viro 
IHustri bircum mulgenti cribrum sup- 
ponere. Cerle scriptum Ausonii est 
bnjus indicis sive tituli, quod ad se 
luitti voluerat Paulhis, Ausouius au- 
tem niittere veritus est, quasi boc 
cum Deliro Paulli comparatum uimis 
sorderet. ' Adcrevi' autem activa 
significatione, quod ingerunt Scali- 
ger et Vinetns, nou est nauci. Sed 
scribendum : Denique Dissoiiiim, quern 
Colonomon exiitimo propriea Philologis 
appellatum, ad te mittere, ut jubebas, 
recenti versuum tuorum lectione 7ion au- 
sus, ea quce tibijam cursim f iterant red- 
lata, transmitlo. Gronovius. 

Etenim hoc poposci] Legendum : po- 
poscisti: nempe, ' Dissonum meum' 
ut ad te mitterem : illud, quas tibi 
jam fuerant recitata, mittere. Neque 
offendor hoc poni, uti potius illud poni 
debuerat, et vicissim. Sic enim nialu- 
isse interduni Veteres in Observati- 
onum tertio, ni fallor, notamus ad 
Symmacbi locum. Idem. 

Ad cundem lapidem bis ojfeiideres^ 
Bis peccares eadem in re. Vinetus. 

k 5 Vide, mi Paule] Alterius Epi- 
stola? boc principium est in nonnuUis 
codicibus. Idem. 

Sec de mimo planipedem, nee de co- 
viadiis histr.'\ Rectius comcedis ex Ms. 
codice ; quanquam pro ipso quoque 
opere sit mimns non infrequens. Ac- 
cursius. 

Nee de mimo planipedem'] Ml/xos, qui 
aliorum dicta factave et gestus imita- 
tur, ut Pbilistion quondam apud Gra?- 
cos, Publius et Laberius apud Ro- 
manos. 'Planipedem' et ' mimum' 
scribit idem esse Diomedes libro ter- 
tio. Quartam numerat togatarnm 
fabularum speciem, ' planipedisqiie' 



appellationem ex eo esse, ' quod ac- 
tores plauis pedibus, id est nudis, 
proscenium introirent, non ut tragici 
actores, cum cotburnis : neque ut 
comici, cum soccis.' Vinetus, 

Etiam de pronunciatione ridercs'] Ad- 
eo inepte pronunciarem. Hujus loci 
meminimus in Epistolse Ausonii quar- 
t£e versum quiuctum decimum. Id. 

Etiam de pronuntiatione rideres] D. 
Hieronym. in Epitaph. Nepoliani : 
' Et quidquid minus in opusculo erat, 
distinctioue moderata, et pronuutia- 
tionis varictate pensabat: ut in reci- 
taudo ille ipse vel placere quotidie, 
vel displicere videretur.' Vide Gell. 
lib. XIII. cap. 30. Vinetum ad Epist. 
IV. et Protrepticon. 

Ovum tu coque] Vel quoque: nam 
utroque niodo scribebant. Videtur 
famem indicere Paulo manenti in fun- 
do suo Crebenno, cum praecipit illi, 
ut ' coquat ovum passeris marini,' 
Loc est, Strutbiocameli. Sic in Ephe- 
Dieride : ' locus ordinandi quoqui.' 
Nam quae suavitas in ovo Struthio- 
cameli, eoque vetusto? Itaque salse 
ilium dicit in Crebenno villa esurire, 
in qua nihil nisi ovum Strutbiocameli 
habebat. Scinius enim ea pro orna- 
mentis, aut a.vr\ KufxriXian' suspendi. 
Ego, inquit, vino Vibisco, quod San- 
tonos jubeo dcferri, bene me ciirabo, 
tu vero * coque ovum passeris marini,' 
quod solum tibi de tuis bonis relictum 
esse ait promus. In quo nimis dica- 
citer, meo judicio, pauperculo amico 
insultat. Nam sine dubio videtur 
ejus supellex omnis a creditoribus 
capta fiiisse, et nihil illi pra-ter ovum 
Strutbiocameli, quod pro lacunar! 
pendebat, relictum fuisse. Constat 
enim ipsum Paulum agellum proscrip- 
sisse venalem, eere, ut puto, alieno 
oppressum. Hoc enim indicat Au- 
soniiis ipse, nimium et in hac quoque 
parte dicax, et urbanus, cum ait: 
' Sic, qui venalis tam longa actate Cre- 
bennus Non habet emptoreni, sit tibi 
pro prccio.' Ex his igitur patet, quod 



Delph. el Vur. Clas. 



Auson. 



4 M 



1282 



NOT.E VARIORUM IN 



ait Ausonius de ovo Struthiocanieli 
relicto, allnsnni ad exactoies nonii- 
luini, qui nihil aliiid reliqiieraiit. Kt, 
(\y\od ait, coqiie : nitniriiin quod niliil 
illi esculenti reliquissent. Urbana 
quideni ista, et salsa : sed qua*, in 
amici calamitate mihi vidcntiir im- 
portuna. Ita non parcit Theoni, 
quamvis amico, ilhulens ejus pauper- 
tati : an intelligenduni est siraplici- 
ter, et diceudum prwcipi Paulo, ut 
sibi deteratur illud ovum i 'Strutbio- 
canielum' interpretamur ' passeiem 
niariuuni.' Nam quod avis esset, 
passerem vocarunt, imitatione Grae- 
corum, qui CTpovdiov vocant : quod 
peregrinus, et ultraniarinus, ' mari- 
nuni,' hoc est, SmttSi'tiov, Plautus : 
• Vola cuiricnlo. Isthuc passer ma- 
rinus in circo solet.' Festus : ' Pas- 
ser marinus, quern vocat vulgus Stru- 
thiocanielum.' Scaliger. 

Fundo patri(S~\ ' Fundum patria; 
Bigerritanie' intelligit Crebennum, 
de quo jam locuti sumus. Ex quibus 
colligiiiius Paulum ipsum patria Bi- 
gerritanura fuisse. Bigerri autem 
sunt populi ad Pyreneeos, qui et Bi- 
gerrones liodieque nomen retinent. 
Eorum regio propter Pyrenaeos et 
ventosa et frij^ida est, unde ventum, 
sen lurbinem Bigerritanum a tergo 
flare illis, qui per Vasates iter Bur- 
digalam faciunt, ait Sidonius Apolli- 
naris. Jam frii;idam esse, et vini in- 
feracem, qua parte Pyrenseis adjacet, 
non solum nos scimus, sed et Auso- 
nius quoque ipse testatur, qui dtrra- 
<pv\ov propterea vocat, et OvfxaXyta, 
Sic enini de Paulo Musas alloquitur : 
'Acrra'pv\(j> ivl x^PV babet 6vij.a\yea Kia- 
XW- Prffiterea magis confirmat Pau- 
liuiis ad Ausonium scribens, qui'eos 
vocat ' Peliitos,' propter mastrucas, 
quas ob frigoris immanitatem fere 
semper gestant. Easque hodie vo- 
cant Graeco nomine fliarlotas, quasi 
IxaXKccTas. Eorum civitas Tarba, in 
qua hodie est Episcopatus. In No- 
titia provinciarum Galliae legitur 



' Civitas Tursa. ubi castrnm Bigorra.' 
INIelius quidanj codices Tttrha. lege 
Tarha. Non enim semper, ubi ex dis- 
positione Romanonim censebatur ci- 
vitas, ibi et continue Episcopatum 
esse censendum est. Nam olim Be- 
nearnensium civitas erat oppidum, 
quod hodie Hor tenses vocatur: hodie 
Episcopatus est Lascnrrae. Benear- 
num esse quos hodie Hortenses vo- 
canius, ad flumen Gavcn, certissinunn 
est ex Antoniuo, qui asaltu Pyrena?o 
ex Hispaiiia Eloronum venientes de- 
inde Benearnum deducit. Et ex eo- 
dem saltii Aquas Tarbeilicas profec- 
tis idem oppidum assi^nat Tolosam 
proficisceiitibus. Preeterea Bearnen- 
sis principatus bine nomen habet. Et 
scimus ejus principatus nobilissimos 
et populosissimos esse Hortenses. 
Eloronum retinet nomen et ipsum 
Episcopatus in eodem prineipatu 
Bearnensi : vocamus enim ' Oloro- 
num,' quomodo et Sidonius ' Oloro- 
nenses.' Sic Elusatnra civitas non 
babet Episcopatum : quae et ipsa ho- 
die nomen retinet. Elsam enim vo- 
cant Vascones, sed pronuntiant Eu- 
sam, quia id est idioma ejus gentis 
ita/, ante s, pronunciandi. Quod non 
frustra dico, cum inepti non pauci 
apud Caesarem legant Flussates: et 
velint esse eos, qui ad Pyrenaeos ci- 
tra caput Garumnae vocantur Fuxen- 
ses. Acuti homines sane. Ego in 
vitis martyrum Aquitanorum a per- 
vetusto et elegantissimoa>ictore con- 
scriptis, quaedam legens, incidi in vi- 
tam Luperculi, qui passus est sub 
Decio in civitate Elusatnm ad Celi- 
sam fluvium. Postea sciscitatus sum 
ab Elusatibus, quomodo vocaretur 
Divus, qui est tutela eorum civitatis : 
responderunt esse Sanctum Loper- 
cum : ita enim vocant. Quare desi- 
nant Veternm scripta contaminare 
somniculosi conjectores. At istae 
sunt hodie in Novempopulania non 
solum civitates, sed et Episcopatus, 
et nomen retinent : Convenes, Conse- 



AUSONII EPISTOLAS. 



1283 



ranni, Ausci Metropolis Noveinpopii- 
lania?, Vasates, Aquensrs, hoc est, 
Aquarura Tarbellicanim. Buiutum, 
Iioc est, Baiona, quasi Boiona, quae 
olim dicebatur Lapuida, ubi erat 
praesidiiim Roniauoriini. Hodie ter- 
ritorium ejus civitatis noineii letiiiet. 
Vocatur enlni Lapord, et pagus La- 
purdensis. Promontorium ostioiiim 
Garuinnte,quod est in Medulis, quod- 
que vocatur a Ptolema>o Kovpiavhv 
&Kpou, hodie vocatur ciiput Buiutum. 
Sed vaide deinaval lingua Vasconnni, 
qua; dicit cap de Butz. est eiiini Boa- 
tum, vel Boiatiini caput, Butz cor- 
rupte, Boates. Item Atyrensium ci- 
vitas rctinet nomen,sed depravatione 
Vasconica. Vocatur enim Airensium 
Civitas, quia y psilon elisuni est, et 
dixerunt Atrensium. sic Elysa, quia y 
psilon conipitur, ut apud Claudiaii. 
' Invadit muros Elysae ;' propterea 
fecerunt Elsam. Quod enim y psilon 
tonipiatur in Atyro, unde dicti Aty- 
renses, ex Lucauo cognoscimus, qui 
dixit: ' et ripas Atyri, quas iitore 
curvo.' Hoc in causa fuit, ut Atren- 
ses, dixerint. Ipsi vero pronunciant 
Aireiises : nam nunquaui aliter solent 
Tr efferre, quam per Ir sic pefrani, 
peiram dicunt, patreni paire, matrem 
maire. Nemini mirum videri debet, 
si cogar his exemplis uti. In re 
cnini nova non omnes statim mihi 
credituros, nisi his rationibus convic- 
tos, puto. Quod non dico propter 
nostrates. Ipsi enim statim sciunt 
quid vclim : sed propter alios Galliie 
popnlos, prEcsertim Francos, quorum 
lingua et mores multum abliorrcnt a 
Novempopulanis. Novempopulano- 
riim longe integrior lingua est, ijuam 
ilioruin, sed illorum cuitior propter 
aulam regis. Ipsi vero Frauci con- 
tra Tr depravant in Ieh, Pet ram, 
Pierre, et similia. Non est, quod ali- 
quis nostra; Gallia; veteres appella- 
tiones locoruni ad recentiora nomina 
revocarc se postulet, nisi pcrfecte 
omnium idlomata tcneat : quae qiii- 



dem facile Vasco discit, Francus 
negligit. Habet et Episcopatum 
civitas Lactoratium, et retinet no- 
men. Dicti sunt et LactonUenses, 
ut ex liac inscrii)tione, quie in ea 
civitate extat, apparet : ' Pro sa- 
lute Imp. M. Anton. Gordiani Pii 
Feel. Aug. et Sabinae Tranquillina; 
Aug. totiusque domus Diviuae. pro- 
que stain civitat. Lactoraten. Tau- 
ropolium fecit ordo Lact. Dom. nos- 
tro Gordiaiio Aug. ii. et Pompeiano 
Coss. VI. Id. Dec. Curantib. M. Ero- 
tio Festo. Et M. Earinio Caro sacerd. 
Trajanio Nundinio.' Hiec ego in 
gratiam nostree Vasconiae, atque adeo 
in honorem tanti poetae huic chartse 
commendare volui. Seal. 

In /undo patrice Begeritanai] Est in 
Aquitauia ad saltum Pyrenaeum, in- 
ter Bencharnenses et Convenas, pro- 
vincia ca^lo soloque aspero, quae et 
Begorra vulgo dicitur, et Bigorru. 
Istos ego Begorros Bigorrosve esse 
puto, qui scribuntur Bigerri in Epi- 
stolae Paulini ad Ausonium prim* 
versu centesimo et quadragesimo ter- 
tio, i in prima syllaba pro e, sed e pro 
in secunda, ante geniinatam liqui- 
dam: unde Bcgerritanus Bigerrita- 
nusve denominativum effinxerit Auso- 
nius hoc loco: cujus alteram r neg- 
lexerint librarii, BegeritancB pro Be- 
gerritmue qui scripserunt. Sic enim 
onmes nostri libri habent, quum Bi- 
gerricus aliud denominativum a Biger- 
ris in cunctis exemplaribus earn ge- 
minet consonantem apud Sidonium 
ApoUinaren), libri octavi Epistola 
duodccima. Vlnetus, 

No. 401 Av(t6piot] Epistola bilin- 
guis, quam ad Axiuui Paulum Rheto- 
rem Bis^erritanuui mittit, et cruditis- 
sima et elegantissima est. Atque 
utinam minus corrupta ad nos perve- 
nisset : neque in ea emaculanda po- 
tius, quam intcrpretanda laborare- 
nuis. ljlnwn(]ue tanien a nobis nc- 
cessc pru;stdndum fuit : nam primum 
maculas, quas potuinui?, eluinms ; 



1284 



NOTiE VARIORUM IN 



deinde, si qua crant Ansonianae eru- 
dltionis, ac reconditit liteiaiuin copiiB 
vestigia, ea nobis sagacitcM- odoranda 
fueiunt. Ita igitur edidinius, iiti 
legendum esse uon diibitamus. Sca- 
liger. 

4 'Eu ^fiart yripdiTKovTes] Ex Tiieo- 
crito, Edyll. xii. 0( 5« TroBeiJures eV 
&fj.aTt yr)pa<TKovaiv. 

16 Fronrlaiv rnj-^Tepais] FroiiTiVii' 
bilingui scriptura dixit pro <ppovTi<nv. 
Imo potiiis <pp6vtibus, pro eodem, a 
ippovrh bilingui declinatione. Prre- 
ferte, inquit, vestris seriis libelliim 
leveni, ac quantivis precii, nam leveni 
libellum infptvov vocat. Propterea 
jam ante dixerat KovpdSea fioXn-fiv. 
lUud ToXvTTeveTa ex antiquis editioni- 
bus, praesertira Aldina, divinaviniiis. 
In iliis enim legiturTroAu * iiriKovpciSea, 
lion ttoSt;, ut in aliis recentioribus. 
Scaliger. 

24 QvfjLuXyia Xecrxw^ In quo alliidit 
ad versiculum Hesiodi : Koi iiraXia 
Xiffxw- contrarium enim est. Idem. 

26 M.eijL(paTo fj.ovcrais~] Lego : fiep 
^dro fxavcrais, ut explendum sit: cri/i/- 
e/ji.ev (paTO' "Otti aQeX^ivdois oieJ ffvve- 
fiev (jidro fiovcrais. ' Musas adi\^iv6ovs,' 
hoc est, morosas et tetricas, vocat 
artem Rhetoricam, qiiam profitebatur 
Axius Paulns : dicit igitur tanquara 
juratum non divelli a tetricis Kheto- 
ricae studiis. Quod sane vel ex se- 
quentibus probatur, pra?sertim ubi 
suadet, ut eo studio relicto ad moliiiis 
ac remissius vitae genus sese conferat. 
Idem. 

33 Ou yap ex"] Duo isti versiculi 
fortasse non sunt imperfecti, quia 
perfectam sententiam continent: quae 
niihi subolet desumpta esse per paro- 
diam ex aliquo poeta. Neque est 
quod miremur diversi moduli versus 
hue intrusos, cum idem manifesto 
fecerit in fine Epistolfe. ' Clinicum ' 
se vocat, quod 'decumberet' in lecto 
propter senectutem, quae ipsa morbus 
est : nam Clinicos homines deploratae 
salutis, et in morbo cubantes dici, 



qnalium exempla, ut alia taceam, 
sunt in Euangelio : satis notum puto 
Martialis lib. m. in Vetustinam : 
'Sternatur a Coricle Clinico lectus.' 
Qui versiculus liodie depravatissimus 
vnlgo legitur. Idem. 

35 JEquanimus si quafueris] Quanta 
venustas est liorum versuum ? Ad- 
juti sumus vestigiis Aldinae editionis. 
Suadet Paulo, ut defungatur morosa 
ilia professione, et ad quietam sese 
tandem traducat. In quo utitur ver- 
bo dormiendi, quomodo Martialis 
post longas salutationes optat ita 
defungi, ut dormiat. Illud vero non 
oscitanter praetereundum, quia scri- 
bit a 1 Rhetorem, eum usum fuisse 
Trapiawa-fi, nempe cum dicit Malue- 
Ris, et FUERis. In quo acutissimus, 
et ad omnia ingenium in numerato 
liabens Poi'ta imitatus est Lucillium 
sunni, cujus valde studiosus fnit : 
nam et ipse Lucillius eodem modo ad 
amicum Rhetorem scribens jocatur. 
Cujus verba, quia obscura et depra- 
vata apud Gellium referuntur, hue 
proferre et emendare non alienum 
duximus: 'Quo me habeam pacto, 
tametsi, non* qnaeri' docebo : Quan- 
do in eo numero * mansti, quo in 
maxima * nunc est Pars hominum, 
ut periisse velis, quem nolueris cum 
Visere debueris : hoc nolueris, et 
DEBUERis, teSi minu' delectat: quod 
Tex^iW Isocratium est, * Ar;pw5eyque 
simitu, turn crv/xixetKiioSes, Non operam 
perdo. Si tu hie*.' Idem. 

41 "EvOa (Toi elSapl Ita haec emenda« 
vi. Quae praeter eruditionem incre- 
dibile quantum saporem vetustatis 
in se habeant. Nam ex illo monstro 
lectionis eVSa cv eSKape ol, fecimus 
iy6a (rot elSap eui. Quam sententiam 
non semel repetit Theognis, cum 
Cyrno, uti bene se caret, auctor est. 
Seci in sequenti lego wapaAe^ofxev, non 
iTapa>.JKdi^ofiiv. Quae est nietaphora 
elegantiss. a praeterlegentibus litus, 
neque se in altum provelientibus. 
Senem enim se raeminit,et uavigatio- 



AUSONII EPISTOLAS. 



1285 



nis Inijus jetatis exigunm sibi reli- 
quuni esse. Itaqiie in eo versari, ut 
jam potiiis legal oram maris, hoc est, 
extreuuuu vitaj, qiiani ut alto se 
committat. Idem. 

No. 402. I 'Pufiaictiv ujraToj] Hie 
uiliil mutavimus, preeter v in 77. 
Omnes enim veteres editiones habeut 
a.pira\6you Se itoitjt^. Est auteni jociis 
Ansonii dubitaiitis utrnm ' poetam,' 
an ' aretalogum ' cum vocaie debeat. 
Nam cum aretalogi sint toto seiinone 
ac oratione jactabundi homines, ita 
vocat Paulum propter Rhetoricam, 
quam profitebatur : quae cum miram 
requirat rerum et verborum menio- 
riam, propterea fit, ut qui earn pro- 
mittunt, multuni de sua niemoria, ac 
suo ingenio jactent. Denique qui, 
ut Agyrtae, multa promittunt, aut 
mentiuntiir, aut, ut declamatores, 
prodigiosa argumenta tractant, qua- 
lis iile apud Juvenalem : ' Et madidis 
cantat quae Sostratus alis :' omnes 
ii eo nomine a Romanis Aretalogi 
dicti sunt. Aero interpres Horatii : 
Crispinls Philosophi ciijnsdam lo- 
quacissimi nonien, qui dictus est Are- 
talogus. Hispaniae idiotisnio hoc ge- 
luis hominum dicitur //ai/orforcs. Cum 
igitur Rhetorem Paulum vellet voca- 
re, facete Aretalogum dixit. Salutat 
igitur primum ut poetam. Quod 
utrumque postea infra attingit : ' Sic 
tibi sint Musse faciles : nieditatio 
prompta : Etmemor: et liquidi mel 
fluat eloquii.' Utiumque, inquam, 
complcctitur : nam Musarum men- 
tione TToirjTijv, meditationis, et memo- 
riae, et eloquii, Rhetorem inteiligit: 
quin et verbo Riietoricaj Scholae 
usus est. Meditatio enim, qua; Grae- 
cis ixiXerri, est Rhetorica exercitatio. 
Doctiss. vir AdrianusTurnebus 'Are- 
talogum ' ab Arete Alcinoi uxore 
deducit. Si hoc vertim erat, oportuit 
duas priuias syllabas produci, quod 
tamen fals^um e»t. Vide igitur quam 
indigna tanto viro sententia. Et 
tamen, quia hoc narrat Ulysses apud 



Alcinoum, putat propterea < Areta- 
logum ' dictum: quasi Juvenalis pri- 
mus hoc nomen confiuxerit, et quasi 
ratio postiilet, ut ab Arete potius, 
quam ab Alciuoo dictus sit. Proprie 
Circulatores illos Italiee, qui in com- 
pitis mira de suis pharniacis promit- 
tunt, ita vocare potes. Neque aliter 
iutellexit Juvenalis, cum Ulyssem 
comparat aretalogo. Non enim illi 
hoc epitheton attribuit, quod tamen 
putat Turnebus, sed non aliter quam 
aretalogum quempiam haec omnia, 
quae narrabat, mentitum fuisse dicit. 
Scaligcr. 

'ApeTa\6ytf, rfSi ttoitjtjj] Aretalogos 
dictos esse tradunt Grammatici, ho- 
mines garrulos, qui grata, jucunda, 
auribus auditorum placentia loque- 
rentur, et narrarent, qualem fuisse 
quondam Crispinum ilium Horatia- 
num : et ob id Aretalogum dictum 
scribunt vetusti commentatores in 
extrcraam Satyram primam. Vhie- 
tus. 

No. 403 Ausonius Paulo] Hanc 
Epistolam quaedam exemplaria sic in- 
scribebant, quas Graccum distichon 
sequel)atur ; sed alia nullo Pauli no- 
mine hunc dabant tituhmi : Ad ami- 
cum, ut quam primum ad se veniat, Vi- 
netus. 

1 JEquoream liqui te propter, amice, 
Garumnam] Mittitur haec Epistola ad 
eundem Paulum. Imperitus aulein 
quispiam, tanquam ex * Amice ' no- 
mine admonitus, titulum fecit, ud 
Amicum, ut quamprimum ud se veniat. 
Error in Codicibus Ausonii hand 
sane infrequens. Ineptum enim fur- 
rit putare, aliam hie inscriptionem ab 
authore suo positam, quam semper 
autea Grsecis etiam versibus eadem 
serie. Scribi certe hanc ad I'aulum, 
indicio est alia Epistola, quie Caimini 
subjicitur paschali, eodem fere ar- 
gumento, germana huic et velut con- 
ncctenda: tiim nounihil versus ulti- 
nnis ulrobiquc idem : ' Vale, valere 
El voles me, vel vola.' Quos cquidem 



1286 



NOT^E VARIORUM IN 



(ut id etiam commoneam) ita pror- 
siis editos putaverim, neque laboran- 
duni, ut in pentametri membra ledi- 
gantur, qiios esse trinietros aiitliori 
libuerit hand dubie. Nam et in tri- 
nietio lambico ad Tetiadinm, eun- 
dem ferme letulit : ' Vale, valeie si 
voles me, pervoia.' Sunt autem iili 
inter alternos baud improbabili ra- 
tione locati, quod quamvis pedibus 
gradiautur inter se diversis penta- 
meter et trimeter, mensurls tamen 
iisdera, totidemqne syllabis constare, 
nihil impedit. Hinc et reciprocis 
versibus continglt, ut qui pentameter 
elegiacus currit, iambicus plerumque 
recurrat. Convenit etiam vel eo con- 
citos inseruisse pedes, quod *non 
suis pedibus ' eum, qui a?grotaverit, 
' venire,' ac * volare ' desiderat. Tie- 
rentianus bos quiciem bexametris mis- 
cuit, ea lege, qui utrique senis pedi- 
bus coustent. ' Hexamelros,' inquit, 
' tradit genitos duo prima vetustas. 
Herous ille est, bunc vocant iambi- 
cum. Nam pedibus senis constare 
videmus utruniqiie, Diversa quan- 
quam lex sit ambobus pedum.' Talis 
autem metrornm modus, qui et be- 
roico et iambico ordinatur, ' con- 
junctus' vocatur. Accursius. 

7 Si post infmistas] Vineto ' infaus- 
ta; babense ' sunt morbus, qui Paubim 
domicontinuit. At 'infausta^ b;ibenae' 
sunt infelix aurigatio. Redam, an 
petorritum egit ipse Paullus, instar 
Automedontis aut iMetisci. Sedequis 
nescio unde consternatis curru everso 
tractus, aut saltem excussus et gra- 
viter delapsus Isesis membris aliquam- 
diu decubuit. Hinc et illud : ' Jam 
vates, et non flagrifer Automedon.' 
Ubi ridicule optimus Vinetus, ' Rei 
Poeticffi magis vacaus, (]uani Rlieto- 
ricaeSciiolae, quod flagris, verberibus, 
virgis, ferula, scutica magistri ute- 
rentur in discipulos.' Immo, et non 
auriga, quem malo tuo gerere vo- 
luisti. Significant idem et duo se- 
quentia disticba : quanquam in secun- 



do est allquid scabri. Quid enirii, 
Canteri? Forte Ciinthei'is, moneo, male 
nota petorrita. Nam 'petorrita' vi- 
dentur mulis subjunxisse, ut ipse 
loquitur Epist. v. ergo ea ' cantberiis 
male nota,' a quibus trahi non sole- 
bant. Monet ne veliatur petorrito, 
si tamen vebatur, ne mulos ipse agat, 
sed aurigam peritum adbibeat. Gio- 
novius. 

Si post infaustufi rigor'\ Agitaverat 
fortassis currum, quo per imperitiam 
aut casum aliquem everso Paulus 
band leviter, ut videtur, corpus las- 
serat. Invitat igitur eum ad se invi- 
sendum, si per casum ilium liceat, 
jamque vates iteruui Musas potius 
colat, quani ' instar aurigae Autome- 
dontis ' currum regat. Haec notanda 
duxi, quod Vinetus nientem Poetze 
non perceperat. 

9 Pin)pleida~\ Urbs est Macedoniap, 
prius Tbracias, et fous, et mons Mu- 
sis sacer Pimpla. Vinetus. 

15 Canteri] Festus : ' Cantherius 
hoc distat ab equo, quod majalis a 
verre, capus a gallo, vervex ab ariete. 
Est cantherius equus, cui testiculi 
amputantur.' I'iuet. 

16 Nee celeres mulas ipse Meliscus 
agas] Apud Maronem : ' Juturna vi- 
rago Aurigam Turni media inter lora 
Metiscum Excutit.' Itaque Paulinnm 
ab Ausonio ' Metiscum ' appellatum 
remur, quasi equo excussum, velut 
ab Juturna deturbatus curru est Me- 
tiscus Turni : ipsum enim Paiilum 
equo cecidisse, eo versu innuit : 'Si 
post iiit'austas vigor integratus habe- 
iias, Et rediit membris jam sua mo- 
bilitas.' Sic ferme ' infaustimi Hel- 
lespontnm ' dixit Flaccus, in quera 
Helie ceciderit : ' Infaustos agnos- 
cent ve'.lere fluctus.' Caeterum in 
Virgilio pariter atque Ausonio scri- 
bendum videtur Melliyscus ex vocis 
Etymologia. Quam apud ununi Plan- 
ciadem Fulgentium inveniuius in li- 
bello, qui est in paucorum manibus, 
inscriptus, ' Expositio Virgiiianae con- 



AUSONII EPISTOLAS. 



1287 



tmentiae.' Ctijns extrenia verba, in- 
comta sane, lit fiiit lion tarn aiitlioris 
vititim, qiiani tenipoiis, ha?c sunt : 
* Jutiirna in modiiin peiniciei ponitur, 
quod diuturne pernianeat. Ergo fu-" 
ribinidae mentis peiuicies soror est. 
Curium vero ejus quod regit, et euni 
de niorte protelat, certe pernicies, 
quod furoreni diu prodnceie novit, 
ne finiatur. Nam piinium aurigam 
Methyscum habuit. /xidvcTKos enim 
Grzece est ebriosus : ut primum fu- 
liara animi ebrietas ducit, deliinc 
pernicies ad protelandum accedat. 
Ideo et ipsa immortalis dicitur : Tur- 
nus vero niortalis. Furor enim aninii 
cito finitur, pernicies vero diutiirna 
perseverat. Ideo et currum ejus cir- 
cumagit, id est, in longum tempus 
protelat. Rotae enim in modum teni- 
poris ponuntur.' Unde et Fortuna 
rotam ferre dicitur, id est, temporis 
volubilitatem. Proinde ninltie fidei 
exemplar Virgilianje TEneidos, in se- 
cretiori Vaticana Bibliotheca, nunc 
Metliiscuin, nunc (ut scribi convenire 
videtur) Methyscum liabet. Accursius. 

27 Kal \rivoir6\ov xop^^M^'"'] Alii 
libri liabent, \oi5oTr6\oi' ; pro quo si 
(inius litterae niutatione aoiSonoXov le- 
geres, significare hoc posset ' lyricum 
Choriambicon,' quod metro Clioriam- 
bico Horatiiis, et alii Latini, Graeci- 
qiie Lyrici poiitaR, niulta Carinina 
scripserint : aoiSoirSXos apnd Hesy- 
cliium, irep) ras w5as (TTpecpSfm/os. Vi- 
netus. 

28 Supfta] Vestis est muliebris tra- 
gica, ut apud Martialem Epigram- 
mate nonagesimo quincto : ' Transtu- 
lit ad tragicos se nostra Thalia co- 
thiirnos. Protinns aptasti tu quoque 
syrma tibi.' Idem. 

29 KlvtiiSov] Vocat KtvaiSop ay.(poT4- 
pwd(v versum ' Sotadicum,' quia retro 
etiam converti potest. Unde i\Iar- 
tiai. ' Nee retro lego Sotaden cina^- 
duni.' Uterque ' Cinadum ' vocat: 
utcrquc de conversione ejus intelli- 
git, Scahger. 



^airaSiKSv re KivaiSof] Metrum 'So- 
tadicum ' est vocatuni a Sotade poeta 
Cretensi, qui eo plurimum usus est, 
(pAvuKas et Kivai8ovs, nugacia et ridi- 
cula, cinaedica, et obscoena scribens 
Carniina. Strabo, Suidas, Uiomedes, 
Victorinus, Lilius Gregorius de poe- 
tis. I'inetus. 

'loovtKhi'a,fj.(poTfpco6ei'] ' lonicum utrin- 
que,' hoc est, louicum a niajore, et 
Tonicuni a minore. Apud Suidani 
legiuius Sotadem lingua lonica scrip- 
sisse, ejusque scripta esse 'lonica' 
vocata. Hinc pes loniciu dictus, 
quo ille in lonicis suis crebro usus 
est. Vinetus. Haec veriora, quam 
quae Scaliger. 

33 'PriTopM(t!v dav/xaara] Ita hi ver- 
sus legendi sunt. In quibus, ut sem- 
per, irridet \oyodaif)a\iav Rhetorum 
niniia iraptcruaewv affectatione insa- 
nientium. Scaliger. 

35 'AffiraffTiKoi''] Salutatorium, ac, 
ut ita dicam, invitatoriuni Carmen. 
Significat aa-ird^ecrOat, salutare, exci- 
pere, complecti. Adventoriam putat 
Domitius Martiali in Praefat. libri 
XII. dictam esse Epistolani, quae ve- 
nienti aniico occurieret. Vinet. 

No. 404. 1 O qui venustos] Saty- 
ras Tetradiuni scripsisse nianifestum 
esse debet, vel ex hisce versibus. 
Posterioribus enim ait eum morda- 
cem siinul, et venustum in Satyra ; 
cum tanien hoc ultimum, hoc est, ve- 
nustas desidcretur in Lucillio. Sca- 
liger. 

2 Opimas] Condis, exornas. Vinet. 

9 Qui SuesstE prccrenis] Ita legeu- 
dum esse niinime dubiuni. ' Rudes 
Camenas Suessae ' vocat rudem et 
impolitum stiltim Lucillii. Lncillius 
enim ex Suessa Auriincorum fuit. 
Unde ' Aurunca; alumnus ' dicitur a 
Juvenale. Suessa; Auruncorum co- 
lonia; nicniinerunt Patcrculus, et 
I'lontinus de limitibus agrorum. Sea- 
ligcr. 

12 Ul Lucas botes] Elcpliantos. qui 
quare sint ita dicti, (juierit Varro 



1288 



NOTiE VARIORUM IN 



sexto de lingua Latina. Soliniis a 
Lucania Italiap provincia putat, iibi 
sint ab Italis priimim visi, bello Pyr- 
ihi Epirotanim regis. Vinetm. 

21 Adstrictuni] Legend, adslrictus. 
Tetradius enim tunc docebat Gram- 
maticam Incnlisnije. Cum vero haec 
ad eum sciibebat Ausonius, erat ipse 
Tetradius Mediolani Santonum : Au- 
sonius autem in villa Noveri pagi. 
Quae loca inter se vicina erant. Et 
tamen Tetradius senem Ausonium 
lion invisebat. Porro hie scriptum 
est Incidisna, per n, cum melius esset 
per m. Nam ita Antoninus, et veter. 
historiap Ecclesiasticae. Miruni quod 
ait Ausonius Inculismam eo tempore 
sitani fuisse devio, ac solo loco ; cum 
ea civitas celebretur ab Antonino: 
et vetustissimus Episcopatus sit. Et, 
quod omnino adversatur verbis Auso- 
nii, in fertilissinio solo earn sitam esse 
sciamus ad Carantonura totius Gal- 
liae amoenissimum et pulcherrimum 
Humen. Scaliger. 

22 Iculisita] Sic liabebat Tilii nos- 
tri vetus codex, et impressa Venetiis 
ante annos centum exemplaria. Sic- 
qiie ab Ausonio scriptum fuit, aut 
certe Iculisma: non autem Inculisna, 
ut est in editione Badiana : nee Ich- 
Mustf, ut in aliis: eamque esse arbi- 
tror, quae nunc vulgo Engulisma voci- 
tatur. Hanc memini in plurimisapud 
Engxdismenses veteribus monumentis 
Ecolesmam et Ecolismam vidisse scrip- 
tam : quae est Etolisna in vetere pro- 
vinciarum catalogo, et Ecolesinu in 
Sigeberti chronicis ab Henrico Ste- 
phano formis Lutetiae primuni editis, 
ad quern locum notatur annus Christi 
509. et inde Equotenensis in Gregorii 
Turonensis extremis Confessoribus, 
ubi sic iegendum : ' Sed et ad Epar- 
chii Ecolismensis urbis reclusi sepul- 
clnum, saepius infirmi sanantur.' Ex 
qua voce sic in eo catalogo, et apud 
Sigebertum scripta, scito me primum 
esse odoratum, quid in Ausonii versa 
essent Ichnusa et Inculisna. Aucto- 



rem quidem certe Ausonio vetustio- 
rem non possum proferre, qui hanc 
civitatem memorarit : scripseramque 
ante annos 20. in commentariolo de 
Engullsmce antiquitate, quem Enguil- 
bertus Marnefius Pictavis edidit, ex- 
stare nihil in tota ilia urbe, quod 
ejus vetustatem probaret : verum 
Francisctis Corlieus, regius Engnlis- 
map. procurator, de Engulisma sua et 
Comitibus Engulismensium librum 
postea edidit, in quo scripsit, in ve- 
teruni moenium, quap, quod olim fuit 
suburbium, ab urbe dividebant, fun- 
damentis reperta esse signa certa et 
vestigia pervetustae urbis, quum nu- 
per muniretur Engulisma. De qua 
civitate, matris meae Catae patria, in 
qiiam celebriorem aliquanto Scholam, 
post primarum literarum elementa 
Berbezilli in patria accepta, me pa- 
tre mortuo missum fuisse puerum ab 
eadem matre, ad avunculum et ma- 
terterani,nunquam poenituit, duo haec 
in liisce commentariis commemoran- 
da visa sunt. Unum est, quod in 
agro Engulismensi, supra Engulis- 
niam quatuor circiter millibus pas- 
suum, oritur fluvius amoenissiinus, la- 
tior quam altior, nobis Tuvera supra 
niemoratus : qui oritur ex innumc- 
ris fontibus angiisto spatio erumpen- 
tibus ; quorum amplissimiis in radice 
tumuli, instar magni putei, magno 
ore aquani suam leniter emittit. Sunt 
parvuli fluvii duo Tarduera et Bandia- 
ciis, qui ex Lemovicensi et Petrago- 
rico in eundeni Carantonum supra 
Tuveram suis se aquis exoneratum 
eunt, quum multis iinbribus intuniu- 
erint. Hi multis locis terram sub- 
eunt : ideoque putat Eugulismense 
vulgus ex illis subter terras depressis 
Tuveram fieri : sed torrentes sunt 
potius, quam fluvii : quippe qui nulla 
non aestate evanescaut. Tuvera vero, 
semper sui similis, nullum iinbrem 
sentit, quo evadat altior, nullimi So- 
lem, quo depressior. Alterum est, 
quod mense Januario anno a Christo 



AUSONII EPISTOLAS, 



1289 



nato inillesiino et qningentcsimo et 
qiiaciragesimo primo, Varsii, qui par- 
vus est viciis, ad octo millia passiiuiii 
supra Eugiilismam, in ejusdeni Ca- 
rantoni lipa sinistra, quuni quidara 
in suo agro scrobeni serenilaj arbori 
faceret, altiusque jam terrain versas- 
set, lapiiies offenciit qninqiie, senis 
pedibus fernie longos, biuis latos, 
crassosque totidem, in latiis junctos 
pulciire, atque coagnientatos. Hoc 
quid esset miratus est agricultor pri- 
mum : tuni quia non potiiit solus 
tanta pondera loco movere, ex pro- 
pinquis et aniicis accivit, qui jiiva- 
rcnt. Accurrerunt et Episcopi En- 
gulismensis, qui agri dominus est, 
niinistri, Tliesauro inhiantes, si quis 
ibi forte defossus fuisset. Sublatis 
ergo istis lapidibus, nionumentum, 
oblonga torina, parietibus ex niagnis 
lapidibus f'actis circumseptum, eo- 
denique lapide stratum inveninnt. In 
CO sepulchruni vident : quod a parie- 
tibus illis omni ex parte pedali spa- 
cio aberat, ex eadem materia : cujus 
testudinatiim operculum arcam suam, 
labro paulum demisso, pulchre clan- 
debat, ipsani excedens parte pedis 
tertia. Hoc operculum ubi sublatum 
fuit, apparuit area plunibea : quae in 
lapidea ita erat media constitula, ut 
illara nullibi contingeret, sed ab ea 
abesset plus tertia pedis parte, oper- 
culata sicut pyxides solent. Nam 
oi)erculum, ut in illis fit, extremis 
oris replicatis, et ad tres digitos de- 
missis, ipsam obtegebat. Quatuor 
cingulis ferreis lia^c erat circumdata, 
latis digitos tres, crassis unum. Id 
autem plumbum qiium integrum es- 
set, et vetustatein niliil scnsisset, fer- 
rum rubigine sic corruptiim eraf, ut 
< ftVingi ligonc iiullo negotio potuerit. 
Sublato ergo ojjcrculo, agnoscitiir 
cor|)us liumanuni : quod tcgebatur 
quideiH tenui pellicula, araneae in- 
star, sed qiium lucctii acccpisset, ea 
continuo evaniiit. Sola enini resti- 
terunt ossa. Ex quibus niediocri fu- 



isse statnra liominem, qui iilic sepnl- 
tus fuerat, deprehcnsum. Ejus cal- 
variam Engnlismae post annis tribus 
ostendit nobis Jacobus Carrion Tu- 
ronensis, Vicarius Episcopi Engu- 
lismensis : sed iitrius sexus ea fuisset, 
nulla nota cognoscere potuinius. Os- 
sa autem ilia in sua area, et quicquid 
fuit pulveris diligenter excutiendum 
visum est, siquid forte pretiosius la- 
teret : sed reportum nihil, praeter- 
quam qua parte pectoris humani cor 
locum liabet, bractea ex purissimo 
auro, parva, perquam tenuis, longior 
quam latior, et ab altera parte latior, 
semiducatiim nostrum pendens, et 
non plus eo. Earn nos vidimus Bur- 
digal'dj in media Gymnasii AquitanicL 
area : quum illic a prandio deambu- 
lantibus nobis cum Georgio Buchana- 
no, et aliis praeceptoribus, superve- 
nit Episcopi Engulismensis scriba : 
eamque nobis ostendit : qui ubique 
quaerebat, quod in ea scriptum erat, 
qui exponerent. Hanc postea Epis- 
copus in Aulam ad Franciscum re- 
geni tulit : de qua postea quid fac- 
suin sit, non audivi. Ilia autem in 
teretem formam complicata erat : 
qua; ubi explicata fuit, in ea haec 
impressa fuerunt : quae scalpturam 
prae tenuitate ferre non potuerat. 
A E H I O T n 
n T O I H E A * Nuga; Basi- 
E H I O T n A lidianffi. Vide 
T O I H E A n Chiffletium in 
H I O T n A E comment, dc 

1 H E A n T Abraxa. 

1 O T n A E H. 

Grieca? vocales sunt septem, totidem 
repetitaj versibus. In primo eum 
servant ordinem, qucm in suo Alpha- 
beto retinent. In secuudo inversus 
ordo est. In tertio seeunda priml 
versus littera, prima est : quam alias 
deinceps consequuiitur. In ijuarto, 
secuiidi seciinda, prima. In quincto 
tertia primi versus prima est. In sex- 
to, tertia secundi versus prima. In 
scptimo denique versu primuin oc- 



1290 



NOTyE VARIORUM IN 



cupat locum ea littera, qiue in jirimo 
et secimdo versa quarta invenitnr. 
Itaque eo servato ordine, quarta qna- 
dratae hujus forniae littera est CI. qiiaj 
ultima in primo versu et prima in 
secundo. In hoc ergo quadrato alia 
notet arcana et divinet Pj'tliagorens 
qiiispiam. Qnod ad me attinet, e\\m 
ego homineni jiicundo et eleganti in- 
genio fiiisse arbitror : qui eos riserit, 
qui memoriam sui nominis immorta- 
lem putant se efficere, si epitaphiis 
et inscriptionibus variis sepulclira 
sua exornent : et bracteolam solum 
istani reliquerit, quae si reperiretur, 
posteros exerceret, dnm qua?rerent, 
quid sibi valient ist« solas vocales, et 
tot modis replicatae. Vhiet. 

23 Devio ac solo loco] Engulisma, 
urbs Aquitaniae Celtica; munitissima, 
in colle flumini Carantono imminen- 
te, agro in Santones, Pictones, Le- 
inovices, Petrocoros, sito, devia est, 
et solitaria civitas. Idem, 

24 Opus Camostiar. tegi] Malim, 
Opes, quas scil. possideret Tetradius, 
quasi absconditum et defossum the- 
saurum : quamquam ipsum quoque 
Opus appeliari posse, tamquam quern 
finxissent et formassent Camcena, non 
negem. Grojiovius. 

Opus Camoen. tegi] Leg. Opes Ca- 
manarum tegi. i. e. tantam eruditio- 
nem latere in loco solo et deserto. 
GrcEvius. 

No. 405. Prafecto PrcEtorio] PrvE- 
FECTUS pR^TORio, qui coliorti Prae- 
toriae, et domui Principispraeficieba- 
tur. Qui unus fuit snb primis illis 
Imperatoribus Augustis, nt scribit 
Arcadius capite undecimo primi Di- 
gestorum Justiniani ; sed creati tan- 
dem postea multi,qui provinciisprae- 
erant, a quibus longe aberat Impe- 
rator. Hie autem Sextus Petronius 
Probus, ut in vetustis marmoribus 
appellatnr, uxorem habuit Probam 
nomine, et filios Olybrium, et Pro- 
binum. In quorum Consulatum ex- 
stat Claudiani poetae panegyris : ubi 



non paiica de Probo patre, sicut et in 
proximo Ausonii lanibico. Ceterum 
queni Ausonius, et Claudianus mag- 
nis efferunt laudibus, hunc adulatione 
Valentiniani Augusti permulta suo 
genere indigna fecisse arguit Ammi- 
anus Marcellinus libro tricesimo : 
quum vicesimo septimo jam dixissel, 
' Vulcatio Rufino absoluto vita, ad 
legendam Praefecturam prsetorianam 
ab urbe Probus accitus, claritudine 
generis, et potentia, et opum ampli- 
tudine, cognitus orbi Romano : per 
quern universum pasne patriuionia 
sparsa possedit, juste, an secus, non 
judicioli est nostri : ' et reliqua. Vi- 
netus. 

Oblata per antiquaries mora, Sfc] 
Legunt alii In scbcuUs, pro In secundis. 
Mihi prima lectio manifesta videtur. 
Primum, inquit, erat, ne promissis 
nieis gratiam expectatio derogaret. 
Secundum tamen est, qnod non fe- 
fellerim, tametsi per amanuensium 
tarditatem serius quam oportnit, rem 
peregimus. Est apud M. Tullium sjb- 
penumero, ' In postremis,' quod apud 
nonnullos, ' in ultimis,' et apud Piin. 
etiam ' in novissimis.' Sic et ' in se- 
cundis,' citra vitium, nee infeliciter, 
dixeris : ut sit ' in primis,' ' in secun- 
dis,' ' in postremis,' pro primo, se- 
cundo, et ultimo loco, ' Antiquarios' 
prajterea eosdem hie accipiendos, qui 
et in Aiigusto apud Suet. ' aucnpa- 
tores videlicet aflFectatoresque anti- 
quorum atque obsoletorum verbo- 
rum,' perperam interpretantur. Ap- 
pellasse vero ' antiquarios' videtur 
servos a manu, et rerum Domini ex- 
scriptores. Pari propeniodum ra- 
tione Sidonius, quadam ad Firminum 
Epistola. Accursius. 

Oblata per antiquarios 7nora] Quo- 
niam ' antiquarii ' uimium morati 
sunt in describendo, qua^ tibi pro- 
miseram. 'Antiquarii' apud Juve- 
nalem et Suetonium, ut docet Bu- 
dseus, dicuntur antiquarum littera- 
rum studiosi, qualem describit Victo> 



AUSONII EPISTOLAS. 



1291 



vinum Grammalicnm Ausonitis, Car- 
mine vicesimo tertio de Professor. 
Biirdi^alensibus. Hoc atitem loco 
iliciintiir ' antiqiiarii,' librarii. Isido- 
riis sexto Etymolosianim : ' Librarii 
aiitein iideni et antiqiiarii vocantur ; 
sed librarii sunt, qui et nova et Ve- 
tera scribuut: Antiquarii, qui tan- 
tiininiodo Vetera : nnde et nomen 
sunipserunt.' Jnniiius homo Afer in 
Epistola ad Primasiiim : ' Et ne ali- 
qiia confnsio per autiqnariornm, iit 
assolet, negligeutiam proveniret, Ma- 
gistro M GrEecani literani, Discipiilis 
vero £^ praeposui, iit ex peregrinis 
characteribus, et qiiibus Latina scrip- 
tura non iititur, error omnis penitiis 
auferatiir.' Sidoniiis Apollinaris in 
Epistola ultima libri noni : ' Raptim, 
coactimque translator festinns ex- 
scripsi, tempore hiberno : nihil re- 
tardatus, quin actutum jussa coni- 
plerem ; licet antiqnarium niorare- 
tur insiccabilis gelu pagina, et calamo 
durior giitta.' Vinetus. ' Antiquarii,' 
KaWiypa(poi, Scaliger. 

Per aittiquarios] Veter. libror. de- 
scriptores, Gregorius Papa in Dia- 
log. ' Qui parere de eo clericoruni 
votis concitus volens, festine ad ejus 
monastcriuni cucurrit, ibiqiie ab- 
sente illo antiquarios scribentes re- 
perit. Ubi Abbas esset, requisivit.' 
D. Hieronynais ad Florentium, ' Ha- 
beo ahimnos, qui antiquariaci arti ser- 
viant :' loqnen.s de libris inittendis. 

^ 2 Pattcos epodos'\ Cujus generis 
versus sint 4ncf)5o\, et qua> ratio nomi- 
nis, cognosce, si potes, ex Hepha^- 
stioiic, Victoriiio, Diomede, et vete- 
ribiis Horatii commentatorihus : qui 
Epodon librum scripsit. Viiictus. 

Eos mihi subila] Statins lib. i. Sylv. 
Praefat. ' Qui milii subito calore, et 
quadam festiuandi voliiplate flux- 
erunt.' 

^ :i Forsfuiit] ' Fors fuat' in Te- 
rentiaui' Hccyra; aclu quarto expo- 
nitur vetusto inlerpreti, ' fortuna fa- 
veat:' cui 'fors' pro bona fortuna 



accipi debere videtur. Vinetus. 

Scriptum botii consules'\ Maliin, con- 
sulns. 

Vesariiam Chcerili] Hie Alexandri 
Macedonis res gesias scribendas sus- 
ceperat : pactusqiie cum eo fuerat 
Alexander, nt pro unoquoque bono 
versu Philippicum nuramum aureiim, 
et pro malo colaphiim alapainve ac- 
ciperet. Vhut. 

VhceriH] De tribus Choerilis Peti- 
tus lib. II. Observ. cap. ii. 

Ignoscus mngnanimitate Alexandri] 
Tradunt alii, Choerilo veniam non da- 
tani, sed alapis occisum : tarn niultos 
versus malos fecerat. Vinet. 

Antilogium'] Antelogimn scribenduni 
est, nt et apud Plautum, qui ut Sici- 
lissitaret, id est, sernione uteretur, 
qui neque plane Graecus, neque plane 
Latinus esset, ' Antelogium ' pro eo, 
quod olim Pacuvius ' prologiuni,' 
dixit, Mttretus. 

No. IOC. 1 Sirmium'] Urbs est 
Pannoniee. Cujus frequens nientio 
apud Ammianum, Victoreni, et eo- 
runi teniporum Historicos. Civitas 
Sirmiensis apud Fiavium Vopiscuni 
in Vita Probi Imperatoris. Viuetiis. 

7 Possum absolute dicerel Melius 
ita, quam posscm: illud etenim fre- 
quenter apud Ausoniuin occurrit : 
hoc aut nunquam, aut perraro. 

13 Qui grandines Ulixei'] In tertio 
Iliados libio verba Ulixis vi^dSeiraip 
iotKdra x«'/if/'^2J0'"'j id est, nivibus si- 
milia hibernis, dicuntur. Viiiet. 

14 MeUifluente))i Nestora] ' Melleo 
delibiitum eloquio' in Gratiar. Ac- 
tione : Tod Kal airh yXcicraris jUe'\tTos 
■yAvKLojv piev aiiSi), Iliados A. Idem. 

15 Concinnatorem] Concionatovem 
hie pro Concinnatoreni non pejus le- 
geres, (luam concionalurum apud Si- 
donium in Carmine extrcnio decimo- 
sexto ad Faustum Kcjensem ; tanien 
' concinnarc' est aj)te compouerc, or- 
nare, pingere, inlucare : nnde ' con- 
ciniiatorcm capiiloruui' dixit Colu- 
mella in Priifatlonc libii primi, el 



1292 



N0T7E VARIORU.M IN 



' Causarnm' Ulpianiis, quas ' concin- 
nare' egiegius artifex erat Marcus 
Tulliiis Cicero. Ulpianus priiiio Di- 
gestorum Justiniani, Lege nona, Ti- 
tiili sextidecinii: 'Circa advocates 
patientem esse Proconsulem oportet, 
sed cum ingenio, ne contemptibilis 
videatnr; nee adeo dissiniulare, si 
qiios caiisarum concinnatores, vel re- 
demtores deprehendat.' Idem. 

Concinnatorem Tulliuin] Male illi, 
qui Concionalorem legtint : illud ' con- 
cinnare ' etiam alibi reposuimns : 
estque id verbi nostro sane quam fa- 
niiliare. Seneca lib. vii. de Benef. 
' Eioqnentiae vero ejus, quae res for- 
tissimas deceat, non concinnatae, nee 
in verba sollicitae.' 

16 Exceptis tribus Herisi Valenti- 
niano Aiignsto, Valcnte fratre, et 
Gratiano lilio. Vinetus. 

18 Pratorioque Maximus] Preefec- 
tiis Pra^torio Valentiniani, ut ante 
fuit dictum. Idem. 

19 Senatits prasulem'] Senati in co- 
dice Tiliano : prajsideui, et princi- 
peni Senatus Romani, eundem Praj- 
fectiim urbi Romae. De cujus magi- 
stratus officio, et ut de officio Pras- 
fecti Praetorio, capita sunt duo, un- 
decimiim et duodecimum prinii Di- 
gestorum Justiniani. Idem, 

24 Primiim in secundis fascibiis] 
' Secundos fasces,' et honores ap- 
pellat, qui Consulum erant : ut prinii 
sint Augustorum principum, ' Prin- 
cipi' aiitem, pro a principe. Idem. 

29 Ascrceum senem'] Hesiod. in li- 
bello epyaii' Kol r]/x€pwv. Idem. 

Convicit Ascrceum senem'] Alter Vos- 
sianus : Convincit Ascrceum senem Non 
esse scEclum ferreum. Comincit le- 
genduni esse nullus dubiteni : est 
enim de vivente sernio, et * vincit ' 
statira subsequitur : eleganter vero 
subticetur, esse cecinit : nisi quis 
malit Qui dativi esse casus pro Quoi, 
vel Cui, quod non adeo ineptum vi- 
detur. 



32 Stirpis Annicc] Unde parentcs 
' Anniadip,' nomine patronymico, a- 
pud Claudianum in Olybrii et Pro- 
bini panegyrico. Annios multos con- 
sulares et praetorios celebrant, Ca- 
pitolinus in Antonino Philosopho, 
Livius, Cicero, et alii : qu» familia 
quum aliquamdiu nihil clari ediciis- 
set, cam novasse Probum, et in pris- 
tinam claritudinem revocasse, scri- 
bit Ausonius. Vinetus. 

34 Aniciorum stemmata] Aniciorum 
ego primes clarissimosque ex Tito 
Livio et Fastis capitolinis novi Lu- 
cium Anicium Galium, Lucii filium, 
Marci nepotem : qui de Illyriis et 
eorum rege Gentio triumpliavit Pro- 
praetor anno urbis quingentesimo et 
octogesimo quincto : et Lucium Ani- 
cium Galium, Lucii filium, Lucii ne- 
potem, qui Consul fuit collega Cor- 
nelio Celliego, anno ab Urbe condita 
quingentesimo et nonagesinio tertio : 
quo anno fabiila Terentii Adelplii 
acta fuisse inscribitur. Inter vete- 
res Ronianas inscriptiones sunt hae, 
unde cognoscas banc gentem non per 
T, sed per C scribendam esse : Sex- 
to. Petronio. probo. &c. [Vid, Not. 
Delph.] Idem. 

37 Qui non prius laudaverif] Pro- 
bum. Alludit ad significalionem no- 
minis ' probi.' Cicero in Oratione 
pro Fonteio de Pisone Frugi : * Quern 
quum in concionem Gracchus vocari 
juberet, et viator quasreret, quern 
Pisonem ? quod erant plures, Cogis 
me, inquit, dicere inimicum meum, 
Frugi. Is igitur vir, quem ne ini- 
micus quidem satis in appellando sig- 
nificare poterat, nisi ante laudasset : 
qui uno cognomine declarabatur, 
non modo quis esset, sed etiam qua- 
ils,' &c. Idem. 

39 Intermina] Sine termino et fine, 
verbum mihi, apud Sidoniiim et 
alios, sed Ausonio minime antiquio- 
res, lectuni, ut in Symmaciii ad Inipe- 
ratores Valeutinianum, Theodosium, 



AUSONH El'JSTOLAS. 



1293 



et Arcadium litteris: ' Honoreni cle- 
luentiifi vestrap, interminiis annonim 
recursus instainet.' Cicero * immen- 
sam et interminatam regionum niag- 
nitiidineiii,' primo de Natura Deoruni, 
Idem. 

44 Uirumne tnores] Hiinc Probum, 
qiiantiimcuuque aduletur Aiisonius, 
improbiini horninem fuisse dixit Am- 
mianiis : quod jam ante nioniiimiis. 
Confer anteni in hunc locum, si lubet, 
quod liabet de istis nominibus ali- 
quid signiticantibus, Epigramnia vi- 
cesinuim. Idem. 

Uirumne mores hoc tui, ^x.] Valeri- 
amis Imp. in Epistola apud Vopis- 
cum de Proljo Imperatore : ' Sed non 
niultnm miraberis, si Probum cogitas 
adolescentem vere probum. Nun- 
quam enim aliud milii, quum euni co- 
gito, nomen occurrit. Quod nisi 
uomen baberet, potuit babere cogno- 
men.' De Cordubensi Hosio Pbo- 
tius Epist. I. Ofj Se 6 Kop5ovl3r]S eV/cr- 
KOiros (TvvfTeTaKTO, hs koto tovs 'EWtj- 
VMoiis Siuyixovs t^v KXricrtv iirakriBivov- 
(Tav iSii^fu. "Offios yap ovofia^ofjLivos 
a,^i^7)Kov avTOv t^v ofxoXoyiav rrjs el5a>- 
AiK^s Karpiias dteriipTiffev. Paria de 
Irenaio Nicepborus Callistus lib. iv. 
Histor. Eccles. c. xxxix. et de Is- 
cbyrione Euno lib. v. c. xxx. 

54 Evolvet suo] Malim : involvct. 
nam quid sit ' evolvere librum sinu 
sue,' plane ignore, uisi si excutere 
significet, aut pra>positione ' in ' sub- 
intellecta totum perlegere. Sed hoc 
minus arridet : ' involvet sinu sue,' 
id est, diliget, fbvebit: sic in Dedi- 
catione ad Pacatum : ' At nos illepi- 
dum rudem libellum Credemus gre- 
rnio cui fovendiim r' et mox : ' Et 
nidum in gremio fovete tuto. Hie 
vos diligere, liic volet tucri :' sinu, 
pro sinui, antique, ut alibi notavimus. 

00 JJif^nabuut] Uignabuntur. U- 
trumque Latinum probat Marcellus 
Nonius. Curtr, et non chorece, hie esse 
legendum jampridem docuit Jacobus 
Coustantius capile lerliodccimo Col- 



lectaneor. Est autem 'cora' Gne- 
cum k6pt]: quod significat 'oculi rh 
fu fj.fcrcj} n^Aau,' ut definit Julius Pol- 
lux, id est, nigrum illud, quod est in 
medio oculi, Latini ' pupillam ' no- 
niinant. Vinetus, 

72 Stiis perennet fascibus'] Sibi in 
Consulatu collegam faciat, sue colle- 
gio in perpetuum honoret. Idem. 

75 Ab usque Re7ii limite] E Gallia 
Belgica ; ubi turn Valentinianus cum 
Gratiano filio, quem litteras docebat 
Ausonius. Idem. 

7G Ausonius nomen Italuni] ' iVuso- 
nius nomen Latium,' versu quadrin- 
gentesimo et quadragesimo Mosellae. 
Idem. 

77 Pracepfor Augusfi tui] ^que 
bene liber alter, Augusti sui, ut nem- 
pe referatur ad Ausonium, qui eo 
nomine nierito gloriatur : imo me- 
lius : nam Probi Angustus Valen- 
tinianus potius dicendus erat, qui 
Probum ad dignitates evexerat, et 
collegam suum in Consuiata suo 
fecerat. Alqui bic de Gratiano ser- 
mo. 

78 Msopiam trimetrium'] jEsopi 
Pbrygii fabulatoris apologos versi- 
bus lambicis Trimetris a quopiam 
veterum poetarum Gra^ce conscrip- 
tos, sed quos oratione pedestri et 
soluta Latinos fecisset Titianus. Ex- 
stant Gabriap, Gra;ci bominis, nobis 
alioqiiin incogniti, letrsisticba trime- 
tra de istis Fabellis yEsopeis : inter 
quas vicesima tertia est ea, quam 
narrat Horatius in Epistol. decima. 
Vinetus. 

81 Fundi Titianus artifex] Rhetor, 
et orator Titianus. Qui et « pro i 
Tulitinus reperitnr scriptus apud Ju- 
lium Capitolinum de Rlaximino ju- 
niorc. Ubi duo mciuorantur Titiani, 
pater et tilius. Filius Maximini Cae- 
saris in arte oratoria pra-ceptor fuit 
jam senior : qtii princcps cum patre 
interfectus liiit anno Christi ducen- 
tesimo et quadragesimo. Hunc scri- 
bit Capilolinus ' simiam sui tcniporis' 



1294 



NOTiE VARIORUM IN 



vocitatum c?se : quod cnncta esset 
imitatiis. Apollinaris vero Sidonins 
' oiatoriim siniiaui.' Vide caiisaui in 
Epistola prima, iibi ' Julinin Titia- 
imm ' invenies appellatum. Addit 
Capitoliiius, bimc piovinciaruni li- 
bros pulcberrimos scripsisse : et Si- 
donins Epistolassnb noniinibns ilhis- 
trinm feminainm, parnm Ciceronia- 
nas, si locnm ilhim Apollinaris satis 
intelleximiis. Transtnlit idem Grae- 
cos iEsopi apologos, nt hoc loco tra- 
dit Ausonius. Ceterum istins homi- 
nis nullum exstat scriptuni. Qui si 
forte est, quod snspicamnr, Titianus, 
qnem Ausonius scribit in Gratiarum 
Aclione, mnnicipalem Scholam apud 
Visontionem Lugdunumque, varian- 
do, non a?tate, sed utilitate consenu- 
isse, consulareni viruni, Titianus cer- 
te non fuerit, quern appellat virum 
eloquentem et Praefecturam Prae- 
torii apud Gallias administrasse scri- 
bit Hieronynius in Chronicis ad an- 
num Christ! trecentesimum et qua- 
dragesimum septimum. Putatauteni 
Baptista Egnatius Titianos istos om- 
nes genere Gallos fuisse. Idem. 

82 Ut hie avi, ac patris decusl Mi- 
rum, nisi hie aliquid deest. De quo 
autem loquitur Ausonius ' Probi li- 
lio.' Olybrius esse potest : qui ma- 
trem liabet Aniciam in vetere ilia 
supra posita inseriptione. Idem. 

83 Mixta refidgens sang.'\ D. Hie- 
ronymus ad Denietriadem de scrv. 
Virginitate : ' Rhetorum disciplina 
est ab avis et atavis, et omni retro 
nobilitate, ornare quem laudant, ut 
ramorura sterilitatem radix foecunda 
compenset, et quod in fructu non 
teneas, mireris in trunco. Scilicet 
nunc niihi Proborum et Olybriorum 
clara repetenda sunt nomina, et il- 
lustris Anicii sanguinis genus, in quo 
aut nullus aut rarus est, qui non me- 
ruerit Consulatum.' Meniinit et Pru- 
dent, lib. I. adv. Symmachlun, et Ta- 
bella senea apud Ursatum in Monu- 
mentis Patavinis: 



PCTRONI AnICIIS 

Probi V C Olybi et 
Etanicie Probini 
Probe C F V V C C. 
88 Natus tuns] Parum lia-c mihi 
cobiprere videntur. Sensns et con- 
structio est : Ausonius niisit tibi Apo- 
logos Titiani, ut tilius tuns retiilgens 
sanguine Probiano et Anicio (ut 
quondam, 6iv..) iste, inquam, tuns 
filius suescat peritis fabulis simul jo- 
cari et discere. 

90 Nutricis inter lemmata] Ausoni- 
us hoc loco ' lemmata ' videtur appel- 
lare, carmina, et fabellas, quibus in- 
fantes suos nutrices oblectant. Vinet. 

91 Lallique somniferos] Lallus Dens 
fuisse videtur, qui prseesset naeniis 
illis balbis, quas nutrices pueris occi- 
nnnt, et pueros reddere cogunt : nul- 
la enini littera est quam facilins so- 
nant pueri, quam lambda : quin etiani 
ejus frequentia somnum inducebant. 
Inde ' lallare' Persii natum credi- 
derim Sat. ii. ' Et iratus mamma; lal- 
lare recusas.' quo verbo utitur et 
Hieronymus : ' forsitan et laxis ube- 
rnmpellibus mater, arata rugis fronte, 
antiquum referens mamnisE lallare 
congeminet.' Tuniebus. 

Lallique] Lallus est KaTafiavKa\i(Tfx.hs 
nutricuni, hoc est, naenia nutricum, 
qua pueris inducunt soninos, subinde 
hoc repetendo Lalla, Lalla. Quod 
et multis locis nutrices etiamnnm ho- 
die faciunt. Unde 'Lallare ' pueri 
dicebantur, cum hac cantinncula 
sonino declinant oculos. Graece Ka- 
ra^avicaXi^eadai. Dicunt et Italae et 
Aquitana" niammsp, sen nutrices, pro 
eodem Nina, Nina. Quod et Graecas 
qtioque factitasse indicio est Najnia 
ilia, quae inde vocabatur i/i^wiov. He- 
sychius : vvvviov, iirl rols traiStois Kara- 
^avKaAov/jiiVois (paal Xeyeadai, ofioicos Koi 
rhvvvvLos. Ergo Lallus, et vvvvios, et 
KaTul3avKaXi(Tfx.hs ideu). Inde patet 
quare Ausonius ' somniferos ' dixit. 
Meminit etearundem Naeniarum Ter- 
tullianus libro in Valentinianos i 



AUSONII EPISTOLAS. 



1295 



' Nonne ali(|iiiii tale dabitnr: te in 
infantia, inter somni difficnitates an- 
disse Lamia' tuiTes,et pectines Solisr' 
Sed vidimus nos in Scotia nutriculas 
niiras harmn nuganim artifices, ad 
conciliandos piieris somnos : ut eas 
audirc non inveniistnm milii a.Kp6afj.a 
visum fuerii. Scali_i(er. 

Liliique soinniferos modos] Legituret 
Lilli et Lain. Postrema vox nianit'es- 
tior, ex Mss. codd. et quod apud Per- 
sium legitur : ' Et similis Regum pue- 
ris pappare niiiiiitum Poscis, et ira- 
tus maniniaj lallare recusas.' Nee 
omnino teinere srriptum quotjue Lilli. 
Nuper enim non in Pannonia solum, 
atque adeo apud septentrionales ple- 
rosque popnlos, veruni etiani ultra 
Sanromatas, non sine adniiiatione 
audivinuis ad suadendiim uutricio 
more infantibus soranuni, dici Li hi li 
lu, tum et La lu la lit, et la la, quod 
noslrates fere Nanna Nainm, et Nin- 
na Ninna, etiani mora quadamvocem 
suspeiideutes, passim dicere consue- 
verunt. IMovit porro nos niajori ijua- 
dam adiniratione, quod infantes ipsi 
et horridiili et sordiduli vix duni fari 
iucipientes, ' mammam ' atque ' ta- 
tani ' Latine balbutiunt, ipsis quoque 
matribus non intellecti. Ut videri 
possint et bic quoque voces uatnrales 
niagis, quam arbilrarice. Accursius. 

Lalliijue somnif. modos] Nod vide- 
tur locum Persii ase citatum Sealiger 
recte percepisse: nam ' lallaie' pue- 
ris tribuit, quuni sit nutricularum, 
sen mamniarum. Istius igitur versi- 
culi hd'C est constructio : et irutus re- 
cusas lallare mammcn : ita ut th ' lal- 
lare ' pro substanlivo accipiatur. 
tjuod vel ex D. Hieronynio perspi- 
cuum est, qui mamma; lallare conjun- 
git, quod alias absurdum foret. In 
eodem, quo Sealiger, errore versa- 
batur Casaubonus in Not. ad Pcr- 
siuiu, nbi ' niainniam ' pro niatre dici 
notat, ego pio nutricc accipio. Lo- 
cus Hieronymi, a 'J'urnebo citatus, 
est ex Epistola ad Hcliodoruui de 



Vita Eremit. 

DC Ut i^enitur'] Quemadmodum Im- 
perator Valentinianns filio suo Gra- 
tiano collegam in Consnlatu dedit 
Probum, ita Gratianus filium gignat, 
cui det in Consnlatu collegam, hunc 
Probi filium, nunc pueruUnn. Ita 
optabat Ausonius, sed quod non eve- 
nit. Anicius Olybrius tanien et Ani- 
cins Probinns fratres, Probi filii, si- 
nr.il fuerunt Consules aunis post hoc 
scriptum Carmen viginti quattuor, 
anno scilicet Christi, trecentesimo et 
nonagesimo septimo, ante ' gcnas 
dulces quam flos juvenilis iuumbraret, 
oraque ridenti lanugine vestiret ae- 
tas,' ut canit Clandianns in panegy- 
rico. Qui anteni, annis ante quinde- 
cini, Ausouii Consulis coUega fuit 
Olybrius, bunc facile crederem eun- 
dem esse Olybrium, nisi Ausonius in 
Gratiarum Actione collegam suum 
' virum ' appellaret, quum Olybrius 
Probi filius, eo tempore admodum 
puerulns fuerit. Vinet. 

105 Aveqiie dicto] Sidonins lib. ix. 
Ep. IX. ' Unde Ave dicto, mox Vale 
dicinius.' Artemidorus lib. iii. cap. 
44. "iSiof Trdcrrjs '^iriaroXris rb x^^P^ 
Ka\ eppwao \eyeii>. Noster Epist. ult. 
ad Paulin. ' Qnis probibet Salve at- 
que Vale brevitate parata Scribere r' 

No. 407. Syinmaclio] Cui Griphum 
suum niisit Ausonius : et cnjus exstant 
ad Ausoninn),ad Valentinianuni, Tlie- 
odosium, Arcadiuni Iniperatores, et 
ad alios, Epistol* : qui pni'fectus 
Urbi fuit iis Imperatoribus ad quos 
scribit : et queni plerique credunt 
chronologiesse Symniachum,qui Con- 
snlatum gessisse iisdeni Imperatori- 
bus, ad annum Clii isti trccentesinnnn 
ct nonagesiniuni (juartuni, apud Pros- 
peruin et Cassiodoruin legitur : et 
contra quem Chrislianis parum a> 
quum lioniincm, diias ad Valentinia- 
nuni Angustum I'pistolas scripsit Ani- 
brosius ille IMcdiolancnsiuin Episco- 
pus, ct duorum librornin Carmen Au" 
relius Prudentins. Vinetus. 



1296 



NOTiE VARIORUM IN 



Quam delenijica] LegtTat Auson'ms 
in milite gloiioso Plaiiti, non prociil 
ab ipso principio ' falsiloqumn niulie- 
rum animum, falsificum, falsijuriuni, 
et delenifica facta :' legerat et in 
Nummularia Lucretii: ' Nescio quoi- 
sum mihi eveniant tiia verba tarn de- 
lenifica.' Ex quo poeta Cornice ' De- 
lenificns' adducit Fiilgentius Plan- 
ciades, et blandilcqiuis exponit in 
libello de abstnisis seimonibns. Idem, 

Humana non essel] Sed divina. Sic 
malim legere ex vetusto libro, quam 
ex aliis plerisque, inhumana. In ipso 
tamen Epistolarum Symmachi volu- 
mine est: 'Persuasti niilii, Epis- 
tola? mete apud Capuani tibi redditas, 
concinnationeminbunianam non esse.' 
Idem. 

Lihumana non esset] Admitterem 
fortassis rh humana, ut ex V. C. Vine- 
tus, nisi si ipse loqueietnr Ansonius. 
Impudentiae posset argui, si id sibi 
persuadeiipassusfuisset Poeta, 'Epis- 
tolae ' nempe ' suae concinnationem 
esse divinam. Vulgatse vero lectio- 
nis Veritas e sequentibus manifesta 
est, quae sub fioem hujus Epistolae 
leguntur : ' Nam si contra id evenis- 
set, nee tu mihi persuaderes, placere 
me posse :' id est, concinnationem 
meae Epistolae non esse inhumanam, 
insulsam, inficetam. Haec scripse- 
ram, quiim idem sensisse Juretum 
animadvert!, qui et Ennodium in 
Epist. ad Constantium hunc locum 
ita adumbrasse notavit : ' Ipse oris 
meilabentem confirmet infantiam, ut 
ratiocindtionis nostrae concinnatio 
non inhumana videatur.' Et in Epist. 
ad Patricium : ' Sed quid Epistolae 
terminos loquacitate produxi, coactas 
lege paginas inhumana concinnatione 
transgressHS ?' 

§ 2 Absinthium tneuni resipit] Ita 
lego, et, Jioridissimus adjlatus. Scali- 
ger. 

Tu7n absinthium meum respicio] Re- 
sipit pro respicio vetus idem liber Vi- 
netus. 



Et rursum ille sitavissimus] Grute- 
rus: uf rwrsum, probante Lectio, sed 
inale, nee ad mentem Poetae, qui 
r^ Et ea ferme significatione de- 
lectatur. 

Adflntus] Sic in vetusto codice ad- 
fiatus pro afflatus, spiritus aura. Af- 
fatus alii libri. Vinetus. 

Hoc vie velut aercus] In margine 
Pulmannus, Hie : nt referri videatur 
ad ' sermonls afflatnn;.' 

A'eriusfucusl inanis plctura. Vinet, 

Aerius bractece fucus} Lib. Pithcei, 
Bractearum. Vetcres glossae ' brac- 
team,' sive ' bratteam,' tenuem auri 
argentive laminam interpretantur. 
Inde 'Bractearii' in lib. i. C. de 
exc. artif. quos ' bracteatores ' vocat 
Julius Firmicus Math. lib. i. apnd 
Plinium 1. xvi. c. 44. ' bracteas iigni ' 
legimns. Et * Bracteatum lacunar ' 
apud Sidonium lib. ii. Epist. x. ct 
lib. VIII. Epist. VIII. ' gestatorias 
bracteatas :' apud Prudent. Hymn. 
X. ' fulgorembractealem :' apud Mar- 
tiannm Capellam lib. i. ' comas brac- 
teatas.' Sed et Plinius in Paneg. 
' mentis aureee dictum bracteatum,' 
vocat. Et Seneca ' felicitatem brac- 
teatam,' pro tenui et parinn solida 
videtur posuisse, lib. xxi. Epist. 
ex VI. Juretus. 

§ 3 Ultra commendationem otnnium~\ 
Sic vulgo. Sed V. C. utetiam Auso- 
niani aliquot codices habent, emenda- 
tionem : quod ego verius arbitror. 
Nam ita hunc locum Ennodius imita- 
tus est Epistola ad Constantium : ' Ut 
tu qui te ultra emendationem omnium 
protulisti, triumph! honore gratule- 
ris.' Ea voce sjepe ulitur Symma- 
chus, ut sup. lib. I. Epist. xix. et lib. 
III. Epist. XLiii. et lib. x. Epist. XLv. 
utuntur et alii authores. Ut Ausonius ■ 
in Panegyr. ' Emendatissimi viri est 
poenitenda non facere.' Plinius lib. 
VIII. Ep. XXII. 'Ergo optimum, et 
emendatlssimum existimo, qui caete- 
ris ita iguosci'ijtanquam ipse quotidie 
peccet.' Sic Arnobius lib. ii. ' emen- 



AUSONll EPISTOLAS. 



1297 



datissiraos mores ' dixit. Petroniiis Dialopicani, Rlietoricani ita descri- 

Arbiter, ' inulieiem oimiibiis siimila- bit: ttjs be 'PjjroptKTjs irepidSov avvetr- 

cris emendatiorem.' Et Anreliiis Vic- rpa^i/j.ivoi' rh elSos, Kal KVK\tKhv,Ka\ 

tor Trajan, 'exciiltiini atqiie enien- 8f6ij.evov ffrpoyyvAov (nSfxaTos kuI xf^p)>s 

datum ' vocat. Queniadiiiodiini etiam ifj.Trepiayofj.fi/ris rip pvdfi^. Eleganter 

Ulpiamis lib. ii. D. de del. INIal. antem ' Sophisticas Isocratis coiiclu- 

prodiijuni ac vilem lioniini ' vita-, siones' qiias tanien pro argumenta- 

emendatioris ' opposnit. Ca^teruni tionibus hie accipi posse non negem 

viilgata lectio non caret elegantia. ' Deniostlienis entliymeiiiatis ' oppo- 

Nec enim ulla laus aniplior esse po- nit. Siiavis enim est Isocrates et 

test, qtiani videri ' onuii coninienda- lenis, et qui delectare niagis qiiani 

tione inajorem ' esse. Quo sensu percellere aninios velit : contra ar- 



Macrobius Satur. x. cap. 24. de Vir- 
gilio loqucns : ' Htrc est Maronis,' 
ait, 'gloria ut nnllius laiuiibns cres- 
cat, nnllius vituperatione minuatur.' 
Et Petronius Arbiter in Satyr. ' Nul- 



dens, vcheniens, et ad instar torren- 
tis omnia proruens Demosthenes : 
quorum duorum virtutes ojjlinie dig- 
iiovit, qui Demosthenc ni militi in acie 
versanti, pugnantiqne veris armis. 



la vox est, quae formam ejus possit non illis ad exercitationem compara- 

compreiiendere. Nam quicquid dix- tis ; Isocratem vero athlette com- 

ero, minus est.' Juretus. paravit ad ostentationcm virium tan- 

Ad JEsopi vinustatem'] Quis hie jE- turn decertanti. Plura in banc rem 

sopus ? Pinyx ille Tabulator, de quo adferii possent, ni prolixitatem de- 

in superiore iambico, an aliquis ali- fugerem. Unicum Ciceronis locum 

iisP Fiuetus. describam, in quo, qua re Sophista 

Sopkisticas Isocralis concliisiones] ab Oratore diversus sit, explicat : 

iNIalim : Sncratis, quod et Grutero ' Sophistarum,' inquit in Oratore, 

placet magis : ut iihe quideui indue- cap. xix, ' magis distinguenda simi- 

tiones, illi argumentorum gradus in- litudo videtur, qui oinneis eosdem 

telligantui, quil)us Socrates adver- volunt flores, quos adhibet Orator in 

sariuin velut quadain indagine et nas- caussis,periiequi. Sed hoc difFerunt, 

sa conchuiit. Leclius. Nee in diver- quod, cum sit his proposituni non 

sum abit Juretus : sed perperam perlurbare aninios, sed placare po- 

viri optimi mutare voluerunt. Hie tins; nee tam persuadere, quam de- 

de argutiis argumentantium non est lectare : et apertius id faeiunt, quam 

sernio ; sed de rotnnditate et con- nos, et crebrius : concinnas magis 

cinnitate periodorum. Sopbisticae sententias exquirunt, quam proba- 

igitur condusiones sunt Rbetoricaci, bileis ; a re szepe discedunt, intex- 

sive Oratori'.e period! cum apta ro- unt fabulas, verba apertius transfe- 

tunditate, qua; Sophistam deceant, runt, eaque ita disponunt, ut picto- 

concinnatae. Isocratem vero Sophis- res varietatem colorum : paria pari- 

tain et fuissc, et existimatum esse, bus referuiit, adversa contrariis, sa;- 

antequam Sophistarum uomen ob pissimeque similiter extrema defmi- 

quorundain nugacitatem evilesceret, unt.' Quis non, cum hac legit, ip. 

nemo nescit. Deinde quam accuratus sum sibi describi putct Isocratem? 

ille in periodis rhylhmice componen- Ergo quas bic ' sententias concinnas,' 

dis, et quam assiduus fuerit, oratio- Noster 'Sophisticas condusiones' 

nes ejus indicant. Tria periodoium vocat. Malim tamen, ut initio cen- 

genera recenset aiictor libelli -nepl siii, periodorum coniinnitatem ab Au- 

kpfx7)vdas , (jui Demetrius Phalereus .«onio designari, (|uam primus repe- 

putatur, Historicam, Rhctoiicam, rit Isocrates. Imo illas ipse Cicero 

Uelph, tt Vnr. tins. Anson, 4 N 



1298 



NOTyE VARIORUM IN 



non aliter appellat. Verba ejus sunt 
lib. III. de Oratorc, c. xliv. ' Vete- 
res illi veiboriira et sententianim mo- 
do interpunctas claiisiilas in oratio- 
nibus esse voluernnt ; idque piinceps 
Isocrates instituissefertur :' etmox: 
' Haec igitur duo, vocis dico modera- 
tionem, et veiborum concliisionem, 
quoad orationis severitas pati possit, 
a poetica ad eloquentiam traducenda 
duxerunt.' Quintilian. 1. ix. cap. 

IV. ' At ilia connexa series tres ha- 
bet foriiias : Incisa, quse Kdixfiara 
dicuntur : Membra, quae /cwAo, et 
■ntpi65ov, quae est ambitus, vel circum- 
ductum, vel continuatio, vel conclu- 
sio.' 

Nostri Blaronis] Ita omnes. Sed 

V. C. Vestri. perperam. Cum enim 
Ausonius poeta hujus Epistolae auc- 
tor sit, non immerito ' Maronem su- 
um ' dixit. Ea loquendi ratio exem- 
plis adjuvatur. Sosipater lib. i. ' ali- 
quid tamen auctoritati Virgilii nostri 
tribuendura est.' Annaeus Seneca 
lib. VIII. Epist. Lix. ' Cum dicat 
Virgilius noster,' &c. Ennodius in 
quadam Praefatione : ' Maro noster 
tantis institutores suos commendavit, 
quantis ipse notus est : et certe illos 
per nierita sua fama non prodidit. 
Hieronymus noster, nisi prajcepto- 
rera suum Gregorium diceret, nihilo 
melior censeretur. Sed illi appli- 
canda sunt bona nominati, a quo 
sumsisse videntur originem. In sum- 
ma, ut dixi, caelum pulsat niagistri 
opinio perfectione discipuli.' Sic 
enim arbitror emendandum esse il- 
ium locum vulgo corruptum. Deni- 
que Paulus lib. x. de bon. poss. sec. 
Tab. ' et Scaevola noster probat.' 
Juretus, 

Quis ita affectat singula] Claudia- 
nus in i. Consul. Stiiiconis, vs. 33. 
' sparguntur in omnes. In te mista 
flaunt.' Auctor Tragcedias, quae in- 
scribitur Octavia: 'Omnes in unam 
contulit laudes Deus.' Petronius : 
' NuUi laudabile totum ; In te cunc- 



ta probet, si quisquam cernere pos- 
sit.' 

^ 4 Hac, domine mi, fill Symmnchc] 
Ita et Pauliuus Ausonium vocat ' do- 
minuni' in versa centesinio tricesinio 
sexto prioris ad Ausonium Epistolae. 
Symmacimm autem appellat Auso- 
nius ' filium,' non quod filiiis esset, 
nee, ut scripsit Cuspinianus, frater : 
sed quod major natu esset, et euin 
pro filio carissiiiio baberet. Sic con- 
tra, qui minores natu erant, ' patres' 
eos vocitabant, qui majores, ut scri- 
bit Valerius de Institutis antiqnis, et 
Gellius secundo noct. Atticarum : 
sicut Ausonium Symmaclius in quinc- 
ta et septima Epist. ad Ausonium. 
Vinetus. Juretus. 

Incomitatii] ' Comitatus'dicebatur 
Kar e|oxV ' Comitatus Principis,' .sen 
quod vulgo dicunt, Aula Principis. 
Sic in Canonibus Eccles. Africans ; 
' Placuit, nt legationem liberani ha- 
beant ad Comitatum uiissi delecti le- 
gati.' Item : ' Ut propter gratiarum 
actionem et exclusionem Donatista- 
rum duo Clerici Ecclesiae Carthaci- 
nensis ad Comitatum mittantur.' Ita 
et alibi pluries. Divus Augustinus 
Epist. I.XVIII. ' Ex concilio autem 
nostri Episcopi legatos ad Comita- 
tum miserunt.' Auctor Exegesios 
totius mundi cap. xxiv. Ei 5e i04- 
\iis Kol Trjc (pp6vi](nv tu>v avSpcov d/coC- 
(xat, '6pa els Svo K oi/x/r ara t^s t€ avaro- 
XrisKoX Svcrews. 

Nedmn me] Amplectendum quod 
vetus liber babet : nedutn me peregrem 
existimes composita fabulari. ' Pere- 
grem,' ab antiquo * peregris.' Ul- 
pianus vero in titulis dixit * pere- 
ger,' titulo de Caducis: ' Pereger,' 
inquit, ' factus sit.' Scaliger. 

Nedum me peregre] Vetus codex 
pro peregre, peregrem habebat : quod 
nomen pro * peregrino,' et ' peregri- 
nante' alibi non legi. Vinehis. 

Qui frontes hominum operit] Scri- 
benduni videtur, aperit. Cum prae- 
sertim baud aliter legatur in ea, quae 



AUSONII EPISTOLAS. 



1299 



inter Symmachi Epistolas liabetnr: 
jiitque M. Tiillii non anibigua a>niu- 
latio, in Oratione pro Cn. Plancio : 
' Etenini,' inquit, ' si populo grata 
est tabella, quas frontes hominum 
aperit, inentes tegit, datque liberta- 
tem, lit quod vellnt faciant, proniit- 
tant adtein quod rogentur, cur tu 
in judicio expriniis, quod non fit in 
cainpo r' Accursius. 

Mentes te^f] Legit pro tegit, vetus 
codex : sed * mentes tegit' etiani 
apud Ciceronem pro Plancio. Viiiet. 

Qui frontes liomimtm aperit mentes 
tegil] In editione Pulmanni liic est 
asteriscus ante rb tegit ; qui argu- 
niento est, mendam hie cubare. Po- 
test auteni ea commode eximi, si le- 
gatur, mentes rettgit. In comitatu, 
inquit, me cognovisti, qui solet et 
frontem et animnm liomiiuim ape- 
rire: liberius enim hie vivimus. Gree- 
vius, 

§ 5 Affiectione] Sic Pulmannus. 
sed V. c. affectatione. 

Ego te docebo'\ Plaut, Pseudolo : 
' At hoc volo monere te. S. moiien- 
dus ne me moncat.' Horatius lib. 
I. Epist. XVII. ' Quamvis Srieva 
satis per te tibi consulis, et scis. Quo 
tandem pacto deceat majoribus uti ; 
Disce docendus adliuc, qnee cinset 
amiculus, ut si Caecus iter monstrare 
velit.' 

Et mare ut effluat] Id sic adumbra- 
tum video ab Ennodio ad Florum : 
' Hunc ergo improbus et fronte debi- 
lis excitavi. Hac fiducia provocas- 
sem ventos ad flandum, ad cursum 
tlumina, Faustnm mcum ad facundi- 
ani.' Juretus. 

k 7 Quce noscere hahcs] In antiquo 
libro eiat abes. Hoc potest csseu»e«, 
id est, cu|)is : quamvis supra /( addi- 
dcrat quispiam. Vinetus. 

Compendi faciam] Ita malim legcrc : 
sic Plaittiis : ' Velitationeni verbis 
fieri compendi volo.' Scaligcr. 

Compendi faciam] Ita et Trebcllius 
Pollio in Claudio, ' incenditacere,' 



nno vocabulo cxtulit. Utitur praeter 
Plautum ceterosque Symmachus, sed 
extra compositionem : * Decet ope- 
ram verborum facere compendi :' 
qui et lib. i. Ep. xxviii. ad Ausoni- 
um ad enndem ferme modnm Episto- 
laj finem fecit: * Si quid de me scito 
opus fuerit, frater mens Claudius, et 
cultni tiio dedittis, et studii mei gna- 
rus, expediet. Vale.' 

No. 408 Ad Ursuhim] Mos iste erat 
Imperatoribns, ut qnotannis strenas 
amicis darent : qui quidem indicatnr 
a Q. Synmiacho ad Theodosium, et 
Arcadium Aug. ' Kalendas,' inqiiit, 
* anni auspices, quibus mensium re- 
cnrsus aperitnr, impertiendis strenis 
dicavit antiquitas, DD. Theodosi, et 
Arcadi, incliti victores, semper Au- 
gusti. Hujus instituti usuni munifi- 
centije festinatione prsevertitis : se- 
ram pntantes liberalitatem, qua? sta- 
lls temporibus ammonetur.' Patet 
antem Ausonii Quaestoris sug-gestione 
admonitum Imperatorem * strenas 
Ursiilo ' dare ; nee mirnm : Quaesto- 
ris enim est preces ad Imperatorem 
deferre : quod praeter alios auctores 
aperte indicatnr ex secnndo libro 
Epistolarum ejusdem Symmachi. 
Scaliger. 

1 Primus jucundifuit hie"] Hie scrip- 
turn imprudenter [>roforet,fuit. G ra- 
ta nempe poteratvideristrenaUrsulo, 
vel eo, quod Ausonius amicus, et 
Quaestoris vice, curarit ab Impera- 
tore reddendam, quamlibet jucundi- 
or, manibus Augusti tradita, pntanda 
foret: ociosum sane aliter et suba- 
greste quiddam videretur. Nemo 
etenim ignorat, primum ilium fuisse 
honoris fructum, turn cum ad traden- 
dam publica merccdc Granimaticam 
iuauctoratus ab Iniperatore fuerat. 
Autoritate porro largientis muncra 
meliniur : gratioracpie nobis esse so- 
lent, si vel a Principibus vel ab ami- 
cis proveniant. Ostendit hoc non- 
nunqiiam Martialis, ut cum ab Inipe- 
ratore rivuhim ex aquic ductibus ad 



1300 



NOTyE VARIORUM IN 



opportnnitateni jecUiim snaruni pe- 
tens, nobiliorem, salubrioreinciue fore 
praedicat, si ab illo concedatur : 
' Qiiani dederis nostris, Aiignste, pe- 
natibus iindam, Castalis ha;c nobis, 
ant Jovisimber erit :' et ad Marciim 
amiciiin, qui togam done dederat : 
' Vilior luvc nobis alio niittente fiiis- 
set, Noil qnacuiiqne nianii victima 
ccesa litat.' In Actioneqiioqne Gra- 
tiarnni ad Giatianiim Imperatoiem : 
' Trabeani non niagis aiiro siio, qnam 
munere tuo splendidani.' Accursius. 

3 Ex Inngo] Eadem siguificatione 
in EpistoltE nonae versa vicesimo ter- 
tio. Vinetus. 

QucEstovis amici] Ansonii. Is enim 
Valentiniaiii se et Gratiani Qnajsto- 
rem tnisse dixit in Protveptici versii 
nonagesimo prime. Strenarum ap- 
pellatio adliuc mansit in nostra Gal- 
lia : mansit et nsus, sed non quantns 
inter priscos fuit Ronianos. Sueto- 
nius de Augnsto: ' Omnes ordines in 
lacuni Cnrtii qiiotannis ex voto, pro 
salute ejus, stipem jaciebant. Item 
Kalendis Januariis strenam in Capi- 
tolio etiam absenti.' De Tiberio: 
' Quotidiaiia oscula proiiibuit edicto. 
Item strenarum commercium, ne ul- 
tra Kalendas Januarias exerceretur.' 
De Caligula : ' Edixit et strenas in- 
eunte anno se recepturum : stetitque 
ill vestibnlo medium Kalendis Janua- 
riis, ad captandas stipes : quas ple- 
nis ante eum manibus ac siuu omnis 
generis turba fundebat.' Strenam 
vocari scribit Festus, quae detur ' die 
religioso, ominis boni gratia, a nume- 
ro, quo significetur alterum, tertium- 
que venturum similis comniodi, velu- 
ti ternam, praeposita S littera, ut in lo- 
co, et lite faciebant antiqui.' Nonius 
Marcellus a ' strenuitate' dictam esse 
tradit, et Symmachus in Epistol. 
XXVIII. ' Ab exortu,' inquithic, ' pee- 
ne Urbis Martiae strenarum usus ado- 
levit, auctoritate Tatii regis : qui 
verbenas felicis arboris exlucoStre- 
uiK, anni uovi auspices, primus ac- 



cepit, divi Iniperatores. Nomen in- 
dicio est, viris strenuis liapc conveuire 
ob virtutem: atque ideo vobis bu- 
jusmodi insigne deberi : quorum di- 
vinus animus magis testimonium vi- 
gilantiap, quam omen expectat. Su- 
mite igitur, defensoies publira^ salu- 
tis, solemiiiter auro ducta miuiuscula.' 
Qui et Epist. xx. lib. s. sic incipit : 
' Kalendas anni auspices, quibus men- 
sinm recursus aperitur, inipertiendis 
strenis dicavit aniiqiiitas, divi Im- 
peratores Theodosi et Arcadi.' Idem. 
5 Regale mimisma FliiUpjjos^ Idem 
Hemisticbium in Epistola v. ex Ho- 
ratii Epistola prima libri secundi, 
nbi ' Pliilippos' dixit Pliilippeos, id 
est, Pbilippi regis Macedonum vultu 
signatos niminios. Acceptos auteni 
Horatius dixerat : ' Rettulit acceptos 
regale numisma Philip()os.' Ausonius 
vero dum Horatiano versu cum amico 
ludens integrum fere piotnlit, pio illo 
Acceptos, interceptos dixit, seu oi)li- 
vione interceptos intelligat, seu quia, 
quos Imperator Ursulo misisset Ka- 
leud. ipsis, aliquis aliquo n)odo aver- 
tisset, intercepisselque. Jdem. 

9 Quot cnmmissa viris] Tribus Ho- 
ratiis Romanis, et tribus Curiatiis Al- 
banis. Titus Livius i. Idem. 

10 Quutque doces horis, quot que dotni 
resides] Diem, qui est ab ortu .Solis 
ad occasimi, illius saeculi liorologia in 
12. horas quovis anni tempore divi- 
debant, et noctem similiter: quare 
Ursulus liic, ludimagister, sex illius 
diei boris docebat, et sex reliquis 
cessabat. Idem. 

11 Odia quot pro parte] Amphi- 
tlieatrum ovi tigura fuisse, et medio- 
criter docti sciunt : id autem duode- 
cim ostia habebat, ut et pauci quo- 
que eruditi ignoraut. Igitur dimi- 
dium ampbitlieatri semper habebit 
septem ostia, ut diraidiura Zodiaci 
semper habet septem signa. Jam 
Circus dividatur in decumanum, et 
cardineni : a!> a, ad b, decumanus 
sit : a c, ad u, cardo. Ego aio ab A, 



AOSONII RPISTOLAS. 



1801 



ad B, septeni ostiaesse, sicnti, a b, ad 
A. Sic etiam a c, ad d, et a n, ad c. 
Aperiebaiitiir antem iniro artificio 
omnia siimii sigillarionim automata 
niacliinatione. Cassiodonis : ' Bis- 
seiia quippe ostia ad xii. signa posu- 
eiunt. Ha^c ab Hermuiis fiinibiis 
demissis subita spqualitate paiidun- 
tiir.' Qiiare jam intelligis, quid vo- 
luerit Ansonins, cum dixit, ' pro par- 
te :' inteliigit enim diniidimn ' Cir- 
cum :' item per septem ' ostia;' to- 
tidem enim liabet dimidinm aniphi- 
theatri. Postremo quid per ' aper- 
tionem ostiorum :' niteiligit enim ma- 
chjnatam ostiorum laxationem per 
hermulas illas, seu sigillariola. Sea- 
liger. 

Ostia quot pio parte aperit siridentia 
Circus] Circi maximi dnodecim ostia 
numerantur apud Sextum Rufum de 
Regionibus Urbis, et Cassiodorum 
Ubro tertio Variarum, in Uteris Fan- 
sto Pricposito missis. Qua? ostia sic 
existimo per ambitum Circi fuisse 
constituta, nt in utroque iliins dimi- 
dio sena essent. Vinetus. 

12 Medium quod putet ad stadium'\ 
Hoc est ostium quartum Circi, per 
quod emittebantur quadrigee. Sic in 
inscriptione Diorlis agitatoris legi- 
nius. Missvs. osTio. iv. ccLvn. Sca- 
liger. 

Excepto mediuni] Stadii et Circi 
Romani, si portas, qiias fuisse senas 
in utraque dimidia parte arbitrainnr, 
orsus nunierare ab ea, quEe ad ipsum 
erat medium, sive medium ejus se- 
cundum latitudinem accipias, sive se- 
cundum longitudinem, ut ab ipsis 
ovi cacuminibus, pergeres numeran- 
do usque ad portam adversam, sep- 
tem rcperires : quas sex solum sunt, 
adversa hac ad alteram dimidiam Cir- 
ci partem spectante. V^iiielun. 

14 Quotque hinis peldi^us] Senis lio- 
ris a.>(piinoc'tialibus, iuijuit Piinius se- 
cundo : quibuH addit aliquot iiora; 
scrupula I'liilippus interpies Jobi. 
Idem. 



1 5 Protulit in scenam quot drugmula'] 
Legendum Dramata (nihil enim hie 
cum maiiipulis) quap rei repra^senta- 
tionem, comaHliarum ac trag(vdiarum 
actus signiticare dicuntur. Sf)aa,< enim 
est ago, repra^sento. Cnjus nieminit 
Aristoteles imprimis Trepl iroiriTtKrjs, 
Donatus ait : ' Coma'diam per qua- 
tuor partes dividi, prolognm, prothe- 
sin, epithesin, catastropben. Pro- 
tbesin primum esse actum, initium- 
que dramatis.' Porro e tribus poe- 
niatuni generibns, exegetico videl. 
vel apologetico, quod Latini ' enar- 
rativum vel * enunciativum' dicunt, 
in quopoeta tantum loquitur, et mix- 
to vel communi, quod Graci Koivhy 
vel /.uKrhv appellant, quo et poi?ta lo- 
quitur, personasque inducit loquen- 
tes, ' dramaticum' vel ' niimeticum' 
appellatur, a Latinis vero ' aclivum' 
vel ' imitativum,' ubi nnsqnam poeta 
loquitur, ut in CouKEdiis ac Tragce- 
diis, Terentius denique subobscura 
hac periphrasi indicatur, qui sex in 
scena Comoedias protulit, quique in 
Stymphalo Arcadise oppido, dolore, 
ac taedio amissarum fabularum, vita 
functus et sepultus tradilur. Accur- 
sius. 

17 Vel quot juncturas'] Apum, Ve- 
sparuni, Crabroiium ccllas sexangn- 
las Pliiiius appellat ii, Natur. Hist, 
qua-, tam in extremis ipsis favis, quam 
in inediis, quie ex senis iequalibus 
planis constant, ad eos angulos coag- 
mentatis, quos in sexangula i>lana 
figura parium laterum et angulornm, 
Geometraj agnoscunt. Est autem 
synalcejiha, sive synanesis in geonie- 
trica, sicut et in yew/xeTpT^s apud Ju- 
venalem lib. i. Vinetus. 

19 Quot teleos primos] Quot partes 
conserit nunierus senarius, (]ui pri- 
mus et solus TeAetos jure ob id pro- 
batus est, quod partibus suisapquipa- 
rat par, atquc impar. Quomodo ? 
quia bis ler: et tor bis uniis facit, ct 
seipsum geminaf. Nam bis per ter 
gcminat, ter autem per bis. Idem, 



1302 



NOTyE VARIORUM IN 



Quot telios] Scribendum teleos vide, 
tur. Graecis enim et reKeios et re- 
\eos ntnimque dicitur, sed altenira 
correpta media, alteruni producta. 
Et Marcianus ait : ' Quosdam e nii- 
nieris perfectos esse, quosdam am- 
pliores perfectis, quosdam imperfec- 
tos. Vocari autem reXeovs, virepreKe- 
ovs, u7roTe\60us.' Nisi qnis eo dictum 
modo velit, de quo et in Phidia dis- 
seruimus. Sex itaque Philippos irepi- 
<ppaffTiKS>s et hie Ausonius per sena- 
rium expressit numerum, qui primus 
perfectorum perhibetur. Boethius 
in Aritlimetica, ' perfecti,' inquit, 
' Humeri sunt intra denariuni nume- 
rum VI. intra centenarium xxviii. in- 
tra millenariumccccLXXxvi.intrade- 
cem millia, octo millia centum viginti 
octo.' Festive denique et perurbane 
in novissimis versiculis, quern utrius- 
quegentis non barbare ' decus' dixe- 
rat Ausonius, insigniora in his vina, 
nostra videlicet Amminea, Graecorum 
vero Chia, IJrsulum pocillare sub- 
texuit. Accursius. 

Quot telios^ TeAews Nicomacho, re- 
liquisque Graecis, et ' perfectus' Boe- 
thio, est numerus par : qui, ut definit 
Euclides, suis ipsius partibus est 
aequalis. Tales sunt admodum pau- 
ci : quorum primus est senarius, cu- 
jus partes sunt, dimidia tertia, sex- 
ta. III. II. I. quiE 
compositae, ipsum 
reddunt numerum 
sex. Secundus, vi- 
jintiocto: qui nu- 
merus partem ha- 
betdimidiam, quar. 
tan),septimani,quar- 
tamdecimam, vicesimamoctavam, ipsi 
toti pares. Vitietus. 

Quot telios primus numerus'] Lege : 
niimeris: 'telios' media brevi, ut so- 
let Ausonius : ita ' Phidias ' superius 
prima correpta. Vide quaj istic no- 
tata suut. Origenes Commentar. in 
Johannem: Ol tpvans apiB/xcov ipivvrjtrav- 
Tes, TpSiTov (Miv Ti\nov rhv If (IfniKaa-i, 



3 


14 


2 


7 


6 1 


28 4 


— 


2 


6 


1 




28 



Tois eavTov fj-epfcnv icTrdfievov, e/t re t5)j 
ffwOecreuis rov airh fj.ovdSos diirKaaia^o- 
fiivov kvhs KoX 5i;o scttI rpia, apiB/xhs irpui- 
Tos, Kol rod 4cp' ov i(pQa(Tiv b SiirXaijiaff- 
fj.hs, A.e7co 5e rov 5vo. revoixevos yap 6 
Svo 4nl rhv rpia, TreirSiriKS rhv ff, 

20 Quot par] Quot partibus proba- 
tur, et constat numerorum perfecto- 
rum primus, sex, et solus : quando 
alii sunt nuiltis partibus majores, et 
quot partibus idem perfectus sex, 
aequiparat (scribitur et enquiperal, e 
pro a) et exaequat par atque impar, 
hoc est, duo primum numerorum pa- 
rium, et tria primum iuiparinm, ex 
quorum inter se multiplicatione effi- 
citur senarius. Nam bis terni, sive 
ter bini, fiuut sex. Vinetiis. 

21 Qui conserit unus] Itaemendavi, 
pro quia, quod ineptum. Mox tollo 
TeKffav vTroffriyixriv, et repono levioreni 
distinctionem sub finem sequentis 
versus : hoc sensu, ' qui solus conge- 
minatus,' id est, duplicatus, ' totidem 
liabet,' id est, duodecim, quot sunt 
in Hyadibus et Pleiadibus conjunctis : 
quinque enim et septem faciunt duo- 
decim. 

22 Qui solus] Si geminetur sena- 
rius, duodecim fient : et qui numeri 
sunt subter et supra ipsum numerum 
sex, quinque scilicet et septem, Hy- 
adnm et Pleiadum numeri, hi si con- 
jnngantur inter se, et compouantur, 
duodecim quoque fient. Sunt autem 
Hyades quinque apud Hesiodum : 
^aKTvKT], r)Sf Kop(i)v\s, iv(TT4(pav6s re 
KAe'eia, ^aiiii 6' IfxepSecraa, Kol EvSupT) to- 
vvireirKos. Hos versus citat Thecu 
Arati interpres e/c rrjs dcrpi/cTjs $i^\ov 
Hesiodi. Pleiades vero septem in 
Phaenomenis Arati, 'AKkvuvi], yiip6iry} 
re, Kf\alvu t, 'HAeKTpijre, Kai ^rep6nr}, 
Kttl Taiiyerrj, /col irirvia Mala, Non 
tamen omnes in his numeris conve- 
niunt auctores, ut Hyginns docebit. 
Vinetus. 

26 Claranus] Clarani meminit etiam 
Martialis lib. x. ' Scribere te, quae 
vix intelligat ipse Modestus, Ex vix 



AUSONII EPISTOLAS. 



1303 



Claramis, quid, rogo, Sexte, juvat?' 
Nam Asper et Scaurus satis noti 
ex veteriljns Grammaticis, qui eo- 
runi auctoiitate sa?pe utuntur. Seal. 

Qnem Claramts] Clasani Gramnia- 
tici nieiniiiit INIartialis in liljii deci- 
iiii Epigranim. vicesiiiio primo: idem- 
que potest esse Claranns, de quo con- 
discipulo siio plura Seneca in Episto- 
la sexagesima septima ad Lucillum. 
Vineius. 

Quern Scaurus'] Duo fuisse Scauros 
Grammaticos ex Vero Julii Capito- 
lini didicinius. Patiem niniiruin, et 
nlium. Pater Hadriani Caesaris, fi- 
Jius Antonini Veri pra?ceptor fuit. 
Quae illi scripsernnt Grammatica (ci- 
tantur ab Aulo Geliio, Diomede, et 
aliis) et comuientaria in Hoiatinm, 
Virgiliinn, et Terentiuni, nusqnam 
exstare puto. Tantum vidimus Quinc- 
to Terentio Scauro qua^dam inscripta 
de Ortliograpliia. Alii fueiunt Scau- 
ri doctrina et eloquentia nobiies, qui 
nihil ad liunc locum. Aspriim autcm 
Giammaticum meniorant INIaciobius, 
Piiseianiis, Carisius : conimentaria- 
que audiuius ilium in Viigilium scrip- 
si sse. Jderyi. 

31 Solus qui Chium] Eleganter Au- 
sonius Ursulum Gr»cae linguae et La- 
tinae Professoreni, ad vinum alludens, 
' Chium miscere ' dixit ' tt Animi- 
neuni.' ' Chium' enim vinum Graecum 
est, 'Ammineum' Latinuni. Ita le- 
pida et jucunda translatione, quod 
voluit, significavit, oinatiore veisu, 
quam si recte aperteque rem suo 
appellasset vocabulo. Turtiebus. Ad 
imitationem Horatii lib. i. Satyr, x. 
' At sermo lingua concinnus utracpie 
Suavior : ut Chic nota si commista 
Falerni est.' 

Et Amineum] Hoc verbum Gram- 
maticis plurimnm f